Шомбин Смағзам (1897-1970 жж.) – педагог, алғашқы ұстаз.
1897 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданында дүниеге келген. Алғаш ескіше оқып, хат таниды. 1916-1920 жылдары Терісайрық ауылында «Прәмилә» бөлімшесінде бүкіл қазақ халқына танымал болған ақын – жазушы Сұлтанмахмұт Торайғыровтан дәріс алған. Жақсының шарапаты тиіп ұлы адамнан алған білімін жалғастырып, ұстаздық етеді. 1920 жылдан Терісайрықта бастауыш мектеп ашып, сабақ беріп, балалардың сауатын ашады. 1932-1934 жылдары Абай орта мекте
бінде директор қызметін атқарады. 1942 жылға дейін алғашқы ұстаздардың қатарында осы мектепте ұстаздық етеді. 1942 жылдан бастап Калинин атындағы мектепте он шақты жыл бойы директор болып жұмыс істейді. 1951 жылдан бастап Сталин атындағы мектепте, кейіннен Ленин атындағы мектепте сабақ береді.
1965 жылы құрметті зейнеткерлік демалысқа шығады. Көп жылғы ұстаздық еңбегі ескерусіз қалмайды. «1941-1945 Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қажырлы еңбегі үшін» медалімен, 1953 жылы Тарбағатай өңірінде тұңғыш рет ең жоғарғы награда – «Ленин орденімен» марапатталады. 1954 жылы «Қазақ ССР халық ағарту ісінің үздігі» атанады.
Көп шәкірттерінің ішінен алғашқы шыққан Тарбағатайлық ғалым профессорлар Сақасын Кенжебаев, Иманмәлік Нұғуманов, Жұмақан Жатқанбаевтар Шомбин Смағзамнан дәріс алған. Әлемге әйгілі болған ұстаз Қанипа Бітібаева да Шомбин Смағзамның шәкірті болған.
Интернет-ресурс
Шомбин Смағзам [Электронды ресурс] : // Тарбағатай тарихи-өлкетану мұражайының ресми сайты: http://vko-aksuat.kz/index.php/kz/19-m-razhaj-turaly/137-sma-zam-shombin
Юрченко Михаил Александрович - педагог, Отличник народного просвещения Казахской ССР, Почетный гражданин г. Семей
Родился 4 марта в с. Вострово Волчихинского района Алтайского края. До ухода в Рабоче-Крестьянскую Красную Армию учился в школе и один год работал надсмотрщиком в Алма-Атинском линейно-техническом узле связи. В мае 1942 года добровольно ушел в армию. Участвовал в боях Великой Отечественной войны с конца 1942 года по 1945 год. За время войны был дважды тяжело ранен. После демобилизации из Советской Армии окончил общеобразовательную школу. С 1957 г. жил и работал в г. Семипалатинске (ныне г. Семей Восточно-Казахстанская область).
В 1964 году – Семипалатинский государственный педагогический институт им. Н.К.Крупской (ныне Государственный университет имени Шакарима г. Семей). С апреля 1957 года по ноябрь 1957 г. – помощник политического училища связи №7, а с ноября по август 1961 г. – заведующий организационного отдела Семипалатинского городского комитета партии, с сентября 1961 г. по март 1964г. – секретарь парткома Мясокомбината, с марта 1964 г. по июль 1973 г. – заместитель председателя исполкома городского совета народных депутатов. С июля 1973 г. по апрель 1981 г. – начальник областного управления торговли. С апреля 1981 г. по июнь 1986 г. – начальник областного оптово-розничного объединения «Спорттовары», откуда ушел на пенсию. Осенью этого же года начал работать ответственным секретарем областного общества охраны памятников истории и культуры.
За участие в боях с немецко-фашистской армией имеет орден Отечественной войны 1 степени, орден Отечественной войны 2 степени, два ордена «Красной звезды», медаль «За особые заслуги», медаль «За доблестный труд», «За освоение целины», «Ветеран труда», две почетных грамоты Верховного Совета КазССР. Имеет звания «Отличник народного просвещения КазССР», «Почетный член общества охраны памятников истории и культуры», «Почетный гражданин г. Семипалатинска».
М.А. Юрченко туралы әдебиет
Литература о Юрченко М.А.
Юрченко, М.А. // Сәдуақасұлы Семей өңірінің құрметті азаматтары = Почетные граждане Семипалатинского региона.- Алматы: изд. «Аркас», 2005. – С.276
***
Нуруллин, Э. Это нужно пережить… [Текст] / Э. Нураллин // Вести Семей. — 2015. — 30 января. — С. 2
Яковлева, Н. В.Боевые дороги Михаила Юрченко [Текст] / Н. В. Яковлева // Вести Семей. - 2015. - 24 марта. - С. 5.
Интернет ресурстар
Интернет ресурсы:
М. А. Юрченко [Электронный ресурс] : [биография] // Ветераны Восточно-Казахстанской области : сайт. – Режим доступа : http://veteran-vko.kz/ru/veterans.htm?id=180 (02.11.2019)
М. А. Юрченко [Электронный ресурс] : [биография] // Восточно-Казахстанская областная универсальная библиотека им.Абая : сайт. – Режим доступа :http://semeylib.kz/?page_id=11654&lang=ru
Қасиманов Садық- педагог, этнограф, (1905-1977)
Қасиманов Садық 1905 жылы , қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданында туған. Педагог, этнограф, ақын. 1938 жылы Қазақ педагогикалық институтын бітірген. 1939 – 60 жылдары мектептерде мұғалім болды.
1960 – 71 жылдары Қазақстан Ғылыми Академиясында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Қасиманов қазақ этнологиясын (қолөнер, ас-тағам, ұлттық ойын, т.б.) зерттеуге көп үлес қосты. Оның “Өс-өс, бөбек” (1961), “Сиқырлы сыбызғы” (1961), “Қазақ халқының қолөнері” (1962; 2-бас., 1969; 3-бас., 1995), “Қазақтың ұлттық ойындары” (1963, телавтор), “Қазақтың ұлттық тағамдары” (1977) сынды еңбектері қазақ халқының тұрмыстық және рухани мәдениетінен молынан мәлімет береді. Бұл еңбектерде қазақ халқының тұрмыс-тіршілігіне қажетті үй-жай салу, киім-кешек тігу, азық-түлік дайындау, әсем бұйымдар жасау кәсіптері айтылып, олардың халықтың қоғамдық тарихымен байланысы ашып көрсетілді С. Қасиманов 1977 жылы 6 ақпанда Алматы қаласында қайтыс болған.
Қасиманов С. еңбектері:
Қазақтың тәлімдік ойлар антологиясы [Мәтін] : 10 томдық. Т. 6 : Ұлттық тәлім-тәрбиелік ғылымдардың дамып, қалыптасу тарихынан : 1920-2000 жылдар. - Алматы : Сөздік - Cловарь, 2009. - 400 б
Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері [Мәтін] / Қасиманов С. - Алматы : Қазақстан, 1995. - 240 б.
Қасиманов, Садық. Қазақ халқының қолөнері [Мәтін] / С. Қасиманов ; ред. К. Шалкаров. - Алматы : Қазақстан, 1969. - 248 б.
Қасиманов С. "Правданың" қазақ сахарасындағы тілшісі [Мәтін] : [Жұбандық Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1976. - 5 май
Қасиманов С. Батырдың биік тұғыры [Мәтін] / Қасиманов С. // Коммунизм туы. - 1971. - 28 август Қасиманов С. Ер есімі ұмытылмайды [Мәтін] : [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1968. - 20 август
Қасиманов С. Бір селоның тарихы [Мәтін] : [Самар ауданы, Подгорное, бұрынғы Воскресенско] / С. Қасиманов // Коммунизм туы . - 1967. - 6 январь Қасиманов С. Қырандар [Мәтін] : [Алтайдың Қызыл тау қырандары жайлы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1967. - 1 март
Қасиманов С. Ерлер есімі мәңгілік [Мәтін] : [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1966. - 20 август
Қасиманов С. Ертіс бойының ері [Мәтін] : [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы / С. Қасиманов // Лениншіл жас. - 1966. - 13 июль
Қасиманов С. туралы:
Шығыс Қазақстан облысы.Энциклопедия. –Алматы: «Қазақ энциклопедиясы»,2014.- б.456.
Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010
Қасиманов Ж. Қанды опық, қатты дауыл, қараңғы түн [Мәтін] / Қасиманов Ж. // Ертіс өңірі. - 2005. - 26 мамыр.- Б.5
Қасиманов Ж. Есімін елі ұмытпаса екен [Мәтін] / Қасиманов Ж. // Дидар. - 2004. - 25 қыркүйек.- Б.2