Құрметті азаматтар
Протазанов А.К.
- Жаңартылды 25.09.2024 15:50
Протазанов, Александр Константинович, мемлекет және қоғам қайраткері (1914-2006)
Тюмень облыстық атқару комитетінің председателі (1960-1963), Тюмень облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы (1962-1964), Шығыс Қазақстан облыстық партия комитеінің бірінші хатшысы (1969-1983)
Александр Константинович Протазанов Украинаның Киев қаласында 1914 жылы 15 тамызда дүниеге келген. Шығыс қазақстан облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметін атқарған ұзақ (1969-1983) жылдар арасында облыстың дамуына орасан зор ықпал еткен. Өскемен қаласындағы талай нысандардың салынуы Протазановтың есімімен тығыз байланысты. Ертіс жағалауы, қаланың сол жағалауындағы құрылыстар, мәдени-әлеуметтік нысандар, мектеп, балабақшалар сол жылдары көптеп салынды. Қаланы азық-түлікпен қамту мәселесін қолға алды, тікелей бірінші хатшының араласуымен құс фабрикасы, жылыжай құрылыстары салынды.
Облыстағы маман, басшы кадрлар даярлау ісіне үлкен мән беріп, көптеген өнеркәсіп, мекеме басшыларын тәрбиелеп шығарды. Облыс экономикасын, мәдениетін көтеруге елеулі үлес қосқан белгілі қоғам қайраткері одақ дәрежесіндегі зейнеткер. Өмірінің соңғы жылдарында Мәскеу қаласында тұрса да үнемі облыс, қала өмірімен тығыз байланысып отырған. Көптеген мемлекеттік марапаттардың, оның ішінде үш мәрте Ленин орденінің, Октябрь революциясы орденінің, алты мәрте Еңбек Қызыл Ту орденінің иегері.
1996 жылы 10 қазанда А.К. Протазановқа Өскемен қаласының Құрметті азаматы деген атақ берілді.
Протазанов 2006 жылы өмірден өтті.
Александр Константиновичтің есімін шығысқазақстандықтар үлкен құрметпен еске алады. Мемлекет, қоғам қайраткері, бірнеше жыл облысты басқарған іскер басшының есімін мәңгі есте қалдыру үшін Өскемендегі бір көшеге А.К. Протазановтың есімі берілген.
2013 жылы 14 қыркүйекте «Ульба» орталық мәдениет үйінің жанындағы алаңда А.К. Протазановқа ескерткіш ашылды.
2006 жылы 2 ақпанда Мәскеуде қайтыс болған.
Протазанов А.К. туралы
Литература о Протазанове А. К.
Әбуғалиев, М. Тұғыры биік тұлға. [Мәтін] : [А.К.Протазановтың туғанына 85 жыл] / Әбуғалиев М. // Дидар. - 1999. - 14 тамыз.- Б.
Пуссеп, Г. Н. Почетные граждане Усть-Каменогорска [Текст] / Г. Н. Пуссеп, С. С. Грекова. - Усть-Каменогорск : [б. и.], 2008. - 68-69 с.
Восток благодарный Вас не забудет... [Текст]. - Усть-Каменогорск : Архив ВКО, 2011. - 220 с
Его дела не подвластны времени [Текст] : к 85-летию со дня рождения А. К. Протозанова : сборник воспоминаний / сост. Л. Б. Шик . - Усть-Каменогорск : Издательство ВКГУ, 1999. - 159 с.
Жумагулов, Ш. Пройденный путь [Текст] / Жумагулов Ш. - Алматы : DeLuxe Printery, 2006. - 121 с.
Мақалалар – Статьи
Абугалиев, М. Человек познается в пути [Текст] : [Очерк о бывшем секретаре Вост.-Казахст.обкома КП Каз.ССР А.К.Протозанове] / Абугалиев М. // Рудный Алтай. - 1994. - 13 авг. - С. 2.
Александр Константинович - наш земляк [Текст] : [Ряд статей о бывшем секретаре Вост.-Казахст. обкома КП Каз.ССР А.К.Протозанове] // Рудный Алтай. - 1994. - 13 авг. - С. 3.
Семенова О. Александр Протозанов - Почетный гражданин Усть-Каменогорска [Текст] : [О бывш.секр.обкома КП Казахстана] / Семенова О. // Рудный Алтай. - 1998. - 18 авг. - С. 2.
Вспоминаем Протозанова:вот хороший он мужик! [Текст] : [Воспоминания коллег и друзей о бывш.секр.ВК обкома КП Казахстана А.К.Протозанове] // Рудный Алтай. - 1999. - 14 авг. - С. 4.
Мусин, М. Повесть о Протозанове [Текст] : [А.К.,бывш.секретаре обкома КП Казахстана] / Мусин М. // Рудный Алтай. - 1999. - 31 июля;5,10 авг. С. 2.
Люди остаются легендой [Текст] : [Рукопись о А.К.Протозанове, ставшая архивным документом] // Огни Прииртышья. - 2001. - 20 июля. - С. 2.
Семенова, О. Большое видится на расстоянии [Текст] : [Презентация видео-фильма, посвященного А.К.Протозанову] / Семенова О. // Рудный Алтай. - 2002. - 3 сент. - С. 2.
Дорошенко, Х. Эпоха Протазанова [Текст] / Дорошенко Х. // Устинка плюс. - 2006. - 20 февр. - С. 10
Мустафин, С. Все остается людям [Текст] : 2 февраля в областном архитектурно-этнографическом и природно-ландшафтном музее-заповеднике открылась выставка "Все остается людям", посвященная годовщине со дня смерти Александра Протозанова / Мустафин С. // Рудный Алтай. - 2007. - 6 февр. - С. 3.
Перестало биться сердце великого труженника [Текст] : памяти Александра Константиновича Протозанова // Рудный Алтай. - 2006. - 11 февр. - С. 3.
Поломошнова, Л. Студия "Реал Тайм": в режиме реального времени [Текст] / Поломошнова Л. // Достық-Дружба. - 2006 - N 1-2. - №1-.
Храпунов В. В. В Москве скончался бывший первый секретарь Восточно-Казахстанского обкома партии Александр Константинович Протозанов [Текст] / Храпунов В. В., Ахаев В. И. // Рудный Алтай. - 2006. - 4 февр. - С. 1.
Тишковец, Н. Прощаясь с прошлым [Текст] / Тишковец Н. // Устинка плюс. - 2007. - 2 марта. - С. 7
Памятник от слова память [Текст] // 7 дней. - 2013. - 28 февраля. - С. 3.
Обухов, Вадим. Город памяти нашей [Текст] / В. Обухов // 7 дней. - 2013. - 19 сентября. - С. 1-2
Никифоров, В. Человек, которого знали все - и в Кремле, и в толпе… [Текст] : к 100-летию со дня рождения А. Протозанова / В. Никифоров // Рудный Алтай. - 2014. - 11 авг. - С. 3.
Бердюгин, Г. Стратег. Созидатель. Хозяйственник [Текст] : к 100-летию со дня рождения А. Протозанова / Г. Бердюгин // Рудный Алтай. - 2014. - 11 авг. - С. 3.
Щеглов, В. И дольше века... [Текст] : к 100-летию со дня рождения А. Протозанова / В. Щеглов // Усть-Каменогорск. - 2014. - 7 авг. - С. 9.
Сергиенко, А. Человек-легенда всегда в наших сердцах [Текст] : [праздник улицы им. А. Протозанова] / А. Сергиенко // Рудный Алтай. - 2014. - 18 авг. - С. 1, 2.
Цвейгард, Наталья. Юбилейный коктейль [Текст] : В Усть-Каменогорске отметили праздник улицы Протозанова / Н. Цвейгард // Мой город. - 2014. - 21 авг. : №34 (388). - С. 12
Интернет –ресурстар
Интернет-ресурсы
Протозанов Александр Константинович [электронный ресурс] : [биография] : сайт. – Режим доступа : http://rodinatyumen.ru/person/promyshlennost/protozanov-aleksandr-konstantinovich/ (11.12.2018)
Раисов Т. Қ.
- Жаңартылды 20.04.2020 20:42
Раисов Төлеген Қазезұлы (21.05.1945 ж.) - биология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР еңбек сіңірген ғылыми және техникалық қайраткері, ҚР ҰҒА, ҚР ҰЖҒА, ҚР МҒА, Мәскеу қаласындағы Ақпараттандыру академиясының академигі, П.Г. Сергеев атындағы сыйлықтың лауреаты (Ресей, Мәскеу қ.), ШҚО Құрметті азаматы.
1945 ж. Шығыс Қазақстан облысы, Үлкен Нарын ауданының (қазіргі Катонқарағай) Жұлдыз ауылында дүниеге келген.
1968 ж. Семей медициналық институтының емдеу дәрігері мамандығын тәмамдайды (қазіргі Семей медициналық университеті). Осы институтты аяқтап, 1968-1970 жж. сонда ассистент болып қызмет істейді.
1970-1973 жж. - Харьков медицина институтының аспирантурасын тәмамдаған.1973-1987 жж. Семей медициналық институтының (қазіргі Семей медициналық университеті) ассистенті, доценті, проректоры, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. 1987 жылы Семей медициналық институтының ректоры болып тағайындалады. 2002-2009 жж. медициналық биология кафедрасының меңгерушісі, Семей медициналық институты (бұдан әрі Семей медициналық университеті) ректорының кеңесшісі болған.
250-ден астам ғылыми жұмыс пен келесі монографиялардың авторы:«Патология при гельминтозах» (1991); «Руководство по практической гельминтологии» (1993-1994 бірлесіп жазған.), «Русско-казахский ветеринарный словарь» (1992, бірлесіп жазған).
Раисов Төлеген Қазезұлы 1999 негізі қаланған «Наука и здравоохранение» медициналық ғылыми-практикалық журналдың алғашқы бас редакторы болған.
Мемлекеттік және халықаралық марапаттар, сыйлықтар мен құрметті атақтардың иегері:
П.Г. Сергеев атындағы РМҒА сыйлығының лауреаты, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ісінің үздігі, Қаз ССР еңбек сіңірген ғылыми және техникалық қайраткері, Шығыс Қазақстан облысының Құрметті азаматы (2012).
Т. Қ. Раисовтың ғылыми еңбектері
Научные труды Раисова Т. К.
Раисов, Т. К.Формирование патологического процесса при трихинеллезе и совершенствование его химиотерапии : Экспериментальное исследование : диссертация ... доктора биологических наук : 03.00.20 / Всесоюз. НИИ гельмитологии. - Семипалатинск, 1990. - 372 с. : ил.
Раисов, Т.К. Руководство по практической гельминтологии.. Часть 1.- Алматы: Ғылым, 1994.- 219с.
Раисов, Т.К. Руководство по практической гельминтологии.. Часть 2.- Алматы: Ғылым, 1994.- 167с
Мақалалары - Статьи
Раисов, Т.К. В науке нет периферии: [Беседа с ректором Семипалат. мед. академии о науч. потенциале / Записала В.Рудас] // Казахст. правда.- 1998.- 29 янв.
Раисов, Т.К. Частота лейкопении у больных, живущих на территории бывшего Семипалатинского ядерного полигона // Здравоохранение Казахстана.- 1997.- N 10.- С.6-8
Интернет ресурстар
Интернет-ресурсы
Раисов, Т. К Способ лечения больных с хроническим гнойно-обструктивным бронхитом [Электронный ресурс] [реферат] : сайт. - Режим доступа ; http://kzpatents.com/patents/raisov-tolegen-kazezovich
Синенко П. С.
- Жаңартылды 11.02.2022 17:51
Синенко Павел Сергеевич (1909-1985) – Өскемен қаласының Құрметті азаматы. Ұлы Отан соғысына қатысушы.
1909 жылы Томск губерниясының Барнаул уезінің Быково ауылында (қазіргі Алтай өлкесінің Шипунов ауданы) шаруа отбасында дүниеге келген. Мектептің 4-сыныбын бітіріп, Шипунов астық кеңшарында токарь болып жұмыс істейді.
Аудандық әскери комитетімен Қызыл әскер қатарына шақырылады. 1941 жылдың қазан айынан бастап Ұлы Отан соғысы майдандарында болған.
1943 жылғы 5 қарашада 648-ші атқыштар полкі бойынша неміс-фашистік басқыншылармен шайқаста және Новое Село (Псков облысы) маңындағы жаудың 2 атыс нүктесін басқаны үшін бұйрықпен ефрейтор Синенко «За отвагу» медалімен марапатталған.
1944 жылы ақпанда бөлімше командирі ефрейтор Синенко жаудың қатты атысындағы шөл дала қаласына жақындаған шайқастарда қол пулеметі мен жаудың танкке қарсы зеңбірегінің есебін жойды. 200-ші атқыштар дивизиясының 1944 жылғы 19 наурыздағы бұйрығымен ол 3-ші дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
1944 жылы 25 шілдеде Ядрово ауылының маңында жаудың қарсы шабуылында миномет зеңбірекшісі сержант Синенко жаудың қатты атысымен алға қарай келе жатқан жауға үздіксіз оқ жаудырып, оның жанды күшін жойып, жаудың 3 атыс нүктесін жойды. 200-ші атқыштар дивизиясының бұйрығымен (1-ші Балтық майданы) Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды.
Даугавпилстің солтүстігіндегі шайқаста 1944 жылы 25 шілдеде танктер мен авиацияның қолдауымен жау қарсы шабуыл жасап, жаудың тірі күшін жойып жіберді. Снарядтар таусылғанда, Синенко жауға штыкпен, гранаталармен тойтарыс беру үшін бөлімді ұтымды ұйымдастыра білді. Қарсыластар кері қайтарылды, бұл атқыштар бөлімшелеріне шабуылға көшуге мүмкіндік берді. 3-ші соққы беретін армияның 1944 жылғы 8 қыркүйектегі бұйрығымен ол 2-ші дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды.
Көп ұзамай Синенко жараланып, ауруханадан кейін 780-ші артиллериялық полкке жіберілді, онда ол Берлинге дейін жетеді. 1945 жылы 24 сәуірде Плетцензе ауданындағы Берлин қаласы үшін шайқаста 1-ші дивизионның мылтық командирі аға сержант Синенко үйлердің бірін алып, атқыштарымыздың алға жылжуына кедергі келтірген автоматшылар тобын дәлдеп атумен жойды.
Рейхстаг аймағында 30 сәуір 1945 жылы ол жаудың бақылау пунктіне тікелей басшылықпен соққы берді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1946 жылғы 15 мамырдағы Жарлығымен 1-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталған.
Старшина Синенко 1945 жылы қыркүйекте демобилизацияланды. Отанына оралды. Шипунов совхозында токарь болып жұмыс істеді. 1979 жылдан бастап Өскемен қаласында тұрды. 1985 жылы Жеңістің 40 жылдығына орай 1-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. «Өскемен қаласының Құрметті азаматы» атағы берілді.
Павел Сергеевич Синенко 1985 жылы 30 маусымда қайтыс болды.
П. С. Синенко туралы әдебиет
Литература о П. С. Синенко
Синенко Павел Сергеевич // Құрмет кітабы. Өскемен қаласы. = Книга почёта. Город Усть-Каменогорск : үстелдік кітап / идея авторы және жетекші Коротин С. В. - Алматы : Print House Gerona, 2021. – С. 46-47.
Рахимов Қ. Ы.
- Жаңартылды 02.02.2026 08:52
Рахимов Құрмат Ыдырышханұлы (1924) - отставкадағы полковник, Ұлы Отан Соғысына қатысушы, ҚР ІІМ-нің Құрметті ардагері, Шығыс Қазақстан облысының Құрметті азаматы (2023)
1924 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Қызылтас ауылында дүниеге келген. Күршім орта мектебінде оқып, Шірікаяқ ауылындағы «Ленинск» кенішінде еңбек жолын бастаған.
1942 жылы 2 тамызда педагогикалық техникумда оқып жүрген кезінде әскер қатарына шақырылды. 1943 жылдың соңына қарай Мәскеу түбіндегі Кунцево қаласындағы арнайы әскери оқуға жіберілді Оны бітіре салысымен ҰҚК-нің сержанттық мектебінде оқи жүріп, «әскери әйелдер құрамасының жұмыс ерекшелігі» екі айлық бағдарламаны да аяқтайды. Ер адамдардың орнына аса маңызды нысандарды күзету үшін әйелдер батальонын даярлауға қатысады.
1944 жылы Кеңес әскерлері Белоруссияда «Багратион» жоспары бойынша қарсы шабуылға шыққанда, Белоруссия, Литва, Пруссия жерлерін фашистерден тазартуға қатысады. Құрмат Ыдырышқанұлының бөлімшесі көп ұзамай Кенисберг қаласын азат етеді. Ұлы Жеңісті Берлинге кетіп бара жатқан жолда Инстербург қаласында естиді.
Соғыстан кейін, 1946 жылы Каменск-Подольск қаласындағы шекара қызметі әскери училищесін бітірген соң сегіз жыл - Түркменстан-Иран, қазақ-қытай, совет-жапон, совет-американ шекараларында әскери қызметте болды. Әскер қатарынан босаған соң Ақжар, Күршім орта мектептерінде тарих пәнінен сабақ береді. 1958 -1962 жылдар аралығында Күршім аудандық партия комитетінің хатшысы болып қызмет істейді.
1962-1965 жылдарда Зырян селолық өндірістік партия ұйымының, кейінірек Зырян аудандық партия ұйымының хатшысы болып істеді. 1965 жылдың қараша айынан бастап бар өмірін ішкі істер қызметіне арнайды. Полиция полковнигі Құрмат Рахимов 15 жылдан астам уақыт Шығыс Қазақстан облысы Ішкі істер басқармасы бастығының орынбасары болып қызмет етті.
1981 жылы зейнеткерлікке шықты. Ұлы Отан соғысы кезінде көрсеткен ерліктері үшін 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен, «За взятие Кенигсберга», «За победу над Германией», «За боевые заслуги» т.б. мерекелік наградалармен марапатталды.
Зейнеткерлікке шықса да жас ұрпаққа патриоттық тәрбие беріп, ішкі істер қызметкерлеріне үлкен өнеге көрсетіп отырған қарт ардагерді қала халқы құрмет тұтады. 1922 жылы 9 мамыр Жеңіс күні мен Отан қорғаушылар күні қарсаңында үлкен құрмет көрсетіліп, ШҚО Полиция Департаментінің хоры соғыс ардагері, Құрмат Рахимов тұрған үйдің алдына барып, оркестрмен соғыс жылдарындағы әндерді орындап, полиция қызметкерлері мен мерекелік формадағы кадет курсанттары 98 жастағы ардагер- полковниктің алдынан салтанантты маршпен жүріп құрмет көрсетті. (https://liter.kz/nastoiashchii-parad-s-orkestrom-ustroili-u-doma-veterana-vov-v-ust-kamenogorske-video-1652233856/)
2023 жылы - 99 жасқа қараған шағында өнегелі өмір сүрген отставкадағы полковник Құрмат Ыдырышқанұлы Рахимовқа Шығыс Қазақстан облысының Құрметті азаматы атағы берілді.
Произведения Рахимова К.
Кітаптар - Книги
Рахимов, К. Родился в Курчуме / К. Рахимов. - Усть-Каменогорск : Печатный двор, 2008. - 322 с. : ил.
Рахимов, К. Наедине с памятью / К. Ы. Рахимов. - Усть-Каменогорск : [б. и.], 2013. - 179 с. - Б. ц.
Публикации Рахимова К. в периодических изданиях
Рахимов, К. В литовских лесах : [воспоминания ветерана ВОв] / К. Рахимов. - Текст // Семь дней. - 2010. - 29 апр. - С. 6.
Литература о жизни и деятельности Рахимова К.
Поломошнова, Л. Правда о времени : в ВК департаменте внутренних дел прошла презентация книги ветерана МВД "Родился в Курчуме" полковника в отставке Курмата Рахимова / Л. Поломошнова. - Текст // Семь дней. - 2009. - 23 янв. - С. 3.
Слямбаева, Айжан. Длиною в жизнь : [о новой книге восточноказахстанца, полковника милиции, почетного ветерана МВД РК Курмата Рахимова "Наедине с памятью..."] / А. Слямбаева. - Текст // 7 дней. - 2013. - 1 авг. - С. 4.
Аким поздравил юбиляра : Курмату Рахимову исполнилось 90 лет. - Текст // Усть-Каменогорск. - 2014. - 19 июня. - С. 2.
Гаврилова, А. Не верьте тем, кто говорит, что на войне не страшно… : [об участнике ВОв К. Рахимове] / А. Гаврилова. - Текст // Рудный Алтай. - 2015. - 9 апр. - С. 8.
Ким, Е. Страшные сны фронтовика : [о К. Рахимове] / Е. Ким . - Текст // Рудный Алтай. - 2018. - 9 мая. - С. 4
Вологодская, Г. К ветерану – с заботой : [в Восточном Казахстане полицейские с цветами пришли поздравить 95-летнего ветерана Великой Отечественной войны и ветерана органов внутренних дел Курмата Рахимова] / Г. Вологодская. - Текст // Казахстанская правда. - 2019. - 19 июня
Скворцов И. П.
- Жаңартылды 11.02.2022 17:52
Скворцов Иван Петрович (1925) – Өскемен қаласының Құрметті азаматы, Ұлы Отан соғысына қатысушы.
1925 жылы 26 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Хайрузовка ауылында дүниеге келген. 1943 жылы қаңтарда әскер қатарына шақырылды, теңіз жаяу әскерлерінің 83-ші жеке атқыштар бригадасының құрамында қызмет етті, Керчь түбегіне десантпен қонды, Қырымды азат етуге, Сапун тауы мен Севастопольге шабуыл жасауға қатысты. 1944 жылы тамызда ол Днестр сағасын мәжбүрлеуге және Молдованы, содан кейін Румынияны, Болгарияны, Югославияны Будапештті азат етуге қатысты. Жеңіс күнін әскери комендатурасының 10-шы бөлімшесінің құрамында Будапешт маңында қарсы алды. Кеңес армиясында соғыс аяқталғаннан кейін 1958 жылға дейін қызмет етті. 1958-1985 жылдары – қаланың құрылыс ұйымдарында, облыстық кәсіподақтар кеңесінде жұмыс істеді. 1971-1981 жылдары – құрылысшылар кәсіподақтары облыстық комитетінің төрағасы. 1986 жылдан бастап зейнеткерлікке шығады. 1988-1992 жылдары «Алтасвинецстрой» тресінің ардагерлер кеңесінің төрағасы болып жұмыс істеді. 1992-1998 жылдары және 2003-2011 жылдары Өскемен қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы болады. Қоғамдық жұмысқа белсенді қатысқаны және жастарды тәрбиелегені үшін И. П. Скворцов «Құрмет» орденімен марапатталды. 2012 жылы «Өскемен қаласының Құрметті азаматы» атағы берілді. Соғыс мүгедегі, отставкадағы полковник. Марапаттары: Қызыл Жұлдыз ордені, «За боевые заслуги», «За отвагу», «За оборону Кавказа», «За взятие Будапешта», мерейтойлық және Болгар медалі.
И. П. Скворцов туралы әдебиет
Литература о Скворцове И. П.
Скворцов Иван Петрович // Құрмет кітабы. Өскемен қаласы. = Книга почёта. Город Усть-Каменогорск : үстелдік кітап / идея авторы және жетекші Коротин С. В. - Алматы : Print House Gerona, 2021. – С. 48-49.
