Statesmen

Famous names

You are here: Home

Statesmen

На русском

Researches of the Region

Kazykenov Zh. Y.

Details: Last Updated on Thursday, 16 April 2026 16:48

Kazykenov Zhadiger Yessimkhanovich (1939-2016) - excellent student of national education of the Kazakh SSR and the USSR, winner of awards of the Ministry of Education of the Republic of Kazakhstan.He was born on December 5, 1939 in the village of Verkh- Berezovka, Katon-Karagay district, East Kazakhstan Region. He began his career in 1956 as a worker at the Altay state farm in the Katon-Karagay district.
From 1959-1967 he worked as a primary school teacher in various schools in the Katon-Karagay Region. In 1967 he was appointed deputy director at the Berezovskaya school. In August 1971, he was appointed for the position of director at the same school. In 1973 he was transferred to the post as a director of the Urylsk secondary school.In the same year he received the title of "Excellent worker of public education of the Kazakh SSR." On August 13, 1986 he was appointed as a director of the Novo-Yavlenskaya school of the Tavricheskiy district. In 1990 he was appointed as a director of the boarding school named after V.I. Lenin in Ust-Kamenogorsk city, appointed to educate children of the region’s shepherds. Kazykenov Zhadiger Yesimkhanovich made a major overhaul of the educational institution, carried out large-scale career guidance work in the villages, filled the classes with students, and introduced new ideas.In 1991, the boarding school was transformed by Kazykenov Zh.E. into the regional Kazakh lyceum-boarding school of the polytechnic direction. The development of the lyceum was aimed at a gradual transition to professional education. In this regard, Zhadyger Yesimkhanovich developed practice-oriented courses in the specialties of economics, ecology, technical researches, which provided good results. University days were also practiced at the school: teachers of universities of the regional center conducted classes in the disciplines of the technical direction. In those years, this practice was carried out only in this school.Thanks to the efforts and innovative initiatives of Kazykenov Zhadiger Yesimkhanovich, the educational institution is further transformed into the East Kazakhstan Regional Technical and Economic 12-year-old boarding school (decision of the akim of the East Kazakhstan Region dated on July 06, 1999 # 709). The educationsystemat the lyceum started from the 7th grade and covered up to the 12th grade. On his initiative, for the first time in East Kazakhstan, the final exams at the lyceum were combined with the entrance exams to the university. Such a new educational structure had no analogues in the CIS: "lyceum-college-university" with its own curriculum, charter, regulations.
Kazykenov Zhadiger Yesimkhanovich also constantly provided teachers with scientific and methodological assistance in improving their pedagogical skills: lyceum teachers received the title of "Excellent worker in education of the Republic of Kazakhstan", diplomas of the Ministry of Education of the Republic of Kazakhstan. Thanks to the support and parting words of Kazykenov Zh.Y. lyceum pupils effectively took part in regional and republican olympiads. Almost every graduate of this lyceum was able to realize himself as a professional: many currently work in education, in government structures, contribute to the science and culture of Kazakhstan, and develop the real sector of the economy.
Kazykenov Zhadiger Yesimkhanovich was not only a competent organizer and leader, but also a talented teacher. As a teacher of the Russian language and literature Kazykenov Zh.Y. conducted his lessons at a high scientific theoretical level, developed oratorical abilities in children, their cognitive and mental activity, independence, and also encouraged creative writing initiatives.
In the style of his work, democracy, exactingness to himself and the team, punctuality, honesty, and sensitivity have always prevailed. He tried to create such working and learning conditions in which each employee and student felt social security.
Talented, businesslike, energetic and hard-working leader had a fairly high scientific and theoretical background, creatively approached the organization of the educational process, he was in constant creative search.
Kazykenov Zhadiger Yesimkhanovich made an invaluable contribution to the Kazakh education system. He developed proposals for the Ministry of Education of Kazakhstan on the development of lyceums, gymnasiums and gifted children, on the enrollment of graduates in universities without entrance exams based on the results of republican Olympiads, on changes and improvement of the financial situation of boarding schools, on the provision of a state grant to third-year students entering after college. His proposals were accepted and introduced into the life of the public education of the Republic of Kazakhstan.
Kazykenov Zhadiger Yesimkhanovich, undoubtedly, was an innovative person who contributed to the development of the education system of Kazakhstan, brought up a generation of educated, intelligent, inquisitive, hardworking, responsible people with high moral standards.
After his retirement, he took an active part in the social life of the Novoyavlenka village, where he spent the last years of his life. Zhadiger Yesimkhanovich died in Ust-Kamenogorsk, the village of Novoyavlenka on November 3, 2016.

Publications by Zh. E. Kazykenov in periodicals

Қазыкенов Ж. Интернатта оқып жүр... : [Облыстық қазақ лицей-интернатының бүгінгі тыныс-тіршілігінен] / Қазыкенов Ж. // Дидар. - 1995. - 28 ақпан.
Қазыкенов Ж. Терең білім жолында : [Өскемендегі политехникалық бағыттағы қазақ лицей-интернаты жайында] / Қазыкенов Ж. // Дидар. - 1996. - 19 қазан.
Қазыкенов Ж. Жәдігер Қазыкеновтің жаңа моделі. : [Өскемен қаласындағы политехникалық бағыттағы облыстық қазақ лицей интернаты директорымен әңгімелескен С. Әліпбаев] / Ж. Қазыкенов // Дидар. - 1999. - 29 мамыр.
Қазыкенов Ж. Аякөз атауы қайдан шыққан? / Ж. Қазыкенов // Дидар. - 2002. - 9 қараша. - Б. 5
Қазыкенов Ж. Атаулар тарихы әріде : [Жер, су, ел атауларының тарихынан] / Ж. Қазыкенов // Дидар. - 2002. - 7 желтоқсан. - Б. 5

***

Казыкенов, Ж. Спешите делать добро : [о ВК техн.-экон.12-лет.лицее-интернате (бывш. школа-интернат им. Ленина)] / Ж. Казыкенов // Семь дней. - 1999. - 16 сент. - С. 3

Литература о Казыкенове Ж. Е.

Кітаптар - Книги

Әліпбаев С. Жәдігердің мектебі : Деректі ғұмырнамалық кітап / Әліпбаев С., Тоқпатаев У. - Өскемен : Шығыс баспа, 1999. - 147 б.
Анамдай әлпештеген Асқар Алтай : [Мәтін] / Б. Қапанов. - Өскемен : [б. и.], 2011. - 566 б.

Мақалалар - Статьи

Есімбек, О. Жәдігер Қазыкеновтың жаңа моделі... : [Он екі жылдық Шығыс Қазақстан облыстық техникалық-экономикалық лицей-интернатының директорымен сұхбат. Білім берудің жаңа жүйесі туралы] / О. Есімбек // Қазақстан мұғалімі. - 2001. - № 22-23. - Б. 6

***

Волкова, С. Просветитель : [о Казыкенове Жадыгере Есимхановиче] / С. Волкова // Голос Востока. - 2001. - 12 октября. - С. 9-10

Калигожин С. Ж.

Details: Last Updated on Wednesday, 03 June 2026 11:54

Калигожин Советхан Жакыпович (1937-2021) – поэт, педагог, член Союза журналистов Республики Казахстан.

Родился 6 августа в 1937 году в Восточно-Казахстанской области, в Курчумском районе в ауле Теректыбулак. Его отец Калигожа Жакып принимал участие в коллективизации сельской местности, был бригадиром колхоза, бухгалтером, начальником. В 1941 году добровольцем записался в воинские ряды, погиб, защищая родину. Мать Алтынша Салыкшыкызы умерла, когда Советхану было 1,5 года. В дальнейшем его воспитывала бабушка Багжан.

В 1947-1951 гг. учился в начальной школе, в 1951-1957 гг. учился в Куйганской школе-интернате.

В 1957-1960 гг. служил в армии. После службы в армии был принят учителем физической культуры в Буденовскую восьмиклассную школу, где работал до выхода на пенсию. В 1961 г. поступил в педагогический институт им. Н. К. Крупской г. Семипалатинска (ныне Университет имени Шакарима города Семей), где учился по специальности история на заочном отделении.

46 лет проработал в области народного образования, из них более 30-ти лет в системе школьного управления. Был директором Жылытауской восьмиклассной школы, средних школ сел Ширикаяк, Куйган и Теректыбулак.

При нем школы достигли хороших результатов на областном и республиканском уровнях.

Автор более пятидесяти статей по педагогической теории и методологии. Предложенную им структуру по учебно-воспитательной работе используют районные школы и по сегодняшний день. Автор многочисленных книг.

Удостоен звания учитель-методист, отличник образования Республики Казахстан. Награжден дипломом Министра образования Республики Казахстан и профкома. Был несколько раз победителем областных и республиканских педагогических чтений. Почетный гражданин Курчумского района. Занимался творчеством.

Ушел из жизни 25 декабря 2021 года.

С. Қалиғожиннің кітаптары

Книги Калигожина С.

Қалиғожин, С. Өнегелі отбасы-өрелі ұрпақ [Мәтін] / С. Қалиғожин. - Өскемен : Шығыс Полиграф, 2011. - 170 б.

Қалиғожин, С. Мықты болсаң күлмей көр [Мәтін] / С. Қалиғожин. - Өскемен : Шығыс-Полиграф, 2013. - 67 б.

С. Қалиғожиннің мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары

Публикации Калигожина С. в периодических изданиях и сборниках

Қалиғожин, С. Көкжарлы Көкжал Барақ [Мәтін] / С. Қалиғожин, Т. Қайырбаев // Дидар. - 1991. - 10 қыркүйек.

Қалиғожин, С. Көкжал Барақ туралы [Мәтін] : [Қабанбай батырмен Шорға ұрсысына қатысуы] / С. Қалиғожин // Рауан. - 1991. - 10 қыркүйек.

Қалиғожин, С. Өскеменде АЭС салынса, кадрлар мен жұмыс қолдары қайдан келеді? [Мәтін] / С. Қалиғожин // Дидар. - 1991. - 30 шілде.

Қалиғожин, С. Көкжарлы Көкжал Барақ және оның ата тегі мен ұрпақтары [Мәтін] / С. Қалиғожин, Т. Қайырбаев // Дидар. - 1992. - 18 шілде.

Қалиғожин, С. Көкжарлы Көкжал Барақ [Мәтін] : [батыр бабамыздың туғанына 290 жыл] / С. Қалиғожин // Егемен Қазақстан. - 1992. - 24 қыркүйек.

Қалиғожин, С. Оқу тәрбие жұмысын заман талабына сай ұйымдастыру [Мәтін] : [Күршім ауданындағы оқу-тәрбие жұмысы] / С. Қалиғожин // Рауан. - 2000. - 27 наурыз.

Қалиғожин, С. Көкжарлы Көкжал Барақ [Мәтін] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2000. – 13 маусым.

Қалиғожин, С. Талапқа сай талпыныс [Мәтін] : [Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданындағы Теректібұлақ орта мектебінде атқарылып жатқан игі істер туралы] / С. Қалиғожин // Қазақстан мұғалімі. - 2001. - 28 наурыз. - Б. 1.

Қалиғожин, С. Жақсыдан - шарапат [Мәтін] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2003. - 1 ақпан. - Б. 2.

Қалиғожин, С. Ауылым қайда барасың? [Мәтін] / С. Қалиғожин // Рауан. - 2005. - 7 мамыр. - Б. 3.

Қалиғожин, С. Нысаналы мақсат [Мәтін] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2007. - 21 сәуір. - Б. 6.

Қалиғожин, С. Ақын - мұғалім [Мәтін] / С. Қалиғожин // Рауан. - 2008. - 11 қараша. - Б. 2.

Қалиғожин, С. Бұл өңір байып келеді [Мәтін] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2009. - 14 қазан. - Б. 3.

Қалиғожин, С. Жарылғап батыр [Мәтін] / С. Қалиғожин // Рауан. - 2009. - 18 шілде. - Б. 5-6.

Қалиғожин, С. Қолды болған қоңыр жорға [Мәтін] : [Ақнайман руында отыз жыл болыс болған Омар Бәйекешұлы туралы] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2012. - 11 мамыр. - Б. 13.

Қалиғожин, С. Омар болыстың үш тапқырлығы [Мәтін] : [Ақнайманға отыз жыл болыс болған Омар Байекешұлы туралы] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2012. - 12 наурыз. - Б. 7.

Қалиғожин, С. Әйгілі Омар болыстың мазары қараусыз қала бере ме? [Мәтін] : [Ақнайманның әйгілі биі, 30 жыл ел басқарған Омар болыс Бәйекешұлы туралы] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2013. - 21 қараша. - Б. 12.

Қалиғожин, С. Қызыл тілдің құдыреті [Мәтін] / С. Қалиғожин // Егемен Қазақстан. - 2014. - 29 қазан (№ 211). - Б. 9.

Қалиғожин, С. Омар болыстың мазары екеніне күмән болмауы тиіс [Мәтін] : [Ақнайманды 30 жыл басқарған Омар Бәйекешұлы туралы] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2014. - 14 наурыз. - Б. 20.

Қалиғожин, С. Көкжарлы Көкжал бараққа ескерткіш орнатылды [Мәтін] / С. Қалиғожин // Рауан. - 2015. - 23 қыркүйек. - Б. 3.

Қалиғожин, С. Көкжарлы Барақ батырға Күршімде ескерткіш орнатылады [Мәтін] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2015. - 15 сәуір. - Б. 5.

Қалиғожин, С. Қарауылдан мерейіміз өсіп, рухтанып қайттық [Мәтін] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2015. - 19 қараша. - Б. 26.

Қырықбайдың кенжесі Зинаш ақын [Мәтін] / әзірлеген: С. Қалиғожин // Дидар. - 2016. - 20 мамыр. - Б. 21.

Поэзия

Қалиғожин, С. Жылымыз бол баянды, берекелі! [Мәтін] : [өлең] / С. Қалиғожин // Рауан. - 1997. - 8 қаңтар.

Қалиғожин, С. Күркебай мерген [Мәтін] : дастан / С. Қалиғожин // Рауан. - 2008. - 7 шілде. - Б. 2.

Қалиғожин, С. Алаштың асыл қызы еді [Мәтін] : [ақын Фариза Оңғарсыноваға арналған өлең] / С. Қалиғожин // Дидар. - 2014. - 3 ақпан. - Б. 5.

Қалиғожин, С. Шақырып ем қонаққа бөрілерді [Мәтін] : өлең / С. Қалиғожин // Қазақ әдебиеті. - 2015. - 17 - 23 сәуір (№ 15). - Б. 12.

Қалиғожин, С. Ақнайман Жаман батыр [Мәтін] : [Көкжал Барақ батырдың үзеңгілес серігі Жаман батыр туралы дастан] / С. Қалиғожин // Отүкен. - 2015. - № 1. - Б. 112-126.

Электрондық ресурстар

Электронные ресурсы

Қалиғожин, С. Күнгейлі Күршімім, көшбасшы Ұланым [Электрондық ресурс] : [Күршім, Ұлан аудандарының 80 жылдық мерейтойларына арналған жыр-дастандар] / С. Қалиғожин. - Алматы : Арда, 2008. - 145 б.

Қалиғожин, С. Тәрбие тарландарына тарту [Электрондық ресурс] : [мұғалімдерге арналған көмекші құрал] / С. Қалиғожин. - Өскемен : Реклама-Дайджест, 2010. - 220 б.

Қалиғожин, С. Өнегелі отбасы - өрелі ұрпақ [Электрондық ресурс] / С. Қалиғожин. - Өскемен : Шығыс-Полиграф, 2011.

Қалиғожин, С. Өрнектелді өлең боп өмірдің кейбір тұстары [Электрондық ресурс] / С. Қалиғожин. - Өскемен : Шығыс-Полиграф, 2012. - 236 б.

Қалиғожин, С. Саңлақ [Электрондық ресурс] : [облысқа танымал ардақты ұстаз, ақылгөй қария М. Шаяхметов туралы] / С. Қалиғожин. - Алматы ; Жидебай : Халықаралық Абай клубы, 2012.

Қалиғожин, С. Барақ ауылы [Электрондық ресурс] : [Күршім ауданы Теректібұлақ ауылының тарихынан] / С. Қалиғожин. - Өскемен : Шығыс-Полиграф, 2013. - 135 б.

Крыгин В.С.

Details: Last Updated on Monday, 10 June 2024 15:33

Крыгин Василий Семенович (1923 - 2008) - заслуженный учитель Казахской ССР

Родился 23 апреля 1923 г. в с. Рубановка Восточно-Казахстанской области.

В начале 1942 г. был призван в армию и зачислен курсантом Тамбовского военно-пехотного училища. Затем направлен на Волховский фронт. 26 сентября 1942 г. был тяжело ранен в голову. Слепого, совершенно беспомощного, из Синявинских болот его вытащил солдат. Долго лечился.

С декабря 1945 г. стал учителем. С 1947 до 1986 гг. работал директором школ, заведующим ВК Облоно.

В далекие 1950-е годы начали создаваться новые типы школ, где дети были на полном государственном пансионе. В восточном регионе Казахстана таким учреждением стала Согринская школа-интернат, которую возглавил Василий Семенович Крыгин, а через четыре года она стала лучшей в республике.

Затем в 1965 году в областном центре была открыта новая школа № 1, директорство в которой доверили В. Крыгину. Со временем коллектив и этой школы был награжден Почетной грамотой ЦК КП Казахстана и Совета Министров Казахской ССР.
Василий Семенович Крыгин – ветеран Великой Отечественной войны. Пройдя все испытания на фронтах и вернувшись с тяжелыми ранениями, он связал свою жизнь с воспитанием подрастающего поколения. Он отличник просвещения Казахской ССР, персональный пенсионер республиканского значения.
Будучи пенсионером, написал и издал книгу «О прожитом и пережитом».

В 1985-1987 гг. избирался председателем Усть-Каменогорского городского Совета ветеранов войны и труда. Инвалид войны. Имеет научные работы, десятки грамот, знаков, а также почетное звание «Заслуженный учитель Казахской ССР». Имеет 18 правительственных наград СССР и Казахстана, в том числе ордена Отечественной войны I и II степени, Октябрьской революции и «Знак Почета».
В 2008 году накануне Дня Республики Казахстан установлена мемориальная доска на доме, в котором проживал именитый земляк.

Материал предоставлен Центральной
городской библиотекой г. Усть-Каменогорска

Литература:

Крыгин Василий Семенович. О прожитом и пережитом [Текст]: автобиографические записки / В. С. Крыгин. - Доп. изд. - Усть-Каменогорск : Полиграфия, 1998. - 344 с. - (в пер.)

Крыгин В. С.: [Электронный ресурс]. – Режим доступа

Касиманов С.

Details: Last Updated on Friday, 20 December 2024 15:52

Касиманов Садык (1905–1977 гг.) – педагог, этнограф, поэт, заслуженный учитель Казахской ССР.
Родился в 1905 году в ауле Орда Чингистауского района Семипалатинской области (ныне Абайский район, область Абай) в семье бедняка.
В 1912-1916 гг. был учеником в медресе Махмуда в г. Семипалатинске (ныне г. Семей).
В 1916-1917 гг. в возрасте 11 лет Садык вместе с отцом в числе 3000 мобилизованных по Семипалатинскому, Усть-Каменогорскому и Каркаралинскому уездам работал на строительстве железной дороги Рыбинск - Варшава.
В 1920-1922 гг. учился в начальной арабской школе в г. Семипалатинске (ныне г. Семей), затем поступил в Семипалатинский педагогический техникум, который окончил в 1926 году.
В 1926-1933 гг. работал заведующим школами в Абаевском районе, в 1933-1940 гг. – в с. Убинка в Шемонаихинском районе,
в 1940-1942 гг. – директором начальной средней школы с. Ульгулималши Кокпектинского райна, облапсти Абай.
В 1931-1938 гг. учился на заочном отделении Казахского педагогического института в г. Алма-Ата по специальности преподаватель казахского языка и литературы.
В 1940-1942 гг. Касиманов С. К. был курсантом военно-политического училища г. Ленинабада Таджикской ССР.
В 1944-1949 гг. работал директором семилетней школы им. Абая Ново-Покровского района Семипалатинской области.
В 1949-1958 гг. – директором школы в с. Таврия Восточно-Казахстанской области. Параллельно с руководством преподавал казахский язык и литературу.
После переезда в г.Алма-Ату в 1958-1961 гг. работал старшим методистом Республиканского Дома народного творчества Казахской ССР по народному прикладному искусству и устному народному творчеству. По роду своей деятельности Садык Касиманович поддерживал постоянную творческую связь с мастерами прикладного искусства республики, оказывая им большую консультативную помощь.
В 1953 году казахстанским композитором Б. Ерзаковичем переложено на ноты 11 казахских песен, текст которых предоставил Садык Касиманов.
В 1961 году Касиманов С. К. выпустил дидактическое пособие для учителей на уроках развития устной речи «Өс-өс, бөбек», а в 1962 году вышел сборник рассказов для детей «Сикырлы сыбызғы».
Касиманов С. К. написал более 200 статей в области языкознания, абаеведения, этнографии, истории, педагогики, которые печатались в республиканских, областных и районных газетах. Кроме родного казахского языка Садык Касиманович владел русским, киргизским, татарским, узбекским языками, немного знал персидский и арабский языки. Большое место в творчестве Касиманова С. К. занимают произведения для детей. Им написано много детских рассказов, сказок, загадок. Сборник загадок «Жұмбақтар» был издан в 2000 году братом Садыка Касимановича – Жошиханом Касимановым.

С. Қасимановтың шығармалары
Произведения Касиманова С.
Кітаптар - Книги

Қасиманов, Садық. Қазақ халқының қолөнері / С. Қасиманов; ред. К. Шалкаров. - Алматы: Қазақстан, 1969. - 248 б.
Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері / Қасиманов С. - Алматы: Қазақстан, 1995. - 240 б.
Қазақтың тәлімдік ойлар антологиясы: 10 томдық. Т. 6: Ұлттық тәлім-тәрбиелік ғылымдардың дамып, қалыптасу тарихынан: 1920-2000 жылдар. - Алматы: Сөздік - Cловарь, 2009. - 400 б.

С. Қасимановтың мерзімді басылымдарда
Публикации Касиманова С. в периодических изданиях

Қасиманов С. Ертіс бойының ері: [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы / С. Қасиманов // Лениншіл жас. - 1966. - 13 июль.
Қасиманов С. Ерлер есімі мәңгілік: [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1966. - 20 августа
Қасиманов С. Бір селоның тарихы: [Самар ауданы, Подгорное, бұрынғы Воскресенско] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1967. - 6 января
Қасиманов С. Қырандар: [Алтайдың Қызыл тау қырандары жайлы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1967. - 1 марта
Қасиманов С. Ер есімі ұмытылмайды: [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1968. - 20 августа
Қасиманов С. Батырдың биік тұғыры / Қасиманов С. // Коммунизм туы. - 1971. - 28 августа
Қасиманов С. "Правданың" қазақ сахарасындағы тілшісі: [Жұбандық Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1976. - 5 мая

С. Қасимановтың өмірі туралы мерзімді басылымдарда
Литература о жизни и деятельности Касиманова С.

Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010
Шығыс Қазақстан облысы.Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014. – 456 б.

***

Қасиманов, Қ. Әкем туралы. / Қ. Қасиманов. // Коммунистік еңбек. - 1970. - 11 август. - Б. 4
Қасиманов Ж. Есімін елі ұмытпаса екен / Қасиманов Ж. // Дидар. - 2004. - 25 қыркүйек. - Б. 2
Қасиманов Ж. Қанды опық, қатты дауыл, қараңғы түн / Қасиманов Ж. // Ертіс өңірі. - 2005. - 26 мамыр. - Б. 5
Кенжебай, Мырзан. Еңлік пен Кебектен Ермек батыр қалған-ды : [ Белгілі этнограф Садық Қасимановтың жазып алған нұсқасындағы "Ермек батыр" дастаныны берілген.] / М. Кенжебай . // Мәдениет. - 2014. - №8. - Б. 7-12. ; №9. - Б. 16-19.
Садық Қасиманов (1902-1980) туғанына 115 жыл толуына орай. // Мектептегі психология = Психология в школе. - 2017. - №12. - Б. 39-40.

***

Садык Касиманов // ЛЗ: Сегодня. - 2003. - 21 март. - С3

Кулжанова Н.С.

Details: Last Updated on Wednesday, 17 February 2021 09:08

Кулжанова Назипа Сагызбаевна (1887-1934) - первая казахская журналистка

Родилась в 1887 году в Торгае, где училась в русско-казахской школе, основанной Ибраем Алтынсариным. Подолжила обучение в Торгайской женской гимназии (единственное в Казахском крае женское высшее учебное заведение), а позже работала помощником учителя.

Ей удается блестяще закончить образование и получить диплом с отличием. За «благонравие и успехи», старательность и целеустремленность пятнадцатилетней гимназистки вручили именной подарок - сочинения русского поэта В. Жуковского. Назипа была первой женщиной-казашкой, получившей русское образование.
В 1902 году Назипа познакомилась с Нургали Кулжановым, учителем Чубарской волостной школы, за которого позже вышла замуж. В 1905 году они переехали в Семипалатинск (ныне Семей). Здесь ее муж работает в открывшейся учительской Семинарии и ведет уроки русского и литературы.

Работа в Семипалатинске (ныне Семей) позволила Назипе ближе познакомиться с семьей великого Абая, многими известными деятелями того времени, среди них были и ссыльные революционеры. Являясь членом-сотрудником Семипалатинского географического общества, она организует литературно-музыкальные и этнографические вечера, которые по ее мнению имеют огромное познавательное значение. Так, 26 (25) января в 1914 года, она организует первый вечер памяти, посвященный 10-летней годовщине со дня смерти казахского поэта Абая Кунанбаева, который проходил в клубе приказчиков (старое здание драматического театра). В программу этнографического вечера был включен доклад Назипы Кулжановой о творчестве и деятельности Абая.

Вторым огромным культурным мероприятием, организованным Назипой Кулжановой, был литературно-музыкальный благотворительный вечер, который состоялся 13 февраля 1915 года в пользу Подвижного мусульманского лазарета в Петрограде и нуждающихся учащихся киргиз поровну. Данному событию посвятили свои заметки журнал «Айкап» и газета «Казах».
Опыт Назипы в проведении литературно-музыкальных вечеров был использован в становлении национального театра. В своей деятельности она постоянно поднимала проблемы воспитания молодежи и культурного возрождения народа.

После смерти мужа, в течении двух лет, Назипа работает учительницей в г. Акмолинске. В 1923 году она переходит в журнал «Кызыл-Казахстан» и вплотную занимается журналистикой и литературно-переводческой деятельностью. Она переводит произведения русских писателей на казахский язык. В частности, ею переведены книги В. Г. Короленко и Б. А. Лавренева, и казахских - на русский (И. Алтынсарин «Весна»).

Назипа Кульжанова являлась также первым пропагандистом поэтического творчества Абая среди казахского и русского народов. Она перевела на русский язык стихотворение Абая «О любви», «Желсиз тунде жарык ай» («Безветренная ночная луна»). Перевод последнего был напечатан в 1915 году в журнале «Сибирский студент».
Являясь одной из первых просвещенных женщин Казахстана, она отдавала много сил развитию женского движения, поддерживала стремление женщин к активной позиции в обществе. Она была в числе организаторов Первого съезда женщин Востока.

Назипа Кульжанова умирает в возрасте сорока шести лет в 1934 году, оставив после себя небольшое, но значительное творческое наследие, статьи, книги, переводы.