Өскенбайұлы Қ.

Жаңартылды 19.08.2021 11:48

Құнанбай Өскенбайұлы (1804-1886 жж.) - қоғам қайраткері.

Кұнанбай қажы – би, аға сұлтан, көрнекті қоғам қайраткері, Абайдың әкесі.

1804 жылы Семей облысы (қазіргі Абай облысы) Шыңғыстау, Ақшоқы қыстауында дүниеге келген.

Экспедиция құрамында болған поляктың саяси қайраткері А.Янушкевич сапарнамалық күнделігінде Құнанбайдың қайраткерлік тұлғасы туралы: «Құнанбай өңірге аты жайылған адам, қарапайым қазақтың баласы. Ғажайып ақыл-ес және жүйрік тілдің иесі. Іскер, аталастарының игілігі туралы қам жейді, дала заңдары мен Құран қағидаларының жетік білгірі, қазақтарға қатысты ресейлік жарғыларды бес саусағындай біледі, қара қылды қақ жарған би және өнегелі мұсылман. Жұрт пайғамбардай сыйлайды. Одан ақыл сұрауға жас та, кәрі де, кедей де, бай да шалғай ауылдардан келіп жатады. Тобықты руының сеніміне ие болып, болыстыққа сайланған…, әділетсіздік пен дәулеттілердің зорлығына қарсы қалқан болған» - деп сипаттайды (“Қазақ даласына жасалған саяхат туралы жазбалар”, А., 1979).

1834-1856 жылдары Күшік-Тобықты болысының старшинасы болып сайланады. 1846 жылы Ұлы жүз қазақтарының Ресейге бағынуы бойынша генерал Вишневскийдің экспедиция жұмыстарына қатысқан.

Құнанбай «Ескі там» деген жерде мектеп ашады. 1846 жылы патша өкіметіне сенімді қызметі үшін хорунжий атағы беріледі. 1849-1852 жылдары Құнанбай Қарқаралы округінің аға сұлтаны болып сайланады. Қарқаралыда мешіт салғызады. 1874 жылы Меккеде қажылық етіп, 2 жылдан астам уақыт тұрып‚ құдайға құлшылық етушілерге арнап тәккия (қонақүй әрі медресе қызметін атқарған үй) салдырады. Құнанбай қазақтардың дәстүрлі құқығына сүйене отырып шешім қабылдаған. Барымтаға, ұрлыққа, дінбұзарлыққа, зинақорлыққа қатаң тыйым салды. Заманның ауқымын аңдап, ертеңін болжай білді. Балаларын орысша оқыта отырып‚ мұсылмандықты уағыздады. Құнанбай әулеті үлкен болды. Құнанбайдың бәйбішесі Күнкеден - Құдайберді, екінші әйелі Ұлжаннан - Тәңірберді, Ибраһим (Абай), Ысқақ, Оспан, үшінші әйелі Айғыздан - Халиолла, Смағұл, Кәмшат атты ұл-қыздары туған. Төртінші әйелі Нұрғанымнан туған баласы жасында қайтыс болған. Құнанбай Абайға ерекше үміт артқан, оны 13 жасынан бастап бірге алып жүріп ел басқару ісіне араластырған.

Халық арасында Құнанбай туралы көптеген әңгімелер бар. Мұхтар Әуезов Құнанбайдың өмірі мен қызметі туралы көптеген мәліметтерді жинап, оларды талдап, «Абай жолы» эпопеясында Құнанбайдың жарқын бейнесін қайта қалыптастырған.

Абайдың әкесі Құнанбайдың бейіті Ақшоқы маңында қара тастан қашалып салынған.

Материалды Абай атындағы облыстық әмбебап кітапханасы ұсынды.

Қ. Өскенбайұлы туралы әдебиет

Литература об Оскенбайулы К.

 

Бейсенбаев М. Абай және оның заманы [Мәтін] : (Абай ізімен) / М. Бейсенбаев, 1988. - 136 с. Байжанов С. Архив-айғақ [Мәтін] / Байжанов С., 1988. - 240 б.

Шәкәрім [Мәтін] : энциклопедия / бас ред. Е. Сыдықов ; жауапты ред. Т. Шаңбай, 2008. - 864 б.

Білгенге маржан [Мәтін] : қанатты сөздер мен мақал-мәтелдер / құраст. А. Қ. Керімтаев, 2010. - 416 б.

Қазақстан композиторлары [Мәтін] : анықтамалық / ред. А. Қоныс, 2011. - 216 б.

Құнанбай Өскенбайұлының туғанына 210 жылдығына арналған "Құнанбай: дара тұлға және көркем бейне" атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары [Текст], 2014. - 377 б.

Щербаков, Б. Жидебайдың жұлдызды даласы [Мәтін] / Б. Щербаков , 2017. - 342 б.

Зиманов, С. Абай-ұлы билердің соңғысы және оның бітім биліктері туралы [Мәтін] / С. Зиманов // Абай туралы естеліктер. - Алматы : Қаламгер, 2018.- Б.454-489

Абай [Мәтін] : республикалық фольклорлық-этнографиялық әдеби- көркем журнал. №2, №2. - Семей: PRІNTMASTER, 2019. - 95 б.

Абайдың киелі даласы [Мәтін] : фотоальбом. - Өскемен: ИП Бейсембаева С.В., ИПФ Артекс, 2020. - 148 б.

Жұртбай Т. Кешегі өткен би Құнанбай... [Мәтін] / Т. Жұртбай. - Нұр-Сұлтан: Алашорда, 2020. - 416 б.

 Құнанбай Өскембайұлы [Мәтін] // Мәңгілік тұлға -Ұлы Абай. - Алматы : Алматыкітап баспасы, 2020. -  С. 8-25

Сужикова А. У. Мәңгілік тұлға - ұлы Абай [Мәтін] / А. У. Сужикова, М. С. Қайрамбаева. - Алматы: Алматыкітап баспасы, 2020. - 295 б.

Кәрімхан, З. Толағай [Мәтін] : тарихи-танымдық толғаныстар / З. Кәрімхан. - Нұр-Сұлтан: Qyt balasy ҚҚ, 2021. - 188 б. 

***

Касымбаев, Ж. Старший султан Кунанбай Оскенбаев и его окружение [Текст] / Ж. Касымбаев. - 2- изд, пер.- Алматы: Кітап, 2004.- 208 с.

Янушкевич, А. Дневники и письма из путешествия по казахским степям [Текст] / А. Янушкевич, пер. с польского и предисл. Ф. Стекловой. - Алма-Ата : Казахстан, 1966. - 267 с.

Сыдыков, Ерлан. Кунанбай / Е. Сыдыков. - М. : Молодая гвардия, 2019. - 351 с. - (Жизнь замечательных людей).

 

Мақалалар – статьи

Абай [Мәтін]. Абай : тәуелсіз әдеби-көркем журнал. №7(19), 1993. - 96 б.

Қайсенов З. Құнанбай мен Башық; Құнанбай мен Кеншімбай; Қаратай мен Құнанбай; Құнанбай мен Сүгір; Абай мен ұстазы хазірет; Абай мен Қуандық [Текст] : әңгімелер / З. Қайсенов // Дидар. - 1995. - 5 тамыз.- Б.2.

Дала данышпаны Құнанбай қажы [Мәтін] // Ертіс өңірі . - 2017. - 20 қыркүйек.- Б.1,10.

Садықова Ш. Семейде Құнанбай қажы көшесі болса... [Мәтін] / Ш. Садықова  // Ертіс өңірі. - 2018. - 31 қазан.- Б.5.

Есім, Ғ. Құнанбай бейнесі [Мәтін] : Жазушы Мұхтар Әуезовтың "Абай жолы" романы бойынша эссе. / Ғ. Есім // Ақиқат. - 2019. - №10.- Б.45-51.

Қасым, А. Құнанбай қорымы мемлекет қамқорлығына  қашан алынады ? [Мәтін] / А. Қасым // Егемен Қазақстан. - 2019. - 16 шілде.- Б.1, 6

Құнанбай мен Абай ескерткішін ашып қайтты [Мәтін] : [Қарқаралыда Құнанбай мен Абайға ескерткіш ашылды] // Дидар. - 2019. - 6 маусым.- Б.3.

Ер тілегі болса, қалсын, ел тілегі болса келсін (Құнанбай қажының Меккеге баруы) [Мәтін] // Ертіс өңірі . - 2019. - 20 ақпан.- Б.16.

Ахмер, Б. Құнанбайдың мөрі [Мәтін] / Б. Ахмер  // Қазақ әдебиеті . - 2019. - 15 наурыз.- Б.19.

Құнанбай мен Абай ескерткішін ашып қайтты [Мәтін] : [Қарқаралыда Құнанбай мен Абайға ескерткіш ашылды] // Дидар. - 2019. - 6 маусым.- Б.3.

Кенжеханұлы, М. Аяулы мекен Ақшоқы [Мәтін] / М. Кенжеханұлы // Дидар. - 2019. - 18 шілде.- Б.21,24.

Қасым, А. Құнанбай қорымы мемлекет қамқорлығына  қашан алынады ? [Мәтін] / А. Қасым // Егемен Қазақстан. - 2019. - 16 шілде.- Б.1, 6

Оразамбай, Ү. Көреген көсем, парасатты шешен ел қамқоры - Құнанбай [Мәтін] / Ү. Оразамбай // Ертіс өңірі. - 2020. - 4 наурыз.- Б.14.

Тоққараұлы, Д. Құнанбай және ұлы дала мектеп-медресесі [Мәтін] : ақын Абай Құнанбайұлының туғанына - 175 жыл / Д. Тоққараұлы // Ертіс өңірі. - 2020. - 8 қаңтар.- Б.12.

Тоққараұлы, Д. Құнанбай және ұлы дала мектеп-медресесі [Мәтін] : ақын Абай Құнанбайұлының туғанына - 175 жыл / Д. Тоққараұлы // Ертіс өңірі. - 2020. - 8 қаңтар.- Б.12.

Нұғманбекова, Р. Құнанбайдың таңбалы мөрі [Мәтін] / Р. Нұғманбекова // Дидар. - 2020. - 31 наурыз.- Б.4.

Құрманбекұлы, М. Құнанбайдың Меккедегі тәкиясы туралы бірер сөз [Мәтін] / М. Құрманбекұлы // Ертіс өңірі. - 2020. - 11 наурыз.- Б.15.

Тоққараұлы, Д. Құнанбай салдырған мектеп-медресе [Мәтін] / Д. Тоққараұлы // Семей таңы. - 2020. - 25 ақпан.- Б.6.

Балтақайұлы, М. Құнанбай бабамыздың фотосуреті хақында [Мәтін] / М. Балтақайұлы // Ертіс өңірі. - 2020. - 27 мамыр.- Б.12.

Санақбекқызы, Н. Құнанбайдың әйелдері [Мәтін] / Н. Санақбекқызы // Айқын. - 2020. - 16 мамыр.- Б.6.

Шәкәрімұлы А. Құнанбай туралы [Мәтін] / А. Шәкәрімұлы // Адырна. - 2020. - №3.- Б.39-61.

Қасымжанұлы, С. "Құнанбайдың шынайы фотосы жарты ғасыр менде сақтаулы" [Текст] / С. Қасымжанұлы // Жас алаш. - 2020. - 19 маусым.- Б.8.

Кәрімов, М. Фотосуреттегі анық Құнанбай емес [Текст] / М. Кәрімов // Жас алаш. - 2020. - 30 маусым.- Б.5.

Санақбекқызы, Н. Құнанбай балаларының аналары [Мәтін] / Н. Санақбекқызы // Ертіс өңірі. - 2020. - 15 шілде.- Б.8.

Естаева, Г. Қарауыл ауылында "Құнанбай қажы" мешіті ашылды [Мәтін] / Г. Естаева // Дидар. - 2021. - 8 сәуір.- Б.14.

Құнанбайға қатысты қисса-дастан табылды [Мәтін] // Дидар. - 2021. - 13 мамыр.- Б.21.

Құнанбай әулетінің шежіресін қайдан табуға болады?- Мәтін // Ертіс өңірі. - 2021. - 14 шілде. - Б. 9.

Әубәкір, Ж.Құнанбай ашқан мектеп: киелі шаңырақ-"ескі там" / Ж. Әубәкір. - Мәтін // Ертіс өңірі. - 2021. - 28 шілде. - Б. 8.

***

Алтайский, К. Абай, сын Кунанбаева [Текст] : [к 125-летию со дня рождения] / К. Алтайский Детская литература. - 1971. - № 5. - С. 31- 33.

Асылбеков, Е. Кунанбаев в роли Кунанбая [Текст] / Е. Асылбеков // Казахстанская правда. - 1995. - 23 сентября.

Кабжалелова, С. Старший султан Кунанбай Оскенбаев [Текст] / С. Кабжалелов// Семипалатинские вести. - 2004. - 26 нояб. - С. 12

Касымбаев, Ж. Деятельность Кунанбая Оскенбаева : 1804-1886 по архивным данным [Текст] / Ж. Касымбаев // Абай. - 2004. - №2. - С. 40-49

Домбровые кюи [Текст] // Рудный Алтай. - 2010. - 31 мая. - С. 5.; 8 июня. - С. 5. 9 июля. - С. 7.; 19 октября. - С. 4.

Мырза, Р. Печать Кунанбая [Текст] / Р. Мырза // Наше дело. - 2014. - 18 декабря. - С. 3

Касенов, Ж. Экскурс в прошлое [Текст] / Ж. Касенов // Вести Семей. - 2015. - 15 мая. - С. 1

ТОО Шығыс Ақпарат Абайцы чествуют своих предков [Текст] : [об открытии памятника Кунанбаю Оскенбайулы. Скульптор: Нурбол Калиев (Семей)] / ТОО Шығыс Ақпарат // Рудный Алтай. - 2017. - 19 сентября. - С. 5.

Гуляева, Е.Удивительные приключения памятника [Текст] / Е. Гуляева // Наше дело. - 2017. - 21 сентября. - С. 3.

 

Сабильянов Н. С.

Жаңартылды 28.10.2021 17:36

 

Сабильянов Нұртай Салихұлы – қоғам қайраткері, Парламент Сенатының депутаты

1962 жылы 1 маусымда Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) Аягөз ауданы, Шыңқожа ауылында дүниеге келген.

Әкесі - Сабильянов Салих, ҰОС және еңбек ардагері, Ленинград блокадасына қатысқан. Анасы -Сабильянова Қасенхан тоғыз баланы дүниеге әкеліп, тәрбиелеп, өсірген ана.

Алматы халық шаруашылық институтының экономикалық есептеу факультетін үздік дипломмен (1988) экономист мамандығы бойынша; Қазақ заң университетінің кәсіпкерлік-құқық факультетін (1999) қуқықтанушы мамандығы бойынша бітірген. Мамандандырылған екі куәлігі бар - аудитор (1994) және бағалы қағаздар нарығының маманы (1997).

Еңбек жолын 1979 жылғы шілде айында Аягөз ауданының «Нарын» кеңшарындағы «Орбита» комсомол-жастар бригадасында бастады. 1980-1982 жылдары Кеңес Армиясы қатарында борышын өтеді. 1983 жылғы қаңтар-қараша аралығында «Нарын» кеңшарында құрылыс учаскесінің жұмысшысы болды. 1988-1990 жылдары Алматы электротехникалық зауытында экономист болып жұмыс істеді. 1990-2004 жылдары «Сарыарқа» акционерлік қоғамында («Сарыарқа-Алуан» ЖШС) бас бухгалтер, ал 1996 жылдан бастап қаржы жөніндегі вице президент-бас бухгалтер, басқарма мүшесі болды. 2004-2007 жылдары үшінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, ШҚО (Аягөз, Жарма, Үржар аудандары) № 25 сайлау округі бойынша сайланды. 2007-2011 жылдары- төртінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Нұр Отан» ХДП-ның партиялық тізімі бойынша сайланды. 2012 жылғы қаңтардан бастап – бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, «Нұр Отан» ХДП-ның партиялық тізімі бойынша сайланды.

Қайырымдылық ісіне белсене араласады. Шынқожа ауылындағы Мәдениет үйінің құрылысын өз қаражатына жүргізді (2003), Аягөз қаласы мешіт құрылысын қаржыландырған (2004). Алматы қаласының және ШҚО көптеген азаматтарына, орта мектептерге, балалар бақшасына, кітапханаларға және басқа да мекемелерге демеушілік көмек көрсеткен.

«Құрмет» орденімен (2008), «Шапағат» (2003), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Қазақстан Парламентіне 10 жыл» (2006), «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен марапатталған. ШҚО Аягөз ауданының Құрметті азаматы. Білім беру саласының меценаты (2008). ТМД Парламентаралық Ассамблеясының «Содружество» орденімен марапатталған.

Нұртай Сабильянов туралы жазылған кітаптар: «Намыс найзағайы» (1996), «Нұртай» (2001), «Шапағат» (2004), «Парыз» (2008), «Ел аманаты» (2008), деректі фильмдер түсірілген, көптеген жарияланымдар мен оның сұхбаттары мерзімді баспасөз беттерінде жарық көрген.

Жұбайы - Оразбаева Нұрсәуле Кекежанқызы. Ұлдары – Әкежан, Нұрлан, қыздары – Сара, Аягүл.

 

Н. Сабильяновтың мерзімді басылым беттеріндегі жарияланымдары

Публикации Н. Сабильянова в периодической печати

 

Сабильянов, Н. Қазақтың қолдаушысы-қазақ [Мәтін] /Н. Сабильянов // Жас алаш http://www.zhasalash.kz. - 2000. - 13 желтоқсан. - Б.3

Сабильянов, Н. "Ал шенеуніктерімізге ел мен жерді көбірек ойлауды тілеймін" [Мәтін]: [Семейлік Қазақстан Республикасының аудиторы Нұртай Сабильянов туралы бір үзік сыр] / Н. Сабильянов // Дидар. - 2001. - №50. - Б.4

Сабильянов, Н. Балалар, сендерді бақыт іздеп келе жатыр... [Мәтін] / Н. Сабильянов // Ақ желкен. - 2002. - №12.- Б.2-4

Сабильянов, Н. Ерназар мен Ер Төстік [Мәтін] / Н. Сабильянов // Жас алаш. - 2003. -   4 наурыз.- Б.3

Сабильянов, Н. Мұғалім мәртебесі биік болуы тиіс [Мәтін] / Н. Сабильянов // Қазақстан мектебі. - 2006. - №1.- Б.3-6

Сабильяно, Н. Қазақтар инвестициясын қайда салады? [Мәтін] / Н. Сабильянов // Семей таңы. - 2007. - 18 қаңтар. - Б.5.

Сабильянов, Н. "Менің сайлаушылар алдында арым таза, сенімім нық, атқарып жатқан халыққа еңбегім адал" [Мәтін] / Н. Сабильянов // Семей таңы. - 2007. - 15 наурыз.- Б.2.

Сабильянов, Н. Үлгілі, көпбалалы отбасыларды насихаттауымыз керек. [Мәтін] / Н. Сабильянов // Дидар. - 2012. - 26 шілде. - Б.8.

 

Н.Сабильянов туралы әдебиеттер

Литература о. Сабильянове Н.

Кітаптар – Книги

 

Нұртай [Мәтін]: деректі хикаят / құраст.: Ә. Қайырбеков. - Алматы: Өлке, 2001. - 392 б. (Введено оглавление)

Қайырбеков, Ә. Саға [Мәтін]: Эссе, әдеби сын-зерттеу, ой-толғам / Ә. Қайырбеков - Астана: Фолиант, 2003. - 296 б.

Елубай, О. Аялайық Алтайды [Мәтін]: (Деректі әңгіме, жолжазба, очерк,толғау, мақалалар) / О. Елубай - Өскемен, 2004. - 227 б.

Қайырбеков, Ә. Ардакүрең [Мәтін]: эссе, әдеби сын -зерттеу, сыр-сұхбат, ой-толғам / Ә. Қайырбекова. - Алматы: Дәуір, 2008. - 480 б.

Адырбек, К. Тәуелсіздікке талпыныс [Мәтін] / К. Адырбек. - Алматы: Айғаным, 2016. - 380 б. (Введено оглавление)

От Советского информбюро... /Управление архивов и документации Восточно-Казахстанской области, ГУ "Государственный архив Восточно-Казахстанской области»; под ред. А. Аубакирова. - Усть-Каменогорск: Б. и., 2010. - 284 с.

 

Мақалалар – Статьи

 

Қаңтарбаев, Ә. "... Көкала мұз алаңды көрген сайын, көз алдымда желтоқсан жаңғырады." [Мәтін]: [Жүрегін жалау, намысын алау еткен желтоқсан куәгері Нұртай Сабильянов туралы] / Ә. Қаңтарбаев // Дидар. - 2002. - 14желтоқсан. - Б.5

Көпен, Әмір-Бек Ел ішіндегі емен [Мәтін] / Көпен Әмір-Бек // Қазақ әдебиеті. - 2002. - 20 желтоқсан. - Б.4-5

Елубай, О. Аякөздің атымтай жомарты [Мәтін] / Елубай О., Д. Сейсенұлы // Егемен Қазақстан. - 2003. - 7 барыша. - Б.3

Саматұлы, Н. Экономикада да, саясатта да айтарым бар [Мәтін] / Н. Саматұлы // Ана тілі. - 2003. - 4 желтоқсан. - Б.8-9

Елубай, О. Алмас қылышты атымтай жомарт [Мәтін] / О. Елубай // Егемен Қазақстан. - 2004. - 16 наурыз. - Б.6

Шөмшеков, С. Алау - азамат [Мәтін]: Келбетнама / С. Шөмшеков // Дидар. - 2004. - 15 мамыр. - Б.4

Әділбаев, Ж. Тапқанына мастанбайды, шашқанына мақтанбайды [Мәтін] / Ж. Әділбаев // Дидар. - 2004. - 17 шілде. - Б.3

Малдыбаев, Б. Өмір жолы өнеге [Мәтін]: [Ұлы Отан соғысының ардагері, аягөздік С. Сабильяновтың өмір жолы] / Б. Малдыбаев // Аягөз жаңалықтары. - 2010. - 6 ақпан.- Б.8.

Ұлы Жеңістің 65 жылдығы құрметіне [Мәтін]: [аягөздік соғыс және еңбек ардагерлері] // Аягөз жаңалықтары. - 2010. - 1 мамыр - Б.2.

Рәш, М. Алтын жүректі азаматқа ода [Мәтін]: әзіл өлең / М. Рәш// Қазақстан - ZAMAN. - 2010.- 4 қараша. – Б. 20

Қайырбеков, Ә. Қайырымдылық қағидасы немесе қоғам қайраткері Парламент Мәжілісінің депутаты Нұртай Сабильянов туралы ой- толғам [Мәтін] / Ә.Қайырбеков// Егемен Қазақстан. - 2012.- 1 маусым. – Б. 9

Кәріпбаев, С. Марғасқа [мәтін] / С. Кәріпбаев // Семей таңы. - 2012. - 1 маусым. Б.7

Әнуарбекқызы, Б. Халық қалаулысы Абай еліндегі сайлаушыларымен жүздесті [Мәтін] / Б. Әнуарбекқызы // Семей таңы . - 2012. - 4 желтоқсан. Б.3

Абай елінен келген оқушылар Астанамен танысты [Мәтін]: Парламент мәжілісінің депутаты Нұртай Сабильяновтың арнайы шқыруымен Шығыс Қазақстан облысы Абй ауданының бір топ оқушысы саяхаттап келді // Егемен Қазақстан. - 2013. - 26 қаңтар.- Б.4.

Тайжігіт, Б. Тұрғындар ұсынысы назарда тұр [мәтін] / Б. Тайжігіт // Семей таңы. - 2014. - 18 ақпан.- Б.3

Байбатыров, Ғ. Нұртайдың нұры [Мәтін] : қоғам қайраткері Нұртай Сабильянов туралы / Ғ. Байбатыров // Дидар. - 2004. - 25 қыркүйек.- Б.6.

Тұрапбайұлы, А. Қаржы жұмсауда тиянақтылық қажет [Мәтін] / А. Тұрапбайұлы // Егемен Қазақстан . - 2015.- 17 ақпан . - Б. 5

Дәуле,т А ҚР Парламент Мәжілісі депутаты Н.Сабильянов Зайсанда [мәтін] : кездесу / А Дәулет // Достық. - 2017. - 11ақпан. - б2

                                                                          ***

Шимыбраева Г. "Парень из нашего аула», - говорят о нем с гордостью земляки [Текст] : [О щедром меценате из Аягуза Н.Сабильянове] / Шимыбраева Г. // Казахстанская правда. - 2000. - 12 авг. - С. 7.

Эналеев С. Фортуна любит настойчивых и трудолюбивых [Текст] / Эналеев С. // Казахстанская правда. - 2012. - 8 июня. - С. 20

Встречи с избирателями [Текст] / Мажилис Парламента, Пресс-служба // Вести Семей. - 2013. - 23 июля. - С. 2

Тишкамбаев Е. Задачи высокой отдачи [Текст] / Тишкамбаев Е. // Казахстанская правда. - 2014. - 10 сентября. - С. 3

Встречи с избирателями [Текст] / Мажилис Парламента, Пресс-служба // Вести Семей. - 2015. - 1 сентября. - С. 2

Цой, Г. Время для встреч [Текст] : [о визите в Восточный Казахстан депутатов Мажилиса Парламента РК Б. Ертаева, Е. Козлова и Н. Сабильянова, чтобы познакомиться с проблемами региона] / Г. Цой // Рудный Алтай. - 2016. - 23 июля. - С. 3

Протазанов А. К.

Жаңартылды 25.09.2024 15:50

Протазанов Александр Константинович (1914-2006) – мемлекет қайраткері, Тюмень облыстық атқару комитетінің төрағасы (1960-1963), КОКП Тюмень (өнеркәсіптік) обкомының бірінші хатшысы (1962-1964), КОКП Шығыс Қазақстан обкомының бірінші хатшысы (1969-1983)

1914 жылы 15 тамызда Киевте (Украина) дүниеге келген.

1969 жылдың қыркүйегінен 1983 жылдың желтоқсанына дейін Қазақстан Компартиясының ШҚ облыстық комитетін басқарған. Біздің өлкеміздің және қаламыздың дамуына теңдесі жоқ үлес қосқан. Ертіс жағалауының құрылысы, қаланың сол жағалау бөлігінің құрылысы, Өскемендегі әлеуметтік мәдени тұрмыстық нысандардың, мектептердің, балабақшалардың құрылысы оның есімімен байланысты. Қаланың азық-түлік мәселесін шешті: оның басшылығымен жылыжай кешені, құс фабрикалары пайдалануға берілді. Қаланың көптеген кәсіпорындары мен мекемелерінің басшыларына жетекшілік еткен. Одақтық маңызы бар жеке зейнеткер. Лайықты демалыста және Мәскеуде тұрып, А. К. Протозанов қала мен облыстың өміріне қызығушылық танытты. Отанымыздың көптеген үкіметтік наградаларымен, соның ішінде Ленин, Октябрь Революциясы ордендерімен, алты Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталған.

1996 жылғы 10 қазанда А. К. Протазановқа Өскемен қаласының Құрметті азаматы атағы берілді.

Александр Константиновичтің есімін мыңдаған шығысқазақстандықтар үлкен жылулықпен әрі сүйіспеншілікпен айтады.

2013 жылдың 14 қыркүйегінде «Үлбі» ОМҮ алаңында Александр Константиновичке ескерткіш ашылды.

02.02.2006 жылы Мәскеуде қайтыс болды.

Протазанов А.К. туралы

Литература о Протазанове А. К.

Әбуғалиев, М. Тұғыры биік тұлға. [Мәтін] : [А.К.Протазановтың туғанына 85 жыл] / Әбуғалиев М. // Дидар. - 1999. - 14 тамыз.- Б.2.
Пуссеп, Г. Н. Почетные граждане Усть-Каменогорска [Текст] / Г. Н. Пуссеп, С. С. Грекова. - Усть-Каменогорск : [б. и.], 2008. - 68-69 с.
Восток благодарный Вас не забудет... [Текст]. - Усть-Каменогорск : Архив ВКО, 2011. - 220 с

***

Его дела не подвластны времени [Текст] : к 85-летию со дня рождения А. К. Протозанова : сборник воспоминаний / сост. Л. Б. Шик . - Усть-Каменогорск : Издательство ВКГУ, 1999. - 159 с.

Жумагулов, Ш. Пройденный путь [Текст] / Жумагулов Ш. - Алматы : DeLuxe Printery, 2006. - 121 с.

 

Мақалалар – Статьи

Абугалиев, М. Человек познается в пути [Текст] : [Очерк о бывшем секретаре Вост.-Казахст.обкома КП Каз.ССР А.К.Протозанове] / Абугалиев М. // Рудный Алтай. - 1994. - 13 авг. - С. 2.

Александр Константинович - наш земляк [Текст] : [Ряд статей о бывшем секретаре Вост.-Казахст. обкома КП Каз.ССР А.К.Протозанове] // Рудный Алтай. - 1994. - 13 авг. - С. 3.

Семенова О. Александр Протозанов - Почетный гражданин Усть-Каменогорска [Текст] : [О бывш.секр.обкома КП Казахстана] / Семенова О. // Рудный Алтай. - 1998. - 18 авг. - С. 2.

Вспоминаем Протозанова:вот хороший он мужик! [Текст] : [Воспоминания коллег и друзей о бывш.секр.ВК обкома КП Казахстана А.К.Протозанове] // Рудный Алтай. - 1999. - 14 авг. - С. 4.

Мусин, М. Повесть о Протозанове [Текст] : [А.К.,бывш.секретаре обкома КП Казахстана] / Мусин М. // Рудный Алтай. - 1999. - 31 июля;5,10 авг.  С. 2.

Люди остаются легендой [Текст] : [Рукопись о А.К.Протозанове, ставшая архивным документом] // Огни Прииртышья. - 2001. - 20 июля. - С. 2.

Семенова, О. Большое видится на расстоянии [Текст] : [Презентация видео-фильма, посвященного А.К.Протозанову] / Семенова О. // Рудный Алтай. - 2002. - 3 сент. - С. 2.

Дорошенко, Х. Эпоха Протазанова [Текст] / Дорошенко Х. // Устинка плюс. - 2006. - 20 февр. - С. 10

Мустафин, С. Все остается людям [Текст] : 2 февраля в областном архитектурно-этнографическом и природно-ландшафтном музее-заповеднике открылась выставка "Все остается людям", посвященная годовщине со дня смерти Александра Протозанова / Мустафин С. // Рудный Алтай. - 2007. - 6 февр. - С. 3.

Перестало биться сердце великого труженника [Текст] : памяти Александра Константиновича Протозанова // Рудный Алтай. - 2006. - 11 февр. - С. 3.

Поломошнова, Л. Студия "Реал Тайм": в режиме реального времени [Текст] / Поломошнова Л. // Достық-Дружба. - 2006 - N 1-2. - №1-.

Храпунов В. В. В Москве скончался бывший первый секретарь Восточно-Казахстанского обкома партии Александр Константинович Протозанов [Текст] / Храпунов В. В., Ахаев В. И. // Рудный Алтай. - 2006. - 4 февр. - С. 1.

Тишковец, Н. Прощаясь с прошлым [Текст] / Тишковец Н. // Устинка плюс. - 2007. - 2 марта. - С. 7

Памятник от слова память [Текст] // 7 дней. - 2013. - 28 февраля. - С. 3.

Обухов, Вадим. Город памяти нашей [Текст] / В. Обухов // 7 дней. - 2013. - 19 сентября. - С. 1-2

Никифоров, В. Человек, которого знали все - и в Кремле, и в толпе… [Текст] : к 100-летию со дня рождения А. Протозанова / В. Никифоров // Рудный Алтай. - 2014. - 11 авг. - С. 3.

Бердюгин, Г. Стратег. Созидатель. Хозяйственник [Текст] : к 100-летию со дня рождения А. Протозанова / Г. Бердюгин // Рудный Алтай. - 2014. - 11 авг. - С. 3.

Щеглов, В. И дольше века... [Текст] : к 100-летию со дня рождения А. Протозанова / В. Щеглов // Усть-Каменогорск. - 2014. - 7 авг. - С. 9.

Сергиенко, А. Человек-легенда всегда в наших сердцах [Текст] : [праздник улицы им. А. Протозанова] / А. Сергиенко // Рудный Алтай. - 2014. - 18 авг. - С. 1, 2.

Цвейгард, Наталья. Юбилейный коктейль [Текст] : В Усть-Каменогорске отметили праздник улицы Протозанова / Н. Цвейгард // Мой город. - 2014. - 21 авг. : №34 (388). - С. 12

Интернет –ресурстар

Интернет-ресурсы

Протозанов Александр Константинович [электронный ресурс] : [биография] : сайт. – Режим доступа : http://rodinatyumen.ru/person/promyshlennost/protozanov-aleksandr-konstantinovich/ (11.12.2018)

 

Сақтағанов Н. А.

Жаңартылды 13.05.2025 09:55