Куликов Вадим Алексеевич – белгілі қазақстандық хоккейші, қорғаушы, команда капитаны және жаттықтырушы, 1960-1970 жылдардағы ойыншылар буынының жарқын өкілдерінің бірі.
Ол 1944 жылы 29 қарашада Новосибирскіде дүниеге келген. 1962 жылы қарашада жаттықтырушы Вадим Алешковичтің шақыруымен Куликов Өскеменге досы Эдуард Петровскиймен бірге келіп, «Торпедо» хоккей клубында ойнай бастайды. Осы команданың құрамында ол өзінің ең жақсы жылдарын өткізді, бірнеше рет капитан болды және ең мықты қорғаушылардың бірі ретінде танылды. Спортшының өзі бірнеше жылдан кейін «Торпедодағы» 1962-1968 жылдарды өміріндегі ең бақытты және маңызды кезең деп бағалады.
Өз мансабында Куликов Қазақстанның бірнеше клубтарында ойнады: «Торпедо» (Өскемен) – 1962-1968, 1975-1976; «Автомобилист» және «Еңбек» (Алма-Ата) – 1968-1975; «Металлист» (Петропавл) – 1977-1979. Ол 18 маусымды бүкілодақтық аренада өткізді, 500-ден астам ресми матчта ойнады, кем дегенде 96 шайба түсіріп және 30-дан астам нәтижелі пас берді.
Вадим Алексеевичтің спорттық жетістіктерінің қатарында КСРО біріншілігінің «Б» класы командалары арасындағы финалдық турнирдегі жеңісі (1963), Қазақ КСР чемпионаты (1963), «А» класының 2-тобының Шығыс аймағы командалары арасындағы КСРО біріншілігіндегі жеңісі (1968, 1972), Қазақ КСР Кубогын жеңіп алуы (1970, 1971) бар.
Куликов 1960 жылдардың ортасында Өскеменді қамтыған «хоккей бумының» қатысушысы болды. Жанкүйерлер Металлургтер көшесіндегі стадионды барынша толтырды, команданы тек матчтар кезінде ғана емес, күнделікті өмірде де қолдады. Сол кездегі атмосфера, хоккейшінің айтуынша, балалар мен жасөспірімдер хоккейінің дамуын анықтап, болашақ жұлдыздарды тәрбиеледі, олардың ішінде Борис Александров, Александр Корешков, Евгений Набоков және т.б.
Ойыншы ретіндегі мансабын аяқтағаннан кейін Вадим Куликов көптеген жылдар бойы шеберлер командаларында және балалар мен жасөспірімдер спорт мектептерінде жаттықтырушы болып жұмыс істеді, сонымен қатар Бүкілодақтық «Алтын шайба» турнирінің бас төрешісі болды.
Бүгінде Вадим Алексеевич Куликовтың есімі қазақстандық хоккей тарихында лайықты орын алады, ал оның спорттық өмірбаяны Өскемендегі Торпедо" және бүкіл отандық хоккей шежіресінің маңызды бөлігі болып табылады.
Бүгінде Вадим Алексеевич Куликовтың есімі қазақстандық хоккей тарихында лайықты орын алады, ал оның спорттық өмірбаяны Өскемендегі «Торпедо» және бүкіл отандық хоккей шежіресінің маңызды бөлігі болып табылады.
В. А. Куликовтың өмірі мен қызметі туралы әдебиет
Литература о жизни и деятельности Куликова В. А.
Кітаптар – Книги
Куликов В., Сарсеков С. НеповТОРимый хоккей / В. Куликов, С. Сарсеков. - Алматы : Print-Express, 2024. - 112 с.
Біздің хоккей! = Наш хоккей! = Our Hockey!. - Новосибирск : Вояж, 2006. - 359 б.
Мақалалар – Статьи
Интернет ресурстары
Ресурсы интернет
Вадим Куликов: Без хоккея моя жизнь пуста… / Казахстанская правда : офоциальный сайт. - Текст : электронный // https://kazpravda.kz : [сайт]. - URL : https://kazpravda.kz/n/vadim-kulikov-bez-hokkeya-moya-zhizn-pusta (дата обращения : 29.11.2024)
Вадиму Алексеевичу Куликову - 80! / Торпедо : официальный сайт. - Текст : электронный // https://hctorpedo.pro : [сайт]. - URL : https://hctorpedo.pro/torpedo/istoriya/oni-sozdavali-torpedo/6293-vadimu-alekseevichu-kulikovu-80.html# (дата обращения : 29.11.2024)
Құлназаров Анатолий Қожекенұлы (1946 ж.) – педагогика ғылымдарының докторы, профессор.
1946 жылы 18 ақпанда Лениногорск (қазір Риддер қ.) туып-өскен. 1968 жылы Өскемен педагогикалық институтының спорт және денешынықтыру факультетін бітірген. Денешынықтыру мұғалімі, тренер, Шығыс Қазақстан облысы Балалар спорт мектебі директорының орынбасары қызметтерін атқарды. 1976-1993 жж. – Алматы қ. республикалық спорт мектеп-интернатының директоры, ҚазССР-і Ағарту ісі министрлігі басқармасының бастығы, ҚазССР-і Мемлекеттік спорт комитеті басқармасының бастығы. 1993-2000 жж. – Министрліктің жастар ісі, туризм және спорт жөніндегі бірінші орынбасары, Денсаулық сақтау, білім беру және спорт министрлігінің Спорт және денешынықтыру Комитетінің бастығы, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің кеңесшісі. 2000-2006 жж. - Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Национальный научно-практический центр физической культуры» РГКП бас директоры. 2006 ж. шілдесінен бері Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі Спорт комитетінің басшысы.
2010 ж. «2011 ж. VII-ші қысқы Азия ойындарын ұйымдастыру комитетінің атқару кеңесі» президенті.
А. Қ. Құлназаров 260 тан аса ғылыми жұмыс - оқулықтар, монографиялардың авторы; мемлекеттік бағдарламалар тұжырымдамаларының авторы.
«Халықтар достығы» ордені (1988), Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы (1996), «Астана» (1999), «Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен марапатталған.
Ғылыми атағы: педагогика ғылымдарының докторы (1999, докторлық диссертациясы: «Услуги Республики Казахстан физической реализации организационно-педагогических принципов"; педагогика ғылымдарының Балтық Халықаралық Академиясының профессоры (2001), Еуропа спорт ғылымдарының академигі (2006); Петров ғылым және өнер академиясының мүшесі (Санкт-Петербург, 2003); Қазақстан Республикасы Ұлттық олимпиада комитетінің бірінші вице-президенті (2002); Қазақстан Футбол федерациясының атқару комитетінің мүшесі (2007); СССР спорт мастерінің кандидаты, Қазақ ССР-іне Еңбек сіңірген жаттықтырушы; Қазақ ССР-іне Еңбек сіңірген мұғалім; Еңбек ері.
А. Қ. Құлназаровтың ғылыми еңбектері
Научные труды А. К. Кульназарова
Кульназаров, А. К. Организационно-педагогические основы совершенствования физкультурного движения республики Казахстан [Текст] : автореферат дис. ... док. педагогических наук : 13.00.04 / А. К. Кульназаров; Санкт-Петербургская гос. академия физической культуры им. П. Ф. Лесгафта. - Санкт-Петербург, 1999. - 73 с.
Кульназаров, А. К. Физическая культура. Методическое руководство [Текст]: для учителей 6 класса общеобразовательной школы / А. К. Кульназаров, С. Тайжанов. - Алматы: Атамұра, 2002.- 88 с.
Кульназаров, А.К.От Древней Эллады до Афин - 2004 [Текст]/ А.К. Кульназаров, О.Ш. Жолымбетов; Нац.науч.-практ.центр физ.культуры МОиН РК.- Алматы, 2004.- 304 с.
А. Қ. Құлназаровтың қатысуымен шыққан кітаптар
Книги, вышедшие при участии А. К. Кульназарова
Жолымбетов, Ө. Спорт атауларының қазақша-орысша түсіндірме сөздігі [Мәтін] / Ө. Жолымбетов, А. Құлназаров. - Алматы : Сөздік - Cловарь, 2008. - 560 б.
Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы жарияланымдары
Публикации в периодических изданиях и сборниках
Кульназаров, А.К.Доклад первого заместителя министра по делам молодежи, туризма и спорта Республики Казахстан[Текст]: [по итогам выступления казахст. спортсменов на ХХVI Олимп. играх в Атланте и задачах по их подготовке к Олимп. играм 2000г. в Сиднее] / А. К. Кульназаров // Казахстан спортивный.- 1996.- 24 декабря. - С. 2.
Кульназаров, А. К. На здоровье народа раскошелиться надо, ибо это забота всех и каждого[Текст] : [беседа с зам. пред. ком. по туризму и спорту РК] / А. К. Кульназаров // Комсомольскаяправда. - 1998.- 9 апреля. - С. 4.
Кульназаров, А. К. Статус приоритета получил отечественный и международный туризм в Казахстане[Текст] : [выступление на междун. семинаре туроператоров / А.К. Кульназаров// Спорт.- 1998.- 6 октября.- С.1.
Кульназаров, А.К.Вторая школьная: после двадцати лет забвения [Текст]: беседа с ген. дир. Нац. научно-практического центра физ, культуры Министерства образования и науки РК / А. К. Кульназаров // Спорт.- 2004.- 17 августа.- С.4-5.
Кульназаров, А. К. Стремление в будущее[Текст] : 5 лет со дня основания первого Нац. научно-практического центра физич. культуры РК / А. К. Кульназаров // Sport KS.- 2005. - 4 октября.- С. 2.
Кульназаров, А. К. Наша цель - провести Азиаду 2011 года на высоком уровне [Текст] / А. К. Кульназаров // Казахстанская правда.- 2010. - 21 мая.- С.18.
Кульназаров, А.К.Время отсчета и масштабной подготовки[Текст]: Казахстан намерен провести Азиаду-2011 на самом высоком уровне / А. К. Кульназаров // Казахстанская правда.- 2010.- 4 августа.- С.1,3.
Кульназаров, А.К.Роль креативности в процессе физического воспитания учащейся молодежи[Текст]/ А. К. Кульназаров// Дене тәрбиесiнiң жаршысы = Вестник физической культуры.- 2012. - № 1. - С. 5-7.
Кульназаров, А.К.Становление и развитие физической культуры в вузах как учебного предмета и научного направления [Текст]/ А. К. Кульназаров// Дене тәрбиесiнiң жаршысы = Вестник физической культуры.- 2014.- № 3.- С. 31-40.
Азмухамбетов, Ш. Беговые дорожки, ведущие в невидимые дали : [об Анатолии Кульназарове] / Ш. Азмухамбетов. - Текст : непосредственный // Рудный Алтай. - 2016. - 22 октября. - С. 7 ; Рудный Алтай. - 2016. - 29 октября. - С. 7
А. Қ. Құлназаров туралы әдебиет
Литература о Кульназарове А. К.
Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Құлназаров Анатөлі Қожакенұлы: б. 482.
Қапанов Б. Нәрін, дарын, бәрін берген - туған жер : очерктер / Б. Қапанов. - Өскемен: Рекламный Дайджест, 2008. - 703 б.
Қапанов, Болатбек. Атадан жақсы ұл туса... : шежіре, өмірдерек / Б. Капанов. - Алматы: Арыс, 2016. - 200 б.
***
Аяган, С. Иду по линии света / С. Аяган. - Қарағанды : TENGRL Ltd, 2024. - 310 с.
***
Азмухамбетов, Ш.Беговые дорожки, ведущие в невидимые дали : [об Анатолии Кульназарове] / Ш. Азмухамбетов // Рудный Алтай. - 2016. - 22 октября. - С. 7 ; Рудный Алтай. - 2016. - 29 октября. - С. 7.
Тот, кто учит побеждать : [об Анатолии Кулназарове] // Рудный Алтай. - 2026. - 5 марта (№10). - С. 12.
Интернет ресурстар
Интернет-ресурсы
Кульназаров, А. К. Научно-теоретические аспекты формирования готовности выпускников специальности «Физическая культура и спорт» вузов к трудоустройству / Г. Н. Жумагулов, Г. М. Юламанова, А. К. Кульназаров, Т. А. Ботагариев. - Текст : электронный // КиберЛенинка : научная электронная библиотека. - 2022. - URL: https://cyberleninka.ru/article/n/nauchnoteoreticheskie-aspekty-formirovaniya-gotovnosti-vypusknikov-spetsialnosti-fizicheskaya-kultura-i-sport-vuzov-k (дата обращения: 12.03.2026).
Кульназаров, А. К. Организационно-педагогические основы совершенствования физкультурного движения Республики Казахстан : дис. ... д-ра пед. наук в форме науч. докл. : 13.00.04 / А. К. Кульназаров // Электронная библиотека диссертаций dslib.net. - Санкт-Петербург, 1999. - URL: http://www.dslib.net/fiz-vospitanie/organizacionno-pedagogicheskie-faktory-sovershenstvovanija-fizkulturnogo-dvizhenija-v.html (дата обращения: 12.03.2026).
Кульназаров, А. К. В спорте должна быть сильная конкуренция : [интервью о развитии зимних видов спорта] / А. К. Кульназаров // Спортивный портал Казахстана Sports.kz. - 2009. - 30 марта. - URL: https://www.sports.kz/news/anatoliy-kulnazarov-v-sporte-doljna-byit-silnaya-konkurentsiya (дата обращения: 12.03.2026).
Кульназаров, А. К. Академик с чемпионским характером : [о лауреате премии «Алтын Адам»] / М. Скибин // Казахстанская правда : общественно-политическая газета. - 2020. - 18 февраля. - URL: https://kazpravda.kz/n/akademik-s-chempionskim-harakterom/ (дата обращения: 12.03.2026).
Кульназаров, А. К. - лауреат номинации «Золотая эпоха» : [профиль участника] / Тугел Медиа // Проект «Алтын Адам». - URL: http://www.tugel.kz/ru/719.html (дата обращения: 12.03.2026).
Кульназаров, А. К. Разработка специализированных продуктов для питания спортсменов / А. К. Кульназаров, Э. К. Мухамеджанов // Официальный сайт ННПЦФК. - URL: https://www.nnpcfk.kz/index.php/ru/home-2 (дата обращения: 12.03.2026).
Кульназаров Анатолий Кожекенович : [биографическая справка] // Информационная система ПАРАГРАФ : [сайт]. - URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30178320 (дата обращения: 12.03.2026)
Кульназаров, А. К. Сборная Казахстана по футболу: новый этап развития / А. К. Кульназаров // Спортивный портал Vesti.kz. - URL: https://vesti.kz/football/147551/ (дата обращения: 12.03.2026)
Лучшие спортсмены ВКО получили стипендии // Спортивный портал VKSport.kz. - URL: https://vksport.kz/news/sbornye/luchshie-sportsmeny-vko-poluchili-stipendii-za-uspeshnoe-vystuplenie-na-mezhdunarodnoy (дата обращения: 12.03.2026)
Нугымаров Айбек Серикболович (1987 г.) — самбист, мастер спорта международного класса в тяжелой весовой категории, чемпион Казахстана по «Қазақ күресі».
Родился 3 июля 1987 года в селе Кундызды, Абайского района Восточно-Казахстанской области(ныне область Абай).
Окончил Семипалатинский политехнический колледж по специальности «Юрист», Семипалатинский государственный педагогический институт по специальности «Физическая культура», Казахский гуманитарно-юридический инновационный университет по специальности «Юрист», магистратуру Евразийского национального университета, обладатель звания магистра юриспруденции.
Свой трудовой путь начал в 2010 году тренером-преподавателем «ВКО Специализированная ДЮШС № 1 Олимпийского резерва по г. Семей», с 2013 по 2019 гг. работал старшим инструктором-методистом в КГУ «ВКО Школа высшего спортивного мастерства по массовым видам спорта Управления физической культуры и спорта ВКО».
31 января 2019 года назначен директором КГКП «Колледж транспорта» города Семей ВКО (ныне область Абай).
Награжден орденом «Құрмет» (2017), медалями «Қажымұқан Мұнайтпасов», «Ұлы дала батыры», «Абай», «Шығыс қолбасшысы» (2016), «Бүкіләлемдік қазақ күресіне үлес қосқаны үшін» (2013), обладатель республиканских номинаций «Жомарт жүрек» и «Алтын тұғыр».
Заслуженный мастер спорта РК по казакша курес. Четырехкратный чемпион Азии, трехкратный победитель международного турнира «Алем Барысы», двукратный победитель турнира «Қазақстан Барысы» (2013, 2019), трехкратный бронзовый призер, трехкратный обладатель «Кубка мира», многократный победитель чемпионата РК, победитель международного турнира «Евразия Барысы».
А. Нұғымаровтың өмірі мен спорттық жетістіктері туралы мерзімді басылымдарда
Публикации о жизни и спортивных достижениях Нугымарова А.
в периодических изданиях
Әбілхан, С. "Қазақстан барысында" қос балуанымыз жүлдегер атанды / С. Әбілхан // Дидар. - 2012. - 25 қыркүйек. - Б. 1.
Мәкенова, Бұлбұл. Қос балуанға құрмет / Б. Мәкенова // Егемен Қазақстан. - 2012. - 10 қазан. - Б.12.
Нұғымаров, А. Нұғымар атам да жас кезінде күреспен шұғылданған екен: ["Қазақстан барысы" республикалық турнирінің қола жүлдегері А. Нұғымаровпен сұхбат.] / А. Нұғымаров; сұхбат. Ә. Қадылбекұлы // Дидар. - 2013. - 21 маусым. - б. 8.
Нұғымаров, А. Жерлестерімнің тілеуі қайратымды асырды: ["Қазақстан барысы" турнирінің жеңімпазы А. Нұғымаровпен сұхбат.] / А. Нұғымаров; сұхбат. Д. Анаш // Дидар. - 2013. - 2 шілде. - б. 1.
Қожамкей, Ж. "Қазақстан барысы" жеңісін Астананың мерейтойына арнады / Ж. Қожамкей // Өскемен. - 2013. - 4 шілде. - Б. 3.
Елубай, О. "Қазақстан барысы" - Өскеменде / О. Елубай // Егемен Қазақстан. - 2013. - 5 шілде. - Б. 9.
Нұғымаров, Айбек. "Мақтанғаным емес, ешкімнен таяқ жеп, жеңілген емеспін ": ["Қазақстан барысы" турнирінің жеңімпазы Айбек Нұғымаровпен сұхбат] / А. Нұғымаров // Өмір-ай. - 2014. 5 наурыз. - б. 7-9.
Рахымбекқызы, Т. Таутановтың толағайлары: [Нұғымаров Айбек туралы] / Т. Рахымбекқызы // Абай елі. - 2014. - 18-24 тамыз. - Б. 1, 8.
Мырзаханов, А. Төл күреске төрткүл дүние тамсануда / А. Мырзаханов // Семей таңы. - 2014. - 31 қазан. - Б. 1
Ауданбай, М. Мұратқа жолын тапқан жетеді: ["Қазақ барысы - 2013" турнирінің жеңімпазы, қазақ палуаны А. Нұғымаров туралы] / М. Ауданбай // Ертіс өңірі. - 2014. - 19 қараша. - б. 16.
Жүнісжанов, М. Айбектің алғашқы жаттықтырушысы Абайда тұрады: ["Қазақстан барысы" турнирінің жеңімпазы А. Нұғымаров туралы] / М. Жүнісжанов // Дидар. - 2015. - 24 желтоқсан. - Б. 23.
Кенжеұлы, Н. Айбек пен Мұхит әлем чемпионатына барады / Н. Кенжеұлы // Дидар. - 2016. - 8 қыркүйек. - Б. 6.
Құмарғалиұлы, С. Қазақ күресінен тұңғыш рет төрт дүркін чемпион атанды / С. Құмарғалиұлы // Дидар. - 2016. - 29 қыркүйек. - Б. 1.
Сүлеймен, Ж. Айбек - төрт дүркін әлем чемпионы / Ж. Сүлеймен // Семей таңы. - 2016. - 30 қыркүйек. - Б. 2
Сейіт, Қ. Айбек Нұғымаров түйе балуан атанды / Қ. Сейіт // Дидар. - 2016. - 29 қазан. - Б. 20.
Мұратқалиұлы, Ж. Шығыстың ұлы дараланды / Ж. Мұратқалиұлы // Семей таңы. - 2016. - 1 қараша. - Б. 6
Кәкімұлы, Қ. Тарбағатайда тұңғыш рет әлем кубогы өтті: [Қазақ күресінен әулие Ырғызбай Досқанаұлы атындағы турнир өтті] / Қ. Кәкімұлы // Дидар. - 2017. - 30 мамыр. - Б. 1,3.
Серғазы, Ж. Бағы жанған, бабы келіскен батыр ұл / Ж. Серғазы // Семей таңы. - 2017. - 15 қыркүйек. - Б. 1
Нұғымаров, А. Халқының игілігі үшін жұмыс істейтін жастарды құрметтеймін / А. Нұғымаров; сұхбат: А. Сағатбекқызы // Дидар. - 2017. - 16 қараша. - Б. 13.
Кенжеұлы, Н. Айбек Нұғымаров - екі дүркін "Әлем барысы" / Н. Кенжеұлы // Дидар. - 2018. - 6 желтоқсан. - Б. 27.
Кенжеұлы, Н. Үздіктердің үздігі кім? [Галышева Ю, Нұғымаров А,
Полторанин А, Серікжанов Е. туралы]/ Н. Кенжеұлы // Дидар. - 2018. - 29 желтоқсан. - Б. 6.
Маратқызы, М. Айбек -екі мәрте әлем барысы: [Нұғымаров А, Қоржыкенов С. туралы] / М. Маратқызы // Ертіс өңірі . - 2018. 5 желтоқсан. - Б. 16.
Кенжеұлы, Нұржан. Айбектің әзілі айнымай келді / Н. Кенжеұлы // Дидар. - 2019. - 11 маусым. - Б. 4
"Барыстар" бас қосқан дода: Айбек Нұғымаров -екі дүркін "Қазақстан барысы" // Егемен Қазақстан. - 2019. - 10 маусым. - Б. 10
Аймағамбет, А. Айбектің аты озды / А. Аймағамбет // Қазақстан барысы республикалық турнирі туралы // Айқын. - 2019. - 10 маусым. - Б. 6
Айбек Нұғымаровқа қошамет көрсетті // Дидар. - 2019. - 13 маусым. - Б. 22.
Кәкімұлы, Қадырбек. Тарбағатайда тамаша той өтті / К. Кәкімұлы // Дидар. - 2019. - 18 маусым. - Б. 1,4.
Кенжеұлы, Н. Отыз жыл орда бұзған саңлақтар : [шығысқазақстандық спортшылар туралы] / Н. Кенжеұлы // Дидар. - 2021. - 25 ақпан. - Б. 19.
Есімханов, Ә. Шығыстан шыққан сақа спортшылар: шығысқазақстандық танымал спортшылар жайлы не білеміз? / Ә. Есімханов // Менің өлкем. - 2021. - 29 шілде. - Б. 5.
***
Айбек Нугымаров — трехкратный чемпион мира // Вести Семей. - 2014. - 9 декабря. - С.2
Айбек Нугымаров завоевал «серебро» // Вести Семей. - 2014. - 28 октября. - С.1
Гуляева, Е. Золотая победа / Е. Гуляева // Наше дело. - 2013. - 11 июля. - С.10
Гуляева, Е. Чемпионы мира из Семея / Е. Гуляева // Спектр. - 2010. - 27 октября. - С.1-2
Касенов, Ж. Восток чествует чемпиона / Ж. Касенов // Спектр. - 2013. - 10 июля. - С.1
Нуруллин, Э. Мировые высоты наших земляков / Э. Нуруллин // Вести Семей. - 2010. - 10 ноября. - С.2
Нуруллин, Э. Триумфальное возвращение «казахстанского барса» / Э. Нуруллин // Вести Семей. - 2013. - 10 июля. - С.2
«Серебро» и «бронза» Востока / Е. Гуляева // Вести Семей. - 2012. - 28 сент. - С.2
Тусипов, К. В награду - пояс золотой / К. Тусипов // Казахстанская правда. - 2017. - 11 сентября (№ 173). – С. 10
Гуляева, Е. "Звездный час" лучшего палуана планеты / Е. Гуляева // Наше дело. - 2017. - 14 сентября. - С. 3, 4
Губанов, А. Великолепная шестерка: [биографии спортсменов ВКО: Э. Михиной, И. Голушко, А. Рахатовой, З. Бектаскызы, Р. Трусове, А. Нугымарове] / А. Губанов // Рудный Алтай. - 2017. - 28 сентября. - С. 25
Чернов, В. "Шығыс Барысы" в Семее / В. Чернов // Устинка плюс. - 2018. - 24 мая (№ 21). - С. 21
Утешева, А. Золотой пояс победителя: [о двукратном чемпионе "Әлем барысы" Айбеке Нугымарове] / А. Утешева// Рудный Алтай. - 2018. - 8 декабря. - С. 8
Мецлер, К. Селфи с кумиром: впервые в Алтае провели чемпионат области по казах куреси. Поддержать спортсменов приехал самый титулованный палуан Казахстана, уроженец Абайского района Айбек Нугымаров / К. Мецлер // Рудный Алтай. - 2019. - 18 мая. - С. 8.
Абитов, Е. Золотой пояс Айбека: о спортивной карьере и престижном титуле "Казахстан барысы", завоеванном на престижном турнире в Нур-Султане борцом из ВКО Айбеком Нугымаровым / Е. Абитов // Рудный Алтай. - 2019. - 13 июня. - С. 12
Фальберг, М. Побеседовать с чемпионом: сознательное поколение - облик нации. Это доказывают наши яркие представители современности, среди которых выпускники программы "Болашак", резервисты Президентского молодежного кадрового резерва, победители проекта " 100 новых лиц Казахстана", наши лучшие спортсмены и общественные деятели. Среди них Айбек Нугумаров - мастер спорта Республики Казахстан по қазақ күресі, "Әлем Барысы". Это ли не пример того, кого воспитала страна за тридцать лет своей Независимости? / М. Фальберг // Вести Семей. - 2021. - 18 мая. - С. 6.
Курвякова Раиса Васильевна - баскетболшы, КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері, Олимпиада чемпионы, екі мәрте әлем чемпионы, үш мәрте Европа чемпионы.
Раиса Васильевна Курвякова 1945 жылы Горноульбинка ауылында (Глубокое ауданы, ШҚО) туған. Ата - анасы жергілікті колхозда жұмыс істеді - әкесі тракторшы, ал анасы сауыншы. Ауыл балалары сияқты коньки теуіп, шаңғымен сырғанауды, волейбол ойнауды ұнататын.
Мектепті бітірген соң Раиса штукатур-маляр мамандығын алады. Бос уақытында баскетбол, волейбол және жеңіл атлетика секцияларын а қатысатын. Ұзын бойлы, денсаулығы мықты қызды тренер Владимир Слива байқайды. Көп ұзамай Раиса (бойы 185 см) тренердің ұйғаруымен баскетболды таңдайды. Ойын тәртібін меңгеріп, шеңберге доп түсіруге машықтанған жас қызды көп кешікпей облыс біріншілігіне дайындалып жатқан училище құрама командасына қабылданады. Содан бері баскетбол оның өмірінің мәніне айналды.
Раиса Курвякова о бастан орталық шептегі ойыншы болып ойнады. Бақылап отырған мамандар қыздың ерекше дене бітімі мен жылдамдығына көңіл аударып, болашақта үлкен спорттан көрінетініне сенімді болды. Раиса бірнеше одақтық командалар мен спорттық қоғамдардан шақырту алды.
Ең алдымен Қазақстан Спартакиадасына облыс құрамасы атынан қатысты. Кейін Алматыға ауысып, республика құрамасына енді. Спортшы қыз асқан жеңілдікпен бір орыннан екінші орынға ауысып, барған жеріне сыйлы болды. Кишинев қаласындағы ПТУ-да оқи жүріп, жергілікті «Еңбек резерві» командасы құрамына кірді. Ол Бакуде болып, онда КСРО чемпионатының жоғарғы лигасында жергілікті "Буревестник" командасында қатысып ойнады, кейіннен индустриалдық техникумды бітірді.
1967 жылы Р. Курвякова КСРО халықтарының спартакиадасын қатысу үшін тұңғыш рет Әзербайжан құрама командасының қатарына енді. Команда 12 орынға ие болса да, баскетболшы қыздың ерекше ойыны мен шеберлігі көзге түсіп, КСРО спорт мастері атағына ие болды. Іле-шала КСРО жастар құрамасының қатарына шақырылды.
1968 жылы күтпеген жерден жас қызды Днепропетровскіге шақырды. Тамаша ойынына тәнті болған украиналық мамандар мен шенеуіктер тұрмыс жағдайын түзетуге уәде беріп жұмысқа шақырды. Қызықты ұсыныстан бас тарта алмаған спортшы ірі өнеркәсіпті қалаға қоныс аударып, сонда қалып қойды.. Спортшының өмірі жергілікті «Құрышпен» тығыз байланысты болды. Курвякова он бір жыл бойы «Құрыш» командасында ойнай жүріп, команданың көшбасшысы болды.
Р. Курвякованың ең жоғары көрсеткіші 1971 жылы шақырған КСРО құрама командасымен байланысты. Дебютант қыз сан – Паулуда (Бразилия) өткен әлем чемпионатына қатысуға шақырылды. Бұл спортшының тұңғыш рет шетелге шығуы болатын. Мәжіліс хатқа сәйкес Курвякова барлық көрсеткіштер жағынан турнирдің үздік ойыншылары қатарында көрсетілген. 9 ойында Раиса командаға 109 ұпай әкеліп, атақты ойыншы Ульяна Семенова екеуі әлем құрамасының символикалық бестігіне енді.
1972, 1974, 1976 жылдары Раиса Курвякова Европа чемпионы титулын жеңіп алды. Өзінің екінші әлем чемпионы титулын Раиса 1975 жылы Колумбияда алды.
1976 жылы баскетболдан Олимпиада чемпионы атанды.
Даңқты спортшы қыз 1979 жылы үлкен спортпен қоштасты. Днепропетровск мемлекеттік университетін бітірген соң сондағы тарих кафедрасына жұмысқа қалдырылды. Алайда спортшы қыз өз тағдырын спортпен байланыстыруды жөн көріп, Днепропетровскдегі «Вихрь» (1980 ж.) спорт кешенін басқаруды қолға алды. Талантты спортшының балалармен жүргізген жұмыстары өз жемісін берді. Оның шәкірттерінің арасынан көптеген жеңіл атлеттер, штангистер, гимнастар нағыз чемпионның тәрбиесінен өтті.
Р. В. Курвякова - «Еңбек резервтері» (Кишинев, 1962)», Буревестник» (Баку, 1964-1968), «Сталь» (Днепропетровск, 1968-1979) командалары құрамында ойнаған. Спорттағы еңбек жолында Қазақ ССР (1961) құрамасында бастап, Азербайжан ССР (1965-1968), КСРО Жастар (1967), КСРО (1971-1976) құрама командаларында ойнады.
«Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.
Мақалалар - Статьи
Олимпиада Раисы Курвяковой // Мой город. - 2009. - 26 ноября. - С. 32.
Интернет ресурстар
Интернет-ресурсы
Властелин колец из ВКО. Олимпийская чемпионка Раиса Курвякова [Электронный ресурс] : сайт: https://www.sports.kz/news/vlastelin-kolets-iz-vko
Курвякова Раиса Васильевна [Электронный ресурс] : сайт:
http://www.biograph.ru/index.php/whoiswho/2/2388-kurvyakova
Нұғымаров Айбек, балуан (1982)
Нұғымаров Айбек Құралбекұлы 15 мамыр 1982 жылы туған. 2003 жылы Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің дене шынықтыру және спорт мамандығын бітірген. 2003 жылдан бері “ Абай ауданы бойынша ШҚО балалар-жасөспірімдер спорт мектебі” мемлекеттік мекемесінің дзю-до бөлімінде жаттықтырушылық қызмет атқарады. Үйленген, бір ұл, бір қызы бар. Күллі Алаш баласы ғана емес жарты дүниенің назарын өзіне аударған «Қазақстан барысы» турнирі өз мәресіне жетті. Осымен үшінші мәрте өткізіліп отырған алыптар айқасында шығысқазақстандық балуан Айбек Нұғымаров жеңімпаз атанды.
Айбек, Елбасы жүлдесі үшін үшінші рет ұйымдастырылған «Қазақстан Барысы-2013» турнирінің жеңімпазы. Қазақтың «бас барысы» атанды. Өздеріңізде білесіздер, бұл байрақты бәсекеде үш жыл қатарынан бағын сынап, бірінші жылы жүлдегерлер санатында қосыла алмадым. Ал былтыр қолаға қол жеткізді, биыл бас жүлде бұйырды. «Қазақстан Барысы» додасы - қазақ күресінің бағын ашқан жоба. Еліміздегі балуандар үшін ең маңызды бәсеке қазақ күресінен өтетін әлем чемпионаты еді. Қазір «Қазақстан барысы» жобасының дәрежесі олимпиадалық ойындардан еш кем емес. Осыған қарап, төл күресіміздің төрімізге озғанын байқаймыз, Бүгінде қазақ күресіне әлем халықтары да қызығушылықтарын танытуда. Иә, «Қазақ барысының» арқасында елдің ұлына, сүйікті балуанға айналды.
Нұғымаров Айбек туралы:
Әбілхан , Серік. "Қазақстан барысында" қос балуанымыз жүлдегер атанды [Мәтін] / С. Әбілхан // Дидар. - 2012. - 25 қыркүйек.- Б.1. Мәкенова, Бұлбұл. Қос балуанға құрмет [Мәтін] / Б. Мәкенова // Егемен Қазақстан. - 2012. - 10 қазан.- Б.12. Нұғымаров, Айбек. Нұғымар атам да жас кезінде күреспен шұғылданған екен [Мәтін] : ["Қазақстан барысы" республикалық турнирінің қола жүлдегері А. Нұғымаровпен сұхбат.] / А. Нұғымаров ; сұхбат. Ә. Қадылбекұлы // Дидар. - 2013. - 21 маусым.- б.8. Нұғымаров, Айбек. Жерлестерімнің тілеуі қайратымды асырды [Мәтін] : ["Қазақстан барысы" турнирінің жеңімпазы А.Нұғымаровпен сұхбат.] / А. Нұғымаров ; сұхбат. Д. Анаш // Дидар. - 2013. - 2 шілде.- б.1. Қожамкей, Жанаргүл. "Қазақстан барысы" жеңісін Астананың мерейтойына арнады [Мәтін] / Ж. Қожамкей // Өскемен. - 2013. - 4 шілде.- Б.3. Елубай , Оңдасын. "Қазақстан барысы" - Өскеменде [Мәтін] / Елубай О. // Егемен Қазақстан. - 2013. - 5 шілде.- Б.9.