Инюшин М. В.

Жаңартылды 31.03.2026 09:19

Инюшин Михаил Васильевич (1906-1965) — первый восточноказахстанский гидростроитель, новатор промышленного производства, Герой Социалистического Труда (1958).

Родился 25 апреля 1906 г. в г. Тула в семье рабочего. Русский. Трудовую деятельность начал в 14 лет. В 1924 г. работал на Тульском оружейном заводе кочегаром, фрезеровщиком и одновременно учился на вечернем рабфаке.
В 1930 г. окончил Ленинградский политехнический институт.
В 1930—1938 гг. участвовал в строительстве Свирских гидроэлектростанций. В 1939 году вступил в ВКП(б).
В 1938 г. был направлен на строительство электростанции на реке Иртыш. Работал главным инженером «Иртышгидростроя», руководил строительством Усть-Каменогорской ГЭС, с 1953 г. – Бухтарминской ГЭС. Внес значительный вклад в совершенствование технологии гидротехнического строительства, и в частности, в освоение способа возведения мерзлотной завесы для ограждения котлована, цементации песчано-гравийного аллювия, эстакадного метода укладки бетона с помощью портально-стреловых кранов
Инюшиным был предложен метод перекрытия реки с помощью плавучего моста оригинальной конструкции, который был впервые применён на строительстве Усть-Каменогорской ГЭС и нашёл широкое применение в советском гидростроительстве.
Указом Верховного Совета СССР от 9 августа 1958 г. за выдающиеся успехи, достигнутые в строительстве и промышленности строительных материалов, удостоен звания Героя Социалистического Труда с вручением Ордена Ленина и золотой медали «Серп и Молот».
Избирался депутатом Верховного Совета СССР 4-го созыва, был кандидатом в члены ЦК Коммунистической партии Казахской ССР (1960—1965 гг.).
Жил в г. Ленинград (Санкт-Петербург). Умер 22 февраля 1965 г. Похоронен на Серафимовском кладбище в Санкт-Петербурге.

Деректер

Источники

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Инюшин Михаил Васильевич: Б. 378.

Герои Социалистического Труда - казахстанцы [Текст].

Т. 1. - Алма-Ата : Казахстан, 1969.

Ганжа, В. Диво на Иртыше [Текст] : беседа с начальником "Иртышгэсстроя" Героем Социалистического Труда М. В. Инюшиным / В. Ганжа // Заря Востока. - 1963. - 16 мая.

К 100-летию Михаила Инюшина [Текст] // Заря Востока. - 2006. - 29 апр. - С. 6.

Мусин, М. Добрая память [Текст] : очерк / М. Мусин // Рудный Алтай. - 2006. - 9 сент. - С. 8.

Присвоены имена земляков [Текст] : [раcсмотрен вопрос о присвоении имен известных земляков - Героев Советского Союза Мукатая Абеулова, Федора Сафонова, Серикказы Бекбосунова, писателя Анатолия Иванова, гидростроителя Михаила Инюшина срредним школам и Бухтарминской ГЭС] // Рудный Алтай. - 2001. - 13 янв. - С. 2.

Иванова, К. 50 лет [Текст] : [50 лет Бухтарминской ГЭС] / К. Иванова // Семь дней. - 2010. - 19 авг. - С. 5.

Инюшин Михаил Васильевич [Электронный ресурс] : [биография] // Государственный архив Восточно-Казахстанской области : сайт. – Режим доступа : http://e-arhiv.vko.gov.kz/kk/SiteGallery/Album?albumId=42 (10.01.2018)

Инюшин Михаил Васильевич [Электронный ресурс] : [биография] // Герои страны – открытая энциклопедиясы : сайт. – Режим доступа : - http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=15771 (10.01.2018)

Инюшин Михаил Васильевич [Электронный ресурс] : [биография] // Википедия – открытая энциклопедиясы : сайт. – Режим доступа https://ru.wikipedia.org/wiki/Инюшин,_Михаил_Васильевич (10.01.2018)

 

Каланчина И. Б.

Жаңартылды 18.11.2025 09:55

Каланчина Ирина Борисовна (1958 ж.) – публицист, редактор, өлкетанушы

1958 жылы 21 ақпанда Ростов облысының Белая Калитва қаласында дүниеге келген. Өскемен педагогикалық институтын бітіргеннен кейін бала бақшада тәрбиеші, кітапханашы, ШҚМУ-дың ғылыми кітапханасының сектор және әдістемелік-библиографиялық бөлімінің меңгерушісі, Өскемен қаласының Орталық қалалық кітапханасының әдістемелік бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеген.

И. Б. Каланчина – Ресей Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан РЖО мүшелері бірлестігінің төрағасы, Шығыс Қазақстан облыстық «Звено Алтая» әдеби бірлестігінің тең құрылтайшысы.

12 жыл бойы ақын М. И. Чистяковтың әдеби хатшысы болған. Аймақтық авторлардың 200-ге жуық кітабының редакторы.

«День литературы» (Москва), «Рудный Алтай» (Усть-Каменогорск), «7 дней» (Усть-Каменогорск) газет беттері мен«Ежегодник Русско-польского института» (Польша), «Простор» (Алматы), «Кедр» (Усть-Каменогорск), «Алтай изумрудный» (Усть-Каменогорск) журналдарында, «Над Свято-Троицким поют колокола», «Звено Алтая – 90», «Солнечный круг» сияқты ұжымдық жинақтарда мақалалары жарық көрген.

«Река под названием Жизнь» (2006), «А может счастье, это просто жить…» (2017), «У каждого история своя» (2021), «Вместе весело» (2021), «Листая жизнь – страницу за страницей» (2021) кітаптарының авторы.

И.Б. Каланчинаның өлкетану, зерттеу және әдебиеттануға арналған мақалалары «Ползуновские чтения» (АлтГТУ им. И.И. Ползунова, Барнаул), «Алтайский текст в русской культуре» (АГУ, Барнаул), «Культура евразийского региона» (АГИК, Барнаул), «Гуляевские чтения» (АГПУ, Барнаул), «От образа в литературе к образу в искусстве» (КФУ им. В.И. Вернадского, Ялта), «Этнодемографические процессы в Казахстане и сопредельных территориях» (Усть-Каменогорск) халықаралық конференция материалдарында және «Чистяковские чтения» (Усть-Каменогорск) өңірлік семинарының материалдарында жарық көрген.

И. Б. Каланчинаның кітаптары

Книги Каланчиной И.Б.

1. Каланчина И. Река под названием Жизнь / И. Каланчина. – Усть-Каменогорск, 2006. – 63 с.
2. Каланчина И. «А может счастье, это просто жить…»: к 100-летию Михаила Чистякова / И. Каланчина. – ИП Аникин, 2017. – 116 с.
3. Каланчина И.Б. У каждого история своя : очерки. – Кн.1 / И. Каланчина. – ИП Аникин, 2021. – 164 с.
4. Каланчина И.Б. Вместе весело / И. Каланчина. – Усть-Каменогорск: ТОО «ВКПК АРГО», 2021. – 56 с.
5. Каланчина И.Б. Листая жизнь – страницу за страницей / И. Каланчина. – Усть-Каменогорск: ТОО «ВКПК АРГО», 2021. – 300 с.

 

И. Б. Каланчинаның мерзімді басылымдар мен жинақтардағы жарияланымдары

Публикации И. Каланчиной в периодических изданиях и сборниках

1. Каланчина И. Радость общения / И. Каланчина // Певец земли иртышской. – Усть-Каменогорск, 1995. – С. 85-87.
2. Каланчина И. Хранилище человеческой мысли / И. Каланчина // Рудный Алтай. – 2003. – 27 июля. – С.8.
3. Каланчина И. С любовью к людям: [Наши славные земляки] / И. Каланчина // Рудный Алтай. - 2004. – №180, 25 нояб. – С. 2.
4. Каланчина И. Организация сохранности электронных документов: проблема и практика / И. Каланчина // Роль архивных учреждений в истории Казахстана : мат-лы междунар.научно-практ. конф., посв. 70-летию со дня основания ГАВКО. – Усть-Каменогорск, 2010. – С. 124-129.
5. Каланчина И. Река под названием Жизнь : отрывок / И. Каланчина // Звено Алтая: история и современность. К 90-летию Восточно-Казахстанского литературного объединения. – Усть-Каменогорск, 2011. – С. 243-244.
6. Каланчина И. Поляки Восточного Казахстана в документах 1930-1950-х гг. / И. Каланчина // Этнодемографические процессы в Казахстане и сопредельных территориях : сб. науч. трудов XIIIмеждунар. науч.-практ. конф. 26-27 сент. 2013 года. – Семей: ИП «Сальменова Д.М.», 2013. – С. 166-173.
7. Каланчина И. Поляки Восточного Казахстана в документах 1930-1950-х гг. / И. Каланчина // Поляки на Алтае. Алтай в Польше (XVIII-XXI вв.). – Барнаул: Алт.дом печати, 2013. – С. 46-53.
8. Каланчина И. Да будет воля твоя! : рассказ / И. Каланчина // Над Свято-Троицким поют колокола : сб. произведений авторов ВКО литературного объединения «Звено Алтая». – Усть-Каменогорск – Барнаул, 2013. – С. 41-47.
9. Каланчина И. Использование рекламы в продвижении чтения / И. Каланчина // Реклама в образовательном пространстве: сб. статей. – Вып. 7. – Барнаул: АлтГТУ, 2013. – С. 25-28.
10. Каланчина И.Б. Краеведческая тема в творчестве Михаила Чистякова / И.Б. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 7: 80 лет образования ВКО: сб.статей. – Усть-Каменогорск: Шығыс ақпарат, 2013. – С. 183-193.
11. Каланчина И. «Окна души» поэта Чистякова / И. Каланчина // Материалы регионального семинара Чистяковские чтения (11 апреля 2014 г.). – Ч.1. – Усть-Каменогорск, 2014. – С. 10-14.
12. Каланчина И. Поляки Восточного Казахстана в документах 1930-1950-х гг. / И. Каланчина // Rocznik Instytutu Polsko-Rosyjskiego=Ежегодник Русско-польского института. – Вроцлав, 2014. – № 1(6). – С. 5-13.
13. Каланчина И. Судьбы книг/ И. Каланчина // Книгопечатание и коммуникации: история и современность : сб.мат-ов междунар.научно-практ. конф. и «круглого стола». – Барнаул: изд-во Алт.гос.техн.ун-та : РИО АКУНБ, 2014. – С. 5-11.
14. Каланчина И. Роль женщины-казачки в социально-экономической жизни сибирского казачества / И. Каланчина // Этнодемографические процессы в Казахстане и сопредельных территориях : сб. науч. трудов XIIIмеждунар. науч.-практ. конф. 11-12 сент. 2014 года. – Усть-Каменогорск: Медиа-Альянс, 2014. – С. 161-168.
15. Каланчина И. Наш – лучше! / И. Каланчина // ВИП-персона исторического факультета: к 90-летию Петрова Василия Игнатьевича. – Усть-Каменогорск: Шығыс Полиграф, 2015. – С. 184-186.
16. Каланчина И. Мы перед ними в долгу / И. Каланчина // Праздник для всех. – 2015. - №4. – С.5.
17. Каланчина И. Источники творчества Абая Кунанбаева / И. Каланчина // IX Педагогические чтения им. В.И. Верещагина. – Барнаул, 2015. – С. 105-108.
18. Каланчина И. К вопросу о взаимосвязи русской и казахской литератур на примере творчества Абая / И. Каланчина // Абай Құнанбайұлының туғанына 170 жыл толуына арналған : Айматық семинар материалдарының жинағы (6 қараша 2015 ж.). – Усть-Каменогорск, 2015. – С.70-77.
19. Каланчина И. Собиратель фамилий / И. Каланчина. – 7 дней. – 2015. – 10 декабря. - С. 7.
20. Каланчина И.Б. Рыбаков Василий Алексеевич – собиратель русских фамилий / И.Б. Каланчина // Алтайский текст в русской культуре: сб. статей. – Барнаул: Изд-во Алт.ун-та, 2015. – Вып. 6. – С. 193-200.
21. Каланчина И. К вопросу о взаимосвязи русской и казахской литератур на примере творчества Абая / И. Каланчина // Реклама и коммуникации : история и современность: мат-лы II междунар. научно-практ. конф. – Барнаул: АлтГТУ, 2015. – С. 137-142.
22. Каланчина И. Дело всей жизни / И. Каланчина // Материалы регионального семинара Чистяковские чтения (10 апреля 2015 г.). – Ч.1. – Усть-Каменогорск, 2015. – С. 12-14.
23. Каланчина И. Рыбаков Василий Алексеевич – собиратель русских фамилий / И. Каланчина // Праздник для всех. – 2015. – №5(84). – С. 3-5.
24. Каланчина И. Как это было / И. Каланчина // Материалы регионального семинара Чистяковские чтения (13 апреля 2016 г.). – Усть-Каменогорск, 2016. – С. 4-8.
25. Каланчина И. К вопросу о взаимосвязи русской и казахской литератур на примере творчества Абая / И. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 10: Усть-Каменогорск – 295 лет (1720-2015 гг.) : мат-лы междунар. науч.-практ. конф. (18-19 января 2016). – Усть-Каменогорск: Шығыс Полиграф, 2016. – С. 35-41.
26. Каланчина И. Территория Рудного Алтая на картах и рисунках XVII-XIX вв. / И.Б. Каланчина // Проблемы истории и культуры в современном мире : сб. нуч. статей. – Барнаул: АлтГТУ, 2016. – С. 22-28.
27. Каланчина И. Страницы переписки В. А. Рыбакова с собирателем имен Н. А. Петровским и писателем А. М. Волковым / И. Каланчина // Культура в евразийском пространстве: традиции и новации : сб. мат-лов II Международной научно-практической конференции. Барнаул, 12–13 мая 2016 г. : в 2 ч. – Барнаул : Изд-во Алт. гос. ин-та культуры, 2016. – Ч. 1. – С. 183-186.
28. Каланчина И.Б. «Страна детства» Ефима Годовского: К 110-летию Е. Н. Годовского (1907–1975) / И.Б. Каланчина // Ученые записки (Алтайская государственная академия культуры и искусств). Культура евразийского региона : материалы I Междунар. науч.-практ. форума, г. Барнаул, 24–27 мая 2017 г. : науч. журн. – Барнаул: Изд-во АГИК, 2017. – №2 (12) 2017. – С. 219-224 с.
29. Каланчина И. Территория Рудного Алтая на картах и рисунках XVII-XIX вв. / И.Б. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 11: 115 лет основания Семипалатинского подотдела РИГО и 10 лет со дня основания УК филиала КазГО: мат-лы междунар. науч.-практ.конф. (20-21 марта 2017). – Усть-Каменогорск: Шығыс Полиграф, 2017. – С. 139-144.
30. Каланчина И.Б. Солдатская лира Михаила Чистякова / И.Б. Каланчина // Алтайский текст в русской культуре: сб. статей. – Барнаул: Изд-во Алт.ун-та, 2017. – Вып. 7. – С. 132-137.
31. Каланчина И. «Крещённые музами» / И. Каланчина // Черемшанский альбом. (Отец и сын). – Усть-Каменогорск, 2017. – 8-12.
32. Каланчина И.Б. Изменение численности киргизского населения в Семипалатинской области по данным «Памятных книжек» / И.Б. Каланчина // Этнодемографические процессы в Казахстане и сопредельных территориях: сб. науч.трудов XVII Междунар. науч.-практ.конф. 17-18 сентября 2018. – Усть-Каменогорск: Медиа-Альянс, 2018. – С. 134-142.
33. Каланчина И. Главное – поймать кураж! – День литературы (газета русских писателей). – 2018. – декабрь. – С.5.
34. Каланчина И.Б. Из истории Усть-Каменогорского храма во имя Покрова Пресвятой Богородицы / И.Б. Каланчина // Актуальные вопросы гуманитарного знания: Сб.науч.статей / Под общ.ред. О.Е. Контевой. – Барнаул: Изд-во АлтГТУ, 2018. – С. 76-81.
35. Каланчина И.Б. О чем поведала случайная находка / И.Б. Каланчина // Гуляевские чтения. – Вып.4: мат-лы 9 и 101 ист.-архив. конф. – Барнаул, 2018. – С. 374-377.
36. Каланчина И.Б. К вопросу о создании Семипалатинского подотдела Западно-Сибирского отдела Русского географического общества / И.Б. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 12: Географическая культура и краеведение: мат-лы междунар. науч.-практ.конф. (18-19 января 2018). – Усть-Каменогорск: ТОО «ВКПК АРГО», 2018. – С. 3-9.
37. Каланчина И.Б. Печатные издания XIX – начала XX веков как источники изучения движения переселения в Сибирь / И.Б. Каланчина // Актуальные вопросы гуманитарного знания: материалы Междунар. Научно-практ. Конф. «Ползуновские чтения-2018», Барнаул, 12-13 дек. 2018 г. / Под общ.ред. О.Е. Контевой. – Барнаул: Изд-во АлтГТУ, 2019. – С. 65-69.
38. Каланчина И.Б. Волшебники пера и кисти : Содружество А.М. Волкова и Л.В. Владимирского / И.Б. Каланчина // От образа в литературе к образу в искусстве: мат-лы Всероссийской междисциплинарной научно-практической конференции. – Гуманитарно-педагогическая академия (филиал) Федерального государственного образовательного учреждения высшего образования «Крымский федеральный университет имени В. И. Вернадского» (Ялта). – 24 мая 2019 года.
39. Каланчина И.Б. Петровский Н.А. и Рыбаков В.А. – подвижники ономастики / И.Б. Каланчина // Алтайский текст в русской культуре: сб. статей. – Барнаул: Изд-во Алт.ун-та, 2019. – Вып. 8. – С. 187-194.
40. Каланчина И.Б. Волшебники пера и кисти : Содружество А.М. Волкова и Л.В. Владимирского / И.Б. Каланчина // Кедр. –С. 37-39.
41. Каланчина И.Б. Главное – поймать кураж! / И.Б. Каланчина // Простор. –С. 180-184.
42. Каланчина И.Б. Из истории Усть-Каменогорского храма во имя Покрова Пресвятой Богородицы / И.Б. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 13: Географические и геоэкологические исследования, их роль в современной науке: мат-лы междунар. науч.-практ.конф. (27-28 марта 2019). – Усть-Каменогорск: ТОО «ВКПК АРГО», 2019. – С. 151-160.
43. Каланчина И. Товарищ Ахмеров / И. Каланчина // Жүрсінғали Ахмеров. – Өскемен: Берел, 2019. – С. 67-70.
44. Каланчина И. Совершая восхождение / И. Каланчина // Вспоминая Инну Дмитриевну Горлову. – Усть-Каменогорск: ИП Аникин, 2019. – С. 54-58.
45. Каланчина И.Б. Численность и состав жителей д. Зимовьё по данным Всероссийской переписи 1917 года / И.Б. Каланчина // Этнодемографические процессы в Казахстане и сопредельных территориях: сб. науч.трудов XVIII Междунар. науч.-практ.конф. 23-24 сентября 2019. – Усть-Каменогорск: Медиа-Альянс, 2019. – С. 152-156.
46. Каланчина И.Б. Юго-Западная Сибирь начала XIX века глазами современников / И.Б. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 14: Актуальные проблемы географической наукие: мат-лы междунар. науч.-практ.конф. (12-13 марта 2020). – Усть-Каменогорск: «АРГО», 2020. – С. 307-315.
47. Каланчина И.Б. Крестный путь Ивана Еланцева / И.Б. Каланчина // Манаков Ю. Таёжных кряжей родники. – Усть-Каменогорск: ИП Аникин, 2020. – С. 3-6.
48. Каланчина И.Б. Кобыза. Вместе весело / И.Б. Каланчина // Солнечный круг: писатели Восточного Казахстана – детям. – Усть-Каменогорск: «АРГО», 2020. – С. 154-157.
49. Каланчина И. Главное – поймать кураж! // Манаков Ю. Алтай ты мой зеленоглазый. – Усть-Каменогорск: Восток-Печать, 2019. – С. 4-7.
50. Каланчина И. Слово, согретое сердцем // Герасимов Н. О том замолвлю слово. – Усть-Каменогорск: ИП Аникин, 2020. – С. 3-8.
51. Каланчина И.Б. «Ваш покорный слуга Чокан Валиханов» / И.Б. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 15: Международный год мира, доверия и устойчивого развития: мат-лы междунар. науч.-практ.конф. (18-19 марта 2021). – Усть-Каменогорск: «АРГО», 2021. – С. 194-200.
52. Каланчина И.Б. Женские образы в романе Г.Д. Гребенщикова «Чураевы» / И.Б. Каланчина // Алтайский текст в русской культуре: сб. статей. – Барнаул: Изд-во Алт.ун-та, 2021. – Вып. 9. – С. 96-102.
53. Каланчина И.Б. Любознательный «снискатель» С.У. Ремезов / И.Б. Каланчина // Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского Географического общества. – Вып. 16: Проблемы современного природопользования Восточно-Казахстанской области и сохранение природного наследия: мат-лы междунар. науч.-практ.конф. (24-25 марта 2022). – Усть-Каменогорск: «АРГО», 2022. – С. 187-197.

Қайсенов З. Ә.

Жаңартылды 27.08.2026 11:25

Қайсенов Зайнолла Әбдікәрімұлы (1938-2024) – өлкетанушы, ұстаз.

1938 жылдың 5 қыркүйегінде Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Тарғын ауылында дүниеге келген.

1947-1957 жылы Тарғын орта мектебін бітіріп, Ресейде Кемерово қаласы № 3 техникалық училищеде оқыды.

1958-60 жж. Армия қатарында болған.

1961-1963 жж. Өскемендегі (ВНИИЦветмет) мекемесінде жұмыс істеген.

1963-1966 жж. Өскемен педагогикалық институтының (қазір С. Аманжолов атындағы ШҚМУ) тарих факультетін бітірген.

1966-2000 жылдар аралығында Ұлан ауданы мен Өскемен қаласының мектептерінде 34 жыл бойы ұстаздық жұмыста болып, облыстың этнографиясын зерттеу жұмыстарымен ұштастырған. Облыстық біліктілікті арттыру институтына шақырылып, «Өлкетану» курсынан дәріс беріп, бірнеше грамоталармен марапатталған.

Зайнолла Қайсенов «Найман шежіресі» (2001, 2 кітап), «Ұлан ауданының тарихи-әдеби очерктері» (2003, 3 кітап), «Шығыс Қазақстан облысының тарихи очерктері» (2007, 4 кітап), «Найман шежірелер мен руларының тарихы» (2014) кітаптарының авторы.

2016 ж. «Орай шап» қозғалысына 100 жылдығына арналған «1916 жыл шығыс өңіріндегі халық көтерілісі» кітабы шықты.

2024 жылы 17 қаңтарда қайтыс болды.

 

 

 

З. Ә. Қайсеновтың еңбектері

Труды Кайсенова З. А.

 

 

Кітаптар - Книги

 

Қайсенов, З. Ұлан ауданы туралы тарихи-әдеби очерктер [Мәтін] / З. Қайсенов . - Өскемен : ШҚМУ, 2005. - 246 б. (Введено оглавление)

Қайсенов, З. Шығыс Қазақстан облысының тарихи очерктері [Мәтін] / З. Қайсенов . - Өскемен : [б.ж.], 2007. - 334 б.

Қайсенов, З.Ә. Найман шежіресі [Мәтін] / З. Қайсенов . - Өскемен : Б.ж., 1998. - 149 б.

Қайсенов, З.Ә. Найман шежіресі [Мәтін]. / З. Қайсенов 2-ші кітап, 2001. - 272 б.

Қайсенов, З.Ә. Найман шежірелер мен руларының тарихы [Мәтін] : найман шежірелерін шолу / З. Қайсенов. - Өскемен : Шыгыс Полиграф, 2014. - 396 б.

 

 

Мерзімді басылымдардағы мақалалар

Статьи в периодических изданиях

 

 

1982-1992

 

Қайсенов, З. "Правданың" тілшісі Ж. Болғанбаев [Мәтін] / З. Қайсенов // Коммунизм туы. - 1982. - 13 май

Қайсенов, З. Аяулы азамат туралы сыр [Мәтін] : [Тайынты болысындағы ұлт-азаттық көтерілістің басшыларының бірі С. Жетпісұлы туралы] / З. Қайсенов // Өркен. - 1986. - 16 август

Қайсенов, З. Тауды неге Қоңқай атандырған [Мәтін] / З. Қайсенов // Өркен. - 1988. - 18 июнь

Қайсенов, З. Найман рулары туралы бірер сөз [Мәтін] / З. Қайсенов // Егемен Қазақстан. - 1992. - 27 ақпан

 

 

1993-1995

 

Қайсенов, З. Көкжарлы [Мәтін] : [Саржомарт руы туралы бірер сөз] / З. Қайсенов // Дидар. - 1993. - 1 сәуір

Қайсенов, З. Өткенді білгің келсе, тарихқа үңіл [Мәтін] : [Ұлан ауданы Тарғын ауылы туралы] / З. Қайсенов // Дидар. - 1993. - 27 мамыр

Қайсенов, З. Тарихи атауларға адал болайық [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 1993. - 3 қазан; 7 қазан; 9 қазан

Қайсенов, З. Ер Тарғын қай халықтың батыры [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 1994. - 6 наурыз

Қайсенов, З. Өлкеміздің тарихы туралы [Мәтін] : [Туған жер шежіресіне шолу / З. Қайсенов // Дидар. - 1994. - 29 желтоқсан.- Б.

 

 

1996

 

Қайсенов, З. Қанды кезең іздері [Мәтін] : [Ұлан ауд. Тайынты болысындағы 1916 ж. көтеріліс туралы] / З. Қайсенов // Дидар. - 1996. - 6 ақпан.

Қайсенов, З. Аяулы азамат [Мәтін] : [1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысының басшыларының бірі С.Жетпісұлы туралы] / З. Қайсенов // Дидар. - 1996. - 16 шілде.- Б.

Қайсенов, З. Танаш батыр [Мәтін] : [өлкемізде өмір сүрген тарихи тұлға] / З. Қайсенов // Дидар. - 1996. - 10 тамыз.- Б.

Қайсенов, З. Көкжал Барақ [Мәтін] : [тарихи тұлға жайында] / З. Қайсенов // Дидар. - 1996. - 24 қыркүйек.- Б.4.

Қайсенов, З. Байқадам ақын [Мәтін] : [өлкемізде өткен атақты ақын жайында] / З. Қайсенов // Дидар. - 1996. - 14 қараша.- Б.4

***

Кайсенов, З. Конкай-гора [Текст] : [из ист.каз.-джунгар.битв на рубеже 17-18в.в. на территории ВКО] / З. Кайсенов // Рудный Алтай. - 1996. - 14 дек. - С.

 

 

1997-2010

 

Қайсенов, З. Тау неге Қоңқай аталған? [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 1997. - 21 қаңтар

Қайсенов, З. Өмірде өрнекті із қалдырған [Мәтін] : [Ақын Мұхаметжан Әбенов туралы] / З. Қайсенов // Дидар. - 1997. - 3 маусым

Қайсенов, З. Семей губерниясы немесе облысының құрылуы [Мәтін] : Тарихи дерек / З. Қайсенов // Дидар. - 1997. - 1 шілде

Қайсенов, З. Шығыс өлкесінің тарихы [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 1997. - 26тамыз

Қайсенов, З. Нанымды да нақтылы болса [Мәтін] : [шежіре туралы ой-пікірлерге шолу] / З. Қайсенов // Дидар. - 1997. - 13 қараша

Қайсенов, З. Саржомарт Танаш батыр [Мәтін] : [XV111 ғасырда өмір сүрген] /З. Қайсенов // Дидар. - 1998. - 21 мамыр

Қайсенов, З. Жарылғап батыр [Мәтін] : [Ұлан өңірінде 1690-1760 ж. өмір сүрген] / З. Қайсенов // Дидар. - 1998. - 13 маусым

Қайсенов, З. Саржомарт пен Көкжарлы [Мәтін] /З. Қайсенов // Ұлан таңы. - 1999. - 23 қаңтар

Қайсенов, З. Найманның байжігіт тайпасы [Мәтін] : [Өлкемізді мекендеген найман тайпаларының шежіре тарихын талдау. Соның ішінде Байжігіт тайпасын тарату ] / З. Қайсенов // Дидар. - 2001. - 26 маусым.- Б.3

Қайсенов, З. Шыңқожа батыр [Мәтін] : [Қазақ елінің сан ғасырлық тарихында жоңғар шапқыншылығы ел тағдыры үшін өте ауыр болды."Тоғыз тума" елінің түлегі Шыңқожа батыр туралы] / З. Қайсенов // Дидар. - 2001. - 4 тамыз.- Б.4

Қайсенов, З. Қазымбет батыр туралы аңыз бен ақиқат [Мәтін] : [Үржар, Ақсуат өңірлерін мекендеген Құттымбеттен тараған алты рулы елдің бірі- Қазымбет батырдың ұрпақтары туралы] / З. Қайсенов // Дидар. - 2001. - 2 қазан.- Б.4

Қайсенов, З. Ұлағатты ұстаз еді [Мәтін] : [Облысқа танымал ұстаз Ошақбаев Қалиакпер туралы] / З. Қайсенов // Дидар. - 2002. - 23 қараша.- Б.5

Қайсенов, З. Құрманғалы болыс [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 2003. - 26 сәуір.- Б.5

Қайсенов, З. Қызылтастағы суреттер сыры неде ? [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 2003. - 11 қазан.- Б.6

Қайсенов, З. Өлке тарихына өрнек салған Мәмбет ұрпақтары [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 2004. - 7 тамыз.- Б.5

Қайсенов, З. Әлхан Тілеубердіұлы [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 2005. - 17 қаңтар.- Б.3

Қайсенов, З. Тілеуберді Қозыбайұлы [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 2005. -   8 ақпан.- Б.3

Қайсенов, З. Шежіре түбі тұңғиық немесе Қармысов Сансызбай ақсақалмен кездесу [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 2009. - 6 қаңтар.- Б.6.

Қайсенов, З. Мұстафа Өзтүрік [Мәтін] / З. Қайсенов // Дидар. - 2009. - 12 мамыр.- Б.6.

Қайсенов, З. Алаш арыстарынан дәріс алған ақсақалдың естелігі еді : [Ұландық С. Ноғаев қарттың естелігінен] / З. Қайсенов // Дидар. - 2009. - 14 шілде (№110-111). - Б. 5.

Қайсенов, З. Найманның Мұрын руы төңірегінде аңыз көп, ақиқаты қайсы? [Мәтін] : [Мұрын руының шығу тарихы туралы. ] / З. Қайсенов // Дидар. - 2012. - 7 шілде.- Б.5.

 

 

З. Ә. Қайсенов туралы мақалалар

Статьи о Кайсенове З. А.

 

Әміренов, М. Тұнып тұрған тарих [Мәтін] / М. Әміренов // Дидар. - 2008. - 25 қыркүйек.- Б.6.

Туған жердің тарихын білгіңіз келсе... [Мәтін] : [өлкетанушы З. Қайсеновтың жаңа кітабы туралы] // Дидар. - 2010. - 16 наурыз.- Б.4.

Кенжехан, М. Ел кезіп жүріп, тарихи деректерді жинады [Мәтін] : [Белгілі тарихшы, шежіреші З. Қайсенов туралы.] / М. Кенжехан // Дидар. - 2013. - 19 қыркүйек.- б.14.

***

Кудайбергенов, К. Еще раз о найманах [Текст] : [Вышла в свет книга улан.историка З.Кайсенова "Родословная найманов"] / К. Кудайбергенов // Рудный Алтай. - 1999. - 16 марта

Азмухамбетов, Ш. Все века обойти, все нити связать [Текст] : [об историке-краеведе Зейнулле Кайсенове] / Ш. Азмухамбетов // Рудный Алтай. - 2010. - 12 марта. - С. 7.

Вологодская , Г. Интерес к истории – на всю жизнь [Текст] : [встреча с педагогом и краеведом З. Кайсеновым] / Г. Вологодская // Казахстанская правда. - 2018. - 19 сентября. - С. 5.

 

Кастанье И. А.

Жаңартылды 03.02.2018 09:46

Кастанье Жозеф-Антуан (Иосиф Антонович) (1875-1958) – Қазақстан Алтайын зерттеуші, археолог, тарихшы, саяхатшы.

1875 жылы Гайяк (Франция) қаласында дүниеге келген. Жастық шағы Тулузда өтті. Кейін 7 жыл бойы француз тілі бойынша жоғары курстарда лекция тыңдап, орта мектепте француз тілінен сабақ беру құқығын берген licencie-es-lettres дипломына ие болды.  

1899 жылы Ресейге келіп, бастапқы кезде Солтүстік Кавказға орнығады. И. А. Кастанье Кавказ оқу округі басқарушысының нұсқауымен Пятигорскідегі Евдокимованың әйелдер гимназиясына француз тілі мұғалімі міндетін атқарушы болады.

1901 жылы ақпанда Владикавказ гимназия кеңесінің сынағынан өткеннен кейін гимназияның француз тілі мұғалімі атағын алады.

1901 жылы отбасымен Орынбор қаласына көшіп келеді. Мұнда алғашында Орынбор реальное училищесінде француз тілін оқытып, кейін Орынбор ерлер гимназиясы және Неплюев кадет корпусына ауысады.

Кавказдағы оқытушылық қызметімен бірге И. А. Кастанье этнографиялық зерттеулермен айналысып, оны Орынборда жалғастырды. Мұнда ол Орталық Азия көне ескерткіштерін жинап, зерттеді.

1902 жылы И. А. Кастанье Орынбор өлкесінің көне ғылыми қоғамының бірі - ғылыми архив комиссиясына мүше болып сайланып, 1909 жылы оның басшысы болып тағайындалды.

1904 жылы ол Санкт-Петербург археология комиссиясынан қазба жұмыстарын жүргізуге рұқсат алып, Орынбор губерниясының барлық уездерінде зерттеу жұмыстарын бастады. Ол зерттеу жұмыстарының нәтижесін 1904 жылы жариялады.

1904 жылы И. А. Кастанье Түркістанға жасаған алғашқы саяхатын аяқтайды. 1904-1909 жж. қазіргі Шығыс Қазақстан облысының тарихи орындарын аралайды.

1909 жылы И. А. Кастанье Орынбор ғылыми архив комиссиясының қамқорлығындағы музей қамқоршысы міндетін атқарады.

1912 жылы И. А. Кастанье өз өтінішімен Ташкентке ауысады. Ташкент реальное училищесінде француз тілін оқытып, класс жетекшісі болады. Сонымен бірге, Ташкент кадет корпусында сабақ беріп, өлкеге археологиялық зерттеулер жүргізумен айналысады. 1912 жылы Түркістан археология клубына мүше болып, бір жылдан кейін Орыс Императорлық географиялық қоғамының Түркістан бөліміне мүше болып кіреді.  

Сондай-ақ, И. А. Кастанье Түркістан халық музейі және кітапхана жанындағы бақылау комитетіне қабылданып, музейге жаңа жәдігерлер жинайды.

1913 жылы 28 қыркүйекте И.А. Кастанье Ресей азаматтығын алады.

Бірінші дүнежүзілік соғыс кезінде И. А. Кастанье нақтылы дипломатиялық тапсырмаларды орындады.

Ресейдегі төңкерістен кейін 1917 жылы және Ташкентке большевиктер мен солшыл эсерлер келген 1917 жылы И. А. Кастанье Ресей азаматтығынан бас тартып, отбасымен Францияға оралады. Өз елінде біраз уақыт Францияның Сыртқы істер министрлігінде жекелеген тапсырмалар орындаған.

Сонымен бірге ол Орталық Азияның археологиялық картасын құрумен айналысты, сондай-ақ, көне ескерткіштерді қорғау және Түркістан республикасы өнері жөніндегі Комиссияның археология секциясы құрамында болды.  

1918 жылы. И. А. Кастаньеге совет үкіметіне қарсы астыртын әрекетке қатысты деген күдікпен абақтыға қамалу қаупі төнеді. Осы кезде ол Ферғана тауларына жасырынып үлгеріп, 19 ай бойы 1919 жылдың ақпан айына дейін жасырын күн кешеді. Ал, отбасы Түркістан қаласынан 1918 жылы көшіп кеткен еді.    

Ол 1920 жылы қыркүйекте бұрыңғы әскери тұтқындармен бірге Францияға кетіп, Франция сыртқы істер министрлігінде аудармашы, шетел және орыс баспасөзі бюллетенінде редактор қызметтерін атқарады.  

1921 жылы И. А. Кастанье Париж антропология қоғамының тілшісі болып қызмет істеді. 1925 жылы Францияның Тонкиндегі бұрыңғы вице-президенті және Сыртқы істер министрлігіндегі архив және шифрлау қызметінің басшысы Ш. Бонэнің ұсынысымен Кастанье Құрметті легион ордені кавалері атағына ие болды.

ХХ ғасырдың 50-жылдарының басында ол Монпельеге көшіп келіп, 1958 жылы сол жерде қайтыс болды.

И. А. Кастаньенің шоқтығы биік шығармасының бірі - «Древности Киргизской степи и Оренбургского края» (1910). Бұл еңбекте Семей облысы және Өскемен уезінің (қазір Шығыс Қазақстан облысы) тарихи, этнографиялық, архитектуралық ескерткіштерін И. А. Кастанье алғаш рет жүйеге келтіріп, сипаттаған. Еңбекте ескерткіштер және басқа да жазба деректерге сілтемелер беріліп, қазақ фольклорының жазба ескерткіштері зерттеу бойынша қызықты деректер келтірілген.  

 

 

 

И. А. Кастанье еңбектері

Труды И. А. Кастанье

 

Кастанье, И.А. Поездка по Тургайской и Сыр-Дарьинской области 1906-1907гг. вдоль Ташкентской железной дороги [Текст] / И.А. Кастанье. - Оренбург: Тип.Г.М. Мильберг, 1909. - 67 с.

Кастанье, И.А. Древности Киргизской степи и Оренбургского края [Текст] / сост. И.А. Кастанье, вице-президент Оренбург. учен. арх. комис., хранитель Музея. - Оренбург : типо-лит. т-ва "Каримов, Хусаинов и К°", 1910. - [2], XVIII, 332 с., 21 л. ил. : ил.; 35. - (Труды Оренбургской ученой архивной комиссии; Вып. 22.

Кастанье, И.А. Надгробные сооружения киргизских степей [Текст] / И.А. Кастанье, вице-президент Оренб. уч. арх. ком., хранитель Музея. - Оренбург : тип. Тург. обл. правл., 1911. - 104, VII, VIII с., 28 л. ил.; 21. - (Труды Оренбургской ученой архивной комиссии; Вып. 26).

Кастанье, И.А. Отчет о поездке в Шахрохию и местность "Канка" [Текст] / И.А. Кастанье. - Ташкент, 1913.- 24 с.

Кастанье, И.А. Древности Киргизской степи и Оренбургского края [Текст] / И.А. Кастанье; Ин-т востоковед. им. Р.Б. Сулейменова. – Алматы: Дайк-Пресс, 2007. - 516 с.

 

 

Жинақтардағы жарияланымдары

Публикации в сборниках

 

Кастанье, И.А. Древности Киргизской степи и Оренбургского края [Текст] : [о могиле святого Хорхут-Ата] / И.А. Кастанье // Коркут Ата: Энциклопедический сборник / под ред. А. Нысанбаева. - Алматы,1999. - С. 89-98.

 

 

И. А. Кастанье туралы әдебиет

Литература о И. А. Кастанье

 

Германов, В. А. Французы в Узбекистане [Текст] : сборник / В.А. Германов // Этнический атлас Узбекистана. Институт «Открытое Общество». - Узбекистан, 2002. - С. 233—234.

Горшенина, С. М. Странный археолог Кастанье [Текст] / С.М. Горшенина // Звезда Востока. - 1996. - № 3. - С. 147-159.

Домбровский, Ю. Кто же вы, Жозеф Кастанье?.[Текст] / Ю. Домбровский // Статьи, очерки, воспоминания. Собрание сочинений в 6 тт. - Т.6. - М., «Терра», 1992.

Никольская, Г. Б., Матвеев, А. М. К истории азиатских и европейских выходцев в Средней Азии в начале XX века [Текст] / Г.Б. Никольская, А.М. Матвеева // Научные труды ТашГУ. - 1972. - Вып. 423. - C. 76-115.