Айтказин М. А.

Жаңартылды 27.11.2025 14:14

Айтказин Мухтар Айтказинович (1940 - 2008) – ғалым, профессор, медицина ғылымдарының кандидаты.

1940 жылғы 10 қаңтарда Семей облысының (қазіргі Абай облысы) Жарма ауданында дүниеге келген. 1965 жылы Семей мемлекеттік медицина институтының емдеу факультетін бітірген. Еңбек жолын Қазақ темір жолының Аягөз станциясындағы тораптық ауруханада хирург-дәрігер болып бастаған, кейін 1967 жылы осы аурухананың бас дәрігерінің орынбасары, ал 1969 жылы аталған мекеменің бас дәрігері болып тағайындалған.

1974 жылы алғаш рет теміржол денсаулық сақтау жүйесінде цитологиялық және эндоскопиялық орталықтарды құрды. Қазақстанда алғашқылардың бірі болып эндоскопист-дәрігер мамандығын меңгеріп, оған жоғары біліктілік санаты берілді.

1976 жылдан бастап емдеу ісі жөніндегі бас дәрігердің орынбасары қызметін атқарды, ал 1985 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинеті жанындағы емдеу-сауықтыру бірлестігінің Орталық ауруханасының бас дәрігері болып жұмыс істеді.

М. А. Айтказин – 68 жарияланған ғылыми еңбектің, «Эндоскопическая диагностика опухолей верхних дыхательных путей» және «Клиническая эндоскопия» атты монографиялардың авторы. Ол 17 рационализаторлық ұсыныс пен бір өнертабыстың авторы болып табылады.

1988 жылы «Қазақстан темір жолы қызметкерлерін диспансеризациялау кезіндегі эндоскопиялық және морфологиялық зерттеу» тақырыбында диссертация қорғады.

1995 жылдан бастап «Қазақстан темір жолы» РМК Орталық клиникалық ауруханасының ұжымын басқарды. Осы клиникада жұмыс істеген жылдары ол клиникалық тәжірибеге лапароскопиялық хирургияны, офтальмологиядағы лазерлік хирургияны және қуықасты безі аденомасы бар науқастарға арналған «Турапи» (Израиль) аппаратында гипертермиялық терапияны енгізудің бастауында тұрды.  

1988 жылы ол Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасының басшысының орынбасары болып тағайындалды. 1983 жылдан бастап Қазақстан бөлімшесінің Кеңес-Куба достастығы қоғамының мүшесі, 1989 жылдан – Қазақстан қалалық бөлімшесінің КСРО – АҚШ достастығы қоғамының мүшесі, 1990 жылдан – «Ядролық соғысты болдырмау үшін дәрігерлер» халықаралық қозғалысының мүшесі болды. «Байқара және Актайлақ би» республикалық қоғамдық қорының президенті, 1999 жылы «Атасы асыл сөздің Актайлақ би» атты кітапты шығаруға жетекшілік етті, Аягөз қаласында екі бидің жерлеу орнына ескерткіш кешенін құрды.

М. А. Айтказин «Ерен еңбегі үшін» медалімен, КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің «Денсаулық сақтау үздігі» белгісімен марапатталған. 1991 жылы оған «Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері» атағы берілді. Оның екі қызы мен үш ұлы, төрт немересі бар. Бір ұлы мен қызы дәрігер мамандығын таңдаған.

Өлең жазуды жақсы көрген, керемет музыкалық есту қабілеті мен дауысы бар еді.

2008 жылғы 28 желтоқсанда қайтыс болды. Аягөз қаласында жерленген.

Айтказин М. А. туралы әдебиеттер
Литература об Айтказине М. А.

Кто есть кто в медицине: Т.1. - Алматы: КАзГМИ, 2002. - С. 21

Шығыс Қазақстан Облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Айтқазин Мұхтар: Б. 142.