Чистяков М. И.

Жаңартылды 22.05.2026 10:12

Чистяков Михаил Иванович (1917-2006 жж.) – ақын, прозаик, КСРО Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері, Қазақстан Жазушылар одағы сыйлығының лауреаты, Ұлы Отан соғысына қатысушы, Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің құрметті профессоры, Өскемен қаласының Құрметті азаматы.

Башқұрт АКСР-нің Ургуш ауылында дүниеге келген. Геологиялық барлау жұмысшы факультетін (Семей қ.) аяқтаған соң, Семей педагогикалық институтына түседі. Үшінші курстан 1942 ж. шілдеде өз еркімен Қызыл Әскер қатарына аттанады. Волга бойындағы, Сталинград түбіндегі шайқастарға қатысып, басына қатты жарақат алып, 23 жасынан көз жанарынан айырылған.

1943 ж. қаңтарда М. Чистяков үйіне Алматыға оралып, 1949 жылдан Өскеменде тұрды. Орыс тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ берген. Көзінің нашар көруіне байланысты мектепті тастап, кәсіби түрде журналистика және әдебиетпен шұғылданады. 1961 жылы тұңғыш «Яков Ушанов» поэмасы жарыққа шыққан. 

М. Чистяков – отыз өлеңдер жинағының авторы: «Стихи» (1965), «Усть-Камень» (1969), «Иртыш» (1974), «Солдатская память» (1976), «Алтай» (1978), «Родина» (1980), «Степной сокол» (1981), «Дорога» (1984), «Мои берега» (1988), «Память сердца» (1992), «Лирический дневник» (1993), «Эхо огненных лет» (1995), «Гуси-лебеди» (1997), «Иртышане» (1998), «Поэзия и жизнь» (2000); «О времени и о себе» (2002).

М. И. Чистяковтың толық шығармалар жинағына оның барлық өлеңдері мен поэмалары,  1997-2001 жж. аралығында жазған «Против течения» романы, аудармалары, повестері, әңгімелері, очерктері мен ақын кітаптарына жазылған бірнеше рецензиялар енген.

Шығармашылығының басты тақырыбы – Кенді Алтай жері мен адамдары. Үлбі, Серебрянка, Ертіс, Зайсан, Бұқтырма теңіздері – өлкенің өзіндік жылнамасы іспеттес. М. Чистяков шығармашылығынан майдангерлерге арналған - «Эхо огненных лет» өлеңдер кітабы ерекше орын алады. Ақын шығармашылығы жайлы үш телеарналық фильм түсіріліп, «Певец земли иртышской» кітабы жарық көрген. Қаламгер есімі «Краткая Казахская энциклопедия» кітабына енген. Қазақстан-Американдық Еркін университетінде (Өскемен қ.) 2007 жылдан бері жыл сайын өңірлік семинар және өңірдің оқушы жастары арасында өлең сайысы түрінде «Чистяков оқулары» өтеді.

І дәрежелі Отан соғысы орденімен, Г. К. Жуков және т.б. көптеген мерейтой медальдарымен марапатталған. Қазақ әдебиетін дамытуға қосқан үлесі үшін екі мәрте Қазақстанның Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасы табыс етілген.

М. И. Чистяков шығармалары

Произведения  М. И. Чистякова

Кітаптар – Книги

 

Чистяков, М. И. Мои берега [Текст] : стихи, поэма / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1958. - 272 с.

Чистяков, М. Яков Ушанов [Текст] : поэма / М. Чистяков. - Усть-Каменогорск : Б.и., 1961, . - 52 с.

Чистяков, М. И. Стихи [Текст]  / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1965. - 34 с.

Чистяков, М. И.Усть-Камень [Текст] : стихи / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1969. - 88 с.

Чистяков, М. И. Иртыш [Текст] : стихи, поэма / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1974. - 72 с.

Чистяков, М. И. Алтай [Текст] : избранное / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1978. - 158 с.

Чистяков, М. И. Родина [Текст] : стихи / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1981. - 47 с.

Чистяков, М. И. Степной сокол [Текст] :  поэма / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1974. - 72 с.

Чистяков, М. И. Дорога [Текст] : стихи / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1984. - 104 с.

Чистяков, М.И. Память сердца [Текст] : стихи, поэмы / М. И. Чистяков . - Усть-Каменогорск : Б.и.,  1992. - 274 с.

Чистяков, М. И. Солдатская память [Текст]  / М. И.Чистяков. - Алма-Ата : Жазушы, 1996. - 76 с.

Чистяков, М. И. О времени и о себе [Текст] : избранные и новые стихотворения и поэмы / М. И. Чистяков . - Усть-Каменогорск : Рудный Алтай,  2002. - 438 с.

Чистяков М.И. Против течения [Текст] : роман / М. И. Чистяков . - Усть-Каменогорск : Реклама Дайджест, 2002. - 458 с.

Чистяков, М. И. Лирический дневник (стихотворения) [Текст] / М. И. Чистяков . - Усть-Каменогорск : Б.и., 1993. - 199 с.

Чистяков, М. И Эхо огненных лет [Текст] : стихи и поэмы / М. И. Чистяков . - Усть-Каменогорск : Полиграфия, 1995. - 180 с.

Чистяков, М.И. Гуси-лебеди [Текст] : стихотворения и поэмы / М. И. Чистяков . - Усть-Каменогорск : Б.и.,  1997. - 326 с.

Чистяков, М. И. Иртышане [Текст] : стихотворения и поэмы / М. И. Чистяков. - Усть-Каменогорск : Б.и.,  1998. - 332 с.

Чистяков, М. Поэзия и жизнь [Текст] : стихи и поэмы / М. Чистяков. - Усть-Каменогорск : Б.и., 2000. - 213 с.

Чистяков, М. Полное собрание сочинений [Текст] / М. Чистяков. - Усть-Каменогорск : Рудный Алтай, 2003. - 332 с.

Чистяков, М. Осенняя весна [Текст] : стихи. поэма / М. Чистяков . - Усть-Каменогорск : Б. и., 2003. - 33 с.

Чистяков М. Полное собрание сочинений.- Усть-Каменогорск: Рудный Алтай, 2003.- 332 с.

Т.1 : Стихотворения и поэмы 1932-1984. - Усть-Каменогорск: Рудный Алтай, 2003. – 332 с. - 400.00 тен.

Чистяков, М. Полное собрание сочинений [Текст] : в 5 т. Т.2 : Стихотворения и поэмы. 1985-1997, 2004. - 276 с.

Чистяков, М. Полное собрание сочинений [Текст] : В 5 т. Т. 3 : Стихотворения и поэмы. 1998-2004, 2005. - 338 с.

 

Мерзімді басылымдардағы мақалалар - Публикации в периодических изданиях

 

Өлеңдер –Стихи

 

Чистяков, М. Близкое и далекое [Текст] / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1967. -  26 марта. -  С. 4

Чистяков, М. Побратимы [Текст]  : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1974. -  27 авг. -  С.

Чистяков, М. Куленовка [Текст] : стихи : президенту АО"УКСЦК" А.С.Куленову / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1994. - 11 июня. -  С. 4

Чистяков, М. Каска Ауталифа [Текст] : стихи : металлургу АО"УКСЦК", Герою Соц.Труда А.Калиеву / М.Чистяков // Рудный Алтай. - 1994. - 14 июля. -  С. 4

Чистяков, М. На рынке; Кисет [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1994. - 1 окт. -  С. 4

Чистяков, М. Щедрость; Солдат-освободитель [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1994. - 18 окт. -  С. 5

Чистяков, М. Ода военкомату [Текст] : стихи : комиссару Ульбин.райвоенкомата г.Усть-Каменогорска Захматову А / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1994. - 24 нояб. -  С. 6

Чистяков, М. Эхо огненных лет [Текст] : стихи :  Герою Советского Союза Ф.Кокорину / Чистяков М. // Рудный Алтай. - 1994. - 1 дек. -  С. 5

Чистяков, М. Посвящение Наталье Прохоровой [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1995. - 12 янв. -  С.4

Чистяков, М. Солдатская совесть [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1995. - 23 февр. -  С.6

Чистяков, М. Над Катон-Карагаем плывут облака... [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1995. - 4 мая. – С. 2

Чистяков, М. Старость Абая [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1995. - 4 июля. -  С. 5

Чистяков, М. Родина в душе моей одна [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1995. - 21 сент. -  С. 5

Чистяков, М. Посвящение [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1997. - 29 апр. -  С. 5

Чистяков, М. На посту [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1997. - 24 мая. – С. 4

Чистяков, М. Память тех лет [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1995. - 20 июня. -  С. 6

Чистяков, М.И. О дьяволе и боге [Текст] : поэма / Чистяков М.И. // Семь дней. - 1997. - 16,19 июня. -  С. 5

Чистяков, М. Обыватели [Текст] : стихи / М. Чистяков // Рудный Алтай. - 1997. - 17 июня. -  С. 4

Чистяков, М. Милосердие [Текст] : стихи :  соц.-терр. центру "Ульба" г.Усть-Каменогорска] / М. Чистяков  // Семь дней. - 1998. - 19 нояб. -  С. 3

Чистяков, М. Девчонка из глухомани [Текст] : стихи  : Алле Яковлевне Пеньковой, нач. усть-каменогор. гор.упр.соц.защиты населения] /  М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1998. - 24 нояб. -  С. 4

Чистяков, М.И. Новогодние размышления [Текст] : стихи : посвящается Президенту РК / М. И. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1999. - 7 янв. -  С. 5

Чистяков, М. Круговращение земли [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Семь дней. - 1999. - 14 янв. -  С. 5

Чистяков, М. Во имя жизни [Текст] : стихи :  хирургу усть-каменогор.БСМП / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1999. - 4 февр. -  С. 4

Чистяков, М. С юбилеем [Текст] : стихи  / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 1999. - 30 окт. -  С. 4

Чистяков М. Здравица [Текст] : стихотворение / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2000. - 13 янв. -  С. 1

Чистяков, М. Владимир Потанин : отрывок из поэмы [Текст] :  стихи : бывшему директору УМЗ В.Потанину; краткая биография / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2000. - 15 янв. -  С. 4

Чистяков, М. Владимир Потанин [Текст] : поэма  / М. Чистяков  // Семь дней. - 2000. - 28 апр. – С. 4

Чистяков, М. Как в мире все несовершенно... [Текст] : стихи : / М. Чистяков  // Семь дней. - 2000. - 1 сент. -  С. 5

Чистяков, М. Бег времени [Текст] : стихотворение  / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 9 январь. -  С. 2

Чистяков, М. Утро [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Вестник ОАО "Казцинк". - 2001. - 15-20 янв. -  С. 1

Чистяков, М. Истоки дружбы [Текст] : стихотворение / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 22 март. -  С. 16

Чистяков, М. В заветный час элегии творил... [Текст] : стихи  / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 26 мая. -  С. 12

Чистяков М. Посвящение Лео Богдановичу Шику [Текст] : стихотворение  / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 13 окт. -  С. 23

Чистяков, М. Ровесники [Текст] : стихотворение / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 30 окт. -  С. 4

Чистяков, М. Созидатель [Текст] : поэма : посвящается Михаилу Лабукову / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 15 нояб. -  С. 6

Чистяков, М. Праздник Республики [Текст] : стихи :  празднику Независимости Казахстана] / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 15 дек. -  С. 1

Чистяков, М. Новогодний снег [Текст] : стихотворение / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2001. - 29 дек. -  С. 4

Чистяков, М.И. О времени и о себе [Текст] : стихотворения / М. И. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2002. - 26 фев. -  С. 6

Чистяков, М.И. Земля моя! Лишь с ней я что-то значу [Текст] : стихи / М. И. Чистяков // Рудный Алтай. - 2002. - 3 сент. -  С. 6

Чистяков М.И. Михаил Тыцких [Текст] :  стихи : к 80-летию местного поэта и писателя М.Тыцких / М. И. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2002. -  2 нояб. -  С. 3

Чистяков, М. Доверчивость [Текст] /  М. Чистяков  // Семь дней. - 2003. -  4 апр. -  С. 8

Чистяков, М. Избранное [Текст] : стихи / М. Чистяков  // ЛЗ: Сегодня. - 2003. -  11 апр. -  С. 3

Чистяков, М. С думой о будущем [Текст] : стихотворение Е. Мамбетказиеву - президенту Казахстанско-Американского свободного университета / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2004. -  5 июня. -  С. 8

Чистяков, М. Культура - достояние всех [Текст] : стихотворение /М.  Чистяков  // Рудный Алтай. - 2004. -  22 июня. -  С. 4

Чистяков М. Фронтовик [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2004. -  28 авг. -  С. 18

Чистяков, М. О времени и о себе; Железный век; Хрущевская оттепель [Текст] : стихи / М. Чистяков  // Ақ Ертіс - Иртыш. - 2005. - №2-3. -  С. 101-121

Чистяков, М. Шагает он по городу [Текст] / М. Чистяков  // Рудный Алтай. - 2005. -  1 марта. -  С. 4

Чистяков М.И. Шинель [Текст] : стихи / М. И. Чистяков  // Простор. - 2005. - №5. -  С. 75-76

 

М. И. Чистяков туралы әдебиеттер

Литература о  М. И. Чистякове

 

Кітаптар – Книги

 

Қазақстан жазушылары ХХ ғасыр [Мәтін] : анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. –   Чистяков Михаил: б. 330.

Қазақ әдебиеті [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы : Аруна, 2005. - Чистяков Михаил: б. 539 

Қазақстан жазушылары [Мәтін] : анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. -Чистяков Михаил: б. 417

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. – Чистяков Михаил: б. 793

                                                        

***

Владимиров, В. Не переставая удивляться и удивлять [Текст] : [о творчестве поэта М.Чистякова] / В. Владимиров- Алма-Ата: Жазушы, 1980.- 352 с.

Писатели Казахстана [Текст] : справочник. - Алма-Ата : Жазушы, 1982. - 280 с. - Чистяков Михаил:  с. 260

Писатели и поэты Восточного Казахстана [Текст] : [о творчестве поэта М.Чистякова]. - Усть-Каменогорск : Б. и., 1989. - 57 с. - Чистяков Михаил: с. 48-49

Певец земли иртышской [Текст]: [воспоминания, очерки, статьи о творчестве Михаила Чистякова]. - Усть-Каменогорск: Б.и., 1995. - 370 с.

Литература Казахстана [Текст] : знциклопедический справочник, Алматы : Қазығұрт, 2010. - 528 с. - Чистяков Михаил:  с.502

 

Мақалалар-Статьи

 

Войнов, Г. Путь в бессмертие [Текст] :  [о поэме «Яков Ушанов»] / Г. Войнов // Лениногорская правда . – 1961. – 14 мая . – С. 3

Анисимов, С. Герои бессмертны [Текст] : [о поэме «Яков Ушанов»] / C. Анисимов // Прииртышская правда. – 1961. – 19 мая. – С. 4

Измайлов, Г. Моя Иртышская земля ...  [о cборник стихов « Усть-Камень»] / Г. Измайлов / Рудный Алтай. -1969 . – 25 апреля. – С. 4

Евдокимов, Н. Память сердца [Текст] : [о книге «Солдатская память»] /Н. Евдокимов // Рудный Алтай . – 1976. – 29 июня . – С. 6

Капустин, Л. В поэтическом строю [Текст] : [о творчестве М. Чистякова] / Л. Капустин // Рудный Алтай . – 1977. – 1 сентября. – С. 6

Владимиров, В. Вслушиваясь в прожитое [Текст] :  [о творчестве поэта М.Чистякова] / В. Владимиров // Огни Алатау. – 1978 . – 1 марта. – С. 4

Новиков, М. Верность [Текст] : [о книги стихов «Родина»] / М. Новиков // Рудный Алтай . – 1981. – 10 январь. – С. 6

Евдокимов, Н. Поэма о мужестве [Текст] : [о поэме «Степной сокол»] /Н. Евдокимов // Рудный Алтай . – 1981. – 10 мая. – С. 6

Новиков, М.  Память сердца [Текст] : [о сборник стихов «Дорога»] / М. Новиков // Рудный Алтай . – 1984. –27 ноябрь. – С. 6

Кратенко, А. Размышляя о жизни [Текст] : [о творчестве М. Чистякова] /А. Кратенко //Рудный Алтай . – 1987. – 1 сентября. – С. 3

Новиков, М. Жить, страдать, гореть [Текст] : [о творчестве М. Чистякова]  / М. Новиков // Рудный Алтай . – 1987. – 15 сентября. – С. 6

Новиков, М. Поэзия и судьба [Текст] : [о книги М. Чистякова «Мои берега»] / М. Новиков // Рудный Алтай . – 1988. – 30 июня. – С. 4

Абалкин, Д. Лег на плечи мне век..[Текст]: [о творчестве поэтов фронтовиков том числе о М. Чистякове]/ Д. Абалкин// Казахстанская правда. – 1989. - 20 июня. - С. 6

Евдокимов, Н. "О, как непросто истине служить!" [Текст] : [о книге Михаила Чистякова "Лирический дневник"] / Н. Евдокимов // Рудный Алтай. - 1993. -

18 окт.- С. 4

"Эхо огненных лет" [Текст] : [так называется новый поэтический  сборник   М.И.Чистякова] // Рудный Алтай. - 1995. - 23февр. -  С.4

Евдокимов, Н. Софья да Михаил [Текст] : полвека жизни озарены Любовью и Поэзией.О поэте М.Чистякове и его супруге / Н: Евдокимов  // Рудный Алтай. - 1995. - 7 марта. – С. 4

Память сердца [Текст] : [о новой книге М.И.Чистякова "Память сердца] // Веха. - 1995. - 11 марта. – С. 5

Никифоров, В. "Эхо огненных лет" [Текст] : [об одноименной кн.М.И.Чистякова] / В. Никифоров  // Рудный Алтай. - 1995. - 4 апр. -  С. 4

Евдокимов, Н. Феномен поэзии М.Чистякова [Текст] : [Заметки о новой книге "Певец земли иртышской"] /Н. Евдокимов Н. // Рудный Алтай. - 1995. - 21 нояб. -  С.5

Евдокимов, Н. "Поэзия - моя держава" [Текст] : [о сборник стихов и поэм усть-каменогорского поэта М.Чистякова "Гуси-лебеди"] / Н. Евдокимова // Рудный Алтай. - 1997. - 21 января. – С. 2

Евдокимов, Н. "Поэзия - моя держава" [Текст] : [о сб.стихов и поэм усть-каменогор.поэта М.Чистякова "Гуси-лебеди"] /Н. Евдокимов  // Рудный Алтай. - 1997. - 21 янв. -  С.4

К 80-летию поэта Михаила Чистякова [Текст] : биография // Рудный Алтай.- 1997.-9 мая. – С. 3

Наволокин, Н. Путь к истине [Текст] : [о сб.стихов и поэм М.Чистякова "Гуси-лебеди"] / Н. Наволокин  // Рудный Алтай. - 1997. - 30 авг. -  С. 5

Воронова, В. Михаил Чистяков - "Почетный профессор" [Текст] : [Усть-каменогор.поэту присвоено звание "Почетный профессор ВКГУ"] / В. Воронова  // Рудный Алтай. - 1997. - 29 нояб. -  С.4

За заслуги перед государством [Текст] : [за плодотвор.деятельность в сферах общ.жизни награждены восточноказахстанцы: В.М.Ткач, Т.К.Раисов, Б.В.Александров, М.И.Чистяков, М.Б.Корабаева, В.Ф.Поротников] // Рудный Алтай. - 1998. - 28 марта. – С. 6

Егоров, А. Берега Михаила Чистякова [Текст]: [о творчестве поэта М.Чистякова]/ А. Егоров // Рудный Алтай.- 1998.-4 апрель. – С. 3

Воронова В. ...Очистится для счастья и для любви моя душа [Текст] : [новый сборник стихов Михаила Ивановича Чистякова "Поэзия и жизнь" вызывает огромное уважение к автору] / В. Воронова // Рудный Алтай. - 2001. - 27 янв. -  С. 10

Чистяков, М. "Был я рыжим мальчишкой..." [Текст] : [О жизни и творчестве поэта Михаила Ивановича Чистякова] / М. Чистяков  // Вестник ОАО "Казцинк". - 2001. - 9 нояб. -  С. 11

Рыльская Е. "Против течения" Михаила Чистякова [Текст] : [отзыв на новую книгу Михайла Ивановича Чистякова] / Е. Рыльская  // Рудный Алтай. - 2002. - 23 апр. -  С. 3

Поломошнова, Л. Годы и строки - в копилку [Текст] : [о новой книге Михаила Чистякова]/  Л. Поломошнова // Рудный Алтай.- 2002.- 17 августь. - С. 8

Махмудова З. Творческая встреча с Михаилом Чистяковым [Текст]  / З. Махмудова // Рудный Алтай.  - 2002. - 19 сентябрь - С. 2

Каланчина, И. От сердца к сердцу [Текст] : [письма, адресованные почитателями таланта М.И.Чистякову] /И. Каланчина  // Рудный Алтай. - 2002. -  12 нояб. -  С. 2

Поломошнова, Л. В гостиной Чистякова [Текст]: [творческий вечер собрал любителей поэзии в домашней гостиной М.Чистякова] / Л.  Поломошнова // Рудный Алтай. - 2002. - 3 декабрь. - С. 4

Санарова И. Поэт Михаил Чистяков [Текст] / И. Санарова // ЛЗ: Сегодня. - 2003.  - 11 апрель. - С. 3

Воронова, В. Подводя итоги, откроем заново [Текст]  / В. Воронова // Рудный Алтай. - 2003. - 9 сентябрь. - С. 4

Герасимов, Н. Чистякову [Текст] : стихи / Н. Герасимов  // Рудный Алтай. - 2004. -  14 авг. -  С. 8

Каланчина, И. С любовью к людям [Текст] / И. Каланчина  // Рудный Алтай. - 2004. -  25 нояб. -  С. 2

Пуссеп,  Г. "Я прожил век, но продолжаю век..." [Текст]  / Г. Пуссеп // Семь дней. -  2005. - 19 августь. - С. 3

Тарлыкова О. Михаил Чистяков [Текст] : "Мне все давалось очень трудно: любовь, поэзия, война..." [Текст] / О. Тарлыкова .// Семь дней. - 2006. - 24 февраль.; 3 марта. - С.4

Гузеева, М. Предчувствие весны [Текст] / М. Гузеева  // Наше дело. - 2006. -  6 апр. -  С. 7

Я прожил век, но продолжаю век... [Текст] : умер поэт Михаил Чистяков // Рудный Алтай. - 2006. -  15 апр. -  С. 3

Поломошнова, Л. Последняя весна... [Текст] / Л. Поломошнова  // Рудный Алтай. - 2006. -  27 апр. -  С. 39

Балацкая И. Памяти Михаила Чистякова [Текст] / И. Балацкая  // Заря Востока. - 2006. -  6 мая. -  С. 3

Тарлыкова О. "Что забыть мне и что сберечь..." [Текст] / О. Тарлыкова  // Семь дней. - 2006. -  12 мая. -  С. 4

Поломошнова, Л. Последняя весна Михаила Чистякова [Текст] / Л. Поломошнова  // Семь дней. - 2006. -  9 июня. -  С. 5

Тарлыкова, О. "Вот видишь - я еще живу!." [Текст] / О. Тарлыкова  // Деловой Усть-Каменогорск һttp://www.aaa.kz. - 2007. - №6. - С. 36-38;  N7. - 32-34.

Шувалова, С. Мой костер [Текст] : (памяти Михаила Ивановича Чистякова) /С.  Шувалова  // Ақ Ертіс=Иртыш. - 2007. - №6. -  С. 71-85.

Бердюгин, Г. Все идет по законам природы [Текст] / Г. Бердюгин  // Рудный Алтай. - 2007. -  20янв. -  С. 8

Тарлыкова О. "Нет светлее судьбы" [Текст] / О. Тарлыкова  // Деловой Усть-Каменогорск һttp://www.aaa.kz. - 2007. - №4. -  С. 32-34.

Поломошнова, Л. На первых чистяковских [Текст] / Л. Поломошнова  // Семь дней. - 2007. -  18 мая. -  С. 4.

Останин, Ю. Певец земли иртышской [Текст] / Ю. Останин  // Рудный Алтай. - 2007. -  29 авг. -  С. 3.

Трунова, Т. Творец, поэт [Текст] / Т. Трунова  // Рудный Алтай. - 2007. -  29 авг. -  С. 3.

Ершова, Н. День памяти поэта в КАСУ [Текст] / Н. Ершова  // Рудный Алтай. - 2008. -  19 апр. -  С. 2.

Шувалова, С. Мой костер [Текст] / С. Шувалова  // Ақ Ертіс=Иртыш. - 2008. - №2. -  С. 54-59.

Интернет ресурстары :

Усть-Каменогорск современный- http://oskemen.info/photo-id-3505.html (13.03.2014 г.)

Шәкенұлы Ж.

Жаңартылды 29.04.2025 15:53

Жәди Шәкенұлы (1967) - жазушы, зерттеуші, әдебиеттанушы, Қазақстан Республикасы Жазушылар одағының мүшесі, Еуразия Жазушылар одағының мүшесі, Шыңғыс хан Халықаралық Академиясының және Қазақстан Республикасы Тарих және қоғамдық ғылымдар академиясының академигі.
1967 жылы 5 мамырда Қытай Халық Республикасының Алтай өңіріндегі Ертіс өзенінің жағасындағы Шірікші ауылында дүниеге келген. 1991 жылы Шыңжаң білім беру институтын тарих мамандығы бойынша бітірді. 1997 жылы Қазақстанға көшіп келеді. 1998-2001 жылдары Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің филология факультетінің аспиранты болды. Әр жылдары «Шалқар-2» газетінің тілшісі, бас редакторының орынбасары (2001-2005 жж.). 2006 жылдан 2007 жылға дейін «Қазақ адебиеті» газетінің проза бөлімінің меңгерушісі және «Үн» журналының бас редакторы болды. 2007-2009 жж - Дүниежүзілік қазақтар қауымдастығының «Атажұрт» баспа орталығының бас редакторы. «Ер Жәнібек» халықаралық қоғамдық қорының президенті (2006-2010 жж.).
2009-2010 жылдары – «Алаш» тарихи-зерттеу орталығының баспасөз хатшысы. 2010-2012 жылдары – «Жас қазақ үн» республикалық газеті бас редакторының орынбасары. 2012 жылдан 2013 жылға дейін Астанадағы (Нұр-Сұлтан) «Жас қазақ үні» газетінің тілшісі және Астана университетінің (Нұр-Сұлтан) баспасөз орталығының директоры болды.
2013-2016 жылдары Қоянды орта мектебінің директоры. 2016-2018 жылдары – «Тарихи Отан» қоғамдық бірлестігі директорының орынбасары. 2019 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін – «Туғырылхан-Он Хан» корпоративтік қорының Қамқоршылық кеңесі төрағасының орынбасары.
Жәди Шәкенұлы «Ақбота», «Балқаймақ», «Қытайдағы қазақтар», «Бір уыс сәуле», «Қаралы көш», «Жалғыздың үні», «Ақбалапан», «Жәнібек батыр», «Оспан батыр және Шығыс Түркістан мәселелері» и др. Также Жади Шакенулы является автором-составителем сборников «Талбесік», «Күнгей бет» (поэты КНР), «Жиһаншах» (Ақыт Үлімжіұлы), «Оспан», «Жас толқын», «Толғауы тоқсан қызыл тіл», «Армысың, Атамекен», «Ер Жәнібек» (1-том), «Оспан батыр», «Жүзім бағы» және т.б. шығармалардың авторы.
Ж. Шәкенұлының шығармалары түрік, қытай, иран тілдеріне аударылған. Оның зерттеулері әдебиет теориясы бойынша жинаққа, ал әңгімелері мен балаларға арналған ертегілері республикамыздағы бастауыш сыныптарға арналған «Ана тілі» оқулығына енгізілді.
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Еуразиялық Жазушылар одағының мүшесі, Шыңғыс хан Халықаралық Академиясының, Қазақстан Республикасы Тарих және қоғамдық ғылымдар Академиясының академигі.
2025 жылы «Алаш» әдеби сыйлығы берілді.

Жарық көрген еңбектері

Произведения Ж. Шакенулы

Шакенулы, Ж. Ақбота [Мәтін]: әңгімелер / Ж. Шакенулы. - Алматы : Ақотау, 2001ж.

Шакенулы, Ж. Ақбота [Мәтін]: әңгімелер / Ж. Шакенулы. - Үрімжі : ҚХР-да Шынжаң жастар-өрендер баспасы, 2003 ж.

Шакенулы, Ж. Балқаймақ [Мәтін]: әңгімелер / Ж. Шакенулы. - Алматы : Балалар әдебиеті, 2007 ж.

Шакенулы, Ж. Қытайдағы қазақтар [Мәтін]: зерттеулер/Ж. Шакенулы.- Алматы: Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы, 2007 ж.

Шакенулы, Ж. Бір уыс сәуле әңгімелер жинағы [Мәтін] / Ж. Шакенулы.- Алматы : Жазушы, 2008 ж.

Шакенулы, Ж. Қаралы көш [Мәтін]: тарихи роман. /Ж. Шакенулы.- Алматы : Тұран, 2010 ж.

Шакенулы, Ж. Жалғыздың үні [Мәтін]: мақалалары мен сыр-сұхбаттар. / Ж. Шакенулы.- Алматы: Ақотау, 2010 ж.

Шакенулы, Ж. Ақбалапан [Мәтін]: өлеңдер мен мысал әңгімелер /Ж. Шакенулы.- Алматы: Мерей, 2012ж.

Шакенулы, Ж. Ақбалапан [Мәтін]: /Ж. Шакенулы.- Түркия. (Әбдуақап Қараның дайындауымен латын әрпінде жарық көрді).

Шакенулы, Ж. Жәнібек батыр [Мәтін]: деректі зерттеу. / Ж. Шакенулы.-Алматы: Мерей, 2013 ж.

Шакенулы, Ж. Ақылнама [Мәтін]: әулеттік баян. / Ж. Шакенулы. - Астана: Өрнек, 2014 ж.

Шакенулы, Ж. Арманшыл бал [Мәтін]: өлеңдер мен мысал әңгімелер/Ж. Шакенулы. - Астана: Өрнек, 2015 ж.

Шакенулы, Ж. Жүрек неге жылайды[Мәтін]: /Ж. Шакенулы. - Астана: Ақтұйғын, 2016 ж.

Шакенулы, Ж. Алтай алыптары (Қ.Айдарханұылмен бірге) [Мәтін]: деректі зерттеу. / Ж. Шакенулы. - Алматы: Заман-Принт, 2018 ж.

Шакенулы, Ж. Қаралы көш [Мәтін]: тарихи роман /Ж. Шакенулы. - Стамбул: Календер, 2016 ж.

Шакенулы, Ж. Ел бастаған Елісхан [Мәтін]: деректі зерттеулер (түрік тілінде) /Ж. Шакенулы. - Стамбул: Мамер, 2018 ж.

Шакенулы, Ж. Бозмұнар [Мәтін]: роман, хикаяттар. /Ж. Шакенулы. – Алматы: Palitra Press, 2018 жыл.

Шакенулы, Ж. Қытай қазақтарының әдебиеті [Мәтін]/Ж. Шакенулы. - Алматы: Palitra Press, 2018 ж.

Шакенулы, Ж. Қаралы көш [Мәтін]: тарихи роман (Ахмет Байтұрсын үлгісіндегі төте жазуда) /Ж. Шакенулы.– Алматы: Асыл кітап, 2019 ж.

Шакенулы, Ж. Оспан батыр және Шығыс Түркістан мәселелер ё[Мәтін] /Ж. Шакенулы.– Алматы:Нур принт, 2019 жыл.

Шакенулы, Ж. Тұлпарлар дүбірі [Мәтін]: мақалалар жинағы /Ж. Шакенулы. – Алматы: Palitra Press, 2020 ж.

Шакенулы, Ж. Түркілік тек және қазақ тұрғақтары [Мәтін]: зерттеулер /Ж. Шакенулы. -Нұр-Сұлтан: Өрнек, 2020ж.

Шакенулы, Ж. Қожаберген батыр Жәнібекұлы [Мәтін]:(С.Борбасов, А.Тоқтабаймен бірге) /Ж. Шакенулы. – Алматы: Palitra Press, 2020 ж.

Құрастырған кітаптары

Автор-составитель следующих изданий:

Шакенулы, Ж. Талбесік [Мәтін]:(ҚХР қазақ ақындарының жыр жинағы) /Ж. Шакенулы. – Алматы: Ақотау, 2001ж.

Шакенулы, Ж. Жиһаншах [Мәтін]: А.Үлімжіұлының поема, өлеңдері /Ж. Шакенулы.-Алматы: Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы, 2007ж.

Шакенулы, Ж. Оспан батыр [Мәтін]: деректi зерттеу (Ө.Нәби, Д.Кәппен бірге) /Ж. Шакенулы. - Алматы: Арда, 2007ж.

Шакенулы, Ж. Жас толқын 2-ші кітап [Мәтін]: проза (Н.Байсақалова, Ұ.Зәуірбековалармен бірге). – Алматы: Жалын, 2006 ж.

Шакенулы, Ж. Жас толқын. 2-ші кітап [Мәтін]: поэзия (Н.Байсақалова, Ұ. Зәуірбековамен бірге) /Ж. Шакенулы. – Алматы: Жалын, 2006 ж.

Шакенулы, Ж. Толғауы тоқсан қызыл тіл [Мәтін]: шешендік сөздер / Ж. Шакенулы. - Алматы: Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы, 2008 жыл.

Шакенулы, Ж. Армысың Атамекен [Мәтін]: жыр жинағы /Ж. Шакенулы. - Алматы: Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы, 2008 ж.

Шакенулы, Ж. Күнгей бет [Мәтін]: ҚХР қазақ ақындарының жыр жинағы /Ж. Шакенулы. - Алматы: Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы, 2007 ж.

Шакенулы, Ж. Жүзім бағы [Мәтін]: өзбекстан қазақ ақындарының жыр жинағы /Ж. Шакенулы. - Алматы: Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы, 2007 ж.

Шакенулы, Ж. Ер Жәнібек 1 том [Мәтін]: деректі зерттеулер /Ж. Шакенулы. – Алматы, 2008 ж.

Шакенулы, Ж. Ер Жәнібек халықаралық қоғамдық қоры [Мәтін] /Ж. Шакенулы. - Алматы, 2008 ж.

Шакенулы, Ж. Оспан [Мәтін]: деректі зерттеулер мен естеліктер /Ж. Шакенулы. - Алматы: Тұран, 2010 ж.

Шакенулы, Ж. Армысың Атамекен [Мәтін]: шеттегі қазақтың жыр жинағы /Ж. Шакенулы. - Алматы: Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы; «Атажұрт» баспа орталығы, 2008ж.

Шакенулы, Ж. Ел қорғаны – Ер Жәнібек [Мәтін]: мақалалар жинағы (Н.Түсіпханұлымен бірге) /Ж. Шакенулы. - Алматы, 2014 ж.

Шакенулы, Ж. Шақабай батыр [Мәтін]: мақалалар жинағы (З.Мұратханұлымен бірге) /Ж. Шакенулы. – Алматы: Асыл кітап баспасы, 2017 ж.

Шакенулы, Ж. Ел бастаған Елісхан [Мәтін]: (Ш. Әбділұлымен бірге) /Ж. Шакенулы. - Алматы: Palitra Press, 2017 ж.

Шакенулы, Ж. Тұрғақ шежіресі[Мәтін]: шежірелік дерек /Ж. Шакенулы. - Нұр-Сұлтан: Өрнек, 2020 ж.

Шакенулы, Ж. Тұғырыл хан [Мәтін]: мақалалар жинағы /Ж. Шакенулы. Алматы: Palitra Press, 2020 ж.

Шағыр Қ. С.

Жаңартылды 05.09.2022 22:08

Шағыр Қайырбек Семейғазыұлы(1972) – ақын, журналист, Қазақстан Журналистер және Жазушылар одағының мүшесі

1972 жылы 16 желтоқсанда Шығыс Қазақстан (бұрынғы Семей) облысы Абыралы өңіріндегі «Ақбұлақ» ауылында дүниеге келді.  1997 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің журналистика факультетін сырттай оқып бітірді. Оқи жүріп, Абыралы аудандық «Жаңғырған Абыралы» газетінің әдеби қызметкері, аға тілшісі болып журналистік еңбек жолын бастады. 1996 жылы Алматыдағы республикалық ғылыми-педагогикалық «Қазақстан мектебі» журналына тілші болып қабылданып, әр жылдары бөлім редакторы, жауапты хатшы міндеттерін атқарды. 2002 жылы жаңадан ашылған «Тәрбие құралы» журналының бас редакторлығына тағайындалып, 2011 жылға дейін осы қызметте болды. Одан кейін өз бастамасымен «Шаңырақ серігі», «Жас спортшы» журналдарының ашылуына ұйытқы болды.  «Хабар» агенттігінің аударма бөлімінде жүздеген деректі және көркем фильмдерді қазақ тіліне аударуға қатысты.

2014 жылы Қазақ мемлекеттік Қыздар педагогикалық университетінің баспасында бас редактор болды.

ҚР Жазушылар және Журналистер одағының мүшесі. Педагогикалық баспасөзде еңбек ете жүріп, «ҚР білім беру ісінің үздігі» белгісімен, ҚР Білім және ғылым министрлігінің, Мәдениет Министрлігінің  Құрмет грамоталарымен  марапатталды. Аудармашы ретінде танымдық кітаптарды, шетел поэзиясын  қазақ тіліне аударды. Ж. Нәжімеденов атындағы республикалық жыр мүшәйрасында І орынды (2006 ж.), халықаралық «Дарабоз-2015» байқауында І орынды иеленді (2015 ж). Басқа да көптеген республикалық жыр жарыстарының жүлдегері атанды. Әйгілі әнші Әміре Қашаубаев туралы «Ұлы тенор» поэмасын жазды. Ұжымдық жинақтарға шығармалары енді.

 

Қ. Шағырдың шығармалары

Прозведения К. Шагыра

 

Шағыр, Қ. Жол ережесі : балаларға арналған өлеңдер / Қ. Шағыр. - Алматы : Таймас, 2011. - 12 б.

Шағыр, Қ. Арша аңқыған жаз [Мәтін] : өлеңдер, балладалар, поэма және аудармалар /Қ. Шағыр– Алматы : Информ-Арна, 2021. – 138 б.

Шағыр, Қ. Арша аңқыған жаз [Мәтін] : өлеңдер, балладалар, поэма және аудармалар /Қ. Шағыр – Алматы : Информ-Арна, 2021. – 138 б.

Шағыр, Қ. Арша аңқыған жаз [Мәтін] : өлеңдер, балладалар, поэма және аудармалар /Қ. Шағыр – Алматы : Информ-Арна, 2021. – 138 б.

Шағыр, Қ. Арша аңқыған жаз [Мәтін] : өлеңдер, балладалар, поэма және аудармалар / Қ. Шағыр . – Алматы : Информ-Арна, 2021. – 138 б.

 

Қ. Шағырдың мерзімді басылым беттерінде жарық көрген мақалалары

Публикации К. Шагыра

 

Шағыр, Қ. Армысың, Арқаның аспаны ! : Армысың , Астана ! ; Ауыл суреттері ; Жүрек үнсіз қалмасын : өлеңдер / Қ. Шағыр. - Мәтін // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 18 - 24 қараша

Қ. Шағыр туралы мерзімді басылым беттерінде жарық көрген мақалалар

 

Публикации о К. Шагыре

Садуакасова, М. Жырларым-ай, жалға мені құрлықпен / М. Садуакасова. - Мәтін // Сынып жетекшісі-Классный руководитель : Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал. - 2017. - N 2. - Б. 3-6.

 

Шаяхметов М. Ш.

Жаңартылды 29.04.2026 14:12

Шаяхметов Мұхаметқалым (1922 - 2010 жж. ) - жазушы

1922 жылы бұрынғы Семей губерниясы Күршім-Алтай болысының 6-ауылында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) көшпелі-шаруа отбасында дүниеге келді. Әкесі Шаяхмет тәлім-тәрбиесі мол үлкендердің салиқалы әңгімелеріне қатыстырып, мақал-мәтел, көркем шешендік сөздердің үлгілі тәлімінен сабақ алып өсуіне ықпал жасайды.

1928 жылдың күзінде жаңа мектеп ашылып 1-2 кластарға оқушылар қабылдайды. Мектептің салынуына өзі басшылық жасаған Нөкен Маякупов меңгеруші болып тағайындалады. Осы мектепке Мұхаметқалым да қабылданады.
30 жылдары мектептің 3 класына барады. 2-аптадан соң 5 оқушыны 4 класқа 18-20 жастағы жігіттермен қатар оқытып, сол жігіттерге көмекші қылып бекітіп, солармен оқып бітіреді.

Колхоздастыру жылдарында 1931 жылы отбасы «тап жауына» жатқызылып, мал-мүліктен, әкеден айырылып, мектептен шығарылады. Күнкөріс қиындап, бүкіл қазақ еліне келген ашаршылық пен сол ауыр жылдардың зардаптарын көріп өсті. 1931 жылы жер аударылғандардың қатарында әкесін Құйған ауылына кірпіш заводының жұмысына жібереді. Одан кейін Риддерге жер аударылады. Қоныстанған жерлері қаладан 8 шақырым жердегі «Кирпичная» станциясы болды. 1933жылы туған елге қашып оралады. 1931 жылы төртінші кластан «тап жауының баласы» деп қуылған Мұхаметқалым, 1935 жылы Камышенко ауылында төрт жылдық үзілістен кейін үшінші орыс класына қабылданады. Орыс тілі қиынға соғып қиналса да, есесіне есеп сабақтарына алғыр болады.

1939 жылы материалдық жағдаймен мектепті әрі қарай жалғастыра алмайды. Осы кезде ұстазы, әрі мектеп директоры Семен Акимович Яковенко мектептегі оқуымен қабат ұстаздық етуіне, соңынан аға вожатый міндетін де атқаруына ықпал жасайды.
Комсомол мүшесі ретінде қоғамдық негізде пионерлермен жүргізілетін жұмыстар, аудандағы жастар одағының жұмысына қатысудың нәтижесінде аз да болса қоғамдық өмірден түсініктерін кеңейтеді. 1941 жылдың жазында Өскемендегі педтехникумға экстрен жолымен емтихан тапсырып орта білім алып шығады.
Ұлы Отан соғысына атқыштар полкының барлаушылар қатарында қатысып соғысты. «Отан соғысы» орденімен, медальдарымен марапатталды.

Сталинград түбіндегі шайқаста ауыр жараланып, ауылға қос балдақпен оралған М. Шаяхметов мектепте мұғалім бола жүріп, сырттай оқып жоғары білім алады. Әуелі қарапайым мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, одан соң мектеп директоры, аудандық оқу бөлімінің бастығы міндеттерін атқарды. Бірақ бұл жұмыстарға да тар жол, тайғақ кешулермен әрең жетеді. Лениннің идеяларына, Коммунистік партияның мызғымастығына шексіз сенген ұстаз партия қатарына өте алмай, «кулактың баласы» деген қара күйеден құтыла алмай әбден қиналады. Ақыры облыстық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы Ілияс Омаровтың шарапаты тиіп, бұл кедергіні де жеңіп шығады.

Одан кейінгі ғұмыры тұтастай ұрпақ тәрбиесіне арналады. Шәкірттерінің көбі тәуелсіз еліміздің түкпір-түкпірінде жауапты жұмыстарда жемісті еңбек етіп, ұстаз мерейін өсірумен келеді. 1998 жылы Күршім ауданының құрылғанына 70 жыл толуына байланысты «Күршім ауданының құрметті азаматы» атағын алды.

Қазір туған өлке тарихынан болашақ ұрпаққа ғибрат берерлік естелік кітап жазумен айналысады. «Өткен күннің өткелдері» атты шығармасы 1930-1944 жылдарды қамтиды. Өзінің балалық шақтағы көрген, басынан өткізген өмірі арқылы сол жылдардағы қазақ халқының басына түскен нәубеттер, ауқатты адамдардың тәргіленуі, зорлықпен колхоздастыру, ашаршылық, Ұлы Отан соғысының қиын кездері шынайы сүреттеледі.

«Жылдар» атты кітабында негізінен өзінің ұстаздық қызықты да қиын өмірінен сыр шертеді.

2010 жылы дүниеден өткен. 

 

М. Шаяхметов шығармалары

Произведения М. Шаяхметова

Кітаптар – Книги

Шаяхметов, М. Өткен күннің өткелдері [Мәтін] / М. Шаяхметов . - Алматы : АБА"Айкос", 1999

Шаяхметов, М. Жылдар, жылдар [Мәтін] / М. Шаяхметов, 2001. - 267 б

Шаяхметов, М. Үнсіз дала [Мәтін] / М. Шаяхметов : 2 томдық. Т. 1. - Алматы , 2008. - 414 б.

Шаяхметов, М. Үнсіз дала [Мәтін] // М. Шаяхметов : деректі хикая. Т. 2. - Алматы , 2008. - 236 б.

Шаяхметов, М. Ғасыр асулары [Мәтін] / М. Шаяхметов М. - Алматы : Фолиант, 2006. - 512 б.

                                                

***

Шаяхметов, М. Судьба [Текст] : документальная повесть / Шаяхметов М. - Жидебай : МКА, 2002. - 496 с.

Шаяхметов, М. Судьба [Текст] : документальная проза в двух частях / М. Шаяхметов. - Жидебай : Международный клуб Абая, 2008. - 456 с.

Шаяхметов, М. Безмолвная степь [Текст] : документальная повесть / М. Шаяхметов ; пер. с каз. Н. Кенжегуловой ; предисл. К. Салыкова. - Алматы : Intelli Group, 2008. - 381 с.

 

Мерзімді басылымдардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях

 

Шаяхметов, М. Есімдері ел есінде [Мәтін] : [Күршім өңірін ақгвардияшылардан азат етуге қатысқан Ә. Ежембаев, Ә. Рақымбаев, Е. Нөкешов, Ш. Әкетаевтар туралы] / М. Шаяхметов // Коммунизм туы. - 1987. - 6 ноябрь

Шаяхметов, М. Қос арыс - ел жүрегiнде: [А. Байтұрсынов пен М.Дулатов туралы] // Дидар.- 1991. - 6 шiлде. - Б. 4

Шаяхметов, М. Жасанды жұт [Мәтін] : [Күршім ауданы жұт жылдарында] / М. Шаяхметов // Қазақ әдебиеті. - 1991. - 16 тамыз. - Б. 14.

Шаяхметов, М. Қателiк қайталанбасын: [желтоқсан оқиғасында партия, совет орындарында отырғандардың қалай өзгергендiктерiн көрсететiн деректер туралы] // Дидар. - 1991. - 19 желтоқсан. – Б. 4

Шаяхметов, М. Тана мешітінің тарихы жөнінде [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1992. - 11 қаңтар.- Б. 2.

Шаяхметов, М. Күй шебері - Шайқы [Мәтін] : [Күршім ауд. туған (1897-1970) шертпе күйдің шебері Ш.Құсайынов туралы] / М. Шаяхметов // Қазақ әдебиеті. - 1994. - 29 шілде. - Б.14

Шаяхметов, М. Кеңес өкіметінің кесірі [Мәтін] : [Кеңес өкіметінің облыс халқының өміріне әсері туралы] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1994. - 18 қаңтар

Шаяхметов, М. Күй шеберi - Шайқы // Қазақ әдебиетi. - 1994. - шiлде. - 14 б.

Шаяхметов, М. "Зердені" қайта толықтыру қажет [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысы құрбандарына арналған кітап жайында] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1994. - 3 желтоқсан.- Б. 4

Шаяхметов, М. Күй шебері - Шайқы [Мәтін] : [күйші Ш. Құсайынов туралы] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1995. - 14 ақпан. - Б. 4.

Шаяхметов, М. Партизан жерлестеріміз [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысының ардагерлері] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1995. - 22 сәуір. - Б. 4

Шаяхметов, М. Алғашқы ұстаздар [Мәтін] : [обл. білім беру тарихынан] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1995. - 12 желтоқсан.- Б. 4

Шаяхметов, М. Жаны жайсаң жан еді [Мәтін] : [республикаға еңбегі сіңген мұғалім, фольклоршы, шежіреші, этнограф Қ.Жаманбаев жайлы естелік] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1996. - 13 шілде.- Б. 3

Шаяхметов, М. Көкжал барақтың серігі-Жанделі батыр [Мәтін] : [Жанделі батыр жайында] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1997. – 3 шілде . – Б. 6

Шаяхметов, М. Қазақстандағы әкімшілік- аймақтық құрылымдардың тарихынан [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1998. - 15 қыркүйек

Шаяхметов, М. Ана аманаты. [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысында атақты Панфиловтың басқаруымен Москва түбін неміс басқыншыларынан азат етуде қаза тапқан жерлесіміз, лейтенант Мейірбаев А. жайлы дерек] /М. Шаяхметов // Дидар. - 1999. - 13 қараша.- Б. 4

Шаяхметов, М. Аманжоловтың туған жылы жөнінде бір дерек [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 2003. - 4 қазан. - Б. 2

Шаяхметов, М. Еңкiлдеп жүрiп елге жеттiк...: Ер жiгiттердiң майдан даласынан қайтуы оңайға соқпаған көрiнедi. Хикая сол туралы // Егемен Қазақстан.- 2005.- 7 мамыр . - 8 б.

Шаяхметов, М. Қанмен салынған суреттер [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 2007. - 8 мамыр.- Б.2.

Шаяхметов, М. Тағдыр талқысы [Мәтін] / М. Шаяхметов // Ақ Ертіс. - 2009. - N 1. - Б. 8-23.

Шаяхметов М. Электрондық оқыту (e-learning) жүйесi - заман талабы // Мектеп директоры = Директор школы. - 2013. - № 1. - 9-11 б.

                                            

***

Шаяхметов, М. Из плеяды интеллигентов [Текст] : о бывшем учителе школы-интернат им. Джамбула, этнографе Жаманбаеве К.К. / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 1992. - 15 февр. - С. 4

Шаяхметов, М. Славные партизанки [Текст] : [об участницах Великой Отечеств.войны из Вост.-Казахст.обл.] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 1995. - 7 марта

Шаяхметов, М. Район как оптимальная форма управления [Текст] : из истории админ.-территор. образования и деления в Казахстане / М. Шаяхметов // Рудный Алтай.- 1999. - 26 янв. - С.3  

Шаяхметов, М. Первая школа в ауле [Текст] : [глава из книги М. Ш. Шаяхметова] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 1999. - 16 дек. - С. 4  

Шаяхметов, М. Степные батыры требуют защиты [Текст] : [к 300-летию народного батыра Барака] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 2002. - 12 окт. - С. 17                              

Шаяхметов, М. Когда же родился Сарсен Аманжолов [Текст] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 2003. - 4 окт. - С.7

Шаяхметов, М. За "языком, или Воспоминания бывалого разведчика [Текст] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 2005. - 22 янв. - С. 2

 

М. Шаяхметов туралы әдебиеттер

Литература о М. Шаяхметове

 

Қасымұлы А. Алтайдан ұшқан ақиық [Мәтін] / Қасымұлы А. - Өскемен : Шығыс Баспа, 1999. - 181 б. -Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 142

Жеңіс деп соққан жүректер [Мәтін] : естелік кітап. - Өскемен : [б. и.], 2005. - 240 б.

Қазақ жерінің зиялы азаматтары = Почитаемые люди земли казахской [Мәтін]. Т. 10, 2005. - 728 б.– Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 143-147.

Ерлік - ұрпаққа мұра [Мәтін] / Оралхан Бөкей атындағы № 44 қазақ орта мектеп-лицейі. - Өскемен : Шығыс-Полиграф, 2010. - 299 б.– Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 157-158

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. – Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 802

 

Мақалалар - Статьи

Бақытқызы А Бельгиядан келген хат [Мәтін] / А. Бақытқызы А // Дидар. - 2004. - 17 шілде. - Б.4

Тоқанұлы Б. Кер заманды толғаған кемел туынды [Мәтін] / Б. Тоқанұлы // Дидар. - 2008. - 2 желтоқсан.- Б.4.

Сембаев, Қ. Сүйікті менің ұстазым [Мәтін] / Қ. Сембаев // Рауан. - 2010. - 2 қазан. - Б.2.

Сейсенбаев, Р. Тағдырмен бетпе-бет келген жан еді [Мәтін] : [жазушы, ұлы отан соғысының ардагері М. Шаяхметов туралы эссе-реквием] / Р. Сейсенбаев // Дидар. - 2011. - 3 шілде.- Б.7.

Зәкәрия , Х . Көшеге ұстаз есімі берілді [Мәтін] : [Күршім ауылындағы бір көшеге ұстаз М. Шаяхметовтың есімі берілді.] / Х. Зәкәрия // Дидар. - 2012. - 14 мамыр.- Б. 5.

Бақытқызы, Айжанат. Мектепке М. Шаяхметовтің есімі берілді [Мәтін] / А. Бақытқызы // Дидар. - 2017. - 25 мамыр.- Б.3.

Мұхтарханқызы, Зиза. Ашаршылықтың куәсі болған / З. Мұхтарханқызы // Дидар. - 2021. - 29 мамыр. - Б. 5.

 

                                            

***

Кулев, И. Книга о правде жизни [Текст] : [о. М. Шаяхметова] / И. Кулев // Семь дней. - 2003. - 21 февр. - С. 7

Кудайбергенов, К. В назидание потомкам [Текст] : [о. М. Шаяхметова] / К. Кудайбергенов // Рудный Алтай. - 2003. - 8 марта. - С. 3

Астаева М. "Судьба" Шаяхметова [Текст] : [В областной библиотеке им.А.С.Пушкина состоялась презентация книги ветерана войны и труда Мухамета Шаяхметова] / Астаева М. // Казахстанская правда. - 2003. - 18 янв. - С. 2

Шака, А. Мирный подвиг рядового Шаяхметова [Текст] / А. Шака // Рудный Алтай. - 2008. - 6 мая. - С. 3.

Шаяхметов Мухаметқалым Шаяхметулы [Текст] : [ветеран ВОВ, писатель ; некролог] // Рудный Алтай. - 2010. - 24 мая. - С. 5.

Токобаев, М. Судьба Мухамета Шаяхметова [Текст] : [o презентация книги М. Шаяхметова "Судьба" в областной библиотеке им. А. С. Пушкина] / М. Токобаев // Рудный Алтай. - 2008. - 2 дек. - С. 1.

Жантыкеев, Р. Встреча с автором "Судьбы" [Текст] / Р. Жантыкеев // Рудный Алтай. - 2008. - 16 дек . - С. 4.

Токобаев, М. Предначертания судьбы Мухамета Шаяхметова [Текст] / М. Токобаев // Рудный Алтай. - 2008. - 16 дек . - С. 2.

Максимова, М. Мгновения судьбы [Текст] : [o презентация книги М. Шаяхметова "Судьба" в областной библиотеке им. А. С. Пушкина] / М. Максимова // Вестник культуры. - 2008. - № 11. - С. 26.

Шаяхметов Мухаметқалым Шаяхметулы [Текст] : [ветеран ВОВ, писатель ; некролог] // Рудный Алтай. - 2010. - 24 мая. - С. 5.

Шавлева, Д. Школа имени Мухамета Шаяхметова [Текст] : [СШ № 23 присвоено имя первого директора, ветерана ВОВ, писателя Мухамета Шаяхметова] / Д. Шавлева // Рудный Алтай. - 2017. - 25 мая. - С. 3