Мемлекеттік қайраткерлер
Абишев С. А.
- Жаңартылды 03.06.2026 08:56
Әбішев Самарбек Әбішұлы (1950 ж.) - ұстаз, ақын, тіл жанашыры.
1950 жылы 21 ақпанда Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Қабырға ауылында дүниеге келген. 1972 жылы Өскемен педагогикалық институтының (қазіргі С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті) тарих, география және биология пәндерінің факультетін тәмамдайды. 1988 жылы ШҚО Саратовка ауылшаруашылығы техникумын тәмамдаған.
Самарбек Әбішұлы еңбек жолын институттан кейін Шыңғыстай орта мектебінде география және биология пәндерінің мұғалімі болып бастап, оқу ісінің меңгерушілігіне дейін жоғарылаған. Кейіннен Катон-Қарағай ауданындағы Аршаты орта мектебінің директоры қызметін атқарды.
1990 жылы «Чернова» кеңшарының партия комитетінің хатшылығына сайланып бұл қызметті 1993 жылға дейін атқарған. Кейін Катонқарағай аудандық балалар және жасөспірімдердің спорт мектебін басқарды. Ұлан ауданының (бұрынғы Таврия ауданы) Саратовка орта мектебіне тарих пәнінің мұғалімі болып барады да, кейін осы мектепте директор болып қызмет атқарды.
2003 жылдан бастап С. Ә. Әбішев облыстық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының тілдерді дамыту бөлімінде істеп, бірнеше жауапты қызметтерді атқарды.
2003-2013 жылға дейін ШҚО тілдерді дамыту жөніндегі басқарманың тілдерді дамыту және үйлестіру жұмыстары бөлімінің бас маманы болып жұмыс атқарған.
Самарбек Әбішұлының жырлары ХХ ғасырдың 80-ші жылдарынан бастап оқырманына кеңінен танымал. Аудандық ақындар айтысына белсене қатысып жыр сүйер қауымның ыстық ықыласына бөленген. Автордың «Көңіл толғаулары» (2000) атты жыр жинағы туған жерге деген сүйіспеншілікті, өскен ортасына деген ыстық ықыласты паш етеді.
С. Әбішұлы нені жырласа да, ерекше махаббатпен, шынайы жүрекпен жырлаған, сондықтан да өлеңдері сырлы, сазды, адамның бойын баурап алады.
2013 жылы өз еркімен зейнеткерлік жасына байланысты босатылды. 2013-2021 жылдар аралығында зейнеткер бола тұра, Самарбек Әбішұлы Шығыс Қазақстан ауыл шаруашылығы ғылыми зерттеу институтында мемлекеттік тіл маманы болып жұмыс атқарды.
Облыс аумағында ана тіліміздің дамуына қосқан ерен еңбегі бағаланып 2010 жылы ҚР Мәдениет Министрлігінің «Мәдениет қайраткері» атанып, 2011 жылы Президент қаулысы бойынша «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалімен марапатталды.
Қазіргі таңда Алматы қаласында тұрады, құрметті демалыста.
С. Ә. Әбішевтің мерзімді басылымдағы мақалалары
Публикации С. А. Абишева в периодической печати
Әбішев, С. Шығардым тұлпар сөзді шын сайысқа...: [Катонқарағай ауданы Черняховский атындағы совхоздың ақыны Ә. Қаңтарбаевқа "Чернова" совхозының ақыны С. Әбішевтің жауап айтысы] / С. Әбішев // Арай. - 1989. - 29 июль (№91). - Б. 4.
Әбішев, С. Ақтанға : [ақын А. Нұрбаевқа арналған өлең] / С. Әбішев // Арай. - 1996. - 4 қазан (№40). - Б. 4.
Әбішев, С. Депуттаттар ел арасында : [ҚР Парламенті мәжіліс депутаттары облыста іссапарда] / С. Әбішев // Дидар. - 1998. - 27 қазан (№109). - Б. 1.
Әбішев, С. Басты міндет : [Облыстық тіл комитетінің жұмысы жайында] / С. Әбішев // Дидар. - 1999. - 22 наурыз. – Б. 2.
Әбішев, С. О, қазағым, не өтпеді басыңнан. : [өлең] / С. Әбішев // Дидар. - 1999. - 21 қыркүйек (№73). - Б. 2.
Әбішев, С. ХХІ ғасырға - үкілі үмітпен : [Облыста "Жаңа ғасырға - үкілі үмітпен" тақырыбында өткізілген оқушылардың шығарма байқауының қортындылары туралы ] / С. Әбішев // Дидар. - 2000. - 16 желтоқсан (№99) . - Б. 3.
Әбішев, С. Бағдарлама басшылыққа алынды : [жалпы облыс көлемінде мақсатты жұмыс атқару үшін тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған облыстық бағдарламасы жыл басында жасалып, ол облыстық газеттердің беттерінде жарық көрді. Осы бағдарлама негізінде жыл көлемінде атқарылған жұмыстар туралы] / С. Әбішев // Үш анық. - 2002. – 11-17 ақпан (№7). - Б. 2.
Кабылбаев Ш. К
- Жаңартылды 05.09.2025 09:53
Кабылбаев Ширакбек Кабылбаевич (1908-1976 гг.) – государственный и общественный деятель, министр внутренних дел Казахской ССР, генерал-лейтенант (генерал внутренней службы ІІ ранга), заслуженный работник МВД.
Ширакбек Кабылбаевич Кабылбаев родился в 1908 году в ауле №2 Абыралинского района Семипалатинской области. До 1923 года он учился в сельской школе, окончив три класса. В 1924–1929 годах продолжил обучение в Семипалатинском педагогическом техникуме, где был принят лично директором учебного заведения Абикеем Сатпаевым.
После окончания техникума работал учителем математики в школе колхозной молодежи (ШКМ) при Семипалатинском мясокомбинате, затем, инструктором в городском отделе образования, а позднее директором Новосемейской ШКМ.
С 1932 по 1938 год проходил службу в Национальном кавалерийском полку в Алматы.
9 августа 1954 года постановлением ЦК КПСС Ш. Кабылбаев был назначен министром внутренних дел Казахской СС. Он стал первым представителем местных национальных кадров, возглавившим органы внутренних дел республики.
В 1959 году, в связи с событиями в Темиртау, был освобождён от должности министра. Однако в суде он сумел доказать необоснованность выдвинутых против него обвинений и был полностью реабилитирован.
С 1960 по 1966 год Ширакбек Кабылбаев служил в системе местной противовоздушной обороны в Управлении внутренних дел Алматинской области. В 1967 году он был повторно назначен министром внутренних дел Казахской ССР — что стало редким случаем в кадровой политике советского времени.
По его инициативе в республике началась системная подготовка национальных кадров для органов внутренних дел. В июне 1956 года в Алматы была открыта специальная средняя школа милиции МВД (ныне — Алматинская академия МВД РК). А 10 октября 1969 года в Караганде, благодаря настойчивости Ш. Кабылбаева и его четырём поездкам в Москву, была основана Высшая школа МВД СССР (сегодня — Карагандинская академия МВД РК имени Б. Бейсенова). Это учебное заведение готовило кадры для правоохранительных органов Казахстана и Киргизии.
Позднее межобластные школы милиции были открыты в Павлодаре, Темиртау, Шымкенте и Костанае. На базе одной из них возникла современная Костанайская академия МВД РК, также ориентированная на подготовку национальных кадров.
За выдающиеся заслуги перед государством и народом генерал-лейтенант Ширакбек Кабылбаев был награжден орденами Ленина, Красной Звезды, двумя орденами Трудового Красного Знамени, Почетной грамотой МВД СССР, а также медалями «За безупречную службу» III, II и I степени и многими другими.
Автор сборников очерков о деятельности милиции Казахстана: «Расследование продолжается» (1965), «Синие шинели» (1969), «Преступления могло не быть!» (1970), «Особое назначение» (1972), «Бессонный патруль» (1974).
Ш. Кабылбаев скончался 5 июля 1976 года в возрасте 68 лет.
9 декабря 2014 года постановлением Правительства Республики Казахстан №1287 Костанайской академии МВД РК было присвоено имя Ширакбека Кабылбаева. Торжественное открытие памятника генералу состоялось 6 июня 2015 года перед зданием академии. Автором памятника стал профессор Казахской головной архитектурно-строительной академии, племянник генерала — Галым Исабаев.
В микрорайоне "Калкаман-2" города Алматы одна из улиц носит имя Ширакбека Кабылбаева. Ее протяженность составляет 1600 метров.
Ш. Қ. Қабылбаев туралы әдебиеттер
Литература о Кабылбаеве Ш. К.
Жалмұханбетов А. Шырақбек Қабылбаев - белгілі қоғам қайраткері / А. Жалмұханбетов // Дидар. - 2008. - 6 мамыр. - Б.2.
Қызылов, М. Шырақбек Қабылбаев ол - кім? / М. Қызылов // Заң. - 2015. - № 5.- Б. 20-23
Мұсайынұлы, Ғ. Қазақтың мақтанышы - Қабылбаев: [Қазақтан шыққан тұңғыш генерал Ш. Қабылбаев туралы] / Ғ. Мұсайынұлы // Ертіс өңірі. - 2015.- шілде. - Б.8
Зәңгіров Е. Генерал Шырақбек Қабылбаев / Зәңгіров Е. // Түркістан http://www.turkestan.kz. - 2002. - 23 мамыр.- Б.7
Қызылов, М. Генерал Қабылбаев / М. Қызылов, Д. Сейсенұлы// Жұлдыз. - 2023. - N9. - Б. 135-143
***
Галкина Г. Легендарный министр: [о жизни государственного деятеля Ш. К. Кабылбаева.] / Г. Галкина // Новое поколение. - 2008. - 21 марта (№ 11). – С.12
Интернет ресурстар
Интернетресурсы
Кабылбаев Шракбек Кабылбаевич: Биография // История: сайт. – Режим доступа: https://qpa.edu.kz/pages/history (04.05.02025)
Легендарный министр: новое поколение: сайт. - Режим доступа: https://archive.np.kz/people/665-legendarnyjj_ministr.html (04.05.2025)
Ахаев В. И.
- Жаңартылды 19.03.2025 11:22
Ахаев Василий Иванович - Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданының Құрметті азаматы, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген педагогы, мемлекет және қоғам қайраткері.
1947 жылы 9 мамырда Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданының Прапорщиково ауылында дүниеге келген .
Еңбек жолын 1964 жылы «Славянский» совхозында жұмысшы болып бастаған. 1965 жылдан 1968 жылға дейін Кеңес Армиясы қатарында қызмет етті. Демобилизациядан кейін Өскемен педагогикалық институтын бітірген (қазіргі С. Аманжолов атын.ШҚУ) және 20 жылдан астам өмірін білім беру жүйесіне арнаған.
Дене шынықтыру мұғалімі және Киров орта мектебінің директоры (Прапорщиково ауылы, қазіргі Д.Қонаев атындағы мектеп) болып жұмыс істеген. Оның басшылығымен мектеп жоғары нәтижелерге қол жеткізіп, ауылдық мектептерде еңбек кәсіптік оқытудың озық тәжірибесін енгізді. Бұл тәжірибе Мәскеудегі Бүкілодақтық мұғалімдер съезінде ұсынылды және КСРО ВДНХ қола медалімен марапатталды.
1988 жылы оның басшылығымен мектеп Ереванда өткен Бүкілодақтық ғылыми-практикалық конференцияда дене шынықтыру және әскери-патриоттық тәрбие тәжірибесі үшін 1 орынға ие болды.
1991 жылдан бастап мемлекеттік және қоғамдық-саяси қызметті бастады, облыстық билік құрылымдарында басшылық лауазымдарды атқара отырып: Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бас инспекторы, Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының хатшысы және Төрағасының орынбасары, заңдылық және құқықтық тәртіп жөніндегі тұрақты комиссияның төрағасы, облыстық мәслихат аппаратының басшысы, сондай-ақ Шығыс Қазақстан облысы Ардагерлер кеңесінің төрағасы болып жұмыс істеді.
Қазақстан халқы Ассамблеясы мен өңірдің қоғамдық ұйымдарын дамытуға белсене қатысты. Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының төрт шақырылымдағы депутаттық корпусының ардагері.
Көпжылдық және мінсіз қызметі үшін Василий Иванович бірқатар жоғары мемлекеттік және халықаралық наградалармен марапатталды: «Құрмет», «I дәрежелі Александр Невский» ордендерімен, «Қазақ КСР Халық ағарту ісінің үздігі», «КСРО Ағарту ісінің үздігі», «Қазақ КСР еңбек сіңірген мұғалімі» төсбелгілерімен, Қазақстан, Ресей, Моңғолия және Қытай медальдарымен. Сондай-ақ, ол «Алтын барыс» белгісімен және Қазақстан Республикасы Президентінің үш алғыс хатымен марапатталған.
В. А. Ахаев – Қазақстан мен Ресей арасындағы интеграциялық процестерді дамытуға қосқан үлесі үшін және бірлескен экологиялық жобаларды іске асырғаны үшін Шығыс Қазақстан облысының, Ресей Федерациясының Глубокое ауданының және Алтай өлкесінің Құрметті азаматы атанды.
Осы күнге дейін Василий Иванович аймақтың қоғамдық өміріне белсенді қатысады. Ол Шығыс Қазақстан облысы жанындағы соттармен өзара іс-қимыл жөніндегі кеңестің мүшесі және аудандық Ардагерлер Кеңесі төралқасының мүшесі болып табылады.
Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері запастағы полковнигі, Василий Иванович – бірқатар ғылыми-әдістемелік мақалалардың авторы және туған ауылы Прапорщиково туралы «Стоит село над Иртышом» кітабының тең дәрежедегі авторы.
В. И. Ахаевтың қатысуымен шыққан басылымдар
Издания, вышедшие при участии В. И Ахаева
Будрин, Иван. Стоит село над Иртышом : история села Прапорщиково / И. Будрин, В. Ахаев. - Усть - Каменогорск: ВКПК АРГО, 2024. - 242 с.
В. И. Ахаев туралы әдебиет
Литература о В. И Ахаеве
30 жыл қатарда : кітап - альбом. - Алматы: Ел шежіре ҚҚ, 2017. - 128 б.
***
Ахаев, В. И. Помочь людям найти себя в новой жизни : [беседа с вновь избранным секретарем обл. маслихат - собрания депутатов ...] / В.И. Ахаев // Рудный Алтай. - 1997. - 14 августа. - С.
Семенова, Л. Качество - требование времени : [очередная плановая поездка акима области В.Метте и секретаря облмаслихата В.Ахаева в Тарбагатайский район была динамичной и насыщенной встречами] / Л. Семенова // Рудный Алтай. - 2001. - 17 ноября. - С. 1,2.
Багаутдинов, Ш. "Роль представительных органов власти в жизни страны становится значительней" : этими словами открыл выездной семинар в Катон- Карагайском районе секретарь областного маслихата Василий Ахаев / Ш. Багаутдинов // Рудный Алтай. - 2006. - 20 июля. - С. 2 - 3.
Кратенко, А. Издана история села Прапорщиково / А. Кратенко // Рудный Алтай. - 2006. - 14 октября. - С. 8.
Храпунов, В. В. В Москве скончался бывший первый секретарь Восточно - Казахстанского обкома партии Александр Константинович Протозанов / В. В. Храпунов, В. И. Ахаев // Рудный Алтай. - 2006. - 4 февраля. - С. 1.
Никифоров, В. Василий Ахаев: "Сегодня мы в ответе за жизнь в родном крае" / В. Никифоров // Рудный Алтай. - 2007. - 5 мая. - С. 2.
Мусин, М. Бюро райкома и пионер Ваня Ахаев : к 90 - летию "Рудного Алтая" / М. Мусин // Рудный Алтай. - 2008 - 10 янв. - 10 января. - С. 3.
Ахаев, В. И. Большие приоритеты Большого Алтая : [интервью с председателем МКС "Наш общий дом - Алтай" В. И. Ахаевым] / В. И. Ахаев ; интервью вел В. Никифоров // Рудный Алтай. - 2013. - 26 марта. - С. 1, 3.
Ахаев, В. И. Василий Ахаев: "На пенсии хорошо, а работы еще больше" / В. И. Ахаев, Д. Волкоедова // Рудный Алтай. - 2017. - 11 мая. - С. 8
Пшимбаева, П. Из народа и для народа : [о семье В. И. Ахаева] / П. Пшимбаева // Ертіс алауы=Огни Прииртышья. - 2025. - 14 наурыз (№ 11). - С.1.
Сақтағанов Н. А.
- Жаңартылды 13.05.2025 09:55
Сақтағанов Нұрымбет Аманұлы (1970) - Қазақстанның мемлекет қайраткері. Шығыс Қазақстан облысының әкімі.
6 тамыз 1970 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданы Жуантөбе ауылында дүниеге келген.
1992 жылы Қорқыт Ата атындағы Қызылорда педагогикалық институтын бітірген.
2003 жылы - Мәскеу мемлекеттік экономика, статистика және информатика университетінің Құқықтану мамандығын аяқтады.
2017 жылы - С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің экономика мамандығын аяқтады.
Еңбек жолын 1992 жылы №172 Қызылорда қалалық орта мектебінде мұғалім болып бастаған.
1993-1994 жылдары Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің қатарында қызмет етті.
1994-1995 жылдары №9 Қызылорда қалалық орта мектебінде мұғалім болып жұмыс істеді.
1995 жылдан 2001 жылға дейін – Қызылорда облысы бойынша Кеден басқармасы инспекторынан бөлім бастығының орынбасарына дейін қызмет атқарды.
2001-2006 жылдары - ҚР Мемлекеттік кірістер министрлігі Кеден комитетінің бас инспекторы, төрағаның көмекшісі, бөлім бастығы.
2006 жылдан 2007 жылға дейін – ҚР Парламентіндегі Үкімет өкілдігінің бас инспекторы, бөлім бастығы, ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрінің кеңесшісі.
2007 жылдың қыркүйегінде - ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды.
2010-2012 жылдары - Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы.
2012 жылы - Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды.
2015 жылдан 2018 жылға дейін - Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары.
2018 жылдан 2021 жылға дейін - Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының әкімі.
2021 жылғы қаңтар-маусым аралығында - Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласының әкімі.
2022 жылдың ақпан-мамыр айлары аралығында - Шығыс Қазақстан облысы Жарма ауданының әкімі.
2022 жылдың мамырынан маусымына дейін - Абай облысы Жарма ауданының әкімі.
2023 жылдың маусымынан қыркүйегіне дейін - Қызылорда облысы әкімінің орынбасары.
2023 жылдың қыркүйегінен 2025 жылдың ақпанына дейін - Шығыс Қазақстан облысы әкімінің бірінші орынбасары.
2025 жылғы 17 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов Шығыс Қазақстан облысының әкімі болып тағайындалды.
Утепов Б.
- Жаңартылды 05.12.2024 10:31
Утепов Баяш (1896–1968) — видный деятель революционного движения в Восточном Казахстане, участник установления Советской власти и член большевистской партии с 1920 года.
Родился в 1875 году у источника Есир на территории будущего совхоза «Красный Алтай». С детства работал батраком, а с 1914 года — на кирпичном заводе в Риддере, где впервые услышал о большевиках и других политических течениях. Общение с русскими рабочими и казахским революционером Жубандыком Болганбаевым определило его путь в борьбе за права трудящихся.
В 1918 году, с установлением Советской власти, Баяш присоединился к работе ревкома. Он занимался агитацией среди рабочих и крестьян, участвовал в организации сельских и волостных советов. За короткое время под его руководством были советизированы одиннадцать волостей.
В 1919 году
был назначен заведующим казахским отделом Усть-Каменогорского уездного исполкома. В этом же году вступил в ряды большевистской партии и был награжден орденом Трудового Красного Знамени за активное участие в революционной деятельности.
В 1927 году Баяш подвергся репрессиям за несогласие с политикой раскулачивания. Несмотря на оправдание, он был вынужден работать мастером на строительстве железной дороги Рубцовка–Риддер и организовывать кирпичное производство в Черемшанке и Зимовье.
Баяш Утепов скончался 16 февраля 1968 года. В 1986 году одна из улиц Усть-Каменогорска была названа в его честь в знак признания его вклада в установление Советской власти в Восточном Казахстане.
Ө. Баяштың өмірі туралы әдебиеттер
Литература о жизни Утепова Б.
Нурпеисов, К. Н. Становление Советов в Казахстане (март 1917 г. - июнь 1918 г.): [о видном деятеле революционного движения в Восточном Казахстане Утепове Баяше] / К. Н. Нурпеисов. - Алма-Ата: Наука, 1987. - 240 с.
***
Мәдиев Б. Қарт әңгімесінің сыры / Б. Мәдиев // Социалистік Қазақстан. - 1960. - 29 июль
Жұмаханов Ж. Баяш қарттың бастан кешкендері: очерк / Ж. Жұмаханов // Социалистік Қазақстан. - 1967. - 4 янв.
Мәдиев Б. Азаматтық жол / Б. Мәдиев // Жұлдыз. - 1967. - №10.- Б.107-112
Мусин М. Ұланның қайсар ұланы [Баяш Өтеповтың өмір жолы туралы очерк] / М. Мусин // Дидар. - 1968. - 7 сәуір
Мағзұмов М. Жалындап өткен жастық шақ / М. Мағзұмов // Коммунизм туы. - 1980. - 5 июнь
Мертенов М. Жалынды большевик жерлесіміз / М. Мертенов // Коммунизм туы. - 1987. - 9 декабрь
Мусин М. Ұланның қайсар ұланы: очерк / М. Мусин // Дидар. - 1992. - 7 сәуір
Сағымбеков Р. Алғашқы адымдар / Сағымбеков Р. // Қазақ әдебиеті. - 1983. - 22 июль
