Карамендин С.И.

Обновлено 25.02.2022 16:59

Карамендин Сейткали Идрисович (1913-1997) - исследователь устной казахской литературы, исследователь и пропагандист наследия Абая.
Сейткали Карамендин родился в 1913 г. в с. Атай Абайского района Восточно-Казахстанской области. В 1928 г. поступил в Семипалатинский ветеринарный техникум.

С юности он увлекался казахским литературным наследием, сочинениями Абая, легендами и рассказами. Впоследствии он начал собирать образцы казахского фольклора, которые теперь хранятся в Институте литературы и искусства.

Карамендин - первый коллекционер произведений поэта Кокбая Жанатаева. Поэмы Кокбая «Сабалак», «Четыре правила» и «Наурызбай-Фатима» публикуются как отдельная книга под названием «Абылай» (1993).

Автор произведения "Жаhангер" и ряда критических и биографических статей. 

С. Қарамендин шығармалары 

Произведения С. Карамендина

Кітаптар – Книги

Қарамендин С. Жаhангер.- Алматы: Жазушы, 1989.- 46бет

С. Қарамендиннің мерзімді басылымдардағы мақалалар

Статьи С. Карамендина в периодических изданиях

Қарамендин, С. Ақындар өлкесi /С. Карамендин // Орталық Қазақстан.- 1977.-23 сент.

Қарамендин, С. Абай: Өлең / С. Карамендин// Жұлдыз.- 1978.-N 10.-124 б.

Қарамендин, С. Бөгембай батыр: [Қазақ халқының айбынды батыры Қазақстанның Россияға қосылуына ат салысқан мемлекет қайраткерi Бөгембай батыр туралы] / С. Карамендин // Жұлдыз.- 1982.- N 8.- 205-207 б.

Қарамендин, С. Абай мен Байкөкше ақын / С. Карамендин // Жұлдыз.- 1984.-N 3

Қарамендин, С. Байкөкше ақын /С. Карамендин// Жұлдыз.- 1985.-N 6

Қарамендин, С. Көбей бидiң сөздерi: [1710-1785 ж. аралығында өмiр сүрген белгiлi шешен] /С. Карамендин// Жұлдыз.- 1987.- N 2.- 202-203 б.

Қарамендин, С. Ақиықтың бiрi едi: [А.Байтұрсынов өмiрi туралы көз көрген жайлар, естiгендерiмнен] /С. Карамендин // Лениншiл жас.- 1989.- 20 дек.

Қарамендин, С. Әз ағаны көрген ем: [Ж.Аймауытов туралы естелiктерден] /С. Карамендин// Алматы ақшамы.- 1989.- 3 май.

Қарамендин, С. Ұлы адам шәкiрттерiн ұмытпайық: [Көкбай] /С. Карамендин// Қазақ әдебиетi.- 1990.-23 наурыз.

Қарамендин, С. Мiржақып пен Көкбай: [М.Дулатов пен К.Жанатаевтың хат арқылы жазысқан өлеңдерi] /С. Карамендин// Лениншiл жас.- 1991.- 9 қаңтар.

Қарамендин, С. Бекежан да бiр арыс: "Қыз Жiбек" хиссасының Сегiзсерi шығарған алғашқы нұсқасы туралы /С. Карамендин // Қазақ әдебиетi.- 1991.- 19 шiлде.- 12 б.

Қарамендин, С. Батырдың аты өшпейдi: [Төрт Бөгенбай, үш Бөкенбай хақында] // С. Карамендин/ Қазақ батырлары.- 1992.- ақпан.- N 4.- 11 б.

Қарамендин, С.Тарихи жырлар хақында / С. Карамендин// Семей таңы.- 1991.- 12 қазан.

Қарамендин, С. Ұлы ақынның әдiл билiгi: [Абайдың 150 жылдығы қарсаңында] / С. Карамендин// Өркен.- 1992.-7 наурыз.

Қарамендин, С. "Әмiрхан" әнi жөнiне: [А.Затаеевичтiң "Қазақ халқының 1000 әнi" атты жинағына кiрген ән тарихынан] /С. Карамендин // Түркiстан.- 1996.-31 қаңтар

Қарамендин, С. Сегiз Серiнiң Мұғал биге көңiл айтқаны: [Қазақ халқының ХIХ ғ. бiрiншi жартысында өмiр сүрген суырып салма әншi-ақыны Сегiз Серi Шақшақұлының Мұғал биге (1768-1852 ж.ж.) көңiл айтуы туралы] / С. Карамендин // Қазақ әдебиетi.- 1996 - 13 тамыз(N 33). - 14 б.

Қарамендин, С. Бiрiншi Бөгенбай: [ХVII ғ. өмiр сүрген қазақ сардары, батыр Керей Майманұлы (1690-1775 ж.) туралы] / С. Карамендин// Жұлдыз.- 1996.- N 3.- 196 б.

Қарамендин, С.Досым едi /С. Карамендин// Жалын.- 2010. - № 3. - 30-32 б.Ақын Қ.Аманжолов туралы естелiктен.

Қарамендин Сейтқали туралы туралы әдебиет

Литература о Карамендине С.

Сейдеханов, К. Бал жинаған арадай: [Халық аузынан сөз жауhарын сүзген әдебиет саласындағы қайраткер С.Қарамендин туралы] /С. Карамендин // Егемен Қазақстан.- 1994. -10 маусым

Қарамендетегi ,Т."Мақпал Сегiз" халқымыздың ғашықтық дастаны / С. Карамендин// Қазақ әдебиетi.- 2012. - 25 - 31 қаңтар (№ 3/4). - 10 б. Сейiтқали Қараменденiң туғанына 100 жыл толуына орай.

Алпысбаева, Қ.Халық әдебиетi және Қарамендин: Сейiтқали аға жинаған төрт томдық мұрада қандай шығармалар бар? /С. Карамендин// Түркiстан.- 2013. - 12 желтоқсан (№ 50). - 12 б.

Алпысбаева, Қ. Сейiтқали Қаремендин - халық әдебиетi үлгiлерiн жинаушы / С. Карамендин// Керуен.- 2014.- № 1.- 52-58 б.

Карменов Ж.

Обновлено 08.11.2024 15:02

Карменов Жанибек (1949 - 1992) – писатель, певец и музыкант. Заслуженный артист Казахстана.

Родился 22 марта 1949 года в с. Карауыл, Абаевского района, область Абай.  После окончания школы Жанибек поступил в Казахский государственный университет, занимался в эстрадной студии. Его руководителем стал известный певец Жусупбек Елебеков. Биография, личная жизнь и творчество Жанибека Карменова связаны с разными видами искусства. Он занимался литературой, превосходной пел, писал песни, которые стали гордостью казахского народа. Певец основал кафедру народного пения в консерватории и первое время был ее заведующим. 
Известный исполнитель также занимался исследованием казахского фольклора. 
1984 г. - публикация художественных книг, посвященных народному творчеству и музыке, премия Ленинского комсомола 
1990 г . - Заслуженный артист Казахстана 
1996 г. - имя Жанибека Карменова присвоено музыкальной школе в его родном поселке.  

Ж.Кәрменовтың шығармалары
Произведения Ж.Карменова
Кітаптар-Книги  

Кәрменов, Ж. Ақылбайдың әні: повесть, әңгімелер / Ж. Кәрменов. - Алматы : Жалын, 1980. - 152 б.
Кәрменов, Ж. Ғашықтың тілі: повесть, әңгімелер / Ж.Кәрменов. - Алматы : Өнер, 1988. - 272 б.
Кәрменов, Ж. Әніңнің қазақ жетпес бұрмасына / Ж.Кәрменов - Астана : Фолиант, 2002. - 232 б.
Кәрменов, Ж. Махаббат әні: повестер мен әңгімелер / Ж. Кәрменов. - Астана : Астана полиграфия, 2009. - 352 б.  

Мерзімді басылымдарда жарияланған мақалалары
Публикации в периодической печати  

Кәрменов, Ж. Жаңғыртқан асқақ әнмен кең даланы: [К.Әзірбаевтың әншілік өнері туралы] / Ж.Кәрменов // Жұлдыз . - 1984. - № 4. - Б.193-195.
Кәрменұлы, Ж. Өзге емес, өзім айтам өз жайымды / Ж.Кәрменұлы // Қазақ әдебиеті. - 2001. - 5 қаңтар.- Б.9.
Кәрменұлы, Ж. "Өзге емес, өзім айтам өз жайымды" / Ж.Кәрменұлы // Ертіс өңірі. - 2005.- 29 қыркүйек.- Б.11.
Кәрменов, Ж. Кененнің әнін естігенде дала оянып бас көтергендей болады / Ж.Кәрменов // Аңыз адам. - 2012. - №4 - Б.33.
Кәрменов, Ж. Туған жер туралы толғау / Ж. Кәрменов // Абай. - 2012. - №1-4.- Б.158-160.
Кәрменов, Ж. Жаны өз әніндей, өз күйіндей сұлу әрі шыншыл  / Ж.Кәрменов // Аңыз адам. - 2012. - №15. - Б.19. 

Ж.Кәрменовтың қатысуымен шыққан басылымдар
Издания, вышедшие при участии Ж.Карменова

Жұмабаев Мағжан // Қазақ әндерiнiң антологиясы: Екi томдық. Т.1. Халық әндерi мен халық композиторларының әндерi/ Құраст.Ж.Кәрменов.- Алматы,1990.- Б.225-228.
Қазақ әндерiнiң антологиясы. 1: Халық әндерi мен халық композиторларының әндерi / Құрастырған Жәнiбек Кәрменов.- Алматы: Өнер, 1990.- 336 б.

Ж.Кәрменов туралы әдебиеттер
Литература о Ж.Кәрменове 

Қазақ мәдениеті: энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: Аруна, 2010. – Кәрменов Жәнібек: Б.285-286.
Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2014.- Кәрменов Жәнібек: Б.385-386.
Жасыл белес: деректі әңгімелер, очерктер, мақалалар. - Алматы : Жалын, 1986. - 198 б.
Боранғалиұлы, Т. Ғасырға сыр: Мақалалар. Толғаулар. Зерттеулер / Боранғалиұлы Т. - Астана : Елорда, 2001. - 308 б.
Жәнiбек: Естелiктер / Құраст.: Т.Жұртбай,Т.Байгенқызы.- Алматы: Жалын, 2001.- 368 б.
Семей әншілері: био-библиографиялық портрет. – Семей, 2006. - 32 б.

***

Карменов Жанибек (1949-1992): Биографические сведения.- гл. ред. Б.О.Жакып; // Искусство Алматы в персоналиях/ гл. ред. Б.О.Жакып.- Алматы: ТОО "Қазақ энц.", 2009.- С.122  

Мақалалар-Статьи 

Серғалиев, М. Шалдардың шапағаты (Жәнiбек Кәрменовтың жазбалары) // Парасат.- 1996.- №1.- Б.16-17.
Қашқынов Ж. Қос саңлақ: [Ән өнерінің майталманы Ж.Елебеков пен сазгер,әнші Ж.Кәрменов туралы] / Қашқынов Ж. // Жас алаш. - 1996. - 9 шілде
Сейдімбек, А. Менің Жәнібегім: [Әнші Жәнібек Кәрменов туралы] / А.Сейдімбек // Қазақ әдебиеті. - 1999. - 12 наурыз. - Б.3.
Сейсенұлы, Д. Әз- Жәнібек туралы сөз: [Ж. Кәрменовтың туғанына 50 жыл] / Д. Сейсенұлы // Семей таңы. - 1999. - 18 наурыз.- Б.3
Еркежанов, Б. Жүрегімде әнің қалды.: [Күміс көмей әнші Ж. Кәрменов жайында естелік] / Б.Еркежанов // Дидар. - 1999. - 18 мамыр.-Б.2.
Ибрагимов, Т. Жәнібектің рухымен тілдесу.: [ Белгілі сазгер-әнші Ж.Кәрменов жайлы үзік сыр] / Т.Ибрагимов // Семей таңы. - 1999. - 27 мамыр-2 маусым.- Б.3.
Нұржекеұлы, Б. Жадымызда дауысы Жәнібектің: [Жәнібек Кәрменов туралы] / Нұржекеұлы Б. // Парасат. - 1999. - №4.- Б.16-17. 
Жеңісұлы, Е. Жәнібек - жастық / Е.Жеңісұлы // Жас алаш http://www.zhasalash.kz. - 2001. - 22 ақпан.- Б.3.
Баймағамбетова, Г. Алаштан ән оздырған Жәнібек елінің есінде: [Әнші Жәнібек Кәрменов туралы ] / Г.Баймағамбетова // Дидар. - 2003. - 1 қаңтар.- Б.4.
Уәлиева, Ә. Халық әндерін орындаушы - Жәнібек Кәрменов / Ә. Уәлиева // Музыка әлемінде= В мире музыки. - 2007. - №1.- Б.29-30.
Әбсадық, Ж. Әннің Әз-Жәнібегі / Ж. Әбсадық // Қазақ әдебиеті. - 2008. - 25 шілде.- Б.7.
Кәрменова Д. Борышын өтеген / Д. Кәрменова // Ұлан таңы. - 2009. - 12 ақпан.- Б.2.
Тілеухан, Б. Алаштан ән оздырған / Б. Тілеухан // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 3-9 сәуір.- Б.1,10.
Бәйкенқызы, Т. Жәнібек ән салғанда терезе сылдырлайтын / Т. Бәйкенқызы // Семей таңы. - 2009. - 8 қазан.- Б.10.
Қасымжанұлы, С. Бар жүректің төріндегі Жәнібек / С. Қасымжанұлы // Ертіс өңірі. - 2009. - 4 қараша.- Б.13.
Кәкенов, А. Жәкеңнің домбырасы киелі дүниеме айналды... / А. Кәкенов ; сұхбат. М. Иманғали // Дидар. - 2011. - 14 ақпан.- Б.5.
Иманғали, М. Асық ойнағаннан гөрі асыл сөзді тыңдауға ынтық болыпты немесе Жәнібек Кәрменов туралы не білеміз? / М. Иманғали // Дидар. - 2012. - 30 наурыз.- Б.20-21.
Сейсенұлы, Д. Ән-домбыраның оралуы: [дәстүрлі әнші Жәнібек Кәрменовтің домбырасы жайлы] / Д. Сейсенұлы // Егемен Қазақстан. - 2012. - 12 мамыр.- Б.7.
Байдәулет, Қ. Жәнiбектiң күмiс шақшасы: [Жәнібек Кәрменов туралы естелік] // Айқын. - 2012. - 19 қыркүйек. - Б.8.
Сейсенұлы, Д. Ән әлемінің әз-Жәнібегі еді: [Әнші Ж. Кәрменов туралы] / Д. Сейсенұлы // Дидар. - 2012. - 8 қараша.- Б.20.
Матаев, Х. Сұлу әнші Жәнібек / Х. Матаев // Абай. - 2012. - №1-4.- Б.153-157.
Мұсағали, Ж. Арманы биік асыл ер: [Әнші, өнертанушы, ұстаз Жәнібек Кәрменов туралы] / Ж. Мұсағали // Қазақ әдебиеті. - 2014. - 18 сәуір.- Б.11.
Рахымбекқызы, Т. Жүректерде жыры қалған Жәнібек / Т. Рахымбекқызы // Абай елі. - Семей, 2014. - 8-14 желтоқсан.- Б.4.
Тоқанұлы, Б. Жәнібек Кәрменовтың Баян-Өлгийге сапары / Б. Тоқанұлы // Дидар. - 2017. - 2 наурыз.- Б.18-19.
Нұғманбек, Р. "Жәнібек ән салады...": [Семей драма театрында Ж. Кәрменовтың мерейтойына арналған драма сахналанды] / Р. Нұғманбек // Дидар. - 2018. - 5 маусым.- Б.4.
Мұқаш, Қ.  Жәнібектің әні / Қ. Мұқаш // Дидар. - 2019. - 23 қаңтар.- Б.16.
Ожарова, Қ.  Жәнібектің домбырасы музейде тұр: [Әнші, жазушы Ж. Кәрменовтың туғанына 70 жыл.] / Қ. Ожарова // Дидар. - 2019. - 19 ақпан.- Б.5.
Санбаев, Махмұтбай. Достықтық үлгісі ән Жәнібек: әнші Жәнібек Кәрменов туралы / М. Санбаев // Ертіс өңірі. - 2021. - 28 сәуір.- Б.11
Мағауин, Мұхтар. Жәнібек Кәрменов / М. Мағауин // Жас Алаш. - 2021. - 6 мамыр.- Б.8-9, 10.
Сабырбай Қ. Тұрсынғазы туындыларының тарихы / Қ. Сабырбай // Семей таңы. - 2021. - 19 қараша.- Б.4.
Сейсенұлы, Дәулет. Ән өнерінің әз - Жәнібегі / Д. Сейсенұлы // Ана тілі. - 2024. - 15 ақпан (№6).- Б.9
Мұса, Әділет. Алаштан ән оздырған айбоз еді...: әнші, жазушы, ақын, композитор Жәнібек Кәрменов туралы / Ә. Мұса // Түркістан. - 2024. - 16 ақпан (N7).- Б.7

***

Троеглазова,  А. Литературное чтение / Троеглазова А. // Начальная школа Казахстана. - 2004 - N 1 - С. - №1 - С. 26.
У школ новые имена  // Рудный Алтай. - 2006. - 12 окт. - С. 2.
Байбек,  А. Казахская традиционная музыка на современном этапе развития // Мысль.- 2007. - N 9. - С. 49-55.
Никифоров,  В. Полезные уроки Абайского района: [о выездном заседании областного акимата в Абайском районе] / В. Никифоров // Рудный Алтай. - 2012. - 19 ноября. - С. 1, 2.
Сейсенулы, Даулет. "Каламкас": 40 лет вдохновения и созидания / Д. Сейсенулы // Вести Семей. - 2012. - 13 нояб. - С. 4.
Никифоров, Владимир. Полезные уроки Абайского района / В. Никифоров // Вести Семей. - 2012. - 20 нояб. - С. 1-2. 
Вологодская Г. В память о музыканте: [о Жанибеке Карменове] / Г. Вологодская // Казахстанская правда. - 2019. - 16 апреля. - С. 5.
Омаров Д. В памяти своей храним: [о литературно-музыкальном вечере в библиотеке им. А.С. Пушкина, посвященный 70-летию писателя и музыканта Ж. Карменова: биография] / Д. Омаров // Рудный Алтай. - 2019. - 2 апреля. - С. 4
Естаева, Гульжан. Полвека с музыкой: в селе Карауыл отметили 50-летний юбилей музыкальной школы имени Жанибека Карменова / Г. Естаева // Рудный Алтай. - 2021. - 12 октября.- С.4.

Интернет ресурстар
  Интернет - ресурсы 

«Биография : Карменов Жанибек» [электронный ресурс]. – Сайт. – Режим доступа : http://myz.nur.kz/artist-69152-karmenov-zhanibek(дата обращения 08 ноября 2018)

Карбушев Ф. М.

Обновлено 09.11.2022 16:27

Карбушев Федор Михайлович (1904-1984 гг.) - поэт-песенник, член Союза журналистов СССР.

Родился 15 мая 1904 г. в деревне Никольск Колыванской волости Новониколаевского уезда (ныне Новосибирская область). В 1926 году он добровольно ушел в ряды Красной Армии, служил в Краснознаменной Златоустовской дивизии. По долгу службы ему приходилось жить и работать во многих районах нашей страны. В эти годы он начал писать стихи, которые со страниц стенных газет шагнули на страницы газет «Стальной путь», «Путь к коммунизму», «Сельская правда» и т.д.

В 1947 году по болезни комиссовали из органов НКВД. В этом же году Ф. Карбушев переехал на постоянное место жительства в поселок Аблакетка, тогда еще не входивший в городскую черту Усть-Каменогорска (Восточно-Казахстанская область). Устроился на работу техником-смотрителем в поселковый Совет, поступил в восьмой класс вечерней школы, принимал активное участие в строительстве Усть-Каменогорской ГЭС.

Первые его песни – «Ванюша-кузнец», «Ой ты, Коля, Николай», «Парень с Иртыша», «Песня лесоруба» - в Усть-Каменогорске запели в 1953 г. Они публиковались на литстраницах областной газеты «Знамя коммунизма», при ней существовала литературное объединение, членом которого он был с первого дня приезда в Усть-Каменогорск. В 1955 г. исполнители песен Федора Михайловича стали лауреатами различных конкурсов самодеятельности. Песня «Про Ваню» в 1957 г., получила первую премию Казахстана, песня «Парень-паренек» в 1958 г. была названа победительницей Всесоюзного конкурса. Тогда же обе они и другие песни Ф. Карбушева попали сразу в несколько песенных сборников. В 1958 году поэт, совместно с алтайским композитором В. Пеньковым, написал песни «Алтайская степь» и «Люба», а в областной Дом народного творчества их и остальные песни отдельным сборником.

С 1952 по 1959 г. поэт-песенник работал председателем Аблакетского поссовета, а в 1959 - 1962 г. устроился заведующим клубом конденсаторного завода. С 1954 г. возглавлял литературную группу, которая выросла в литобъединение которая действовала при редакции многотиражной газеты стройки гидроузела «Иртышгэсстрой». Задушевные песни Федора Михайловича полюбились людям. Около ста самодеятельных и профессиональных композиторов написали на его стихи музыку, лучшие включены в репертуары хоров, ансамблей, солистов.

В 1984 году вновь образовавшейся улице поселка Аблакетка города Усть-Каменогорска присвоено имя Федора Михайловича Карбушева.

Ф. М. Карбушев шығармалары

Произведения Карбушева Ф. М.

Кітаптар - Книги

Карбушев, Ф. Песни [Текст] : сборник / Ф. Карбушев. - Алма-Ата: Казгослитиздат, 1963. - 39 с.

Сборник песен [Ноты] : [для голоса и фп.] / авт. текста Ф. Карбушев. - Усть-Каменогорск : Восточно-Казахстанский областной дом народного творчества, 1958. - 31, [1] c.

Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях и сборниках

Карбушев, Ф. Песня об Иртышском море [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Казахстанская правда. - 1960. - 6 августа.

Карбушев, Ф. Песня целинников [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Целинный край. - 1961. - 13 марта

Карбушев, Ф. Про Ванюшку-кузнеца [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Казахстанская правда.- 1961.- 12 февраля.

Карбушев, Ф. Мой город [Текст] : стихи // Казахстанская правда. - 1962. - 11 февраля.

Карбушев, Ф.Спойте о солдате [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Учитель Казахстана. - 1970. - 4 марта.

Карбушев, Ф. Узоры [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Учитель Казахстана. - 1970. - 1 января.

Карбушев, Ф. Березка [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Учитель Казахстана.- 1971.- 1 января.

Карбушев, Ф. Край родной [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Рудный Алтай. - 1983. - 7 ноября.

Карбушев, Ф. Мир вам, люди планеты [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Луч. - 1985. - 1 января.

Карбушев, Ф. Песня о Ленине; Комсомольцам двадцатых и восьмидесятых [Текст] : стихи / Ф. Карбушев // Знамя труда. - 1983. - 7 ноября.

Карбушев, Ф. Мы носим звание коммунистов [Текст] : стихи / Карбушев Ф. // Коммунистический труд. - 1984. - 1 декабря.

Ф. М. Карбушев туралы әдебиет

Литература о Карбушеве Ф. М.

Утро над Иртышом [Текст] : сборник / Восточно-Казахстанское литературное объединение. - Усть-Каменогорск : Облиздат, 1960. - 211 с. (Введено оглавление)

Художественная литература о Восточном Казахстане [Текст] : Рекомендательный указатель литературы. - Усть-Каменогорск : Б. и., 1968. - 61 с.

Памятные места русской литературы в Усть-Каменогорске [Текст] : набор из 32 буклетов / авт. предисл. П. Д. Поминов. - Усть-Каменогорск : изд-во ВКГУ, 2007

Звено Алтая [Текст] : история и современность : к 90-летию Восточно-Казахстанского литературного объединения / Т. Сидихменова . - Усть-Каменогорск : Либриус, 2011. - 472 с.

Чистяковские чтения [Текст] : материалы регионального семинара (14 апреля 2011 г.) / Министерство образования и науки Республики Казахстан, Казахстанско-Американский свободный университет. Ч. 1. - Усть-Каменогорск : КАСУ, 2011. - 195 с.

Памяти Михаила Чистякова... [Текст] : сборник воспоминаний и очерков / Министерство образования и науки Республики Казахстан, Казахстанско-Американский свободный университет. Ч. 2. - Усть-Каменогорск : КАСУ, 2011. - 169 с.

Мақалалар
Статьи

Кузнецов, П. Человек большой души [Текст] / П. Кузнецов // Рабоче-крестьянский корреспондент. - 1959. - №12. - С. 45 - 50.

Киселев, С. У песни вырастают крылья [Текст] / С. Киселев // Знамя коммунизма. - 1963. - 7 августа.

Аркадьев, В. Встреча с героями [Текст] : [о встрече с Героями Советского Союза и обсуждение книги "Бесстрашные" в читальном зале ВК областной библиотеки им. А. С. Пушкина] / В. Аркадьев // Рудный Алтай. - 1965. - 22 апреля. - С. 4.

Федоров, К. Песни нашего земляка [Текст] / К. Федоров // Рудный Алтай. - 1977. - 5 января. - С.

Карбушев Федор Михайлович [Текст] // Рудный Алтай. - 1984. - 18 апреля.

Капустин, П. Песни продолжают жить [Текст] : [О жизни и творчестве поэта Ф.М.Карбушева] / П. Капустин // Рудный Алтай. - 1998. - 30 июля

Капустин, П. Синеблузочник [Текст] : [Воспоминания автора о встречах с усть-каменогор.поэтом Ф.М.Карбушевым] / П. Капустин // Рудный Алтай. - 1999. - 19 октября. - С.

Мельникова, Н. Жизнь и лира Федора Карбушева [Текст] : (К 100-летию поэта-песенника) / Н. Мельникова // Рудный Алтай. - 2004. - 22 июня. - С. 4

Дурново, И. Драгоценные автографы [Текст] / И. Дурново // Рудный Алтай. - 2005. - 19 март. - С. 9

Рифель, Л. Наш поэт, солдат, наш старый "правдист" [Текст] / Л. Рифель // Семь дней. - 2006. - 15 сентября. - С. 9.

Тарлыкова, О. "Что ж молчишь, баян мой фронтовой?" [Текст] : [поэзия и музыка в творчестве М. Чистякова] / О. Тарлыкова // Мәдениет жаршысы . - 2009. - № 12. - С. 16 - 21.

Дурново, И. И поэт с поэтом говорит [Текст] / И. Дурново // 7 дней. - 2012. - 20 сентября. - С. 3.

Горская, Е. Жизнь и лира Федора Карбушева [Текст] / Е. Горская // 7 дней. - 2014. - 27 марта. - С. 7.

Интернет ресурстар

Интернет ресурсы:

Федор Михайлович Карбушев [Электронный ресурс] : [биография] // Государственный архив Восточно-Казахстанской области : сайт. – Режим доступа : http://e-arhiv.vko.gov.kz/ru/Page/Index/1446 

Касенов Т.

Обновлено 14.03.2022 10:43

Касенов Турлыхан (1902-1940) - поэт, педагог, публицист.

Родился в 1940 г. в местечке Теректы аула № 19 Кандыгатайской волости (ныне село Капанбулак Жарминского района Восточно-Казахстанской области). Отец поэта Касен Кажы, дважды посетивший Мекку, был просвещенным, чтимым в роду человеком. Турлыхан начал учебу у аульного муллы, впитал каноны высокой духовности, затем получал уроки у светского мугалима. В 1920 г. Турлыхан приехал в Семипалатинск (ныне Семей), где поступил на учительские курсы. В 1921-1924 гг. Т. Касенов работал в школе. В 1925 г. он поступил в Семипалатинский педагогический техникум. После учебы молодой учитель возвращается в родной аул, открывает одну из первых школ в Восточном Казахстане. Турлыхан Касенов свободно владел арабской, латинской и русской письменностью. Сейчас родная школа в селе Капанбулак носит имя Турлыхана Касенова.

Талантливый просветитель внес большой вклад в ликвидацию безграмотности, осуществление всеобуча, руководил народным образованием в Аягозском, Кокпектинском районах, был директором первой школы колхозной молодежи, открытой в Семипалатинске (ныне Семей) в 1930 г. Уже в студенческие годы он стал писать, не оставлял поэтическое творчество и в годы работы в области просвещения. В 1934 г. Касенов был принят в ряды Союза писателей Казахстана. Работал с классиками казахской литературы С. Сейфуллиным, Б. Майлиным, И. Джансугуровым.

Молодой поэт на страницах газет и журналов, воспевал свое время, свою эпоху, первые большие стройки в родном крае. В 1934 году поэма «Турксиб» была напечатана во втором номере журнала «Қазақ әдебіеті» (ныне журнал «Жұлдыз»). В 30-е годы многие стихи, поэмы молодого поэта были опубликованы в газетах «Лениншіл жас» (ныне «Жас Алаш»), «Социалды Шығыс», «Екпінді» (ныне «Семей таңы») и др.

Возглавлял Восточно-Казахстанское областное отделение Союза писателей Казахстана, организовал литературный альманах «Еңбек». Пламенный публицист, Т.Касенов открыто высказывал свое мнение, за что впоследствии и подвергся гонениям. В 35 лет против него было выдвинуто обвинение в национализме. В 1940 г. Турлыхан Касенов как «враг народа» был репрессирован и погиб в застенках ГУЛАГа.

Автор рассказов «Кім күшті» (1929), «Нүкен» (1935), «Ерлер әңгімесі» (1934),  поэм «Радио сөзі», «Оспан комсомол» (1934), иследовательских трудов «Әріп ақын», «Әдебиет жұмысына ат салысайық». В книге Александра Затаевича «500 казахских песен и кюйев» записано 13 казахских народных песен в исполнении Турлыхана Касенова, такие как «Ардақ», «Қайрма», «Түлкітымақ», «Қарагөз-ау»и др.

Имя Турлыхана Касенова носит школа в с. Капанбулак Жарминского района Восточно-Казахстанской области.

 Т. Қасеновтың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары

Публикации Т. Касенова в периодических изданиях и сборниках

 Қасенұлы,Т. Ахаңның шығармашылық даралығы [Текст] : [А. Байтұрсыновтың мысалдарының қазақ әдебиетіндегі орны] / Т. Қасенұлы // Жұлдыз. - 1994. - № 7. - Б. 181-185.

Жарма ақындары [Мәтін] : антологиялық жинақ. 1-ші кітап / құрастырған М. Иманжапаров, М. Зүкенұлы. - Семей : Үш биік, 2010. - 328 б. - Т. Қасенұлы.

 Т. Қасеновтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и творчестве Т. Касенова

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Қасенұлы Тұрлықан: б. 455.

Қазақ әдебиеті [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық / Қазақстан Республикасы мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі. - Алматы : Аруна, 2005. - (Мәдени мұра). – Қасенұлы Тұрлықан: б. 323.

Шығыс жұлдыздары [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. Т. 1 : Сөз зергерлері. Мәдениет майталмандары / құрастырушылар Ұ. Есдаулет, К. Құрмансейіт, Д. Кәпұлы. - Астана : Фолиант, 2011. - Қасенұлы Тұрлықан: б. 103.

Қазақстан жазушылары.ХХ ғасыр [Мәтін] : анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. – Қасенұлы Тұрлықан: б. 183.

Қазақстан жазушылары [Мәтін] : анықтамалық / құраст. С. Қамшыгер; Қ. Жұмашева. - Алматы : Ан Арыс, 2009. - Қасенұлы Тұрлықан: б. 232-233.

Семей өңірінің ақын-жазушылары [Мәтін] : био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. – Тұрлықан Қасенов: б. 47-48.

 1997

Тұрлықан ақын [Мәтін] : деректі жинақ / құрастырған М. Айтбайқызы, Қ. Рысбекұлы, Т. Жәкітайұлы, С. Сүйіндікова. - Алматы : Ер-Дәулет, 1997. - 201 б.

  2002

Рысбекұлы Қ. Қайтпас қайсар қазақпын [Мәтін] : [ақын, жазушы, қоғам қайраткері Тұрлыхан Қасенұлы туралы]. – Астана : Ер-Дәулет, 2002. – 216 б.

Рамазанов, С. Қашанда халқымен бірге [Мәтін] : [ақын, жазушы, қоғам қайраткері Тұрлыхан Қасенұлы туралы] / С. Рамазанов // Семей таңы. - 2002. - № 13. - Б. 3.

Рамазанов, С. Осындай ақын болған [Мәтін] : [ақын, жазушы, қоғам қайраткері Тұрлыхан Қасенұлы туралы] / С. Рамазанов, Д. Сейсенұлы // Егемен Қазақстан. - 2002. - 26 маусым. - Б. 12.

Мұхамедова, Р. Қайтпас қайсар қазақ [Мәтін] : [ақын, публицист, ағартушы Тұрлыхан Қасенұлының туғанына 100 жыл толуына орай] / Р. Мұхамедова // Семей таңы. - 2002. - 30 тамыз. - Б. 2.

 2003

Мансарин, Т. Тұрлықан ақын [Мәтін] / Т. Мансарин // Қазақстан мектебі. - 2003. - № 2. - Б. 52-55

 2012

Мұхамедханұлы, Қ. Тұрлықан Қасенұлы [Мәтін] / Қ. Мұхамедханұлы  // Қалба тынысы. - 2012. - 28 наурыз. - Б. 3.

  2014

Мұхамедханұлы, Қ. Тұрлыхан Қасенұлы [Мәтін] : [ақын, публицист Т. Қасенұлының өмірі жайлы] / Қ. Мұхамедханұлы // Ертіс өңірі. - 2014. - 22 қазан. - Б.10-11. 

***

Литература Казахстана [Текст] : знциклопедический справочник / Министерство связи и информации Республики Казахстан; Комитет информации и архивов. -  Алматы : Аруна : Қазығұрт, 2010. - (Мәдени мұра). – Касенулы Турлыхан: с. 270-271.

  2002

Гайнуллина, Ф. А. Литература Семипалатинского Прииртышья [Текст] : учебное пособие / Ф. А. Гайнуллина. - Семипалатинск, 2002. - Турлыхан Касенов: с. 56-58.

Бликова, Ж. Слово о Турлыхане [Текст] / Ж. Бликова, Р. Сейпилова // Спектр. - 2002. - 5 апреля. - С. 16

Рамазанов, С. «Бесстрашен и горд…» / С. Рамазанов // Семипалатинские вести.- 2002.- 5 июля.- С.3.

Байгужинов, К. Певец своего народа / К. Байгужинов // Семипалатинские вести.-2002.-16 августа.- С.2.

Рамазанов, С. "Я - свободолюбивый казах, бесстрашен и горд, воспитанный тобой, мой независимый народ" [Текст] : [100 лет поэту, публицисту Турлыхану Касенову ] / С. Рамазанов// Спектр. - 2002. -16 августа. -  С.16.

Рамазанов, Е. "Я свободолюбивый казах..." [Текст] : [к 100-летию поэта, педагога, публициста Турлыхана Касенулы] / Е. Рамазанов // Рудный Алтай. - 2002. - 24 августа. - С. 6

Биданова, А. Короткий век Турлыхана Хасенова / А. Биданова // Наше дело.- 2002.- 30 августа.- С.7.

Сергеева, Ж. Памяти Турлыхана Касенулы посвящается / Ж. Сергеева // Семипалатинские вести.- 2002.- 30 августа.- С.2.

 2006

Писатели Семипалатинскогорегиона [Текст] : био-библиографический указатель / Семипалатинская универсальная научная библиотека им. Абая. - Семипалатинск : Талант, 2006. -Турлыхан Касенов: с. 32-34.

 2011

Мұхамедханов, Қ. Көп томдық шығармалар жинағы [Мәтін]. Т. 9 : мақалалар, зерттеулер, Абай шығармаларына түсініктемелер / Қ. Мұхамедханов. - Алматы : Ел шежіре, 2011. - 384 б. - Т. Қасенұлы (ол туралы).

 2014

Бұл өлең шыққан екен бірталайдан... [Мәтін] : "Біржан-Сара  айтысына" қатысты зерттеу мақалалар мен ғылыми ой-тұжырымдар . - Өскемен : С. Аманжолов атындағы ШҚМУ "Берел" баспасы, 2014. - 506 б. - Т. Қасенұлы.