Игібаев С. Қ.

Жаңартылды 08.01.2026 11:39

Игібаев Советхан Қабдуәлиұлы (1941-2021) - тарих ғылымдарының докторы, Қазақстан Жоғары мектебі академиясының корреспондент мүшесі.

Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Қызылтас ауылында дүниеге келген. Өскемен пединститутының «Тарих, орыс тілі мен әдебиеті» мамандығын аяқтаған соң, Күршім ауданы, Горнов орта мектебінде тарих пәні мұғалімі болған, әскери борышын өтеген соң, Күршім және Самар аудандарының орта мектебінде тарих пәнінен сабақ берген. 1970 жылдардан бастап өзі аяқтаған институтта оқытушы қызметін атқарған. «Частная золотопромышленность дореволюционного Казахстана 1833-1917 гг.» кандидаттық диссертациясын, кейін «Промышленные рабочие дореволюционного Казахстана (1861-1917 гг.)» атты докторлық диссертациясын қорғайды. Еңбек жолы оқытушыдан профессорға дейін жеткен. Әр жылдары ЖОО-ның түрлі құрылымдық бөлімшелерін басқарады: сырттай оқу жөніндегі проректор, кафедра меңгерушісі. 1996 ж. Стенфорд университетінде (АҚШ) іс-тәжірибеден өткен.

«Промышленные рабочие дореволюционного Казахстана (1861-1917 гг.)», «Кочевые народы Северного Причерноморья в повестях Древней Руси (X-XII вв.)», «Материалы по истории Казахстана», «Образование тюркского каганата и его распад» монографияларының авторы.

2005 ж. «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында «Казахстан в источниках и материалах» кітабы жарық көрген. «Түркология» оқу-ғылыми-зерттеу орталығына жетекшілік етеді.

«Халықтар достығы» орденімен, «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалімен, «Қазақстан Республикасында ғылымды дамытуға қосқан үлесі үшін» төс белгісімен марапатталған.

2021 жылы маусым айында дүниеден өтті. 

 

С. К. Игібаевтің ғылыми еңбектері

Научные труды Игибаева С. К.

Кітаптар – Книги

Игибаев, С. К. Шығармашылық беттері = Страницы творчества / С. К. Игибаев. - Усть-Каменогорск, 2011. - 420 б.

Игибаев, С. К. Көкжарлы Көкжал Барақ батыр, оның ұрпақтары және руластары: монография / С. К. Игибаев. - Өскемен: Рекламный Дайджест, 2015. - 280 б.

Игібаев, С. К. Көкжарлы Көкжал Барақ батыр, оның ұрпақтары және руластары: монография / С. К. Игібаев. - Өскемен: Арго ШҚПК, 2019. - 280 б.
Игібаев, С. Ғибратты ғұмыр / С. Игібаев. - Өскемен: Шығыс Полиграф, 2021. - 275 б.
Игібаев, С. Қазақстан тарихының өзекті мәселелері = Актуальные проблемы истории Казахстана: монография / С. Игібаев. - Өскемен: Берел - С. Аманжолов атындағы ШҚУ, 2021. - 346 б.

***

Игибаев, С. К. Промышленные рабочие дореволюционного Казахстана: (1861-1917 гг.) / С. К. Игибаев. - Алма-Ата: Ғылым, 1991. - 192 с.

Игибаев, С. К. Кочевые народы Северного Причерноморья в повестях Древней Руси (ХІ-ХІІ вв) / С. К. Игибаев. - Алматы: Ғылым, 1994. - 26 с.

Игибаев, С. К. Образование тюркского каганата и его распад / С. К. Игибаев. - Усть-Каменогорск, 2004. - 116 с.

Игибаев, С. К. Казахстан в источниках и материалах / С. К. Игибаев. - Усть-Каменогорск: Медиа-Альянс, 2005. - 284 с.

Игибаев, С. К. Историография истории Казахстана. Древность - начало ХХ века: монография / С. К. Игибаев. - Усть-Каменогорск: Издательство ВКГУ им. С. Аманжолова, 2012. - 184 с.

Игибаев, С. К. История Казахстана в источниках и материалах: учебное пособие / С. К. Игибаев. - Астана: Фолиант, 2013. - 320 с.

Игибаев, С. К. Историография Казахстана: учебное пособие / С. К. Игибаев. - Усть-Каменогорск: Издательство ВКГУ им. С. Аманжолова, 2013. - 216 с.

Игибаев, С. К. История Казахстана: учебно-методическое пособие / С. К. Игибаев, А. С. Жанбосинова, Г. Х. Халидуллин; Министерство образования и науки Республики Казахстан. - Алматы: КазНур, 2013. - 288 с.

 

С. К. Игібаевтің қатысуымен шыққан басылымдар

Издания, вышедшие при участии Игибаева С. К.

Еуразия кеңістігіндегі Алтай: тарихи дәстүрлер және аймақаралық ынтымақтастықтың келешегі [Мәтін] = Алтай в Евразийском пространстве : исторические традиции и перспективы межрегионального сотрудничества : халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция (9-10 қазан 2008 ж.; Өскемен): ғылыми еңбектердің жинағы. 2-ші бөлім / Шығыс Қазақстан облысының әкімшілігі, Шығыс Қазақстан халқының Ассамблеясы, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті; жауапты ред. С. К. Игибаев. - Өскемен: Усть-Каменогорский печатный двор, 2008. - 258 б.

Авторларымен бірігіп шыққан басылымдар

Издания, вышедшие в соавторстве

 

Игибаев, С. К. История Казахстана: учебно-методическое пособие / С. К. Игибаев, А. С. Жанбосинова, Г. Х. Халидуллин; Министерство образования и науки Республики Казахстан. - Алматы: КазНур, 2013. - 288 с.

 

С. К. Игібаевтің мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары

Публикации Игибаева С. К. в периодических изданиях и сборниках

 

Игибаев, С. К. Сведения по истории дореволюционного Казахстана в "Горном журнале" /  С. К. Игибаев // История. - 1972. - С. 175-180.

Игибаев, С. К. Восточноказахстанцы - участники Великой Отечественной войны [Текст] : их боевой и трудовой путь / С. К. Игибаев // Қазақстан Ұлы Отан соғысында: тарихы, зерттеу әдіснамасы және заманауи көзқарас : халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. = Казахстан в Великой Отечественной войне: история, методология исследования и современное осмысление : материалы Международной научно-практической конференции. Ч. 1. - Өскемен : С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы, 2010. - С. 68-76. 

Игибаев, С. К. Население Восточного казахстана в начале XXI века / С. К. Игибаев // Этнодемографические процессы в Казахстане и сопредельных территориях : XI международная научно-практическая конференция (г. Усть-Каменогорск, 28-29 мая 2010 г.): сборник научных трудов : памяти доктора исторических наук, профессора Н. В. Алексеенко. - Усть-Каменогорск: Либриус, 2010. - 480 с.

***

Игибаев, С. Великий сын человечества: (Абай Кунанбаев) / Игибаев С. // Мысль. - 1995. - №6. - C.77-79.

Игибаев, С. Становление казахской государственности - казахского ханства / Игибаев С. // Поиск. - 1997. - №2. - С. 80-88.
Игибаев, С. За свободу и самоопределение: [Почти три месяца в библиотеке и архиве Гуверского института (США) заведующий кафедрой истории Казахстана Восточно-Казахстанского государственного университета С. Игибаев изучал документы, относящиеся к истории нашей страны] / Игибаев С. // Казахстанская правда. - 2000. - 8 авг. - С. 3.
Игибаев, С. Образование Казахской автономной социалистической республики - шаг к возрождению государственности / Игибаев С. // Поиск. Серия гуманитарных наук. - 2002. - №1. - С. 107-111.
Игибаев, С. Этногенез казахских родов и племен в работе С. Аманжолова "Вопросы диалектологии и истории казахского языка" / Игибаев С. // Поиск. Серия гуманитарных наук. - 2005. - №1. - С. 167-170.
Игибаев, С. Вопросы истории народов Евразии в трудах В. Татищева / Игибаев С. // Евразия орталығы. - 2008. - №1. - С. 14-25.
Игибаев, С. Алтай в евразийском пространстве / Игибаев С. // Рудный Алтай. - 2008. - 4 ноября. - С. 4.
Игибаев, С. К. Проблемные вопросы истории народов Центральной Азии в исследованиях Ч. Ч. Валиханова / С. К. Игибаев // ҚазҰУ хабаршысы = Вестник КазНУ. Тарих сериясы. - 2011. - N 1. - С. 26-31.
Игибаев, С. Последствия монгольского завоевания Евразийского пространства в исторической науке / С. Игибаев, Б. Құдайбергенұлы // Отан тарихы. - 2020. - №3. - С. 5-18.

Авторларымен бірігіп шыққан мақалалар

Статьи, вышедшие в соавторстве

 

Жунусова, Э. А. Обрабатывающая промышленность Восточно Казахстана (1991-2004 г. г.)  / Э. А. Жунусова, С. К. Игибаев // Сборник лучших студенческих работ : VII научной студенческой конференции 2003-2004 учебного года. - Усть-Каменогорск: Изд-во ВКГУ, 2004. - С. 173-191.

 

С. К. Игібаев туралы әдебиет

Литература об Игибаеве С. К.

 

Қазақстан ғылымы: энциклопедия / бас ред. Б. Ө. Жақып. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2009. - Игібаев Советхан Қабдуәліұлы: Б. 466.

Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Игібаев Советхан Қабдуәліұлы: Б. 375.

Игибаев Советхан Қабдуәліұлының ғылыми еңбектері: биобиблиографиялық көрсеткіш / құраст.: П. К. Нуралиева, Г. Шайкен, Л. П. Ершова. - Өскемен: Берел - С. Аманжолов атындағы ШҚУ, 2021. - 40 б.
Құрмет кітабы. Өскемен қаласы = Книга почёта. Город Усть-Каменогорск / идея авторы және жетекшісі Коротин С. В. - Алматы: Print House Gerona, 2021. - 208 б.

***

Ученые Восточно-Казахстанского государственного университета имени С. Аманжолова: биографический справочник. Т. 1 / сост. А. Ф. Сурнина, Ж. Т. Бопурова; под ред. А. А. Абжаппарова. - Усть-Каменогорск: Изд-во ВКГУ, 2004. - Игибаев Советхан Кабдуалиевич: с. 31-32.

Наш исторический... . - Усть-Каменогорск: Медиа-Альянс, 2006. - Игибаев Советхан Кабдуалиевич: С. 63-66.

***

Каир, К. Годы мудрости и любви: нашему земляку, доктору исторических наук, профессору Советхану Игибаеву исполняется 65 лет / Каир К. // Рудный Алтай. - 2006. - 11 ноября. - С. 8

Абенова, С. Феномен профессора Игибаева: [о профессоре ВКГУ им. С. Аманжолова Советхане Игибаеве] / С. Абенова // Рудный Алтай. - 2011. - 23 ноября. - С. 3.
В полку почетных прибыло: званий "Почетный гражданин Усть-Каменогорска" были удостоены Юрий Тархов и Советхан Игибаев // Усть-Каменогорск. - 2012. - 5 января. - С. 2.
Исаева, А. История - судьба народа: международная научно-практическая конференция "Актуальные проблемы отечественной и всемирной истории в научном исследовании доктора исторических наук, профессора Советкана Кабдуалиевича Игибаева", посвященного 80-летию со дня рождения выдающегося ученого-историка, прошла в Восточно-Казахстанском университете имени С.Аманжолова / А. Исаева // Рудный Алтай. - 2021. - 16 ноября. - С. 2.
Прохоров, И. Использовать научное наследие: [в Национальном архиве РК состоялись церемония открытия личного фонда и выставка научных работ т рукописей выдающегося историка, доктора исторических наук, профессора Советхана Игибаева] / И. Прохоров // Казахстанская правда. - 2022. - 14 июня. - С. 10.

Сілтемелер – Ссылки

Список научных трудов профессора С. К. Игибаева

 

Ысқақов А.

Жаңартылды 08.09.2022 10:06

Ысқақов Ахмеди Ысқақұлы (1910-1996 жж.) – филология ғылымдарының докторы, тілтанушы-профессор.

Семей облысы, Абай ауданында дүниеге келген. Алматы педагогикалық институтын аяқтаған соң, Қазақ педагогикалық институтында оқытушы болған. ҚазССР ҒА Тіл және әдебиет институтының және ҚазССР Ағарту министрлігі Педагогика ғылымдарының ғылыми-зерттеу институтының директоры, ҚазССР ҒА-ның Тіл білімі институты лексикография бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарған.

Қазақ тілтануының тарихы мен қазіргі жағдайы, грамматика (морфология), сөз таптарының теориясы және сұрыпталуы, лексика және лексикография, оқыту методикасына бағытталған 200-ден астам ғылыми жұмыстың авторы.

Негізгі еңбектері: «Қазақ тілінің фономорфологиялық құрылысын тарихи тұрғыдан сараптау», «Қазақ тілінің грамматикасы: (Морфология)», «Қазіргі қазақ тілі: (Морфология)». Ғалымның бастауымен он томдық «Қазақ тілінің сөздігі» мен «Абай тілі сөздігі» құрастырылған.

А. Ысқақов – ҚР ҰҒА корреспондент мүшесі, ҚР Еңбек сіңірген ғылым қайраткері.

 

 

А. Ы. Ысқақовтың ғылыми еңбектері

Научные труды Искакова А. И.

 

Кітаптар – Книги

 

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Мектеп, 1964. - 393 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазiргi қазақ тiлi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1964. - 400 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi грамматикасы [Мәтін] : 4 класс / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1969. - 136 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1970. - 136 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4-кл. арналған оқулық / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Мектеп, 1971. - 135 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : (фонетика, лексика, морфология) / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Мектеп, 1972.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1973. - 136 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4 класс арналған оқулық / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Мектеп, 1986. - 175 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4 класс / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1974. - 136 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазiргi қазақ тiлi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1974. - 408 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4 класс / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1975. - 136 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4 класс / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1976. - 136 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4 класс / А. Ы. Ысқақов. - Алматы, 1979. - 136 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4 класс арналған оқулық / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Мектеп, 1986. - 175 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 4 класс арналған оқулық / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Мектеп, 1988. - 175 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 5-кл. арналған оқулық / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Мектеп, 1989. - 192 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазiргi қазақ тiлi [Мәтін] : морфология / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Ана тiлi, 1991. - 384 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 5-кл.арналған оқулық / А. Ы. Ысқақов. - Алматы : Рауан, 1994. - 173 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тілінің фономорфологиялық құрылысын тарихи тұрғыдан сараптау [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов. - 1999. - 186 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазiргi қазақ тiлi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов; бас ред. Е. М. Арын; құраст. А. Ж. Құдабаев; ред. алқасы: Ө. Айтбаев, Б. Әбiлқасымов, Е. Жанпейiсов т.б.. - Павлодар : С. Торайғыров атын. ПМУ, 2010. - 458 б. - (Қазақ тiл бiлiмiнiң антологиясы).

***

Искаков, А. И. Наречие в современном казахском языке [Текст] / А. И. Искаков. - Алма-Ата : АН КазССР, 1950. - 141 с.

 

Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях и сборниках

 

Ысқақов, А. Ы. Профессор Қ. Жұбанов және қазақ тiл бiлiмi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов // Қазақстан мектебi. - 1965. - № 3. - Б. 71-77.

Ысқақов, А. Ы. Қаздауысты Қазыбек туралы жоқтау-жыр [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов // Қазақ әдебиетi. - 1985. - 11 январь. - Б.11.

Ысқақов, А. Ы. Абай және қазақ әдеби тiлi [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов // Абай тағылымы : әдеби-сын зерттеулер мен мақалалар / құраст. Н. Ғабдуллин. - Алматы, 1986. - Б. 305-323.

Ысқақов, А. Ы. Ағадан қалған мұра [Мәтін] : [Әлкей Хақанұлы Марғұланды еске алу] / А. Ы. Ысқақов // Қазақ әдебиетi. - 1986. - 17 январь. - Б. 10-11.

Ысқақов, А. Ы. Көш басы [Мәтін] : [Қ. Жұбановтың "Қазақ тiлi грамматикасына" - 50 жыл] / А. Ы. Ысқақов // Қазақстан мектебi. - 1986. - №  12. - Б. 72-73.

Ысқақов, А. Ы. Жас ақындар дауысы [Мәтін] : бүкiлодақтық студенттер мерекесiне орай, "Ақиқат" жастар тарихи-ағарту ұйымының ұйымдастырған тұңғыш рет жоғарғы оқу орны студенттерi мен жұмысшы жастарының айтысы туралы / А. Ы. Ысқақов // Өркен. - 1989. - 25 ноябрь. - Б. 12.

Ысқақов, А. Ы. Ағарту iсiнiң жетекшiсi [Мәтін] : [оқу-ағарту саласының ардагерi Ә. Сембаев туралы] / А. Ы. Ысқақов // Шалқар. - 1995. - 10 қараша. - Б. 4.

 

А. Ы. Ысқақовтың қатысуымен шыққан басылымдар

Издания, вышедшие при участии Искакова А. И.

 

Ғабдуллин, Б. Қазақ ағартушы-демократтарының дін туралы пікірлері [Мәтін] / Б. Ғабдуллин, А. Ы. Ысқақов. - 1961. - 86 б. (Введено оглавление)

Ысқақов, А. Ы. Қазіргі қазақ тілі [Мәтін] / А. Ы. Ысқақов, Ж. Аралбаев, 1991. - 384 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 5-сыныпқа аранлған оқулық / А. Ы. Ысқақов, К. Аханов, Б. Кәтенбаева. - 21-шi басылымы. - Алматы : Рауан, 1996. - 224 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлi [Мәтін] : 5-сыныпқа арн.оқулық / А. Ы. Ысқақов, К. Аханов, Б. Кәтенбаева. - 22-шi бас. - Алматы : Рауан, 1999. - 224 б.

Ысқақов, А. Ы. Қазақ тiлiнiң фономорфологиялық құрылысын тарихи тұрғыдан сараптау: Оқу құралы.- Алматы: РБК, 1999.- 186 бет, 19х14 см.

Абай тілі сөздігі [Мәтін] / құраст. ред. басқарған А. Ы. Ысқақов, 2011. - 616 б.

 

А. Ы. Ысқақов туралы әдебиеттер

Литература об Искакове А. И.

 

Кітапатр - Книги

 

Қазақстан ғылымы [Мәтін] : энциклопедия / бас ред. Б. Ө. Жақып. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2009. - Ысқақов Ахмеди: б. 470-471.

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Ысқақов Ахмеди: б. 831-832.

 

Мақалалар - Сататьи

 

Әшімова, А. Ұлағатты ұстаз [Мәтін] : [А. Ы. Ысқақов туралы] / А. Әшімова // Ертіс өңірі. - 2005. - 1 желтоқсан. - Б. 30.

Қирабаев, С. Өмір тағылымдары [Мәтін] : естеліктер / С. Қирабаев. - 2006. – Ахмеди Ысқақов: б. 303-305.

Қирабаев, С. Көп томдық шығармалар жинағы [Мәтін]. Т. 7 / С. Қирабаев, 2007. – Иманы жүзінде ғана емес, жүрегінде еді : [А. Ысқақов туралы]: б. 352-354.

Тоқтарова, Т. А. Ахмеди Ысқақовтың ғылыми мұрағаттарына шолу [Мәтін] / Т. А. Тоқтарова // "Орыс филологиясының бүгінгі таңдағы теориялық және әдістемелік мәселелері" атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары 8-9 қараша 2007 жыл. [Мәтін]. Т. 2. - Өскемен, 2007. - Б. 213-214.

Тоқтарова, Т. А. Ахмеди Ысқақовтың ғылыми-педагогикалық және шығармашылық қызметі [Мәтін]  / Т. А. Тоқтарова // "Орыс филологиясының бүгінгі таңдағы теориялық және әдістемелік мәселелері" атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары 8-9 қараша 2007 жыл. [Мәтін]. Т. 2. - Өскемен, 2007. - Б. 215-217.

Бизақов, С. Сүйген ісінің семсері еді [Мәтін] : [ғалым Ахмеди Ысқақов туралы] / С. Бизақов // Ана тілі. - 2010. - 18-24 қараша. - Б. 5.

Чушекова, Ж. Қазақ тіл білімінің білгірі, әйгілі ғалым [Мәтін] / Ж. Чушекова // Мәдениет жаршысы = Вестник культуры. - 2010. - № 11. - Б. 8-10.

Шарапиева, Л. Тіл білімінің туын көтерген [Мәтін] : филология ғылымдарының докторы, профессор, жерлесіміз Ақмеди Ысқақовтың туғанына 100 жыл / Л. Шарапиева  // Семей таңы. - 2010. - 16 қыркүйек. - Б. 9.

Пірәлиев, С. Қара шаңырақ [Мәтін] / С. Пірәлиев // Мәдени мұра = Культурное наследие. - 2012. - № 4. - Б. 4-14.

Серғалиев, М. Тілім менің-тінім менің [Мәтін] : мақалалар, баяндамалар / М. Серғалиев. - 2013. – Ахмеди Ысқақов – лексикограф: б 321-322.

Қайдар, Ә. Ғылымдағы ғұмыр [Мәтін] : мақалалар, баяндамалар жинағы. Т. 4, 2014. - Көреген  аға (Ахмеди Ысқақов): б. 181-183; Ағаларға парыздарымыз (Ахмеди Ысқақов): б. 192-194.

Игібаева А. Қ.

Жаңартылды 06.11.2025 09:58

Игібаева Айнагүл Құрмашқызы (1953 ж.) - С. Аманжолов атындағы ШҚМУ Педагогикалық білім және менеджмент кафедрасының профессоры, педагогика ғылымдарының докторы, корреспондент-мүшесі, Халықаралық Педагогика Ғылымдары Академиясының академигі, Халықаралық психология ғылымдары академиясының академигі.

Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Белқарағай ауылында дүниеге келген. 1975 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтын «Орыс тілі мен әдебиеті мұғалімі» мамандығы бойынша бітірді. Еңбек жолын 1975 жылы Өскемен педагогикалық институтында (қазіргі С. Аманжолов атындағы ШҚУ) - жоғары оқу орны комсомол комитеті хатшысының орынбасарынан бастаған. 1977 жылы Комсомол және пионер жұмысы кафедрасының оқытушысы болып жұмыс істеді. Оқытушыдан профессорға дейін кәсіби жолдан өтті. Кандидаттық, докторлық диссертацияларын қорғады. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Қазақстандағы бастауыш білім берудің қалыптасу тарихы 1917-1941 жж., докторлық диссертацияның тақырыбы: «Қазақстандағы білім беру жүйесінің генезисі мен даму үрдістері 19-20 ғғ. Ортасында». Әр жылдары университеттің құрылымдық бөлімшелерінде әкімшілік лауазымдарды атқарды: кафедра меңгерушісі, ШҚМУ колледжінің бөлімше меңгерушісі, оқу-әдістемелік жұмыс жөніндегі проректор, ШҚМУ педагогикалық білім беру және менеджмент кафедрасының профессоры. Оның жетекшілігімен кандидаттық және магистрлік диссертациялар қорғалды. Профессор А. К. Игибаеваның авторлық мектебі республиканың барлық өңірлерінде ұсынылған.

Негізгі ғылыми бағыты: педагогика, педагогика тарихы, этнопедагогика, педагогикалық психология. 190-ға жуық ғылыми-әдістемелік еңбектердің, соның ішінде монографиялар, оқулықтар, оқу құралдарының авторы (Ресей, Франция, ҚХР, МХР, Чехия). Чехияда (Прага, 2012ж.), «Білім берудегі менеджмент - жоғары мектепте білім беру үдерістерін басқарудың Еуропалық модельдері» бағдарламасы бойынша шетелдік тағылымдамадан өтті (Дюсельдорф, 2013ж.).

Айнагүл Құрмашқызы «Шығыс Қазақстанның мәдени мұрасы» монографиясы авторларының бірі. Мемлекеттік наградалары: «ҚР ғылымын дамытудағы еңбегі үшін» белгісі (2009), «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» атағы (2007), «ЖОО үздік оқытушысы» атағы (2012ж) берілген.

 А. Қ. Игібаеваның ғылыми еңбектері 

Научные труды Игибаевой А. К.

Кітаптар – Книги

 

Игибаева, А. К. Генезис и тенденции развития системы образования в Казахстане (конец XIX -середина XX вв.) [Текст] : монография / А. К. Игибаева. - Усть-Каменогорск: Изд-во ВКГУ им. С. Аманжолова, 2012. - 252 с.

 

 А. Қ. Игібаеваның жинақтарда жарияланған мақалалары

Публикации Игибаевой А. К. в сборниках

 

Еуразия кеңістігіндегі Алтай: тарихи дәстүрлер және аймақаралық ынтымақтастықтың келешегі [Текст] : международная научно-практическая конференция (9-10 октября 2008 г. ; Усть-Каменогорск) : сборник научных трудов. Ч. 2 / Акимат ВКО, Ассамблея народов Восточного Казахстана, Министерство образования и науки РК, ВКГУ им. С. Аманжолова, Ч. 2. - Усть-Каменогорск: Усть-Каменогорский печатный двор, 2008. - 258 с.

Қазіргі білім беру жүйесі: мәселелері мен даму болашағы [Мәтін] : халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары - мамыр 2015, 2015. - 468 б.

 

 А. К. Игибаеваның мерзімді басылымдардағы мақалалары

Публикации А. К. Игибаевой в периодических изданиях

 

Игибаева, А. К. Реализация непрерывного профессионального образования в структуре универститетского комплекса [Текст] / А. К. Игибаева // ШҚО педагогика жаршысы. - Усть-Каменогорск, 2009. - N 2(июнь). - С. 3-4.

Игибаева, А. К. Не надо подменять белое черным [Текст] : [отзыв на статью О. Видовой "1400 дней или четыре года"] / А. К. Игибаева // Рудный Алтай. - 2013. - 7 февр. - С. 3.

Игибаева, А. К. "Этот день мы приближали как могли" [Текст] / А. К. Игибаева // Заря Востока. - 2015. - 18 февраль .- с.3

Игибаева, А. К. вопросу об управлении профессиональным учебным заведением [Текст] /А. К. Игибаева // Педагогика жаршысы = Педагогический вестник. - 2015. - № 6. - С. 5-6

Игибаева А. К вопросу управления сельской школой в современных условиях [Текст] / А. Игибаева // ШҚО педагогика жаршысы. - 2017. - № 1. - С. 5-7.

 

 А. К. Игибаева туралы әдебиеттер

Литература о А. К. Игибаевой

 

 Ученые Восточно-Казахстанского государственного университета имени С. Аманжолова [Текст] : биографический справочник. Т. 1 / сост. А. Ф. Сурнина, Ж. Т. Бопурова ; под ред. А. А. Абжаппарова. - Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2004. - 327 с.- Игибаева Айнагуль Курмашевна : с. 24-25.

Смайылов М. Б.

Жаңартылды 02.12.2024 16:37

Смайылов Марат Базаралыұлы (1947) – техника ғылымының докторы, профессор, ӘҒА-ның корреспондент-мүшесі, отставкадағы полковник, «Ғарыштық зерттеулер мен технологиялар ұлттық орталығы» АҚ директоры

Марат Базаралыұлы 1947 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданының Үржар ауылында дүниеге келген. Бала кезінен арман, қиял қанатына еріп, аспан әлеміне, ғарыш саласына қызығып өсті. Бір қызығы шалғайдағы Үржар ауылында мектеп директоры болған С. М. Деревянко мектепте әртүрлі үйірмелердің жұмыс істеуіне ерекше көңіл бөлген екен.Жасөспірім Марат Украинадан келген сурет пәнінің жас мұғалімі Иван Иванович Миргородскийдің ұйымдастырған авиамодель және ракетомодель спорты, физика-техника үйірмелеріне қатысады. Үржардағы Н.К. Крупская атындағы орта мектепті бітіріп, Ресейдің Томскінің физико-техникалық университетінің «ұшу аппараттарды эскиздік жобалау» факультетіне оқуға түседі. Томск университетін бітірісімен Мәскеудегі КСРО Ғылым Академиясының Химиялық физика институтында зымырандардың қатты жанармаймен жүретін қозғағышын (двигатель) жобалау бойынша білімін жетілдіреді.

1972 жылы Казань қаласындағы қорғаныс кәсіпорнының бас зертханасына маман болып қызметке кіріседі. Онда екі жыл қызмет істеп, Ижевск механикалық институтының «Зымырандарды және артиллерияны жобалау» кафедрасының аспирантурасына қабылданып, 1976 жылы кандидаттық диссертация қорғады. Тақырыбы зымырандардың және артиллерия қаруларының қозғағыш зарядтарының теориясымен жаңа жобалау тәсілдері болатын. Диссертациялық кеңес құрамында екі мәрте Социалистік Еңбек Ері генерал, әлемге әйгілі автомат конструкторы М.Т. Калашников, КСРО академигі А.М. Липанов бар мәртебелі комиссия алдында тақырыбын мүлтіксіз қорғап шықты.

Қызмет нәтижесіне орай Ижевск қаласынан үш бөлмелі пәтер алады. 1979 жылы Алматыға пәтерін ауыстырып, елге қоныс аударады. Алайда Марат Базаралыұлынаың мамандығына сай келетін жұмыс табу қиын еді. Қазақ мемлекеттік университетінің «химиялық кенетика және жану үрдістері» кафедрасына доцент болып орналасады. Сөйтіп химия ғылымын кәсіби деңгейде меңгере бастайды. Ғылыми бағытын өзгертіп, ізденіс арқасында тың тақырып – отқа төзімді қыш материалдарын түзілдірудің жаңа технологиясын табады. Әріптестерімен «Фурон» атты жаңа материалды дамытып, Қазақстанда шығару ісі қолға алынды. Материал КСРО, Куба, Германия, Бельгия,Италия, Қытайға экспортқа шығарылды.

1992 жылы Мәскеуде диссертация қорғап, техника ғылымдарының докторы атағын алды. Марат базаралыұлы ел тәуелсіздігін алғаннан кейін авиация және ғарыш саласына қайта оралды.

1994-97 ж.Талғат Бигельдинов атындағы Ақтөбе азаматтық ұшқыштар дайындайтын училище бастағы және профессоры, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе университетінің прректоры, 1997-2005 жж. Ұлттық Қауіпсіздік комитетінің «Қазатомөндіріс» Ұлттық компаниясының ғылыми-техникалық мекемелерінде басшылық етті.

2005 жылдан бастап Қазақстанның ғарыш саласында еңбек етіп келеді: «Қазақстан ғарыш сапары», Ұлттық компаниясы АҚ ғарыштық техниканың арнайы конструкторлық –технологиялық бюросының бас инженері қызметтерін атқарды. Бүгінде Алматыдағы «Ғарыштық зерттулер мен технологиялар Ұлттық орталығы» АҚ департамент директоры.

Ресей-Қазақстан ғарыш саласындағы ынтымақтастығын дамытуға қосқан үлесі үшін Ресей ғарыш ассациациясы тарапынан академик В. Глушко атындағы, т.б. медальдармен марапатталған. 150-ден астам ғылыми еңбектер мен 50-ден аса патенттердің, өнертапқыштығы жайлы авторлық куәліктердің иесі.

М. Смайылов туралы мерзімді басылым беттерінде жарияланған мақалалар

Публикации о М. Б. Смаилове в периодических изданиях

Исмаилов, М. Кандидаттық диссертациямды Калашниковтың алдында қорғадым : [қазақ арасынан шыққан санаулы ғарыш мамандарының бірімен сұхбат.] / Марат Исмаилов; сұхбат. Б. Тайжігіт. // Дидар. - 2014. - 14 тамыз. - б. 8.

Исмаилов, М. Калашниковтың алдында сынақ тапсырған / Марат Исмаилов. - Мәтін // Ертіс өңірі. - 2022. - 2 ақпан. - Б. 12.