Зайсанов Хамза (Мүдәріс), генерал (1912-1965)
Зайсанов Хамза 1912 жылы Шығыс Қазақстан облысының Зайсан ауданына қарасты өңірде дүниеге келген.
8-9 жасында татар саудагерлеріне жалданып, Моңғолияға өтеді. Сол елдегі бір ауылда қолбала болып ержетеді. Кейін Қобда, Ұлан-Батордағы балалар үйінде тәрбиеленеді. Моңғолия үкіметі оны КСРО-дағы ұшқыштар даярлайтын училищеге оқуға жібереді.
1939 жылы әскери ұшқыш Хамза Зайсанов Халхин-Гол шайқасы кезінде ерекше көзге түсіп, бірнеше жапон ұшақтарын атып түсіреді.
1941 жылы Кеңес Одағы мен Германия арасында соғыс басталған кезде өз еркімен майданға сұранады. Бірақ Моңғолия үкіметі тәжірибелі офицерді жібермейді және 1942 жылы оған генерал-майор атағын беріп, Моңғалия Әуе әскерлерінің бас қолбасшысы етіп тағайындайды.
1950 жылдары ол Қазақстанға қоныс аударғысы келеді, бірақ Кеңес үкіметі оны қабылдамаған.
1965 жылы 53 жасында Ұлан-Батордағы әскери госпитальде дүние салды.
Моңғолия астанасындағы «Алтын биік» зиратына жерленді.
Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Батырдың есімі Баян Өлгий аймағының Қызылқайың елді мекеніндегі орта мектепке берілген.
Моңғолия Қорғаныс министрлігі жанындағы әскери-ғылыми зерттеу институты генералдың өмірі мен қызметі зерттеп, моңғол тілінде кітап шығарған.
Зайсанов Хамза туралы әдебиет
Шығыс жұлдыздары [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. Т. 2. - Астана : Фолиант, 2011. - 304 б.
Интернет ресурс
Центр Азия -http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1195920040
Зәкиев Болат (1950) - генерал, Қазақстан Республикасы Шекара қызметінің директоры.
Зәкиев Болат 1950 жылы 25 тамызда Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданының Қаратал ауылында дүниеге келген.
1971 жылы КСРО МҚК Ф. Э. Дзержинский атындағы Жоғары шекаралық командалық училищесін, 1981 жыллы КСРО МҚК Қызыл Ту институтын бітірген.
1967 жылдан КСРО МҚК Жоғары шекаралық командалық училищесінің курсанты (Алматы), 1971-1978 жылдары КСРО МҚК Шығыс шекаралық отрядының офицері, аға офицері, 1981 жылдан КСРО МҚК Шығыс шекаралық отрядында бөлім бастығының орынбасары, 1984 жылдан КСРО МҚК Ауғанстандағы Өкілдігінің аға оперативтік қызметкері, 1988 жылдан КСРО МҚК Шығыс шекаралық округі бөлімінің аға офицері, 1991 жылдан Шығыс шекаралық округі бөлім бастығының орынбасары (Алматы), 1992 жылдан шекаралық округ әскерлері қолбасшысының орынбасары, Шығыс шекаралық бөлімінің бастығы.
ҚР ҰҚБ төрағасының орынбасары, Шекара қызметінің директоры қызметтерін атқарды.
Қызыл Жұлдыз (1987), 2-дәрежелі Даңқ (2001) ордендерімен, көптеген медальдармен және жоғары дәрежелі Құрмет грамоталарымен марапатталған.
Зәкиев Болат туралы
Шығыс жұлдыздары [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. Т. 2. - Астана : Фолиант, 2011. - 304 б.
Интернет ресурстар
Генералы Казахстана [Текст] : биографический справочник. - Алматы : Арыс, 2006. - 400 с.
Параграф информационные системы- http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100609
Исабаев Сіләм Мұхамеджанұлы (1937) - милиция генерал-майоры
1937 жылы 18 наурызда Шығыс қазақстан облысы, Үлкен Нарын (Қазіргі Катонқарағай) ауданы Мало-Красноярка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.
1955 жылы Үлкен Нарын орта мектебін бітіргеннен кейін Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетіне оқуға түседі. Оны 1960 жылы заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша бітірген.
Университетті бітіргеннен кейін екі жыл (1960-1962) Қазақстан Әділет министрлігінің Қазақ сот сараптамасы Ғылыми-зерттеу институтында сарапшы-криминалист болып жұмыс істеді.
1962 жылдың қарашасынан 1994 жылдың қарашасына дейін ішкі істер органдары жүйесінде қатардағы сарапшы-криминалист пен тергеушіден ҚР ІІМ Тергеу басқармасы бастығының орынбасарына дейін еңбек еткен. 1983 жылы КСРО және Қазақ КСР ІІМ басшылығы Талдықорған облысы ІІБ бастығының орынбасары лауазымына ұсынды, онда 1985 жылға дейін жұмыс істеді.
1985-1990 жылдары Алматы облысы ІІБ бастығы болып жұмыс істеді. 1990 жылдың маусым айында Алматы қ. ІІББ бастығы болып тағайындалды (бір мезгілде – ҚР ІІМ Министрінің орынбасары). Милиция генерал-майоры атағын 1988 жылдың қазан айында алды. 11 медальмен және ҚР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
С. М. Исабаев туралы әдебиет
Литература о С. М. Исабаеве
Генералы Казахстана. Биографический справочник .-Алматы : Арыс.-2006.-400 с.
Интернет ресурстар
Интернет ресурсы
Ильященко Геннадий Григорьевич (1931-2001) - прокуратура генералы
1931 жылы 1 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Таврия ауданы, Донское ауылында дүниеге келген. 1954 жылы Алматы мемлекеттік заң институтын бітірген.
1955-1962 жылдары Өскемен Мемлекеттік педагогикалық институтында сырттай оқыды.
Г. Г. Ильященко прокуратурада жұмысын 1954 жылдың тамыз айынан бастап, Алматы мемлекеттік заң институтын бітіргеннен кейін Өскемен қаласы прокуратурасының халық тергеушісі лауазымына тағайындалған кезден бастады. Ильященконың тапсырылған жұмыс учаскесі үшін адалдық, кәсібилік және жауапкершілігі Шығыс Қазақстан облысының ең күрделі өңірлерінде сұранысқа ие болды.
Одан кейінгі жылдары ол облыстық прокуратураның аға тергеушісі, облыс прокурорының криминалистика жөніндегі көмекшісі, облыстық прокуратураның тергеу бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді. 1980 жылы Г.Г. Ильященко облыс прокурорының орынбасары болып тағайындалды. Осы лауазымда 3 жылдан сәл артық жұмыс істеп, 1983 жылғы 21 шілдедегі №564-Л КСР Одағы прокурорының бұйрығымен Г.Г. Ильященко Семей облысының прокуроры болып тағайындалды, онда 1991 жылғы 25 сәуірге дейін жұмыс істеді және зейнеткерлікке шығуына байланысты босатылды.
2001 жылдың 3 қаңтарында Геннадий Григорьевич кенеттен қайтыс болды.
Г. Г. Ильященко туралы әдебиет
Литература о Г. Г. Ильяшенко
Генералы Казахстана. Биографический справочник .- Алматы : Арыс.-2006.-400 с.
Кабылбаев Ширакбек Кабылбаевич (1908-1976 гг.) – государственный и общественный деятель, министр внутренних дел Казахской ССР, генерал-лейтенант (генерал внутренней службы ІІ ранга), заслуженный работник МВД.
Ширакбек Кабылбаевич Кабылбаев родился в 1908 году в ауле №2 Абыралинского района Семипалатинской области. До 1923 года он учился в сельской школе, окончив три класса. В 1924–1929 годах продолжил обучение в Семипалатинском педагогическом техникуме, где был принят лично директором учебного заведения Абикеем Сатпаевым.
После окончания техникума работал учителем математики в школе колхозной молодежи (ШКМ) при Семипалатинском мясокомбинате, затем, инструктором в городском отделе образования, а позднее директором Новосемейской ШКМ.
С 1932 по 1938 год проходил службу в Национальном кавалерийском полку в Алматы.
9 августа 1954 года постановлением ЦК КПСС Ш. Кабылбаев был назначен министром внутренних дел Казахской СС. Он стал первым представителем местных национальных кадров, возглавившим органы внутренних дел республики.
В 1959 году, в связи с событиями в Темиртау, был освобождён от должности министра. Однако в суде он сумел доказать необоснованность выдвинутых против него обвинений и был полностью реабилитирован.
С 1960 по 1966 год Ширакбек Кабылбаев служил в системе местной противовоздушной обороны в Управлении внутренних дел Алматинской области. В 1967 году он был повторно назначен министром внутренних дел Казахской ССР — что стало редким случаем в кадровой политике советского времени.
По его инициативе в республике началась системная подготовка национальных кадров для органов внутренних дел. В июне 1956 года в Алматы была открыта специальная средняя школа милиции МВД (ныне — Алматинская академия МВД РК). А 10 октября 1969 года в Караганде, благодаря настойчивости Ш. Кабылбаева и его четырём поездкам в Москву, была основана Высшая школа МВД СССР (сегодня — Карагандинская академия МВД РК имени Б. Бейсенова). Это учебное заведение готовило кадры для правоохранительных органов Казахстана и Киргизии.
Позднее межобластные школы милиции были открыты в Павлодаре, Темиртау, Шымкенте и Костанае. На базе одной из них возникла современная Костанайская академия МВД РК, также ориентированная на подготовку национальных кадров.
За выдающиеся заслуги перед государством и народом генерал-лейтенант Ширакбек Кабылбаев был награжден орденами Ленина, Красной Звезды, двумя орденами Трудового Красного Знамени, Почетной грамотой МВД СССР, а также медалями «За безупречную службу» III, II и I степени и многими другими.
Автор сборников очерков о деятельности милиции Казахстана: «Расследование продолжается» (1965), «Синие шинели» (1969), «Преступления могло не быть!» (1970), «Особое назначение» (1972), «Бессонный патруль» (1974).
Ш. Кабылбаев скончался 5 июля 1976 года в возрасте 68 лет.
9 декабря 2014 года постановлением Правительства Республики Казахстан №1287 Костанайской академии МВД РК было присвоено имя Ширакбека Кабылбаева. Торжественное открытие памятника генералу состоялось 6 июня 2015 года перед зданием академии. Автором памятника стал профессор Казахской головной архитектурно-строительной академии, племянник генерала — Галым Исабаев.
В микрорайоне "Калкаман-2" города Алматы одна из улиц носит имя Ширакбека Кабылбаева. Ее протяженность составляет 1600 метров.
Ш. Қ. Қабылбаев туралы әдебиеттер
Литература о Кабылбаеве Ш. К.
Жалмұханбетов А. Шырақбек Қабылбаев - белгілі қоғам қайраткері / А. Жалмұханбетов // Дидар. - 2008. - 6 мамыр. - Б.2.
Қызылов, М. Шырақбек Қабылбаев ол - кім? / М. Қызылов // Заң. - 2015. - № 5.- Б. 20-23
Мұсайынұлы, Ғ. Қазақтың мақтанышы - Қабылбаев: [Қазақтан шыққан тұңғыш генерал Ш. Қабылбаев туралы] / Ғ. Мұсайынұлы // Ертіс өңірі. - 2015.- шілде. - Б.8
Зәңгіров Е. Генерал Шырақбек Қабылбаев / Зәңгіров Е. // Түркістан http://www.turkestan.kz. - 2002. - 23 мамыр.- Б.7
Қызылов, М. Генерал Қабылбаев / М. Қызылов, Д. Сейсенұлы// Жұлдыз. - 2023. - N9. - Б. 135-143
***
Галкина Г. Легендарный министр: [о жизни государственного деятеля Ш. К. Кабылбаева.] / Г. Галкина // Новое поколение. - 2008. - 21 марта (№ 11). – С.12
Интернет ресурстар
Интернетресурсы
Кабылбаев Шракбек Кабылбаевич: Биография // История: сайт. – Режим доступа: https://qpa.edu.kz/pages/history (04.05.02025)
Легендарный министр: новое поколение: сайт. - Режим доступа: https://archive.np.kz/people/665-legendarnyjj_ministr.html (04.05.2025)