Китапбаев Б.

Details

Last Updated on Friday, 24 April 2026 08:43

Китапбаев Бошай (Сәдуақас) (1923-2015 гг.) - писатель, автор книг шежире, кандидат экономических наук, ветеран Великой Отечественной войны, Герой Социалистического труда.

Родился 2 сентября 1923 года в ауле Жана-Ульга Катон-Карагайского района Восточно-Казахстанской области. 
С 1941 по 1944 гг. служил в Советской армии, участник Великой Отечественной войны, артиллерист, старший сержант. В бою был тяжело ранен, ему ампутировали ногу. В 1944 году комиссован, как инвалид Отечественной войны. 
В 1944-1945 гг. находился на партийной и советской работе в Катон-Карагайском райкоме. В 1945-1950 гг. - секретарь исполнительного комитета Катон-Карагайского районного Совета депутатов трудящихся. В 1950-1955 гг. - председатель исполкома Зайсанского района Восточно-Казахстанской области. 
С 1955 по 1990 гг. - председатель колхоза им. Ленина Большенарымского района (ныне Катон-Карагайский район) Восточно-Казахстанской области (с перерывом с 1973 по 1978 гг., когда работал председателем колхоза имени XXII съезда КПСС Талды-Курганской области).
В 1966 г. заочно окончил Алма-Атинский сельскохозяйственный институт (ныне Казахский национальный аграрный исследовательский университет (КазНАУ)). В 1970 г. защитил кандидатскую диссертацию на тему "Роль материальной заинтересованности колхозников в развитии общественного хозяйства колхоза", основанной на практическом опыте возлавляемого им хозяйства. 
Под руководством Б. Китапбаева колхоз стал одним из лучших не только в районе, но и в области. Из года в год здесь увеличивалось производство сельскохозяйственной продукции, преобразилась центральная усадьба.
Значительных результатов добились труженики в годы восьмой пятилетки. Сдано хлеба государству в два раза больше, чем предусматривалось планом, подсолнечника - в три раза. Перевыполнен пятилетний план по сдаче государству мяса, молока, шерсти и других видов сельскохозяйственной продукции. Прибыль составила более шести миллионов рублей. Особенно успешным для колхоза им. Ленина был 1970 г., когда урожайность зерна составила 26,4 центнера с гектара, подсолнечника - 19,4, картофеля - 100 центнеров. Надои молока от каждой коровы возросли до 1925 литров вместо 1700 по плану. В закрома государства засыпано 139 тысяч центнеров зерна - 295 процентов плана. Прибыль составила 1993 тысячи рублей.
Указом Президиума Верховного Совета СССР от 8 апреля 1971 года за выдающиеся успехи, достигнутые в развитии сельскохозяйственного производства и выполнении пятилетнего плана продажи государству продуктов земледелия и животноводства, Китапбаеву Бошаю присвоено звание Героя Социалистического Труда с вручением ордена Ленина и золотой медали «Серп и Молот».
Награждён орденами Ленина (дважды), Октябрьской Революции, Отечественной войны I-й степени, медалью «За отвагу» и другими медалями. Почетный гражданин Катон-Карагайского района.
Делегат XXV съезда КПСС.
Автор книг «Тоғыз таңбалы Найман», «Шежіре», «Айта-айта Алтайды, Бошай ата қартайды»,«Бошай Кітапбаев: өнегелі өмір» (2023).
Ушел из жизни 7 сентября 2015 года в городе Усть-Каменогорске. 

 

Б. Кітапбаевтың шығармалары
Произведения Китапбаева Б.
Кітаптар - Книги   

Кітапбаев, Б. Шежіре: тоғыз таңбалы найман / Б. Кітапбаев. - [Б. м.] : [б. ж.], 1992. - 598 б.
Кітапбаев, Б. Шежіре / Кітапбаев Б. - Алматы : Қайнар, 1994.
Кітапбаев, Б. Шежіре / Б. Кітапбаев. - Алматы : Қайнар, 1994 - .2-ші бөлім : Тоғыз таңбалы Найман. - 275 б.
Кітапбаев, Б. Тоғыз таңбалы Найман : шежіре / Б. Кітапбаев.
Т.1 : Ергенекті: Саржомарт, Бура, Жеті Көкжарлы. - 3-ші бас., толықт. - Өскемен : Рекламный Дайджест, 2008. - 445 б.
Кітапбаев, Б. Айта-айта Алтайды, Бошай ата да қартайды / Б. Кітапбаев. - Өскемен : Рекламный Дайджест, 2012. - 500 б.
Кітапбаев, Б. Жылы пікіріміз ешқашан өзгермейді / Б. Кітапбаев // Бердібектің берекелі белестері . - Алматы : Қаламгер, 2013. - 328 б. - Авторлар туралы мәлімет : 301 б.

Б. Кітапбаевтың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары

Публикации Б. Китапбаева в периодических изданиях и сборниках

Кітапбаев, Б. Жылқы - табысты түлек [Мәтін] / Б. Кітапбаев, Р.Суханов // Коммунизм туы. - 1982. - 12 февраля.

Кітапбаев, Б. Сағындым еспе Шорғаны... [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Ленин туы. - 1989. - 4 май.

Кітапбаев, Б. Мақажан ақын және басқалар [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Арай. - 1990. - 1 қыркүйек. - Б. 4.

Кітапбаев, Б. Таңырық ақынның елге айтқаны [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Арай. - 1991. - 16 наурыз. - Б. 3-4.

Кітапбаев, Б. Мұса би [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 1993. - 19 қазан.

Кітапбаев, Б. Аға сұлтан Қисық туралы [Мәтін] : [өлкеміздің шежірелі тарихынан] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 1995. - 23 желтоқсан.

Кітапбаев, Б. Кісінің кісісі еді Құмаш деген... [Мәтін] : [халық мұғалімі Қ.Нұрғалиевтің 70 жылдық мерейтойынан кейінгі ой] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 1995. - 4 қараша.

Кітапбаев, Б. Қайран Құмаш, қайсар Құмаш [Мәтін] : [халық мұғалімі Қ.Нұрғалиев туралы толғаныс] / Б. Кітапбаев // Егемен Қазақстан. - 1995. - 27 қазан.

Кітапбаев, Б. Оралханның орны бөлек еді ғой [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 2003. - 18 наурыз. - Б. 3.

Кітапбаев, Б. Алты Алаштың ардағы [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 2005. - 23 сәуір.

Кітапбаев, Б. Ахаңның Ақтеңізден алты алашқа айтқан сәлемі [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 2006. - 9 қыркүйек. - Б. 6.

Кітапбаев, Б. Алтайдағы алтын ұя [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Егемен Қазақстан. - 2007. - 14 қыркүйек. - Б. 7.

Кітапбаев, Б. Алтайдағы алтын ұя [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 2007. - 6 қыркүйек. - Б. 3.

Кітапбаев, Б. Тағылған жеке-дара жұлдыз еді, Алтайдың алтын шекпен жағасына... [Мәтін] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 2009. - 22 маусым.- Б. 5.

Кітапбаев, Б. Өтпейтін өмір, сынбайтын темір жоқ [Мәтін] : [халық мұғалімі Қ. Нұрғалиев туралы естелік] / Б. Кітапбаев // Дидар. - 2011. - 14 шілде. - Б.7.

Кітапбаев, Б. Парталас, майдандас достар едік [Мәтін] : [халық мұғалімі, соғыс ардагері Қ. Нұрғалиев туралы] / Б. Кітапбаев // Ертіс өңірі. - 2011. - 18 мамыр. - Б.10.

Кітапбаев, Б. Кісілігін кір шалмаған [Мәтін] : [белгілі қоғам қайраткері М. Ә. Сужиковтың кісілік келбеті туралы] / Б. Кітапбаев // Ертіс өңірі. - 2011. - 5 қаңтар. - Б.13-14.

Кітапбаев, Б. Бәйге аттарымды Рахман қайнарына түсіретінмін [Мәтін] : [еңбек ардагері Бошай Кітапбаев туралы / Б. Кітапбаев; сұхбат. Д. Анаш // Дидар. - 2013. - 13 тамыз.- Б. 5.

Кітапбаев, Б. Алтайдың Ақтан ақыны [Мәтін] : естелік / Б. Кітапбаев // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. - Т. 2. - Б. 232-237.

Кітапбаев, Б. Ұзақ өмірдегі ойда қалған үзіктер / Б. Кітапбаев. - Мәтін // Арай. - 2023. - 2 маусым.- Б. 6.

Кітапбаев, Б. Өмірдің есте қалған кей сәттері... / Б. Кітапбаев. - Мәтін // Дидар. - 2023. - 22 шілде.- Б.4.

  

Б. Кітапбаев туралы әдебиет
Литература о Китапбаеве Б.
Кітаптар - Книги 

Тәжіғұлов, С. Асау Ертіс-алыптардың арнасы / Тәжіғұлов С., Тілегенов Б. - Алматы : Қазақстан, 1966. - 87 б.
Жер жаннаты - Қатонқарағай / құраст. Ж. Қызыр. - Алматы : Орхон, 2008. - 368 б.
Асқаров, Ә. Алтай алтын бесік, ата жұрт  : тарихи-танымдық тұрғыдағы саяхат (сафари) жазбалары / Ә. Асқаров. - Астана : Фолиант, 2009. - 290 б.
Ерлік - ұрпаққа мұра / Оралхан Бөкей атындағы № 44 қазақ орта мектеп-лицейі. - Өскемен : Шығыс-Полиграф
Қапанов, Б. Анамдай әлпештеген Асқар Алтай / Б. Қапанов. - Өскемен : [б. и.], 2011. - 566 б., 2010. - 299 б.
Назырбаев, Қ. Катонқарағай / Қ. Назырбаев. - Астана : Фолиант, 2011. - 280 б.
Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Кітапбаев Бошай: б. 418.
Герои Социалистического труда – казахстанцы. - Алма-Ата : 1985. 

Б. Кітапбаев туралы мақалалар

Статьи о Б. Китапбаеве

Әбуғалиев, М. Партия солдаты [Мәтін] / М. Әбуғалиев // Коммунизм туы . - 1971. - 14 апрель.

Әбуғалиев, М. Өмірі оның өнеге [Мәтін] / М. Әбуғалиев // Қазақстан ауыл шаруашылығы. - 1971. - №10.- Б. 52-54.

Салықов, К. Бошай Кітапбаев ағайға жауап хат [Мәтін] / К. Салықов // Дидар. - 1992. - 30 сәуір. - Б. 4.

Әбдірахманұлы, Е. Алтай азаматы [Мәтін] : [Еңбек Ері Б. Кітапбаев 75 жаста] / Е. Әбдірахманұлы // Дидар. - 1998. - 18 қыркүйек.

Қаңтарбаев, Ә. Алтайдағы аңыз-аға! [Мәтін] / Ә. Қаңтарбаев // Қазақ әдебиеті. - 2003. - 26 қыркүйек. - Б. 14.

Қаңтарбаев, Ә. Аман жүріңіз, Алтайдағы аңыз-аға! [Мәтін] / Ә.Қаңтарбаев // Дидар. - 2003. - 30 тамыз. - Б. 6.

Алтайдың қайсар ұланы [Мәтін] : [ҰОС-ның жауынгерлері жайлы] // Арай. - 2012. - 14 наурыз. - Б.2.

Бельгер, Г. Мен мақтан ететін Бошай аға [Мәтін] : [Социалистік Еңбек Ері, әйгілі атбегі, шежіреші Б. Кітапбаевтың жаңа кітабы туралы] / Г. Бельгер // Дидар. - 2012. - 10 қараша. - Б. 5.

Кенжеханұлы, М. Бошай ата Алтайын аялаумен келеді [Мәтін] : [А.С. Пушкин атындағы облыстық кітапханада қазыналы қарттың жаңа кітабының тұсаукесері өтті] / М. Кенжеханұлы // Дидар. - 2012. - 15 қыркүйек.- Б.1-2.

Мүсірепов, Ғ. Бошайдың үш қарасы [Мәтін] / Ғ. Мүсірепов // Мүсірепов, Ғ. Таңдамалы шығармалары. - Алматы : Қазақпарат, 2012. - Б. 522-526.

Арман, А. Бошай ата - 90 жаста [Мәтін] / А. Арман // Алдаспан. - 2013. - 15 тамыз. - Б.15.

Елубай , О. Аймақтың ақсақалы [Мәтін] : [Б. Кітапбаев жайлы] / О.Елубай // Егемен Қазақстан. - 2013. - 16 тамыз. - Б.10.

Қабылов, М. Өр Алтайдың бұлбұлы [Мәтін] : [қазақтың ұлтжанды азаматы, Социалистік Еңбек Ері, ғалым Бошай Кітапбаевтың 90 жылдық мерейтойына арнау ] / М. Қабылов // Дидар. - 2013. - 16 қаңтар. - Б.5.

Мұсабаев, Х. 100-ге жет айналайын, Бошай көкем! [Мәтін] : [Социалистік Еңбек Ері Бошай Кітапбаевқа арнау] / Х. Мұсабаев // Дидар. - 2013. - 20 шілде. - Б. 2.

Салықбаев, Б. Батылдығы басым Бошекең [Мәтін] : [Б. Кітапбаев жайлы] / Б. Салықбаев // Өскемен. - 2013. - 15 тамыз. - Б. 6.

Тоқтаубай, М. Бошай аға Зайсанды басқарған [Мәтін] / М. Тоқтаубай // Достық. - 2014. - 15 қазан. - Б. 2.

Тоқтаубай, М. Бошайдың Зайсанда да ізі қалған : [Б. Кітапбаев туралы] / М Тоқтаубай // Дидар. - 2014. - 18 желтоқсан (№147). - Б. 15 

Бошай Кітапбаев өмірден озды [Мәтін] : [қазанама] // Ертіс өңірі. - 2015. - 9 қыркүйек. - Б.19.

Елеукенов. Ш. "Жаны ақын Бошай" [Мәтін] / Ш. Елеукенов // Қазақ әдебиеті. - 2016.- 5 -11 тамыз. - Б. 11.

Кітапбаев, М. Өр Алтайдың жүйріктері [Мәтін] / М. Кітапбаев // Дидар. - 2016. - 2 шілде. - Б.16.

Кітапбаев, М. Өр Алтайдың жүйріктері [Мәтін] : [өр Алтайдың атпал азаматы, белгілі атбегі, шежіреші қарт Б. Кітапбаевтың бәйге жылқылары туралы] / М. Кітапбаев // Ертіс өңірі. - 2016. - 3 тамыз. - Б.10-11.

Төр Алтайдың абызы атанған еді... [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысының ардагері, Еңбек Ері, шежіреші қарт Бошай Кітапбаев туралы] / әзірлеген: Байбура // Дидар. - 2017. - 13 сәуір.- Б.27.; 20 сәуір.- Б.27; 27 сәуір. - Б.27; 4 мамыр.- Б.27; 11 мамыр. - Б. 27 ; Дидар. - 2017; 18 мамыр. - Б.27.

Болатұлы, Т. Бошай Кітапбаевты еске алуға арналады [Мәтін] / Т. Болатұлы // Дидар. - 2019. - 29 қазан. - Б. 29.

Қанапинов, С. Туған ауылыма мектеп салғаным әлі есімде : [Бошай Кітапбаевтың 100 жылдығына орай] / С. Қанапинов. // Арай. - 2023. - 3 ақпан. - Б. 3. 
Құндызбаев, Ж. Ерлігі мен батылдығы керемет еді : [Бошай Кітапбаевтың 100 жылдығына орай] / Ж. К. Құндызбаев. // Арай. - 2023. - 24 ақпан. - Б. 3.
Ибраев, Айдар. Бошайдың үшқарасы-қазақтың қазанаттары / А. Ибраев // Арай. - 2023. - 7 сәуір.- Б.6.
Қаңтарбаев, Әлібек. Ақиқат пен аңыз: [Кітапбаев Бошайдың 100 жылдығына орай] / Ә. Қаңтарбаев // Арай. - 2023. - 14 сәуір.- Б.6
Назырбаев, Қ. Алтайдың аңыз адамы : [Бошай Кітапбаевтың 100 жылдығына орай] / Қ. Назырбаев.  // Жас алаш. - 2023. - 2 наурыз. - Б. 4.
Кітапбаев, Бошай. Ұзақ өмірдегі ойда қалған үзіктер / Б. Кітапбаев // Арай. - 2023. - 2 маусым.- Б.6.
Кітапбаев, Бошай. Өмірдің есте қалған кей сәттері / Б. Кітапбаев // Дидар. - 2023. - 22 шілде.- Б.4.
Мүсірепов Ғ. Бошайдың үш қарасы  / Ғ. Мүсірепов // Дидар. - 2023. - 29 шілде.- Б.3.
Иманғали, Мейрамтай. Өмірі өнегеге, тағдыры тағылымға толы: [шығыстың абыз ақсақалы Б. Кітапбаев 100 жаста] / М. Иманғали // Дидар. - 2023. - 24 тамыз.- Б.7.
Қайратұлы, Бекен. Бошайдың үш қарасы: атбегілік туралы мақала / Б. Қайратұлы // Егемен Қазақстан. - 2023. - 9 қазан.- Б.11.
Мұхамадиев, Талғатжан. Өнегелі өмір иесі : Социалистік Еңбек Ері Бошай Кітапбаев туралы / Т. Мұхамадиев // Менің өлкем. - 2023. - 28 қыркүйек.- Б.13
Имашев, М. Ерекше досым туралы : ғалым Бошай Кітапбаев туралы / М. Имашев // Дидар. - 2025. - 24 сәуір (N17). - Б. 21.

***

Сапаргалиев, Т. Алгоритм жизни и судьбы Бошая Китапбаева : [в популярной серии "Өнегелі өмір" посвященной жизни замечательных людей, вышла в свет новая книга о нашем земляке Бошае Китапбаеве.] / Т. Сапаргалиев. // Рудный Алтай. - 2023. - 17 август. - С. 11 : ил.
Захаров, А. Ждем вас, любители книг! : [о презентации книги "Бошай Кітапбаев" из серии "Өнегелі өмір" в библиотеке имени А. С. Пушкина.] / А. Захаров. // Рудный Алтай. - 2023. - 22 августа. - С. 4 : цв. ил.удный Алтай. - 2023. - 17 август. - С. 11 
Абитов, Е. Книга о нашем земляке : [презентация книги "Бошай Китапбаев" из серии "Өнегелі өмір" в областной библиотеке им. А. С. Пушкина] / Е. Абитов. // Рудный Алтай. - 2023. - 26 августа. - С. 4 : цв. ил.
Сапаргалиев, Т. Генетический код Бошая Китапбаева : [о книге Бошая Китапбаева "Айта-айта Алтайды Бошай-ата қартайды"] / Т. Сапаргалиев.  // Рудный Алтай. - 2023. - 2 сентября. - С. 18 : ил.
Вологодская, Г. Замечательная жизнь : [в Восточно-Казахстанской областной библиотеке имени А. С. Пушкина презентовали документально-художественный сборник к 100-летию фронтовика, Героя Социалистического Труда Бошая Китапбаева] / Г. Вологодская // Казахстанская правда. - 2023. - 7 сентября (№ 170). - С. 12 : фот.
Токобаев, М. Книга судеб Бошая Китапбаева : [о книге Бошая Китапбаева "Айта-айта Алтайды, Бошай-атада қартайды"] / М. Токобаев // Рудный Алтай. - 2025. - 10 апреля (№ 15). - С. 12 : ил., Арайлы Катонқарағай. - 2025. - 24 октября (№ 43). - С. 5.

Сапаргалиев, Т. Летопись благородных династий : [в областной библиотеке им. А.С. Пушкина прошла памятная встреча, посвящённая династиям Куленовых и Китапбаевых] / Т. Сапаргалиев // Рудный Алтай. - 2026. - 26 марта (№13). - С. 10.

Мұқтар, А. Высокий полет гражданина: Бошай-аға глазами Бельгера / А. Мұқтар // Арайлы Катонқарағай. - 2026. - 10 апреля (№ 15). - С. 6. : фот. ; 17 апреля (№ 16). - С. 6. : фот.

Интернет-сілтемелер
Интернет-ссылки 

Китапбаев Бошай [Электронный ресурс] // Википедия - открытая энциклопедия : сайт. - Режим доступа : https://ru.wikipedia.org/wiki/Китапбаев,_Бошай_КитапбаевичКитапбаев,_Бошай_Китапбаевич (09.01.18)

Китапбаев Бошай [Электронный ресурс] // Герои страны : сайт. - Режим доступа : http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=20302 (09.01.18)