Режиссерлер
Айманов Ш. К.
- Жаңартылды 05.12.2018 12:57
Айманов Шәкен (Шаһкерім) Кенжетайұлы (1914-1970) — қазақ совет актёрі, кинорежиссёр. КСРО халық әртісі, Сталиндік сыйлықтың және Қазақ ССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
1914 жылы 15 ақпанда Баянауылда (қазір Павлодар облысы) дүниеге келген.
1924 жылы Зайсанда (Шығыс Қазақстан облысы) орыс мектебіне оқуға түседі. 1928 жылы Семейде (қазір Шығыс Қазақстан облысы) Казкоммуна мектебінде (жетім-балаларға арналған мектеп-интернат) оқиды.
1931-1933 жылдары Семейде Қазақ ағарту институтында оқыды. 1933 жылы Алматыға келіп, Қазақ драма театры (қазір М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театры) труппасына қабылданады, 1947-1951 жылдары – осы театрдың бас режиссері.
1940 жылы «Ленфильм» режиссері М.Левин Аймановты Мұхтар Әуезовтің сценарийі бойынша түсірілген «Райхан» фильміндегі Сәрсен рөліне шақырады. Кейін Ш.Айманов «Белая Роза» фильмінде майдангер (ЦОКС, 1942), «Абай әндері» (1946) фильмінде Абайдың шәкірті Шәріп, «Золотой рог» (1948) фильмінде Досанов рөлін ойнайды.
Ш. Айманов түсірген «Жамбыл», «Біздің сүйікті дәрігер», «Тақиялы періште», «Атаманның ақыры» фильмдері қазақ киносының биік шыңына айналды.
1952 жылы «Жамбыл» фильмінде Жамбыл бейнесін сомдайды. Осы күрделі рөлді сомдағаннан кейін актердің кинематография саласындағы танымалдығы артады.
1954 жылы экранға «Махаббат туралы аңыз» фильмі шығады.
Шәкен Айманов оннан аса көркем фильм түсірді, соның бәрі ұлттық кинематографияның Алтын қорына енген.
1953-1970 жылдары ұлттық киностудия басшысы, сценарист, актер, режиссер қызметтерін атқарды. Қазақстан кинематографистер Одағына басшылық етті.
Ең үздік рөлдерінің қатарында: Ақансері (Ғ.Мүсірепов «Ақан-Сері-Ақтоқты»), Қобыланды (М.О.Әуезов «Қарақыпшақ Қобыланды»), Казанцев (М.О.Әуезов «Ночные раскаты»), Петруччио (У.Шекспир «Асауға тұсау»), Отелло (У.Шекспир «Отелло»). 1963 жылы – Қазақ ССР Кинематографистер одағының бірінші хатшысы болды. Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің 4 және 7 шақырылымының депутаты болып сайланды.
1947 жылы Шәкен Аймановқа Қазақ ССР Халық әртісі, ал, 1959 жылы КСРО Халық әртісі атағы; 1952 жылы «Абай» спектаклі үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. Екі рет Қазақ ССР Мемлекеттік сыйлығына ұсынылды. Ленин ордені, орден-медальдармен марапатталды. 2007 жылы «Экран шебері» титулы тағайындалды.
Шәкен Айманов аса дарынды суреткер актер, ойшыл режиссер ретінде қазақтың сахна өнері мен кино өнерінің қалыптасып, шыңдалуына айрықша ықпал еткен, өшпес із қалдырған дара дарын иесі.
Марапаттары:
1952 – Сталиндік сыйлықтың иегері (Театрға сіңірген еңбегі үшін);
1958 – Бүкілодақтық кинофестиваль (Үшінші жүлде, «Біз осында тұрамыз» фильмі үшін);
1958 - Ташкентте өткен Азия және Африка елдерінің Халықаралық кинофестивалі (Естелік диплом «Біздің сүйікті доктор» фильмі үшін);
1959 - Бүкілодақтық кинофестиваль (Ынталандыру дипломы, «Біздің сүйікті доктор» фильмі үшін);
1963 – Орта Азия және Қазақстан кинематографистерінің смотр-конкурсы (Үздік режиссерлік жұмыс, «Перекресток» фильмі үшін);
1967- Байсейітова атындағы Қазақ ССР-і Мемлекеттік сыйлығы (Көркемдік жетекшілігі үшін, «Крылья песни» фильмі);
1969 – Орта Азия және Қазақстан кинематографистерінің смотр-конкурсы (Диплом, «Тақиялы періште» фильмі);
1972 - Қазақ ССР-інің Байсейітова атындағы Мемлекеттік сыйлығы («Атаманның ақыры» фильмі, қайтыс болғаннан кейін);
Ленин ордені;
Еңбек Қызыл Ту ордені;
«Құрмет белгісі» ордені, екі мәрте.
1970 жылы 23 желтоқсанда Мәскеу қаласында қайғылы қазаға ұшырады
Ш. Аймановтың мерзімді басылымдардағы жарияланымдары
Публикации в периодических изданиях и сборниках
Айманов, Ш. Мұқан Төлебаевтың қайтыс болғанына байланысты айтқан сөзi [Мәтін] // Қазақ әдебиетi.- 1960.- 8 апр.
Айманов, Ш. Творчестволық ынтымақ керек [Мәтін] : [Қазақстанда көркем суреттi киноларды шығару iсiн жақсарту жайында] // Қазақ әдебиетi. - 1962. - 20 сәуір.
Айманов, Ш. "Келер ұрпаққа сенiмдiмiз" [Мәтін] : [қазақ театры, киносы, өз творчествосы туралы айтқан ойлары] / Әзiрлеген Ш.Құттаяқов // Қазақ әдебиетi. - 1988.- 19 тамыз.
Айманов, Ш. Тарс-тұрс ашулануды бiлмейтiн, жәбiрге көнбейтiн, ақылды, бiрбеткей едi [Мәтін] // Аңыз адам.- 2013. - № 6. - Б. 20. - С.Торайғыров туралы естелiктер.
****
Айманов, Ш. Как я работал над образом Джамбул: [Изв.каз.арт.рассказывает о своей роли Джамбул в одноимен.худож.фильме] // Сов.Казахстан.- 1953.- N 7.- С. 90 – 92.
Айманов, Ш. Мысли о родном театре: [о творческой связи писателей с театром] // Сов .культура.- 1955.- 29 октября.
Айманов, Ш. Наш подарок - веселая кинокомедия : [о художественном фильме "Наш милый доктор"] // Сов.культура.- 1957. - 19 сентября.
Айманов Ш. Новые возможности, новые задачи: [к созданию Союза работников кинематографии Казахстана] // Казахст. правда.- 1958.- 19 июня.
Айманов, Ш. По воле партии: [Кинореж. рассказывает о своих творч.планах] // Искусство кино.- 1958.- N 9.- С. 3
Айманов, Ш. Самое молодое : [о киноискусстве Казахстана] // Казахстанская правда.- 1958. - 12 декабря.
Айманов, Ш. Новые задачи, новые замыслы : [о своих творческих планах рассказывают популярный .артист каз. кино] // Искусство кино. - 1959. - N 6. - С.118 – 121.
Айманов, Ш. Главное - современность: [о развитии киноискусства в Каз.ССР] // Сов. культура.- 1959. - 27 августа.
Айманов, Ш. Три рождения : [из истории каз.кинематографии] // Новый фильм. - 1969. - N 1. - С. 5.
Айманов, Ш. Наш Щепкин : [к 70-летию со дня рождения народного артиста СССР К. Куанышпаева] // Казахстанская правда.- 1963.- 22 мая.
Айманов, Ш. Обращаясь к друзьям : [о киноискусстве Казахстана] // Искусство кино. - 1965.- N 10. - С.17 – 19.
Айманов, Ш. Твори, дерзай, пробуй! : [к открытию зон. фестиваля киноискусства республик Сред. Азии и Казахстана в Алма-Ате] // Казахстанская правда.- 1965.- 19 сентября.
Айманов, Ш. Служение искусству: [о кинорежиссере Е. Е. Ароне] // Казахстанская правда. - 1966. - 26 марта
Айманов, Ш. Поиски и возмужание: Беседа с нар. арт. СССР о фестивале каз. фильмов // Коммунист Таджикистана.- 1967.- 21 мая
Айманов, Ш. Оружие огромной силы: [о проблемах .каз. кинематографии] // Казахстанская правда.- 1969. - 23 января.
Айманов, Ш. Последнее слово за зрителем: [о каз. кинематографии] // Сов.культура.- 1969.- 17 апреля.
Айманов, Ш. Дружба помогает творить: [статьи: А. Умурзакова, О. Зеки, Ш. Айманов. К неделе каз. фильмов] // Сов. Латвия.- 1969.- 14 февраля
Айманов, Ш. Щедрое наследство : [о вкладе М. Ауэзова в развитие казахского театра и кино] / Лит.запись Л. Варшавского // Новый фильм. - 1987. - N 9. - С. 18.
Айманов, Ш. "Конец атамана": [Худож.фильм] / сцен.: А. Михалков-Кончаловский; пост.: Ш. Айманов. "Казахфильм" // Казахст. правда. - 1970.- 24 ноября.
Ш. Айманов туралы әдебиеттер
Литература об Айманове Ш.
Кітаптар – Книги
Қазақстан [Мәтін] : ұлттық энциклопедия. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 1998. – Айманов Шәкен: Б. 136-137.
Қазақ мәдениеті [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: Аруна Ltd, 2010. – Айманов Шәкен (Шаһкерім) Кенжетайұлы: Б. 22-23.
***
Кенжетаев, К. Дархан дарын [Мәтін] : [Ш.Аймановтың өмірі мен шығармашылығы туралы] / К. Кенжетаев ; ред. К. Уалиев. - Алматы : Өнер, 1980. - 152 б.
Омаров І. Әдеби толғамдар [Мәтін] : сын мақалалар, зерттеулер / І. Омаров. - Алматы : Жазушы, 1988. - 400 б.
Сығай, Ә. Сахна саңлақтары [Мәтін] / Ә. Сығай. - Алматы : Жалын, 1998. - 512 б.
Кекілбайұлы Ә. Он екі томдық шығармалар жинағы [Мәтін] / Ә. Кекілбайұлы. - Алматы : Өлке, 1999. - Т. 11. - 400 б.
Боранғалиұлы, Т. Ғасырға сыр [Мәтін] / Т. Боранғалиұлы. - Астана : Елорда, 2001. - 308 б.
Шәкен Айманов [Мәтін]. - Павлодар, 2003. - 116 б.
Жүз тұңғыш [Мәтін] : жинақ. 2-ші кітап, 2005. - 352 б.
Сығай, Ә. Актер әлемі [Мәтін] Т. 1 / бас ред. Т. Ахметжан, 2008. - 272 б.
Топжарған [Мәтін] : [Шәкен Аймановтың 100 жылдығына арналады]. - Алматы : Раритет, 2014. - 400 б.
Шәкен Айманов = Шакен Айманов [Мәтін] : кітап-альбом. - Алматы : Өнер, 2014. - 320 б.
***
Казахстан [Текст] : Национальная энциклопедия. - Алматы : Казак энциклопедиясы, 2004. - Ш. Айманов: С. 123 - 124.
***
Сиранов, К. Киноискусство Советского Казахстана [Текст] / К. Сиранов. - Алма-Ата : Казахстан, 1966. - 400 с.
Федулин, А. Искусство, рожденное дружбой [Текст] : Страницы истории казахского кино / А. Федулин, Ю. Резников. - М. : Бюро пропаганды советского киноискусства, 1972. - 67 с.
Богатенкова, Л. И. Народный артист СССР Шакен Айманов [Текст] / Л. И. Богатенкова . - Алма-Ата : Наука, 1973. - 118 с.
Актеры советского кино [Текст]. Вып. 11 : Шакен Айманов и д.р / сост. Л. Польская, М. Хаджимуратова. - 1975. - 223 с.
Варшавский, Л. Памятные страницы [Текст] / Л. Варшавский. - Алма-Ата : Жалын, 1978. - 144 с. Каирбаев, А. К. Свет негаснущих звезд [Текст] : [очерки о деятелях науки, литературы, культуры, памятных местах Казахстана] / А. К. Каирбаев. - Алма-Ата : Жалын, 1983. - 112 с.
Беркович, М. Кадры неоконченной киноленты [Текст] : Шакен Айманов без контурнов / М. Беркович. - Алма-Ата : Өнер, 1984. - 149 с.
Варшавский Л. Алдар-Косе [Текст] : Кинокомедия / Л. Варшавский, Ш. Айманов // Сценарии казахского кино. - Алма-Ата : Өнер, 1984. - С.178
Богатенкова, Л. И. Услышать и понять человека [Текст] / Л. И. Богатенкова. - Алма-Ата : Өнер, 1987. - 304 с.
Айнагулова, К. Тенденции развития киноискусства Казахстана [Текст] / К. Айнагулова, К. Алимбаева. - Алма-Ата : Гылым, 1990. - 158 с.
Кенжетаев, К. Высокий дар призвания [Текст] / пер. с каз. Л. Каирбековой. - Алма-Ата : Өнер, 1990. - 136 с.
Кино и вся жизнь [Текст] : [сборник статей и воспоминаний о Ш. Айманове]. - Алматы : Онер, 1994. - 174 с.
Мэтры казахского кино [Текст]. - Алматы : Аруна Ltd, 2002. - 12 с.
ХХ век. Корифеи казахского искусства [Текст]. - Алматы : Аруна Ltd, 2003. - 10 с.
Двадцатый век. Корифеи Казахского искусства [Текст] : [для детей школьного возраста]. - Алматы : Аруна, 2003. - 5 с.
XX век. Корифеи казахского искусства [Текст]. - Алматы : Аруна, 2006. - 11 с.
Они были первыми [Текст] : [справочник]. - Алматы : Алматыкiтап, 2007. - 296 с.
Мақалалар – Статьи
Кенжетаев, К. Шәкен аға [Мәтін] : [СССР халық артисі Ш.Айманов туралы. Естелік] / К.Кенжетаев // Жұлдыз . - 1978. - № 6. - Б. 76 - 189.
Әшімов, А. Шәкен Айманов хақында бірер сөз [Мәтін] / А. Әшімов // Парасат. - 1994. - №4. - Б. 1.
Кекілбаев, Ә. Саңлақ [Мәтін] : [Белгілі өнер жұлдызы Ш.Айманов жайлы] / Ә.Кекілбаев // Қазақ әдебиеті. - 1995. - №7 ақпан.- Б.10 - 11.
Кәпқызы, Е. Шәкен Айманов [Мәтін] / Е.Кәпқызы // Түркістан http://www.turkestan.kz. - 2002. - 21 ақпан. - Б. 6.
Бектасова, Г. Айтулы актер Айманов [Мәтін] / Г. Бектасова // Түркістан һttp://www.turkestan.kz. - 2004. - 20 ақпан.- Б. 5.
Қаратайқызы, М. Айманов әлемі [Мәтін] / М.Қаратайқызы // Қазақстан - Заман. - 2004. - 20 ақпан.- Б. 6.
Тарази, Ә. Шәкен [Мәтін] : Эссе / Ә.Тарази // Егемен Қазақстан. - 2004. - 12 қазан. - Б. 4. – Шәкен Айманов туралы эссе.
Төлепберген, М. Қазақ киносының құты [Мәтін] / М.Төлепберген // Егемен Қазақстан. - 2004. - 14 ақпан.- Б. 3. – Ш. Айманов туралы.
Ахмадиев, А. "Мен Шәкен Аймановтың өкiл баласымын" [Мәтін] / әңгімелеск. Қ. Тоқсанбай // Егемен Қазақстан. - 2010. - 12 қаңтар. - Б. 5.
Айманова, И. Шәкендей тұлғаның келiнi боламын деп ойламаппын [Мәтін] / әңг. М.Шапиян // Аңыз адам.- 2011. - № 13. - Б. 11. - Шәкен Аймановтың келiнiмен сұхбат.
Әбдіраш, Р. Шәкен Айманов - нағыз тума талант [Мәтін] / Р.Әбдіраш // Аңыз адам. - 2011. - № 13. - Б. 37.
Жәкібаев, Қ. Ең үздік фильмі - "Алдаркөсе" [Мәтін] / Қ. Жәкібаев // Аңыз адам. - 2011. - № 13. - Б. 36.- Ш.Айманов түскен фильмдер жайында.
Кенжетаев, К. Қайда ойын-сауық болса, Шәкен сол жерден табылатын [Мәтін] / К.Кенжетаев // Аңыз адам. - 2011. - № 13. - Б. 8 - 10.
Кенжетайұлы, К. Сый сақина [Мәтін] / К.Кенжетайұлы // Парасат. - 2001. - №11. - Б.5 - 7. - Халқымыздың дарынды өнер жұлдызы Шәкен Айманов туралы сыр.
Райымбеков, Ә. "Тақиялы періште" болған оқиға негізінде түсірілген [Мәтін] / Ә.Райымбеков // Аңыз адам. - 2011. - № 13. - Б. 47.
Рақымқызы, Р. Бала Шахкәрімнен - "қазақ киносының атасы" Шәкен Аймановқа дейін [Мәтін] / Р.Рақымқызы // Аңыз адам. - 2011. - № 13. - Б. 5 - 7.
Сүлейменов, О. Қазақ киносының нағыз атасы [Мәтін] / О.Сүлейменов // Аңыз адам. - 2011. - №13. - Б. 35.
Тарази, Ә. "Алдаркөсе" Шәкеңнің өзі туралы фильм еді [Мәтін] / Ә.Тарази // Аңыз адам. - 2011. - № 13. - Б.34 - 35.
Төлегенова, Б. "Гауһартастың" екінші шумағын Шәкен аға жазған [Мәтін] / Б.Төлегенова // Аңыз адам. - 2011. - №13. - Б. 31.
Сығай, Ә. Шәкен Айманов [Мәтін] / Ә. Сығай // Мәдениет. - 2011.- №6. - Б.2 - 11.
Сығай, Ә. Таңғажайып театр [Мәтін] : эсселер / Ә. Сығай. - Алматы : Ана тілі, 2014. - 480 б. - Театр тарланы Шәкен Айманов туралы мәліметтер берілген.
Елебекова, Х. "Елден ерек жаралған, Шыңға біткен шынарым" [Мәтін] / Х.Елебекова // Егемен Қазақстан. - 2014. - 15 ақпан. - Б.7. - Қазақтың тұңғыш режиссері Шәкен Аймановтың 100 жылдығына орай сұхбат.
Көбек, Г. Шәкен Айманов әлемі [Мәтін] / Г.Көбек // Ақиқат. - 2014. - №9. - Б. 69 - 72. - Қазақ өнерінің
қайраткері Ш.Айманов туралы.
****
Кешин, К. Вся жизнь Шакена [Текст] : [рецензия на сборник статей и воспоминаний "Кино и вся жизнь" Ш. Айманова] / К. Кешин // Казахстанская правда. - 1994. - 15 сентября
Наш милый Шакен [Текст] // Казахстанская правда. - 2003. - 16 сентября. - С. 5
Айнагулова, К. Звезда Шакена [Текст] / К. Айнагулова // Казахстанская правда. - 2003. - 27 сентября. - С. 8
Барлыбаева, Л. "Наш милый доктор..." [Текст] : Время / Л. Барлыбаева, С. Барлыбаева // Мысль. - 2013. - №8. - С. 34 - 37.
Ахметова, С. Музейное дело : павлодарский опыт [Текст] : Культура / С. Ахметова // Мысль. - 2014. - №1. - С. 58-62.
Шимырбаева, Г. Шакен Айманов: каким он был? [Текст] / Г. Шимырбаева // Казахстанская правда. - 2014. - 21 февраля. - С. 20
Шакабаев, Р. Час кино [Текст] / Р. Шакабаев // Наше дело. - 2014. - 20 февраля. - С. 3
Горбунов, С. Экран казахстанского классика [Текст] / Горбунов С. // Казахстанская правда. - 2014. - 30 апреля. - С. 14
Енисеева-Варшавская, Л. Открытое сердце Шакена [Текст] : Культура / Л. Енисеева-Варшавская // Мысль. - 2014. - №4. - С. 53-63.
Енисеева-Варшавская, Л. Открытое сердце Шакена [Культура] / Л. Енисеева-Варшавская, С. Хайдаров // Мысль. - 2014. - №5. - С. 66-76.
Беккулова, С. Шакен Айманов и моя Кульшара [Текст] / С. Беккулова // Простор. - Алматы, 2016. - № 9. - С. 185-189
8
Жолжақсынов Д. Қ.
- Жаңартылды 06.01.2026 16:20
Жолжақсынов Досхан Қалиұлы (1951 ж.) – театр және кино актері, режиссер, әнші (драм. баритон), Қазақстанның Халық әртісі (1995), Қырғызстанның еңбек сіңірген әртісі (1996).
1951 жылы 7 қазанда Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы Балықшы ауылында дүниеге келген.
1969 жылы Құрманғазы атындағы өнер институтының театр факультетіне, КСРО Халық әртісі Хадиша Бөкееваның шеберханасына оқуға түседі (1969-1973).
1971 жылдан – балалар мен жасөспірімдер театрының актері. 1995-2001 жылдары – осы театрдың директоры және көркемдік жетекшісі болады. Театр мен кинода 200-ден астам рөлді сомдаған.
Театрдағы рөлдері: Ақан, Сәмет («Ақан сері – Ақтоқты», Ғ. Мүсіреповтің «Қазақстан жауынгері»), Азберген (Ә. Таразидің «Індет») және т. б.
Жолжақсынов – ұлттық кино өнерінің дамуына елеулі үлес қосқан актерлердің бірі. Кинодағы рөлдері: Әскербек («Гауһартас», 1976), Хамит («Даладағы қуғын», 1979), Мұрат («Алтын күз», 1979), Мұндызбай («Ақ барыстың ұрпағы», 1984, соңғы екеуі «Қырғызфильмде»), Дәуір («Омпа», 1997), Біржан сал («Біржан сал», 2012), Құнанбай («Құнанбай», 2015) т.б.
Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1982), Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1996).
Қазан қаласындағы түркітілдес халықтар театрлар байқауының бас жүлдесімен марапатталған (1998).
Д. Жолжақсынов терме халық әндерін орындаушы және киноактер ретінде танымал.
2015 жылы «Құнанбай» фильмі жарыққа шықты, онда басты рөлді Қазақстанның Халық әртісі Д. Жолжақсынов сомдаған және фильмнің режиссері де өзі болған.
2021 жылы Д. Жолжақсыновқа "Отан" ордені табыс етілді.
2024 жыл – «Еуразия» XVII халықаралық кинофестивалінде «Қазақстан кинематографына сіңірген айрықша еңбегі үшін» сыйлығына ие болды
Д. Жолжақсыновтың мақалалары
Статьи Жолжаксынова Д.
Жолжақсынов Д. Жарылқап тастамаса да жанашырлық керек: [Қазақтың Ғ.Мүсірепов атындағы мемлекеттік жасөспірімдер мен балалар театрына-50 жыл] / Д. Жолжақсынов // Егемен Қазақстан. - 1996. - 9 сәуір.
Жолжақсынов Д. Ұлтым деп келген бір ұлан: [М. Өзтүрік туралы] / Д. Жолжақсынов // Қазақ әдебиеті. - 1997. - 2 желтоқсан. - Б. 13.
Жолжақсынов Д. Өнер дегеніміз – өмір: [Мәдениет мәселесі жөніндегі келелі кеңестен кейінгі ой] / Д. Жолжақсынов // Егемен Қазақстан. - 1998. - 5 мамыр.
Жолжақсынов Д. Мені кресло ешуақытта қызықтырған емес... / Д. Жолжақсынов. // Қазақ әдебиеті. - 2001. - №5 қазан (N40). - Б.5.
Жолжақсынов Д. Маған өзім ойнаған рөлдердің бәрі ұнайды, өйткені барлығында менің адалдығым бар /Д. Жолжақсынов. // Қазақ әдебиеті. - 2003. - 16 мамыр. - Б.4-5.
Жолжақсынов, Д. Ұлтымның өнерін бойтұмардай сақтағым келеді / Д. Жолжақсынов // Дидар. - 2009. - 5 қыркүйек. - Б.5.
Жолжақсынов Д. "Біржан сал" - менің 20 жыл бойғы арманым еді / Д. Жолжақсынов // Жұлдыздар отбасы. - 2011. - № 3.- Б.11-16.
Жолжақсынов Д. Қара домбыраны қоқыстан қолыммен аршып алдым / Жолжақсынов Д. // Түркістан. - 2011. - 6 қазан (№ 40). - 3
Жолжақсынов, Д. Әр қазақ өз-өзіне ие болуы керек: [Қазақстанның халық әртісі Д. Жолжақсыновпен сұхбат] / Д. Жолжақсынов // Дидар. - 2012. - 11 мамыр.- Б.8.
Жолжақсынов Д. Әмина апайдың театрдағы баласы болдым / Жолжақсынов Д. // Аңыз адам . - 2012. - № 5. - Б. 24-25.
Жолжақсынов, Д. Фильмді Құнанбайдың аруағынан рұқсат алып бастадық / Д. Жолжақсынов // Аңыз адам. - 2015. - № 13.- Б.47-48.
Жолжақсынов, Д. Ұлтын сүюді ұрпақ санасына отбасында сіңірмей, бәрі бекер / сұхб. С. Орынбасарұлы // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б.22-30.
Жолжақсынов, Д. Жидебайдан жылап қайттым… / Д. Жолжақсынов // Ана тілі. - 2018. - 6-12 қыркүйек.- Б.1,8.
Жолжақсынов, Д. Кино-тұнып тұрған идеология: актер Досхан Жолжақсынов туралы / Д. Жолжақсынов // Ана тілі. - 2021. - 7 -13 қазан. - Б. 7.
Жолжақсынов, Д. Құндылықтың қорғаны-мәдениет: [актер Досхан Жолжақсынов Ұлттық құрылтайда көтерілген мәселелер туралы ой қозғайды] / Д. Жолжақсынов // Егемен Қазақстан. - 2024. - 5 сәуір (N66). - Б. 6.
Жолжақсынов, Д. Арман - ұзақ, ғұмыр - қысқа... / сұхб. Д. Садырқан // Қазақ әдебиеті. - 2025. - 14 ақпан (№6). - Б. 12-13.
***
Жолжаксынов, Д. Я родился под счастливой звездой: беседа с народным артистом Досханом Жолжаксыновым / Д. Жолжаксынов // Казахстанская правда. - 1999. - 5 ноября. - С. 4.
Жолжаксынов, Д. Нахожу общий язык с любым: интервью с народным артистом РК Досханом Жолжаксыновым / Д. Жолжаксынов // Казахстанская правда. - 2004. - 21 мая. - С. 8.
Д. Жолжақсынов туралы әдебиеттер
Литература о Д. Жолжаксынове
Кітаптар – книги
Жасыл белес: деректі әңгімелер, очерктер, мақалалар. - Алматы: Жалын, 1986. - 198 б.
Сығаев Ә. Сахнаға сапар: драматургия мен театр мәселелері хақында / Ә. Сығаев. - Алматы: Өнер, 1990. - 192 б.
Сығай Ә. Сахна саңлақтары / Сығай Ә. - Алматы: Жалын, 1998. - 512 б.
Қайырбеков Ә. Саға: Эссе, әдеби сын-зерттеу, ой-толғам / Ә. Қайырбеков - Астана: Фолиант, 2003. - 296 б.
Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені=Кто есть Кто=Who is Who 2004-
-2006: анықтамалық. Т. 2, 2006. - 996 б.
Сығай Ә. Актер әлемі. Т. 1 / бас ред. Т. Ахметжан, 2008. - 272 б.
Жолжақсынов Досхан // Шығыс жұлдыздары: энциклопедиялық анықтамалық. Т. 1. - Астана: Фолиант, 2011. - Б. 221-222.
Сығай, Әшірбек. Таңғажайып театр: эсселер / Ә. Сығай. - Алматы: Ана тілі, 2014. - 480 б.
Жолжақсынов Досхан // Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Б. 353-354.
Қазақ сахнасының шеберлері: портреттер. - Алматы: Print Express, 2017. - 324 б.
Қазығұл, Ш. Палитрасыз портреттер / Ш. Қазығұл. - Алматы: Arna-b, 2020. - 224 б.
Теменов, Т. Беймәлім таныс бейнелер / Т. Теменов. - Астана: Фолиант, 2022. - 304 б.
Мақалалар – Статьи
Сығаев Ә. Бір басында сан өнер: [Балалар мен жасөспірімдер театрының артисі,киноактер Д. Жолжақсынов туралы] /Ә. Сығаев // Жалын . - 1986. - № 6. - Б. 56-60.
Егеубай А. Сахна Жырауы... / А. Егеубай. // Жұлдыз . - 2001. - № 9. – Б. 134-141.
Американдық режиссер Досқан Жолжақсыновтың ойынына дән риза // Жас алаш. - 2003. - 30 қыркүйек.- Б. 5.
Зәкәрия Х. Халық артисі / Х. Зәкәрия // Дидар. - 2004. - 21 тамыз.- Б. 4.
Сейілхан, Р. "Біржан сал" немесе бүгінгі қазақ киносы / Р. Сейілхан // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 18 қыркүйек.- Б. 6.
Ізтілеу, Д. Біржан: актер Досхан Жолжақсыновтың өмірбаянынан ой иірімдері / Д. Ізтілеу // Ана тілі. - 2011. - 22-28 қыркүйек.- Б. 9.
Сәрсенбай, Қ. Ұлтты сүю: (өмір, өнер, өнерпаз туралы толғаныс) / Қ. Сәрсенбай // Егемен Қазақстан. - 2011. - 5 қазан.- Б. 5.
Жолжақсыновтың жолы / А. Әшімов [т.б.] // Қазақ әдебиеті. - 2011 – 7 қазан.- Б. 7.
Қабылбек Н. Өнердегі нар қазақ / Н. Қабылбек // Қазақстан - ZAMAN. - 2011. - 13 қазан (№ 41). - Б. 1,11.
Сүлейменова, Қ. Досхан "Біржан салда" барлық әншілердің ішінен менің даусымды Ләйлімнің аузына салғаны шындық: [әнші, тележүргізуші Қарагөз Сүлейменовамен сұхбат.] / Қ. Сүлейменова // Дидар. - 2014. - 7 наурыз.- Б. 8.
Құнанбай фильмі түсірілімі басталды // Отүкен. - 2014. - №3.- Б. 219-222.
Сәукетаев, Т. Ұлылық ұлағаты / Т. Сәукетаев // Егемен Қазақстан. - 2015. - 28 мамыр (№ 98). – Б. 7.
Айдарханов К. Актер Досхан - Құнанбай қажы / К. Айдарханов // Рауан. - 2015. - 11 қыркүйек.- Б. 3.
Ескендір Қанат Көпшілік күткен кинотуынды / Ескендір Қанат // Егемен Қазақстан. - 2015. - 28 қараша (№ 229). - Б. 14.
Ғалым, Ж. Қайта оралған Құнанбай / Ж. Ғалым // Түркістан. - 2016.- 7 қаңтар (№ 1). - Б. 11.
Құсанбаев, С. "Құнанбай" Ұлан халқымен қауышты: [Қ. Қайсенов кентінде "Құнанбай" фильмі көрсетіліп, режиссер, актер Д. Жолжақсыновпен кездесу өтті / С. Құсанбаев // Дидар. - 2017. - 17 маусым.- Б. 4.
Айтұлы, Н. Досханға / Н. Айтұлы // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 37.
Әбдінәбиева, Ғ. Театрға ерекше серпін, жаңа леп әкелді / Ғ. Әбдінәбиева // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 35.
Әл-Тарази Т. Мақтаймын әрі онымен мақтанамын / Т. Әл-Тарази // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 20.
Бөпежанова, Ә. Қалың қазаққа қадірлі тұлға / Ә. Бөпежанова // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 34.
Есдәулет, Ұ. Топжарған / Ұ. Есдәулет // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 19.
Жолжақсынов, Б. Әкем нағыз қазақ / Б. Жолжақсынов // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 44-46.
Жолжақсынов, Е. Менің негізгі эталоным - Досхан ағам / Е. Жолжақсынов // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 38.
Жолжақсынова, З. Әке көрген оқ жонар... / З. Жолжақсынова // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 36.
Иран-Ғайып. Досханға / Иран-Ғайып // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 33.
Иран-Ғайып. Пендеге жақыны жан десек, жаннан кейінгі жақыным - Досхан / Иран-Ғайып // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 33.
Нұрданбек, Қ. Соқпағы дара Досхан Жолжақсынов / Қ. Нұрданбек // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 6-8.
Обаев, Е. Аристократ артис / Е. Обаев // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 21.
Оразбаев, С. Аса жақсы көретін інім / Қ. Сұлтанов // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б.16-17.
Сұлтанов, Қ. Досханның бір байлығы достық болар / Қ. Сұлтанов // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б.14-15.
Сүлейменова, Қ. Ер азаматыңа жақсы жар болу, оған перзент сыйлау -ешнәрсемен салыстыруға келмейтін бақыт / сұхб. С. Орынбасарұлы // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б. 40-43.
Сығай, Ә. Досхан Жолжақсынов / Ә. Сығай // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б.10-13.
Шарманов, Т. Құнанбайды сомдауы - актерлік өнерінің шыңы болды / Т. Шарманов // Ұлт болмысы. - 2018. - №1-2.- Б.18.
Айтжанбайқызы, Г. Өнердегі бет түзейтін құбылам - ішкі сыным босаңсуға жол бермейді: белгілі актер Досхан Жолжақсыновпен өнердегі шынайылық сыры туралы сұхбат. / Г. Айтжанбайқызы // Егемен Қазақстан. - 2021. - 8 қаңтар.- Б.10.
Амантай, Д. Кинопаспорт: Ұлты-қазақ : "Біржан сал" және "Құнанбай" фильмдері мысалында Досхан Жолжақсыновтың киношығармашылық құрылымы, герметикалық және посмодерндік талдау / Д. Амантай // Егемен Қазақстан. - 2021. - 20 қыркүйек. - Б. 10.
Қазығұл, Ш. Аса мәртебелі актер: актер Досхан Жолжақсынов туралы үзік сыр / Ш. Қазығұл // Егемен Қазақстан. - 2021. - 7 қазан. - Б. 10.
Сүлейменова, Қ. Ол – бекзаттықтың үлгісі, дегдар адам: актер Досхан Жолжақсынов туралы / Қ. Сүлейменова // Түркістан. - 2021. - 7 қазан. - Б. 1,4.
Сәрсенбай, Қ. Ұлт суреткері: актер Досхан Жолжақсынов туралы / Қ. Сәрсенбай // Ана тілі. - 2021. - 7-13 қазан. - Б. 7.
Амантай, Д. Қазақты қазақылықпен қауыштырды: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген / Д. Амантай // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 13.
Есдәулет, Ұ. Топжарған: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. Соның алғашқысы ақынның актерге арналған өлеңі / Ұ. Есдәулет // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 12.
Жүсіп, Н. Бір дәуірдің Досханы: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. / Н. Жүсіп // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 13.
Нұрғалымұлы, Ұ. Досханның интонациясы: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. / Ұ. Нұрғалымұлы // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 13.
Омаров, Қ. Қазақ өнеріне құбылыс болып келді: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. / Қ. Омаров // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 12.
Өмірбекова, Д. Ұлттық характерді ашудың хас шебері: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. / Д. Өмірбекова // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 20.
Райымбекұлы, М. Айбоз: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. Соның алғашқысы ақынның актерге арналған өлеңі. / М. Райымбекұлы // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 13.
Теменов, Т. Өнер мен Досхан егіз ұғым: актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. / Т. Теменов // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 12.
Төлеутай, Е. Саңлақ : актер Досхан Жолжақсыновтың туғанына 70 жыл толуына орай "Топжарған" деген айдармен бірнеше мақала берілген. / Е. Төлеутай // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 8 қазан. - Б. 20-21.
Бектұр, А. Өмірі өнермен өрнектелген... : [актер, режиссер Досхан Жолжақсынов туралы] / А. Бектұр // Айқын. - 2021. - 9 қазан. - Б. 6.
Досхан Жолжақсынов "Отан" орденімен марапатталды // Менің өлкем. - 2021. - 14 қазан. - Б. 8.
Ғали-Асқар, А. Бір көйлек, бір шалбар: ескірмейтін естелік / А. Ғали-Асқар // Дидар. - 2022. - 5 наурыз. - Б. 6.
***
Жантыкеев, Р. Тулпар может родиться только от тулпара / Р. Жантыкеев // Рудный Алтай. - 2004. - 24 авг. - С. 4.
Табаева, З. Старость его дома не застанет / З. Табаева // Новое поколение. - 2011. - 9 августа. - С. 8.
Кодар, А. Восхождение к национальному бытию / А. Кодар // Новое поколение. - 2011. - 6 октября. - С. 8.
Амантай, Д. Духовный наследник: сегодня исполняется 60-лет известному актеру театра и кино, режиссеру Досжану Жолжаксынову / Д. Амантай // Казахстанская правда. - 2011. - 7 октября. - С. 12.
Фильм об отце Абая / Отдел внутренней политики. Информационный сектор (Семей) // Спектр. - 2014. - 25 июня. - С. 12.
Гуляева, Е. Слово о Кунанбае / Е. Гуляева // Наше дело. - 2015. - 21 мая. - С. 10.
Касенов, Ж. Экскурс в прошлое / Ж. Касенов // Вести Семей. - 2015. - 15 мая. - С. 1.
Шулембаева, Р. "Своего героя я чувствую кожей" / Р. Шулембаева // Казахстанская правда. - 2016. - 19 февраля. - С. 12.
Поломошнова, Л. Памятник бабушке Зере: [об открытии в Калбатау памятника бабушке Абая. Интервью с режиссером фильма "Кунанбай" Д. Жолжаксыновым: история создания фильма, о Кунанбае] / Л. Поломошнова // Рудный Алтай. - 2016. - 30 августа. - С. 6.
Казыгул, Ш. Его величество актер: [о народном артисте Казахстана Д. Жолжаксынове] / Ш. Казыгул // Казахстанская правда. - 2021. - 26 ноября. - С. 10.
Сақатов М. С.
- Жаңартылды 22.05.2026 11:50
Сақатов Марат Сайдешұлы (1947-2000) - режиссер, «Тамаша» театр комедиясының негізін қалаушы, сатирик.
1947 жылы 27 тамызда Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы (бұрынғы Марқакөл), Ақбұлақ (Горный) ауылында дүниеге келген. Ол 1966 жылы Боран ауылының орта мектебін бітіріп, 1970 жылға дейін Ішкі істер министрлігінде қызмет еткен. Мараттың туа біткен таланты мектеп жасынан басталған. Көп ұзамай Аудандық мәдениет бөлімінің бастығы Зейнолда Омаров пен драма театрының директоры Ораз Кәкеевтің қолдауымен Мараттың мәдениет саласындағы өмірі басталды. Алғашқы шығармашылық жылдары Марат Марқакөл мәдениеті саласының майталмандары Е. Тұрабаев, Нығматуллин, Ораз Кәкеев, замандастары Т. Әбедімов, А.Отарбаев, Ш. Есетов, М. Шідеринов, Н. Кемешевпен басталған. Ол әйелі Айтжамалмен бірге драма театрының режиссері Ораз Какеевтің қойылымдарында көптеген рөлдерді сомдайды. Марқакөл аудандық мәдениет бөлімінде жұмыс істеген жылдары оның шеберлігі шыңдалып, актерлік және режиссерлік таланттары ашылады.
1975 жылы Ораз Какеев ауданнан кеткеннен кейін Марат Сақатов драма театрының директоры болады. Екі жыл Марқакөл халық драма театрының режиссері болып жұмыс істеп: «Қозы Көрпеш - Баян Сұлу», «Отелло», «Жоғалған дос», «Дала гүлі», «Абай», «Ақан сері – Ақтоқты» және т.б. спектакльдерін қойды. 1972 жылы Марат Щукин атындағы Мәскеу Жоғары театр училищесінің режиссерлік факультетіне түсіп, 1976 жылы үздік бітірді. Ол дипломдық жұмысына С. Жүнісовтің «Өлім мен Ажар» драмасын таңдап, Мәскеуден келген комиссия басшысы Осакинаның жоғары бағасына ие болады. 1980-1982 жылдары Марқакөл ауданының мәдениет бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істейді. Марат Зайдешұлының «Тамаша» Марқакөл театрының қалыптасуы мен нығаюына қосқан үлесі де маңызды.
Ол сатиралық көріністердің сценарийлерін жазып, көрермендерді шебер орындаушы ретінде күлдіре білген. Марат Сақатов сонымен қатар Ұлттық ағарту театрына, «Сәуле» ұлттық театрына және «Марқакөл» ұлттық халық аспаптар оркестріне қатысады. Кейін Марат Сайдешұлы Өскемен мәдени ағарту училищесінің оқытушысы, Семей облыстық драма театрының директоры болып жұмыс істейді. 1987 жылы Алматыға көшіп келіп, Қазақ телевизиясының редакторы қызметін атқарады. 1990 жылдан бастап өмірінің соңына дейін «Тамаша», «Бауыржан-шоу» ойын-сауық бағдарламаларының режиссері болып, танымал әртістермен бірлесіп жұмыс істейді. Оның ағасы Омаров Зейнолда мен сүйікті әйелі Айтжамал Маратқа әрқашан өз өнерін дамытуға қолдау көрсетті. Мараттың бірнеше кітаптарда жарияланған әзілдерін әлі күнге дейін танымал суретшілер қолданады. Марат Сайдешұлының күрделі қойылымдардағы еңбекқорлығы мен батылдығы-өскелең ұрпақ үшін тамаша үлгі.
Марат Сақатов 2000 жылы 1 наурызда Алматы қаласында қайтыс болады.
М. Сақатовтың мақалалары мен жарияланымдары
Статьи и публикации М. Сакатова
Сакатов, М.Вышли мы все из "Тамаши" : [Беседа с гл.режиссером "Бауржан-шоу",земляком курчумцев .] / М. Сакатов - Текст // Рудный Алтай. - 1998. - 15 дек. -.
М. Сақатов туралы кітаптар
Книги о М. Сакатове
Кемешев, Н. Өмірім-өлеңім / Н. Кемешев. - Өскемен : [б. и.], 2007. - 360 б.-Б. 46-47.
М. Сақатов туралы мерзімді басылым беттерінде жарық көрген мақалалар
Публикации о жизни и творчестве М. Сакатова
Досқараева М. Сахна сатирасының сұр жебесі [Мәтін] / М. Досқараева // Дидар. - 2007. - 19 шілде.- Б.4.
"Оның дипломы жүрегінде еді.." [Мәтін] // Жас алаш. - 2007. - 10 шілде. - Б. 4.
Сақатов, А. Өнердің қиындығын әкеммен бірге көріп өстім [Мәтін] / А. Сақатов // Дидар. - 2013. - 22 ақпан.- б.8.
Ерқасов, К. Көрермендерін күлкіге кенелтіп кетті [Мәтін] : [Марқа өңірінің өнер тарландары туралы] / К. Ерқасов // Дидар. - 2015. - 10 сәуір.- Б.18-19.
Ол тамаша сатирик еді [Мәтін] : биылғы шілдеде Марат Сақатовтың туғанына 70 жыл толды. Соған орай әріптестерінің, ұлының естелігі жарияланып отыр // Дидар. - 2017. - 20 шілде.- Б.29
Ол тамаша сатирик еді [Мәтін] : [сатира саңлағы, жерлесіміз Марат Сақатов туралы бір топ естеліктер ] // Дидар. - 2017. - 20 шілде.- Б.29.
Үркіншінов, М. Сақатовты сағынып жүрмін [Мәтін] / М. Үркіншінов // Дидар. - 2019. - 4 маусым.- Б.6.
Сақатов, А. Өмірім мен өнердегі шамшырағым - әкем еді. [Мәтін] : [жерлесіміз Алмас Сақатовпен сұхбат] / А. Сақатов ; сұхбат: Б. Тайжігіт // Дидар. - 2021. - 12 тамыз.- Б.9.
Сақатов, А. "Жастармен санасу керек" [Мәтін] : Алмат Сақатов қай актердің талантын мойындайды? / А. Сақатов ; сұхбат: Б. Тайжігіт. // Устинка плюс. - 2021. - 26 тамыз.- Б.51.
