Әлдиев Т.

Жаңартылды 09.06.2023 12:28

Тоқтаубек Әлдиев 1949 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Қаратоғай ауылында дүниеге келді.
Әкесі Сәтей жай шаруа болғанмен, күміс көмей әншілігімен, айтыскер ақындығымен ауылдың қадірменді азаматы боатын.
Қаратоғай орта мектебін бітіре салысымен әскери борышын өтеп келген Тоқтаубек 1971 жылдан бастап Қаратоғай ауылдық клубына меңгеруші болып орналасты. Отыз жыл бойы туған аулының мәдениетін өркендетуге үлес қосты.
Арнайы оқу орнын бітірмесе де табиғат берген дарынының арқасында ауызға ілініп, көзге түсті. 1974 жылы ауыл клубына мәдениет үйі мәртебесі берілді.
Әртүрлі көркемөнерпаздар үйірмелері ұйымдастырылып, халықтық драма театры, «Шұғыла» үгіт бригадасы, «Қызғалдақтар» ән-би ансамблі құрылды. Аудан көлемінде әріптестері Р.Өжікенов, Қ, Әбдірахмановтармен бірлесе отырып 1978 жылы «Тамаша» ойын сауық отауын құрды.
Ән орындау шеберлігіне тәнті болған өнер сыншылары жас өнерпазды облыстық, кейіннен республикалық өнер сайыстарына қатысуға шақырды. Сол байқаулардан жүлдегер атанып қайтқан Тоқтаубектің даңқы жыл өткен сайын аспандап, барша өнерсүйер қауымның сүйікті әншісіне айналды.
Орал қаласында өткен Мухиттың тойында жүлдегер атанды, өнер тарландарымен бірге Румынияға барып өнер көрсетті. Көрермен көңілінен шыққан 50-ден астам қойылымды сахналады. Ол әрине режиссердің еңбегі.
Еңбек ұжымдарының шығармашылық есебі деген игі бастама талай таланттарды шығарып, нағыз өнер бәсекесіне айналды. Тоқтаубектің нағыз мәдениет қайраткері болып қалыптасуына тікелей көмек көрсеткен білгір мамандар аудандық мәдениет бөлімінің білікті басшысы Қ. Тұраров, музыкант Ғ. Досанов, домбырашы Ж. Байпақбаевтар еді.
Арнайы музыкалық мамандықтың дипломы болмаса да Тоқтаубек табиғат берген таланттың арқысында нағыз «сегіз қырлы, бір сырлы» өнерпаз болатын. Ән салды, домбыра шертті, баянда ойнады, сахнада небір күрделі образдарды сомдап шығарды. Тоқтаубек сомдаған Кебек, Сырым, Қодар т.б. образдар халық көңілінен шықты.
Шалғайда жатқан Қаратоғай ауылының драмалық ұжымы 1981 жылы «Халық театры » атағын абыроймен қорғап шықты. Ұжымның режиссері Тоқтаубек Сәтейұлы болатын. 1979 ж. шебер басшылығымен, таланты актерлігімен, ерекше әншілігімен көзге түсіп, аудан өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Т. Әлдиев «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Өткен ғасырдың 70-80 жылдары Қаратоғай мәдениет үйі мен оның жетекшісі Т. Әлдиевтің атағы республика көлеміне танымал болған жұлдызды жылдар еді.
Т. Әлдиев 2008 жылы ауыр науқастан қайтыс болды.

Әлдиев Т. туралы

Қайроллаұлы, Хасен. Өмірін өнерге арнаған [Мәтін] / Х. Қайроллаұлы // Рауан. - 2009. - 2 мамыр. - С. 7.

Салықбаев С. Орден алған Тоқтаубек [Мәтін] : [Күршім ауданының Қаратоғай ауылының мәдениет қызметкері "Құрмет белгісі" орденінің иегері Т.Әлдиев туралы] / Салықбаев С. // Дидар. - 2001. - 17 шілде.- Б.4

Мукышев Т.

Жаңартылды 25.02.2022 11:05

Мукышев Талгат (1962) - флейтист

Талгат Карипжанович Мукышев родился 10 июня 1962 года в селе Аксуат Тарбагатайского района Восточно-Казахстанской области. Талгат Карипжанович Деятель культуры Республики Казахстан (2005 г.), кандидат искусствоведения (2010 г.), доцент Казахской национальной консерватории имени Курмангазы (2012 г.).

«Я поступил в музыкальную школу имени Мукана Тулебаева в г. Семей. Позже, во время моей военной службы в Шверине (Германия) я провел два года в военном духовом оркестре. После возвращения из армии учился на духовых инструментах в Талдыкоргане. Я был участником оркестра «Сазген Сазы» играл на флейте», — рассказывал в своих воспоминаниях Т. Мукушев. В 1992 году был направлен Министерством культуры Республики Казахстан на обучение игре на флейте в Уфимскую государственную консерваторию в Башкортостане. В 1995 году, как первый профессиональный флейтист в стране, был принят на факультет народных инструментов Алматинской государственной консерватории. С 1997 по 2000 год был солистом президентского оркестра Республиканской гвардии. Выступал во многих концертах с Академическим оркестром народных инструментов имени Курмангазы и Академическим фольклорно-этнографическим оркестром имени Н. Тлендиева. С 1995 года старший преподаватель по классу флейты Казахской национальной консерватории.Его флейтовые кюи входят в «Золотой фонд» Казахского радио. Осуществлял музыкальное сопровождение спектакля «Естайдың Қорланы» и фильма «Кочевники». В 2003 г. издал симфонию кюев «Сыбызгы сыры», написал предисловие к сборнику сыбызгы-кобыз кюев «Мәңгілік сарын» (2007), к сборнику кюев «Қазақтың дәстүрлі 1000 күйі» (2010). По программе «Культурное наследие» был одним из составителей этого сборника. Мукышев Талгат является автором книги «Сыбызғы сазы», изданной в 2005 году. Кандидат искусствоведения, деятель культуры Республики Казахстан. Лауреат республиканских и международных фестивалей, участник международных музыкальных фестивалей в Америке, Франции, Германии, Италии, Швейцарии, Египте, Южной Корее, Китае, Турции, России, Башкортостане, Узбекистане, Кыргызстане и других странах.

Т. Мұқышевтің мерзімді басылымдардағы мақалалары

Публикации Т. Мукышева

Мұқышев, Т. «Сыбызғышы» дипломы бар тұңғыш қазақпын [Мәтін] : Қазақтың ғажап ұлттық музыкалық аспаптарының бірі – сыбызғы туралы / Т. Мұқышев ; сұхбат. Д. Анаш // Дидар. - 2013. - 30 қазан.- б.1.

Мұқышев, Т. "Сыбызғышы" дипломы бар тұңғыш қазақпын [Мәтін] : [Сыбызғышы Талғат Мұқышев туралы.] / Т. Мұқышев // Дидар. - 2013. - 24 қазан.- б.8.

Т. Мұқышев туралы әдебиет

Литература о Т. Мукышеве

Әшімжан, Ж. Қурайшы [Мәтін] : қазақтың тұңғыш кәсіби сыбызғышысы Талғат Мұқышевпен сыр-сұхбат / Ж. Әшімжан // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 13 ақпан.- Б. 9.

Байдәулет, Қ. Сыбызғы сыныбы жолға қойылды [Мәтін] / Қ. Байдәулет // Айқын . - 2017.- 28 қазан . – Б. 25

Рахимов Т.

Жаңартылды 14.03.2022 16:38

Тұрсынғазы Рахимов (1951–2016) – әнші, композитор, актер

1951 жылы 15 қазанда Семей облысы (қазіргі Абай облысы) Аягөз ауданының Малтыкөл ауылында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Алматы қаласындағы Республикалық эстрада және өнер студиясында Жүсіпбек Елебековтің класында білім алған. Ол Павлодар облысындағы Иса Байзақов атындағы филармонияның негізін қалаушылардың бірі болды.

1977 жылы Семей облыстық филармониясында, 1981 жылы Семей облысындағы Абай атындағы драма театрында қызмет атқарды. 1992 жылы Семей өңірлік музыка қоғамының төрағасы болды. Сонымен қатар Семей қаласындағы музыкалық колледждің «Халық әні» бөлімінде ұстаздық етіп, қалалық Мәдениет үйінің солисі болып жұмыс істеді.
Тұрсынғазы Рахимов — 50-ден астам әннің авторы. Оның көптеген әндері белгілі ақын Мұқағали Мақатаевтың өлеңдеріне жазылған. Солардың қатарында «Дариға, домбырамды берші маған», «Отыздан асып барамын», «Мен сені сағынғанда», «Санаулы күн, санаулы ай, санаулы жыл» сияқты туындылар бар. Сондай-ақ оның Қадыр Мырза Әлі мен Фариза Оңғарсынованың, жергілікті ақындар Т. Әбдіқакимовтың, А. Сапышевтің, А. Ыбыраевтың өлеңдеріне жазылған әндері де халық арасында кеңінен танымал болды.
1994 жылы Тұрсынғазы Рахимовтың «Сәби болғым келеді» атты әндер жинағы жарық көрді. Ол Қазақстанның ұлттық мәдениетін дамытуға зор үлес қосты.
Т. Рахимов — Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, 1977 жылғы Күләш Байсейітова атындағы республикалық әншілер байқауының лауреаты, 1987 жылғы «Көңіл ашар» республикалық байқауының жеңімпазы, сол жылы өткен «Сал-серілер» республикалық байқауының Гран-при иегері және 1991 жылы Павлодар қаласында өткен Естай атындағы театр байқауының жеңімпазы.
1988 жылы Ғабит Мүсіреповтің «Қайран, Майра» музыкалық спектаклінде Есет рөлін жоғары деңгейде сомдағаны үшін Мемлекеттік сыйлықпен марапатталды.
2001 жылы Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Алғысхатымен, ал 2002 жылы Құрмет грамотасымен марапатталды.
Тұрсынғазы Рахимов 2016 жылғы 26 ақпанда Алматы қаласында дүниеден өтті.

Т. Рахимов туралы әдебиет

Литература о Т. Рахимове

Ұшып кеттің қайтадан сәби болып.... : әнші Тұрсынғазы Рахимов туралы шәкірттері шерткен сыр. - Мәтін // Ертіс өңірі. - 2021. - 13 қазан. - Б. 7. 

Омарұлы , Б. Тұрсын Жұртбайдың тоғыз қыры : жазушы - ғалымның өміріндегі ел-жұртқа беймәлімдеу деректер хақында / Б. Омарұлы . - Мәтін // Қазақ әдебиеті. - 2021. - 22 қазан. - Б. 8.

***

Омарова А. Турсынгазы Рахимов - музыкальная легенда Семея / А. Омарова // Спектр. - 2008. - 16 янв. - С. 9.

Шайхынова А. Ключ к сердцам людей : [О творческом вечере певца, композитора, актера Турсынгазы Рахимова] / А. Шайхынова // Вести Семей. - 2012. - 13 нояб. - С. 5 : фото.

Ром Л. Турсынгазы Рахимов: «Песня - судьба моя» / Л. Ром // Спектр. - 2015. - 14 октября. - С. 8.

Рысакова Ш. Музыка в его душе : [О первом республиканском фестивале песни «Қазағым-ай» в честь певца и композитора Турсынгазы Рахимова] / Ш. Рысакова. - Текст // Вести Семей. - 2016. - 23 февраля. - С. 1 : фото.

Левина Ф. В память о выдающемся земляке : [В Семее предложили установить памятник заслуженному деятелю культуры Казахстана, певцу и композитору Турсынгазы Рахимову] / Ф. Левина // Рудный Алтай. - 2020. - 24 октября. - С. 2.

Гордость нашего края : [Сотрудниками КГУ «Централизованная библиотечная система г. Семей» при поддержке ГУ «Отдел культуры и развития языков» в рамках краеведческого проекта «Я со своим любимым городом!» на YouTube-канале ЦБС представлена публикация видеокруиза «Гордость нашего края», посвященная 70-летию со дня рождения Турсынгазы Рахимова] // Вести Семей. - 2021. - 2 марта. - С. 7.

Исаева А. Домбры прекрасные напевы... : [В честь Национального дня домбры в Усть-Каменогорске прошел республиканский фестиваль, посвященный заслуженному деятелю культуры Турсынгазы Рихимову] / А. Исаева // Рудный Алтай. - 2021. - 8 июля. - С. 16. 

Тұрсынбаева А.

Жаңартылды 25.02.2022 11:34

Тұрсынбаева Айнұр (1977) – айтыскер, ақын

1977 жылы Семей облысы (қазіргі Шығыс Қазақстан), Ақсуат ауданы, Көкжыра ауылында туған.

Бірнеше мәрте республикалық, халықаралық ақындар айтысына, Францияда, Түркияда, Қытайда, Моңғолияда өткен айтыстарда жұртты тамсанта жырлаған. «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты.

Онжылдық мектепті 1994 жылы Мойынқұм ауданында бітірген. Айтыс өнерінде алғаш 1991 жылы Қайрат Рысқұлбековке арналған облыс аралық ақындар сайысында көзге түсті. Төле бидің 330 жылдық мерейтойында жүлделі екінші орынды жеңіп алды. 1994 жылы Семейде Абайға арналған мектеп оқушыларының айтысында бас жүлдені алды. Абайдың 150 жылдық мерейтойында өткен республикалық ақындар айтысының да жүлдегер болған жас талант.

Атақты айтыскер Айнұр Тұрсынбаева тек өзіне ғана тән сыпайы ойын асықпай, жұмсақ қоңыр үнімен тыңдаушының көкірегіне сәуле құярлық етіп, толғантып-тебірентіп жеткізеді. Кейінгі жылдардағы «Айтыста» бірнеше рет бас жүлдені жеңіп алды.

Атап айтқанда:

Жамбыл Жабаевтың 150 жылдығына байланысты Алматы қаласында өткен халықаралық ақындар айтысының; Астана қаласында өткен Иса Байзақовтың 100 жылдығына арналған республикалық ақындар айтысының; Петропавл қаласында өткен Ғабит Мүсіреповтың 100 жылдығына арналған республикалық  ақындар айтысының, Семей қаласында өткен ел егемендігінің 10 жылдығына арналған республикалық ақындар айтысының, Павлодар қаласында өткен Әлкей Марғұланның 100 жылдығына арналған республикалық ақындар айтысының, Алматы облысы Жамбыл ауданының 80 жылдығына арналған республикалық ақындар айтысының және Жезқазған қаласында өткен Шымболат Ділдебаевтың 70 жылдығына арналған республикалық ақындар айтысының бас жүлдегері. Талдықорған қаласында өткен Бақтыбай Жолбарысұлының  175 жылдығына арналған республикалық ақындар айтысында 1 орынға ие болған.

Айнұр Тұрсынбаева психологиямен айналысып, соңғы жылдары мотиватор болып, бақытты әйел тақырыбында семинар-тренингтер, лекциялар өткізіп жүр.

А. Тұрсынбаева туралы әдебиет

Литература о Турсынбаевой А.

Кітаптар - Книги

Қазіргі айтыс [Мәтін] / . - Астана : Күлтегін, 2006 -. 2-ші кітап. - 336 б.

Мақалалар - Статьи

Бақытқызы, А. Ұлы дала ақындары Шығысқа келді [Мәтін] / А. Бақытқызы // Дидар. - 2019. - 7 мамыр.- Б.7.

Ахметбекова, А. Құндыздының құндызы [Мәтін] : [Республикаға аты мәлім ұстаз А.Тұрсынбайқызы туралы ] / А. Ахметбекова // Семей таңы. - 2000. – 20 - 26қаңтар. - Б. 2

Қоңыратбай Т. Айтыс - айшықты өнер додасы немесе Әбілқайыр Сыздықов пен Айнұр Тұрсынбаева арасындағы жекпе-жек айтыстан туған ойлар [Мәтін] /Т. Қоңыратбай // Ақиқат. - 2001. - №12.- Б.71-76

Жас жүрек жайып саусағын [Мәтін] // Егемен Қазақстан. - 2003. - 28 наурыз.- Б.4

Тұрсынбаева, А. Мақсатым - ақындар мектебін ашу [Мәтін] / А. Тұрсынбаева // Жас алаш. - 2003. - 3 шілде. - Б.5

Тәуелсіздік - тәу етер жалғыз киең [Мәтін] : ақындардың үш күндік аламан айтысының алтын арқауы осылай өрілді // Егемен Қазақстан. - 2010. - 16 желтоқсан.- Б.14.

Интернет-ссылки

Өмірбаян: Айнұр Тұрсынбаева https://www.zharar.com/index.php?newsid=32379

Акын Айнур Турсынбаева «Чтобы быть тамадой, надо быть клоуном» [Электронный ресурс]: [интервью]: сайт. - Режим доступа: https://m.azh.kz/ru/news/view/4550