Петровский Н.А.

Жаңартылды 16.06.2025 15:40

Петровский Никандр Александрович ( 1891 - 1968) - зерттеуші.

Никандр Александрович Петровский 1891 жылы 16 қыркүйекте Өскемен қаласында туған. Әкесі қазақ болыстарында хатшы болған, анасы - Сібір әскери казактарының отбасынан шыққан. Бала кезінде Никандр Петровский Өскемен қалалық училищесінде бүгінде атақты жазушы Е.Н. Пермитин мен А.М. Волковпен бірге оқып, «революцияшыл көңіл-күйі» үшін 6 класта оқудан шығарылған.
1913 жылы Е.Н. Пермитинмен бірге бастауыш мектеп мұғалімі атағын алу үшін жедел емтиханды сәтті тапсырып шығады. Н.А. Петровский Біріншідүниежүзілік және Азаматтық соғысқа қатысқан. Соғыс біткен соң Украинада мұғалім болып қызмет істеген. 1927 жылы Петровский Ярослав педагогикалық институтының әдеби-лингвистика бөліміне түсіп, 1930 жылы бітіріп шыққан. Алған білімін азырқанған ол Ташкент медицина институтына түсіп, оны 1940 жылы бітіреді. 1957 жылы зейнетке шыққанға дейін Никандр Александрович алдымен Орта Азияда, содан кейін Шығыс Қазақстанда дәрігер және мұғалім болып жұмыс істеген.
Никандр Александрович жас кезінен тілтанумен әуестеніп, жаңа орыс сөздерін жинақтаған. 1947 жылдан өмірінің соңына дейін орыс есімдері мен ата тегін, олардың шығу тарихын зерттеген. Бірнеше шет тілін меңгерген Н. Петровскиге әлемнің түкпір-түкпірінен ерікті көмекшілер көмектескен. Ғылыми мекемелермен, газет-журнал редакцияларымен, ғалымдармен, жазушылармен, филологтармен, орыс әдебиетін сүйетіндермен хат жазысқан.
Олардың арасында мұғалімдер, дәрігерлер, геологтар, инженерлер, студенттер мен ғалымдар, соның ішінде көрнекті тілтанушылар - Реформатский, Успенский болды.
«Словарь русских имен» атты еңбек 1967 жылы «Совет энциклопедиясы» баспасында жүз мың тиражбен жарық көрді. Жеке есім жазылған 45 мың карточка кітаптың негізін құрады. Негізгі мақсаты – біздің заманымызда орыс отбасында жиі қайталанатын есімдерді тіркеу, басқа тілдерден келген кірме сөздерді анықтап, бүгінгі күнге жеткен көне есімдерді көрсету болды.
Никандр Александрович Петровский 1968 жылы 8 қаңтарда қайтыс болды. Оның артында жеке мол мұрағаты қалған еді. 1975 жылы туыстарымен жазысқан көптеген хаттардың нәтижесінде зерттеушінің мұрағаты Шығыс Қазақстан облыстық мемлекеттік мұрағатына табыс етілді.

 

                                                     Н.А. Петровский туралы әдебиет
                                                       Литература о Петровском Н.А.
Каланчина, И. Листая жизнь-страницу за страницей... / И. Каланчина. - Т. 13. - Усть-Каменогорск : ВКПК Арго, 2023. - 300 с. - (Звено Алтая).
Розанов А. Первороссийские мальчишки : документальные повести / А. Розанов. - Алма-Ата: Жалын, 1988. - 157 с.
                                                                          ***
Вологодская Г. Тайна имени: [О составителе словаря имен, ученом-лингвисте из г. Усть-Каменогорска Н.А. Петровском]// Казахстанская правда. - 1999. - 30 апр.
Ескендиров М. Г. Архивы Восточного Казахстана / М. Г. Ескендиров // Вестник университета "Кайнар". - 2005. - N 3/2. - С. 35-37.
Крутова, Н. Шедевр логики и простоты...: [эсперанто в Восточном Казахстане] / Н. Крутова // Мәдениет жаршысы = Вестник культуры. - 2011. - N 2. - С. 9-10.
Кто вы, "Доктор Эсперанто"? : [о составителе словаря русских имен, ученом-лингвисте из г.Усть-Каменогорска Н.А. Петровском] // Рудный Алтай. - 2011. - 29 окт. - С. 6.
Крутова, Н. В. Последователи Заменгофа в Усть-Каменогорске... : [история эсперанто, в том числе биограф. данные о Н.А. Петровском] / Н. В. Крутова // Рудный Алтай. - 2011. - 2 ноября. - С. 5.
Китляйн, А. Он спас жизнь маленькой Оле : [об устькаменогорском лингвисте Н.А. Петровском] / А. Китляйн. - 2011. - 11 ноября. - С. 8.

Потанин Г.Н.

Жаңартылды 14.11.2025 16:19

Потанин Григорий Николаевич (1835-1920 гг.) - саяхатшы, этнограф

19 ғасырда Қазақстан Европа ғалымдары үшін аса таныс емес, зерттелмеген аймақ болатын. Осы өлкені тұңғыш зерттеушілердің бірі - орыстың белгілі ғалым-саяхатшысы, этнограф, фольклорист Г. Н. Потанин еді.
Г. Н. Потанин 1835 жылы Ақмола облысы Ямышинск станицасында дүниеге келді. Оның әкесі, казак офицері, хорунжий - Николай Ильич Потанин 19 ғасырдың басында, ғалым – зерттеушілерден де ертерек сауда керуенімен, зерттеуші экспедициялармен бірге қазақ даласын кесіп өтіп, Семейден Қоқан хандығына дейін барып қайтқан. Ол тек жол маршруттарын зерттеп қана қоймай, сонымен қатар жолжазба деректерін тіркеп, хандықтың экономикалық, әскери жағдайын барлап отырған. Көргені мен естігендерін «Хорунжий Н. И. Потаниннің Қоқан хандығы туралы жазбалары» атты еңбегінде жазған. Потаниннің мәліметтері алғаш рет «Әскери журналда», кейінірек шетелдегі ғылыми әдебиеттерде қолданылды.
1846 жылы Г. Потанин Омск қаласындағы Сібір кадет корпусына оқуға түсіп, Шоқан Уәлихановпен бірге оқыды.
Оқуды бітірген соң, жас хорунжий Г. Н. Потанин Семейге, одан кейін Омскіге жіберілді. Әскери қызметте жүріп Қазақстанға бірнеше рет саяхат жасады, Верный (Алматы), Құлжа, Алтайда болды.
Жас Г. Н. Потаниннің белгілі саяхатшы П. П. Семенов-Тянь-Шанскиймен таныстығы оның болашақ тағдырына әсерін тигізді. Сол кісінің араласуымен Г. Потанин әскери қызметтен босап, 1859 жылы наурыз айында Петербург университетінің физика-математика факультетіне оқуға түсті.
Г. Н. Потанин, Н. М. Ядринцев, С. С. Шишков, Ф. Н. Усов сияқты сібірлік студенттердің тығыз байланысының нәтижесінде сібірлік одақтастық құрылды. Туған өлке - Сібірді зерттейтін пікірлес студенттердің үйірмесі сияқты құрылған бұл қозғалыс көп кешікпей қоғамдық-саяси бағыт ала бастайды.
60-жылдардың басында олар Ресейдегі демократиялық реформалар үшін ашық күресе бастайды.
1861 жылы Потанин студенттердің толқуларына қатысқаны үшін тұтқындалып, Сібірге жер аударылды. 1862 жылы ол өзінің алғашқы ғылыми экспедициясына, Оралға аттанды. 1863-1864 жылдары Шығыс Қазақстанға бірнеше мәрте саяхат жасады. 1874 жылы Г. Н. Потанинге монғол экспедициясына дайындалу үшін Петербургте қалуға рұқсат етілді.
19 ғасырдың 70-90-шы жылдарында ол Сібір мен Орталық Азияның зерттелмеген аймақтарына бірқатар саяхаттар жасады, онда ол география, ботаника, экономика және этнография бойынша ауқымды материалдар жинады.
Өмірінің соңғы жиырма жылын Г. Потанин Иркутск, Красноярск, Томск қалаларында өткізіп, жаз айларында Алтайға, Байкалға, Қырғыз далаларына саяхат жасап, халық ауыз әдебиетінің тамаша үлгілерін - аңыз-ертегілерді жинастырып, шығыс дәуірі туралы өз еңбегін толықтыра түсті.
1917 жылы қазақ тілін жақсы меңгерген Г. Потанин Орынборда өткен жалпықырғыздық бірінші сьезге Семей облысынан делегат болып қатысып, жалпыресейлік құрылтай жиналысына делегат болып сайланды.
Григорий Николаевич Потанин 1920 жылы 30 маусымда Томск қаласында дүниеден өтті.
Тянь-Шань жоталарының бірі Алтайдағы Таван-Богдо-Ула тауларындағы ең ірі мұздыққа, 9915-астероидқа, қызғылт тұқымды – потаниния өсімдігіне Г. Потанин есімі берілді.
Г. Н. Потанин - Орыс география қоғамының құрметті мүшесі, Томск қаласының Құрметті азаматы. Томск қаласында Г. Потанинге ескерткіш орнатылған.

 Г. Н. Потанин шығармалары
 Призведения Потанина Г. Н.
Кітаптар-Книги

Потанин, Г. Н. Алтай / Потанин Г. Н. // Г. Н. Потанин. Исследования и материалы Ин-т истории и этнологии им. Ч. Ч. Валиханова М-ва образования и науки РК ; сост. тома и указ. транскрипция текстов, историографический очерк К. Ш. Алимгазинова ; науч. ред. И. В. Ерофеева. - 2006. - С. 291. - (История Казахстана в русских источниках XVI-XX веков).
Потанин, Г. Заметка о хлебопашестве в киргизской степи / Г. Потанин // Г. Н. Потанин. Исследования и материалыИн-т истории и этнологии им. Ч. Ч. Валиханова М-ва образования и науки РК ; сост. тома и указ. транскрипция текстов, историографический очерк К. Ш. Алимгазинова ; науч. ред. И. В. Ерофеева. - Алматы : Дайк-Пресс, 2006. - С. 333
Потанин, Г. Заметки о Сибирском казачьем войске / Г. Потанин// Г. Н. Потанин. Исследования и материалы Ин-т истории и этнологии им. Ч. Ч. Валиханова М-ва образования и науки РК ; сост. тома и указ. транскрипция текстов, историографический очерк К. Ш. Алимгазинова ; науч. ред. И. В. Ерофеева. - Алматы : Дайк-Пресс, 2006. - С. 330
Потанин, Г. Путешествие через Сибирь от Тобольска до Нерчинска и границ Китая русского посланника Николая Спафария в 1675 году / Г. Потанин // Г. Н. Потанин. Исследования и материалы Ин-т истории и этнологии им. Ч. Ч. Валиханова М-ва образования и науки РК ; сост. тома и указ. транскрипция текстов, историографический очерк К. Ш. Алимгазинова ; науч. ред. И. В. Ерофеева. - Алматы : Дайк-Пресс, 2006. - С. 442
Потанин, Г. Н. Семипалатинск и другие города Семипалатинской области / Потанин Г. Н. // Г. Н. Потанин. Исследования и материалы Ин-т истории и этнологии им. Ч. Ч. Валиханова М-ва образования и науки РК ; сост. тома и указ. транскрипция текстов, историографический очерк К. Ш. Алимгазинова ; науч. ред. И. В. Ерофеева. - 2006. - С. 530. - (История Казахстана в русских источниках XVI-XX веков).
Потанин, Г. Тюркская сказка о Идыге / Г. Потанин// Г. Н. Потанин. Исследования и материалы Ин-т истории и этнологии им. Ч. Ч. Валиханова М-ва образования и науки РК ; сост. тома и указ. транскрипция текстов, историографический очерк К. Ш. Алимгазинова ; науч. ред. И. В. Ерофеева. - Алматы : Дайк-Пресс, 2006.

                                                                               ***

Потанин, Г. Н. Аққан жұлдыз жарығы : [Ш. Уәлихановтың туғанына 190 жыл] / Г. Н. Потанин // Жұлдыз. - 2025. - N4. - Б. 3-6 

Г. Н. Потанин туралы әдебиеттер
Литература о Потанине Г. Н.
Кітаптар-Книги

Қоңыратбаев Ә. Қазақтың "Қозы-Көрпеш" жыры туралы / Ә. Қоңыратбаев. - Алматы : Көркем әдебиет, 1959. - 150 б.
Қазақ филологиясының мәселелері = Вопросы казахской филологии / Академия наук Казахской ССР, Институт литературы и искусства им. М. О. Ауэзова ; құраст. М. Дуйсенов, Т. Какишев, М. Хамраев. - Алматы : Издательство Академии наук Казахской ССР, 1964. - 241 б.
Баяндин, Н. Географиялық ашулар / Н. Баяндин. - 2-бас. - Алматы : Мектеп, 1970. - 143 б.
Қазақ фольклористикасының тарихы : (Революцияға дейінгі кезең). - Алматы : Қазақ ССР-нің "Ғылым" баспасы, 1988. - 432 б.
Баяндин, Н. Географиялық ашулар : Мектеп балаларына арн. / Н. Баяндин. - Алматы : Мектеп, 1989. - 136 б.
Фольклор шындығы : монография / М.О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты. - Алматы : Ғылым, 1990. - 264 б.
Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы : VI ғасырдан XX ғасырдың басына дейінгі кезең. - Алматы : Рауан, 1994.
Үлгілі үйдің ұл-қызы = Народ - истинный воспитатель. - Алматы : Санат, 2000. - 207 б. - (Қазақстан-қара шаңырағымыз)
Бөкейхан Ә. Таңдамалы / Ә. Бөкейхан. - Алматы : Өлке, 2003.- 2- ші кітап. - 224 б. - (Алаш мұрасы).
Қарасаев Ғ. Қазақстанның Шығыс өңірі ХVIII-XX ғасыр басындағы Батыс орыс зерттеушілері шығармаларында, ғылыми-көпшілік басылымдары деректерінде : тарихнамалық бағыт / Ғ. Қарасаев. - Өскемен : Медиа-Альянс, 2006. - 396 б.
Қасқабасов, С. Ел зерде : әр жылғы зерттеулер / С. Қасқабасов. - Алматы : Жібек жолы, 2008. - 501 б.
Таңатарова, Ж. Т. Г. Н. Потанин және қазақ зиялылары: саяси және рухани көзқарастарды тарихи талдау : тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты / Ж. Т. Таңатарова. - Алматы : [б. ж.], 2008. - 50 б.
Уәлиханов Ш. Көп томдық шығармалар жинағы / Ш. Уәлиханов.- Т. 1. - Алматы : Толағай, 2010. - 376 б.
Бөкейхан Ә. Шығармаларының толық жинағы / Ә. Бөкейхан V том : Мақалалар. Әдеби сын. Фольклорлық зерттеулер. Әдеби аудармалар. Хаттар. Жеделхаттар (Телеграмдар) : 1907, 1913-1915 (Омбы-Павлодар-Самар-С. - Петербор - Орынбор) / құраст. Ж. С. Аққұлұлы. - Астана : Сарыарка, 2010. - 560 б.
Игибаев, С. К. Шығармашылық беттері = Страницы творчества / С. К. Игибаев. - Усть-Каменогорск : [б. ж.], 2011. - 420 б.
Асқарұлы, Е. Барқытбел баурайындағы Құйған : [Электрондық ресурс] : [Құйған ауылының тарихы] / Е. Асқарұлы . - Өскемен : Рекламный Дайджест, 2012. - 192 б.
Байтұрсынұлы А. Шығармалары : алты томдық шығармалар жинағы / А. Байтұрсынұлы. - Т. 5 : "Ер сайын", "23 жоқтау" ауыз әдеби мұрасы, көсемсөздері, табылған туындылары. - Алматы : Ел-шежіре, 2013. - 384 б.
Бөкейхан, Ә. Мақалалар, сын-зерттеулер және тергеудегі жауаптар : ғылыми басылым / Ә. Бөкейхан, Ж. Ақбаев, Ә. Ермеков ; ақылдастар алқасы Б. Әбдішев ; ред. Қ. Асанов ; Қарағанды облысының әкімдігі. - Астана : Фолиант, 2013. - 320 б. - (Сарыарқа кітапханасы).
Зайсан ауданының географиясы : хрестоматия / құраст. Г. Б. Ысқақова. - Алматы : [б. ж.], 2016. - 112 б.
Қабылдинов, З. Астана тарихы / З. Қабылдинов. - Алматы : Атамұра, 2017. - 336 б.
Қасқабасов, С. Таңдамалы / С. Қасқабасов.- Т. 5 : Ғылым және ғалым : әр жылғы зерттеулер. - Нұр-Сұлтан : Фолиант, 2020. - 344 б.
Игібаев, С. Қазақстан тарихының өзекті мәселелері = Актуальные проблемы истории Казахстана : монография / С. Игібаев. - Өскемен : Берел - С. Аманжолов атындағы ШҚУ, 2021. - 346 б.
Айтқожин, Қ. Б. Тарбағатай-Барқытбел тарихыңды тани жүр / Қ. Б. Айтқожин. - Өскемен : ШҚПҚ АРГО, 2023. - 315 б.
Сағынтай, С. Қазақия ...Сиберия...: (эссе) / С. Сағынтай. - Алматы : Қазақстан Жазушылар одағы РҚБ, 2024. - 228 б. 

         ***

Адриановъ, А. В. Томская старина /А. В. Адриановъ - Томскъ: Типо-лит. Сибирского Т-ва Печатного дъла, 1912. - 83 с
Герасимов, Б. Двадцатипятилетие Семипалатинского Отдела Государственного Русского Географического Общества. 1902-1927 годы / Б. Герасимов - Кызыл-Орда: Издание Общества Изучения Казахстана, 1927. - 20 с.
Обручев, В.А. Путешествия Потанина / В .А. Обручев - М.: Мол.гвардия, 1953. - 190 с.
Григорий Николаевич Потанин (1835-1920 гг.) // Отечественные физико-географы. - М., 1959. - 390-396 с.
Зиманов, С.З. Политические взгляды Чокана Валиханова / С. З. Зиманов, А. А. Атишев - Алма-Ата: Наука, 1965. - 290 с.
Казахский фольклор в собрании Г. Н. Потанина: Архивные материалы и публикации.- Алма-Ата: Наука, 1972.- 382 с.
Смирнова Н. С. Потанин - собиратель и исследователь казахской народной поэзии / Н. Смирнова // Казахский фольклор в собрании Г. Н. Потанина. - Алма-Ата, 1972. - С.5-44.
Косенко, П. Скрещение судеб: Историческая хроника / П. Косенко - Алма-Ата: Жазушы, 1981. - 208 с.
Ахметова, С. Ш. Историческое краеведение в Казахстане./ С. Ш. Ахметова - Алма-Ата : Казахстан, 1982.- 68 с.
Косенко, П. Вчера. Сегодня... Завтра?: дневник критика / П. Косенко. - Алма-Ата: Жазушы, 1983. - 224 с.
Памятники истории и культуры Казахстана: сборник. Памятники истории и культуры Казахстана : сборник материалов. - Алма-Ата: Өнер, 1984. - 87 с.
Валиханов, Ч.Ч. Собрание сочинений: В 5 т. Т.5, 1985. - 528 с.
Косенко, П. Скрещение судеб: Историческая хроника и биографические повести / П. Косенко - Алма-Ата: Жазушы, 1985. - 400 с
Алексеенко, Н. В. Поборник дружбы: (публицист, этнограф, фольклорист Г. Н. Потанин) / Н. В. Алексеенко - Алма-Ата, 1988. - 94-104 с.
Алексеенко, Н. В. Хранители памяти / Н. В. Алексеенко - Алма-Ата:Казахстан, 1988.- 94-104 с.
Алексеенко, Н. В. Хранители памяти. - Алма-Ата: Казахстан, 1988. - 144 с.
Байназарова, Г. Священная тюркская страна / Г. Байназарова - Алма-Ата : Онер, 1994.- 92 с.
Кобенова, К. Вклад русских ученых-фольклористов ХІX века (В. Радлова, Г. Потанина) в собирание, изучение, издание казахского фольклора. / К. Кобенова // Вестник Томского государственного университета, т. 266, январь 1998 года
Герасимов, Б. Г. Избранные труды: факсимильное издание / Б. Г. Герасимов ; сост., предисл., примеч., О. В. Жандабековой. - Усть-Каменогорск: Шығыс баспа, 2000.- 335 с.
Шахимарден, (Шахимарден Кусаинов) Биографии исторических личностей Казахстана ХІV - ХІХ веков : Хроника, факты, легенды: Учеб. пособие / Ш. Кусаинов. - Алматы : Литера, 2001. - 116 с.
Исаханова, К. С. Развитие просвещения в Казахстане в период конца ХІХ в. - первой трети ХХ в. ( на примере Прииртышья) : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата педагогических наук / К. С. Исаханова. - Караганда : [б. и.], 2004. - 29 с.
Сагалаев, А. М. Потанин, последний энциклопедист Сибири : опыт осмысления личности / А. М. Сагалаев, В. М. Крюков. - Томск : Изд-во науч.-техн. лит., 2004. - 208 с.
Лухтанов, А. Г. Алтайское притяжение : очерки по истории Восточно-Казахстанской области / А. Г. Лухтанов. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2006. - 459 с.
Лухтанов, А. Г. Большой сибирский дедушка Григорий Потанин / А. Г. Лухтанов // Лухтанов А. Г. Алтайское притяжениеочерки по истории Восточно-Казахстанской области / А. Г. Лухтанов. - 2006. - С. 99
Артыкбаев, Ж. О. Среднее Прииртышье : в контексте проблем истории Евразийских степей (этноисторический и этноархеологический опыт исследования) / Ж. О. Артыкбаев. - Павлодар : ЭКО, 2007. - 267 с.
Наследие ученых Казахстана. Глобализация современного образования: международный опыт и перспективы развития : сборник докладов международной научно-практической конференции (12-13 сентября 2007 г.). - Усть-Каменогорск : [б. и.], 2007 Ч. 3. - 246 с.
Потанин Григорий Николаевич / Управление архивов и документации Восточно-Казахстанской области ; Государственный архив Восточно-Казахстанской области. - Усть-Каменогорск : Б. и., 2012. - 400 с.
Семенов-Тян-Шанский П. П. Путешествие в Тянь-Шань / П. П. Семенов-Тян-Шанский : Путешествие по Казахстану / Г. О Потанин. Т. 10 / Потанин Г. О. - М. : Слово/Slovo, 2014. - 512 с. - (Библиотека русских путешествий).
Игибаев, С. Актуальные проблемы истории Казахстана = Қазақстан тарихының өзекті мәселелері : монография / С. Игибаев. - Өскемен : Берел - С. Аманжолов атындағы ШҚУ, 2021. - 346 с.
Каланчина, Ирина. Листая жизнь-страницу за страницей... / И. Каланчина Т. 13. - Усть-Каменогорск : ВКПК Арго, 2023. - 300 с. - (Звено Алтая).

Мақалалар-Статьи

Таңатарова Ж. Т. Григорий Потанин - қоғамдық-саяси қайраткер / Ж. Т. Таңатарова // Қазақ Ұлттық Университетінің хабаршысы. Тарих сериясы. - 2006. - №1. - Б. 141-144
Таңатарова Ж. Т. Г. Н. Потанин және қазақ зиялылары / Ж. Т. Таңатарова // ҚазМУ хабаршысы. Тарих сериясы. - 2006. - №2. - Б. 194-198
Таңатарова Ж. Т. Г. Потаниннің Тибет аймағы мен Қытайға жасаған екінші саяхаты / Ж. Т. Таңатарова // Қазақ өркениеті=Казахская цивилизация. - 2006. - №2. - Б. 5-12
Таңатаров Ж. Потанин және халық ауыз әдебиеті / Ж. Таңатаров // Қазақ тарихы. - 2006. - №3. - Б. 17
Таңатаров Ж. Григорий Потанин және Сiбiрдегi саяси топтар / Ж. Таңатаров // Қазақ тарихы.- 2007.- N 3.- Б. 75-77
Қорғасбаева М. Потанин - қазақ фольклорын зерттеуші / М. Қорғасбаева // Мектептегі ғылыми жұмыс = Научная работа в школе. - 2010. - N 1. - Б. 31-34.
Омаров, Д. "Бұл халықтың рухани мұрасы өміріне тірек болуға әбден жарайды" / Д. Омаров // Мәдениет жаршысы = Вестник культуры. - 2010. - N 8. - Б. 22-23.
Мұхтарханқызы, З. Потаниннің есімі әр қазаққа жылы естіледі / З. Мұхтарханқызы // Дидар. - 2010. - 2 қыркүйек. - Б. 7.
Тоқсанбай, Қ. "Сібірдің құрметті ақсақалы" / Қ. Тоқсанбай // Егемен Қазақстан. - 2010. - 22 қыркүйек. - Б. 6.
Мұхтарханқызы, З. Шығыста жүргізілген зерттеулер / З. Мұхтарханқызы // Өскемен. - 2010. - № 29. - Б. 6. ; № 30. - Б. 6.
Орсаринова, А. Сібірлік ақсақал - Потанин / А. Орсаринова // Өскемен. - 2010. - № 41. - Б. 6.
Асқаров, Е. Таңғажайып Тарбағатай: Потанинді таңғалдырған өлке / Е. Асқаров // Дидар. - 2012. - 30 наурыз. - Б. 12.
Потанин кім еді? : [Өскеменде осы есімді көше бар.] // Менің өлкем. - 2012. - 15 қараша. - Б. 8.
Өскембаев, Қ. Әлімхан Ермеков және Григорий Потанин / Қ. Өскембаев // Абай. - 2014. - №2. - Б. 36-44.
Тоқтарбаев, Е. Алаш қайраткерлерінің еңбектеріндегі салт-дәстүр мәселесі / Е. Тоқтарбаев // Дәстүр. - 2016. - №3. - Б. 2-7
Хасан С. Потанин және қазақ зиялылары / С. Хасан // Айқын. - 2016. - 29 шілде (№112). – Б. 17
Қасымов, А. Қызылтас : ( Г. Н. Потанинге арналған ) / А . Қасымов // Төр Алтай. - 2022. - № 2. - Б . 116 – 124                                                                                                                  

                                                                                        ***
Кызыкбаев, Т. Славные страницы.(О пребывании Г. Н. Потанина в г. Усть-Каменогорске) /Т. Кызыкпаев // Знамя коммунизма. - 1964. - 10 окт.
Мурзаев, Э. Г. Н. Потанин: (К 50-летию со дня смерти) /Э. Мурзаев // Из-вестия АН СССР. - 1970. - № 4. - С. 129-132.
Кобенова, К. Вклад русских ученых-фольклористов ХІX века (В. Радлова, Г. Потанина) в собирание, изучение, издание казахского фольклора. / К. Кобенова // Вестник КазГУ. Сер. филологическая. - 1999. - №32. - С. 100-103
Елисеев, И. Потанин с Березовским хотели продать Америке Сибирь: [Об одном из эпизодов жизни Г. Н. Потанина] / И. Елисеев, А. Брыночка // Семь дней. - 2000. - 22 сент. - С. 6
Лухтанов, А. Исследователи казахстанского Алтая : [История нашего края дошла до нас благодаря большой заслуге наших исследователей] / А. Лухтанов // Семь дней. - 2002. - 19 июля
Гребенщиков, Г. Большой сибирский дедушка / Г. Гребенщиков // Семь дней. - 2003. - 21 февр. - С. 8
Лухтанов, А. Гавань путешественника / А. Лухтанов // Семь дней. - 2003. - 9 мая. - С. 8
Бурых, Ю. И в труде, и в радости, и в горе : [к 80-летию со дня рождения В. П. Потанина] / Ю. Бурых // Рудный Алтай. - 2006. - 14 янв. - С. 4-5
Лухтанов, А Исследователи казахстанского Алтая / Лухтанов А. // Нива. - 2006. - № 2. - С. 134-145 ; N 3. - 169-191
Торайгыров, Е. М. Историография Иртышской десятиверстной полосы / Е. М. Торайгыров // Вестник КазГУ. Сер. историческая. - 2006. - №3 (42). - С. 8-12
Жуков, П. Улица, которой нет / П. Жуков // Спектр. - 2006. - 25 мая. - С. 7
Алейник, В. Уголок первозданной природы / В. Алейник  // Заря. - 2007. - 24 март. - С. 3.
Ешмуратова, Г. В. Казахское рыболовство в трудах Г. Н. Потанина / Г. В. Ешмуратова // Вестник КазНУ. Серия историческая. – 2010
Азмухамбетов, Ш. Тайны курганных "дворцов": [о раскопках в Аксуатской долине] / Ш. Азмухамбетов // Рудный Алтай. - 2010. - 16 февр. - С. 5.
Таргынский, К. По 101-му меридиану: [об исследователе Григории Потанине] / К. Таргынский // Семь дней. - 2010. - 18 марта. - С. 9.
Долгопятова, Р. М. Путешественник, этнограф, фольклорист : к 175-летию со дня рождения русского ученого-путешественника Григория Николаевича Потанина / Р. М. Долгопятова // Мәдениет жаршысы = Вестник культуры. - 2010. - N 6. - С. 12-15.
Крутова, Н. В. Фотография, которой более 100 лет : [Г. Н. Потанина из редкого фонда ВК библиотеки им. А. С. Пушкина] / Н. В. Крутова // Рудный Алтай. - 2010. - 20 сент. - С. 6.
Кадыров, Б. Он был одним из первых евразийцев : [к 175-летию Григория Потанина] / Б. Кадыров // Казахстанская правда. - 2010. - 24 сент. - С. 13
Джуманбаева, А. Григорий Потанин - для казахского народа : [к 175-летию со дня рождения исследователя ВКО, российского путешественника Г. Н. Потанина] / А. Джуманбаева // Вести Семей. - 2010. - 14 окт. - С. 3
Бабченко, О. Сибирский аксакал : [в семейской ОБ им. Абая состоялись краеведческие чтения "Имена в истории края", посвященные 175-летию Г. Н. Потанина] / О. Бабченко // Наше дело. - 2010. - 21 окт. - С. 7.
Дурдыева, Г. А. Сибирский аксакал Григорий Потанин / Г. А. Дурдыева // Мәдениет жаршысы = Вестник культуры. - 2010. - N 10. - С. 20.
Маципуло, А. Призвание - путешествовать : [в ОБ им. А. С. Пушкина прошел краеведческий вечер, посвященный 175-летию со дня рождения исследователя края Г. Н. Потанина] / А. Маципуло // Устинка плюс. - 2010. - 21 окт. - С. 11.
Ержепбаева, Алия. Удивительная личность : [о путешественнике, ученом Г. Н. Потанине] / А. Ержепбаева // Семь дней. - 2010. - 11 ноября. - С. 3.
Дурново, И. Что может быть утрачено в наследии Потанина / И. Дурново // Рудный Алтай. - 2010. - 2 дек. - С. 7.
Сманов Б. У. Большой друг казахского народа: Григорий Потанин - ученый, этнограф, гуманист / Б. У. Сманов // Казахстанская правда. - 2011. - 30 апреля. - С. 7
Артыкбаева, Ж. О. Г. Н. Потанин о казахском народе / Ж. О. Артыкбаева // История Казахстана: преподавание в школах и вузах. - 2011. - № 6. - С. 35-38.
Хамзеева, Д. Симфонии осени / Д. Хамзеева // Мысль. - 2011. - № 10. - С. 93-95.
Нурабаева, Айгуль. Собиратель мудрости народной / А. Нурабаева // Вести Семей. - 2012. - 16 окт. - С. 3
Алиева, Г. Он открыл для Европы культуру народов Азии / Г. Алиева // Простор. - 2013. - № 12. - С. 162-168
Серикпаева, Д. М. Великий ученый : великие личности / Д. М. Серикпаева // История Казахстана: преподавание в школах и ВУЗах. - 2014. - №2. - С. 65-66.
Абдеева, Яна. Страницы великой жизни / Я. Абдеева // Нива. - 2014. - № 4. - С. 78-85
Обухов, В. Арийский проект Федора Достоевского / В. Обухов // 7 дней. - 2014. - 24 июля. - С. 7
Сухоруков, Иван. Талант Потанина / И. Сухоруков. // Мой город. - 2015. - 2 июля. -С. 15
Кабульдинов, Зиябек Аксакал с красивой душой / З. Кабульдинов // Казахстанская правда. - 2015. - 30 октября. - С. 14-15
Сердалина, С. Путешествие длиною в жизнь / С. Сердалина // Вести Семей. - 2017. - 15 августа. - С. 2 

Интернет-ресурстар

Интернет-ресурсы

Дурдыева Г .А. Сибирский аксакал - Григорий Потанин.
https://olketanu.pushkinlibrary.kz/ru/2010km/144
Толкачев Д. Чокан Валиханов и Григорий Потанин – дружба длиною в жизнь.
https://e-history.kz/ru/news/show/4255
Толкачев Д. Чокан Валиханов и Григорий Потанин – дружба длиною в жизнь.
https://www.eseur.ru/omskiy/_Chokan_Valihanov_i_Grigoriy_Potanin__drujba_dlinou_v_jizn/
Қазаққа жақын орыс ғалымы Григорий Потанин
https://e-history.kz/kz/news/show/548

Подрезов В.Ф.

Жаңартылды 10.05.2024 16:36

 Подрезов Виктор Федорович (1948.ж.)

Подрезов Виктор Федорович 1948 жылы 3 қаңтарда Шығыс Қазақстан облысы, Таврия ауданы, Отрадное ауылында дүниеге келген. Әкесі 1938-1953 жж. аралығында Отрадное, Таврия, Пролетарка, Тарханка ауылдарында колхоз төрағасы болған.

Виктор Федорович екінші сыныптан-ақ оқуға құмар еді. Және бүгінгі күнге дейін А.С.Пушкин атындағы облыстық кітапхананың белсенді оқырманы болып келеді. Жастайынан кезінде қыспаққа алынған культуризммен айналысып, күрес, штангы көтерумен шұғылданған.

Виктор Федорович әскер қатарына алынған шақтан өлең жазуды бастаған. Кейін кітапқұмарлар клубында: Головков, Шустер, Агарков, Шишкин, Демакова, Ануферов тәрізді ерекше жандармен танысты.

Әскерден кейін Қорғасын-мырыш комбинатының балқыту цехында қызмет етті. 20 жыл балқыту цехында еңбек еткен соң, спортпен шұғылдануға тура келді. Мәселен: баяу жүгіру, хатхи-йога, атлетизм. 20 шм жүгірмей, жаны жай таппайтын.

Подрезов 40 жасында пауэрлифтингіден облыстық чемпион атанды. 44 жасында қатарлас атлеттер арасында алғаш болып спорт шебері кандидатының нормативін орындаған. 1990 жылы Өскемен қаласының абсолютті чемпионының ең алған кубогын жеңіп алған, пауэрлифтингіден өткен Қазақстан чемпионатына ШҚО атынан шыққан. 15 жыл бойы Подрезов алғашында ересек спортшылар арасында, кейін ардагерлер арасында өткен облыстық біріншілікке қатысқан. Виктор Федорович пауэрлифтинкке 20 жылын арнаған. Сонымен бірге, 12 жыл «Восток» клубы атынан гір көтерген, облыстық және қалалық турнирлердің, екі мәрте Қазақстанның жеңімпазы атанған.

Виктор Федорович – атлетикалық гимнастика, гір көтеру, үштік күрес, армрестлинг, бенч-пресс тәрізді жаңа спорт түрлері пионерлерінің бірі.
Спорттың арқасында ол көптеген ерекше жандармен кездесті. Подрезов әлемдік пауэрлифтинк жұлдызы – Алексей Сивоконмен бірнеше мәрте кездескен. Алғаш армрестлингтен өткен Қазақстан чемпионатына, қол күрестің әдіс-тәсіліне үйреткен, КСРО-дан шыққан армрестлингтен бірінші әлем чемпионы, алматылық – Вячеслав Чиванин. Подрезов бірінші дәрежелі спорт әділқазысы ретінде, гір патшасы Сергей Мишин қатысқан, гір көтеруден өткен ІІ әлем чемпионатында әділқазылар алқасының құрамында болған.

Рекордтары: Виктор Федорович Шығыс Қазақстанда 50-ден асқан атлеттер ішінде алғаш болып үштік күрес сомасында 500 кг жинап, кейін оны 545 кг-ға жеткізген. Атлетизмді насихаттай отырып, 60 жылдық мерейтойы қарсаңында «Мост Самсона» цирктік нөмірін көрсетті. 60 жасқа толған соң, спорттың жаңа түрі – бенч-пресске бет бұрды. Подрезов бұл спорт түрінің қалалық және ардагерлер спартакиадасына арнайы енуі үшін талай тер төккен. Бенч-пресс бойынша көптеген бейресми турнирлер өткізіп, өзі насихаттаушы, ұйымдастырушы, төреші, қатысушы әрі хабарлаушы болған.

Виктор Федорович көп оқып, ізденеді, әрқашан өз көзқарасымен, білімімен, көрнекті спортшылармен кездесу барысында алған әсерімен бөлісуге әзір.
Көптеген жылдар бойы ол Шығыс Қазақстандағы атлетиканың даму тарихы жөнінде материал жинаумен болды. Бүгінгі күні: «Герои фронта – герои спорта», «Атлеты Восточного Казахстана» кітаптарының авторы. 2011 жылы «Восток – поэзия силы» еңбегі жарық көрді. Ол өлкеміздің: Қажымұқан, В.Г.Ярков, А.А.Мелентьев т.б. әйгілі спортшылары жайлы жазған.

Виктор Федорович «Менің қалам маған қымбат» (2005ж.), «Жеңістің 65 жылдығы» (2011ж.) атты қалалық поэтикалық сайыстарда да шетте қалмады.
В.Ф.Подрезовтың ықпалымен ШҚО туризм, дене шынықтыру және спорт басқармасының 2011 жылғы спорттық-көпшілік және дене шынықтыру-сауықтыру шараларының күнтізбелік жоспарына В.Г.Ярковтың 100 жылдығына орай ауыр атлетика мен грек-римдік күрес бойынша облыстық турнирлер енгізілген.

В. Ф. Подрезовтың шығармалары

Произведения Подрезова В. Ф.

Кітаптар  - Книги

Подрезов, В. Герои фронта - герои спорта / В. Подрезов. - фот. - [Б. м.] : Альфа-пресс, 2005. - 109 с.

Подрезов, В. Ф. Атлеты Восточного Казахстана : история спорта в очерках и рассказах : документально-художественное издание / В. Ф. Подрезов. - Усть-Каменогорск : [Изд-во КАСУ], 2007. - 194 с. - (Наследие региональных авторов)

Подрезов, В. Ф. Легенда Семипалатинска / В. Ф. Подрезов // Чистяковские чтения : материалы регионального семинара (14 апреля 2007 года). - Усть-Каменогорск : [б. и.], 2007. – С. 172-174

Подрезов, Виктор. Сила титанов. История русской силы в очерках и рассказах / В. Подрезов. - Усть-Каменогорск : Наследие, 2012. - 273 с.

Подрезов В. Ф. Силушка богатырская : очерки / В. Ф. Подрезов. - Усть-Каменогорск : ИП Аникин Б. П., 2023. - 328 с.: фото

 

В. Ф. Подрезовтың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы жарияланымдары

Публикации Подрезова В. Ф. в периодических изданиях и сборниках

 

Подрезов В. Наследники Поддубного : [о легендарном цирковом борце 30-40-х г.г. из г. Семипалатинска В. Яркове] / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 1997. - 23 окт. 

Темирбаева О. Евы от Виктора Шпичака : [об усть-каменогор. клубе гейтинга "Ева"] / О. Темирбаева, В. Подрезов // Рудный Алтай. - 1998. - 20 июня 

Подрезов В. Славная школа борьбы : [о Семипалат. школе борьбы и ее ярких представителях А. Басаргине и В. Яркове] / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 1998. - 10 сент.

Подрезов В. Поэзия силы : [воспоминания ветерана спорта о спорт. жизни г. Усть-Каменогорска 60-х г.г.; в т. ч. о спортсменах УКСЦК] / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 1999. - 19 авг. - С.

Подрезов В. Прославивший Семипалатинск : [в этом году исполнилось бы 90 лет со дня рождения легендарного циркового борца. О нем упоминается в цирковой энциклопедии и во всех книгах по истории спорта и цирка. Ярков был одним из учеников Ивана Поддубного] / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2001. - 21 апр. - С. 5

Подрезов В. Легенда Семипалатинска : [в этом году исполнилось бы 90 лет со дня рождения легендарного циркового борца Василия Яркова. Семьдесят лет назад он впервые вышел на борцовский ковер. И много лет своими победами прославлял родной Семипалатинск] / В. Подрезов // Семь дней. - 2001. - 3 августа

Подрезов В. Титан цирковой арены : [в этом году исполнилось бы 90 лет со дня рождения циркового борца Василия Яркова] / В. Подрезов // Вестник ОАО "Казцинк". - 2001. - 2 нояб. - С. 9

Подрезов В. Колосс Сибири : (рассказ о борце Василие Георгиевиче Яркове) (1911-1995 гг.) История профессиональной борьбы / В. Подрезов // Ак Ертіс - Иртыш. - 2003. - № 2. -  С. 54-69

Подрезов В. Пионеры атлетизма / В. Подрезов // Семь дней. - 2003. -  30 мая. -  С. 5

Подрезов В. Семипалатинск: история борьбы [Текст] / В. Подрезов // Семь дней. - 2003. - 12 сент. - С. 5

Подрезов В. Семипалатинск: история борьбы / В. Подрезов // Аќ Ертіс - Иртыш. - 2004. - № 2. - С. 73-77

Подрезов В. "Восток" - поэзия силы / Подрезов В. // Ак Ертіс - Иртыш. - 2004. - № 4-5. -  С. 133-139

Подрезов В. Самолет Хаджи Мукана / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2005. - 10 февр. - С. 4

Подрезов В. Бой с профессором джиу-джитсу; Проделки дяди Вани : рассказы / В. Подрезов // Ак Ертіс - Иртыш. - 2005. - № 2-3. - С. 164-168

Подрезов В. Хаджи Мукан / В. Подрезов // Ак Ертіс - Иртыш. - 2005. - № 5. - С. 83-93

Подрезов В. Батыры степей казахских : очерки / В. Подрезов // Восток. - 2006. - №2. -  С. 125-149

Подрезов В. Иртышский вальс; Реквием; Цветы Полесья : стихи / В. Подрезов // Восток. - 2006. - №2. -  С. 158-160

Подрезов В. Батыр и писатель / В. Подрезов // Ак Ертіс=Иртыш. - 2006. - № 4. -  С. 81-86

Подрезов В. Цирк в Семипалатинске: как это было / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2006. - 15 авг. - С. 6

Подрезов В. Последний титан цирковой арены / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2006. -  7 сент. -  С. 24

Подрезов В. Сказание о титане / В. Подрезов // Устинка. - 2006. - 15 сент. - С. 8

Подрезов, В. Ф. Легенда Семипалатинска / В. Ф. Подрезов // Чистяковские чтения : материалы регионального семинара (14 апреля 2007 года) Министерство образования и науки Республики Казахстан, Казахстанско-Американский свободный университет. - 2007. - 172. - С. 172.

Подрезов В. Рыцарь атлетизма / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2007. - 1 марта - С. - С. 4

Подрезов В. Василий Щербаков [Текст] / В. Подрезов // Мир искусства. - 2007. - 27 марта. - С. 2.

Подрезов В. Великое сердце титана / В. Подрезов // Ак Ертіс=Иртыш. - 2007. - № 4. - С. 97-101 ; N 5. - С. 99-101

Подрезов В. Сила в красоте : из новой книги / В. Подрезов // Мир искусства. - 2007. - 27 мая. - С. 2. ; 27июня. - С. 2

Подрезов В. Реквием по Сан Санычу : [о вкладе судьи международной категории А. А. Долгих в развитие спорта Восточного Казахстана] / В. Подрезов // Устинка плюс. - 2010. - 4 марта. - С. 11.

Подрезов В. Гиревому спорту четверть века / В. Подрезов // Семь дней. - 2010. - 8 апр. - С. 7.

Подрезов В. Долгожданная весна 1945 года : [о ветеране ВОВ, спортсмене Николае Молостове из г. Лениногорска] / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2010. - 5 мая. - С. 5.

Подрезов В. Самолет Хаджи Мукана: [построенный на деньги знаменитого борца в годы ВОВ] / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2010. - 24 мая. - С. 5.

Подрезов В. "Колосс Сибири" из Семипалатинска : [о цирковом борце В. Г. Яркове] / В. Подрезов // Рудный Алтай. - 2010. - 26 ноября. - С. 7.

В. Ф. Подрезовтың туралы әдебиет

Литература о жизни и деятельности Подрезова В. Ф.

Кратенко, А. Атланты с энтузиазмом ставят рекорды / А. Кратенко // Рудный Алтай. - 2006. - 7 сент. - С. 24

Дурдыева, Г. Яркая жизнь Василия Яркова : о краеведческом вечере в библиотеке им. А. С. Пушкина в честь 100-летия семипалатинского борца В. Г. Яркова] / Г. Дурдыева // Мәдениет жаршысы = Вестник культуры. - 2011. - N 1. - С. 23. : ил.

Краскова, И. На арену выходят силачи : [об атлетах Восточного Казахстана] / И. Краскова // Мой город. - 2011. - 25 авг. - С. 13.

Казакова, М. Атлетопись : [о новой книге В. Подрезова "Сила титанов"] / М. Казакова // Усть-Каменогорск. - 2012. - 22 ноября. - С. 8.

Минченко, В. Железная игра атлетов : [об исследователе Восточного Казахстана В. Ф. Подрезове] / В. Минченко // Рудный Алтай. - 2013. - 6 сент. - С. 10.

Потапов А. В.

Жаңартылды 15.12.2022 12:51

Потапов Андрей Викторович (1923-1987 жж.) - зерттеуші, өлкетанушы, Ұлы Отан соғысының қатысушысы.

1923 жылы 25 тамызда Шығыс Қазақстан облысы, Киров ауданы (қазіргі Глубокое ауданы), Винное ауылында дүниеге келген. Оның ата-анасы егіншілікпен айналысқан. Отбасында жеті бала болған. 1931 жылдан бастап бастауыш, содан кейін Тарханка ауылының орта мектебінде оқиды, оны 1941 жылы үздік аяқтайды. Барлық ауыл ұлдары сияқты, Андрей колхоздағы жұмысқа ерте араласып, жер жырту жүргізушісі, кейінірек соқашы, шөп шабу жұмыстарын істеді. Әскерге шақырылғанға дейін екі жыл Андрей өзінің туған жері «Красный Восток» колхозында, ал оқу уақытында – Жоғарғы Үлбі жеті жылдық мектебінде тарих пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді.

1942 жылы 8 тамызда А. В. Потапов әскерге шақырылып, майданға жіберіледі. Батыс, Оңтүстік-Батыс, Орталық, Воронеж, Степной, 1 және 2 Украин және Беларусь майдандарында 48-ші гвардиялық атқыштар дивизиясының құрамында байланысшы ретінде шайқастарға қатысады.

1944 жылдың қазан айында А.В. Потапов Энгельс атындағы Ленинград әскери-саяси училищесіне оқуға жіберіліп, оны 1946 жылы бітірген. Гатчин қаласының әуе бөліміне партия және комсомол ұйымының хатшысы болып тағайындалады. 1948 жылы Кеңес Армиясы қатарынан босатылады. Біраз уақыт Украинадағы балалар үйінде мұғалім, орта мектепте тарих пәнінің мұғалімі болып жұмыс істейді. Герцен атындағы Ленинград мемлекеттік педагогикалық институтының тарих факультетінің сырттай бөлімінде оқуды қатар алып жүреді. Оны 1950 жылы үш жыл ішінде бітіреді. Сол жылы КСРО тарихы кафедрасы бойынша сол институттың жанындағы сырттай аспирантураға қабылданады.

Туған өлкесіне оралып, партия органдарында жұмыс істейді. 1957 жылдың қыркүйегінде Андрей Викторович Потапов КОКП тарих пәнінің оқытушысы болып бүкілодақтық инженерлік-құрылыс сырттай Институтының Өскемен консультациялық пунктіне ауыстырылады, ал кейін жаңадан құрылған Өскемен құрылыс-жол институтының (қазіргі Д.Серікбаев атындағы ШҚТУ), КОКП тарих кафедрасының аға оқытушысы оқытушы болады.

1965 жылы А. В. Потапов «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Шығыс Қазақстан облысы еңбекшілерінің әскери және еңбек ерліктері» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. Оған тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі, ал бір жылдан кейін – «КОКП тарихы» мамандығы бойынша доцент атағы берілді.

1971 жылы Потапов Өскемен педагогикалық институтына (қазіргі С. Аманжолов атындағы ШҚУ) жұмысқа ауыстырылды, онда 1983 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істеді.

Өмір бойы Андрей Викторович Потапов жерлес батырлар, Ұлы Отан соғысына қатысушылар туралы құжаттар жинады. Ол соғысқа қатысушыларға облыстардың орталық, республикалық, мемлекеттік мұрағаттарында және партиялық мұрағаттарда, мұражайлар мен кітапханаларда материалдар жинап, орасан зор жұмыс жасады. Соғыс тарихы бойынша көптеген әдебиеттерді, 1941-1980 жылдар аралығында облыстық «Большевик Алтая», «Коммунизм туы», «Рудный Алтай» газеттерінің басылымдарын, қалалық, аудандық, көп тиражды газеттерді оқыды.

А. В. Потапов жасаған жұмыстың нәтижесінде Кеңес Одағының Батырлары, үш дәрежелі Даңқ орденінің толық кавалерлері, Социалистік Еңбек Ерлері туралы толық мәліметтер анықталды, әйелдердің соғысқа қатысуы анықталды, көптеген естеліктер жазылды. Партизандық қозғалысқа қатысушылар туралы құжаттар жиналды.

Андрей Викторович Потапов келесі кітаптардың авторы және бірлескен авторы: Кеңес Одағының Батырлары – шығысқазақстандықтар туралы «Бесстрашные» очерктер жинағы («Қазақстан» баспасы, 1964 ж.), «Герои Советского Союза - казахстанцы» екі томдық («Қазақстан» баспасы, 1968 ж.), «Солдатская доблесть» үш дәрежелі Даңқ орденінің иегерлері туралы очерктер жинағы («Қазақстан» баспасы, 1974 ж.), «Гвардейцы фронта и тыла» монографиясы (Алма-Ата, 1974 ж.).

Андрей Викторович Потапов 1987 жылы 3 желтоқсанда 64 жасында қайтыс болды.

Ұлы Отан соғысы кезіндегі ерліктері үшін А. В. Потапов II, III дәрежелі Даңқ орденімен (1944), «Жауынгерлік еңбегі үшін» (1943) және «Батырлығы үшін» (1944) медальдарымен марапатталған.

А. В. Потаповтың шығармалары

Произведения Потапова А. В.

Кітаптар - Книги 

Потапов, Андрей Викторович. Гвардейцы фронта и тыла : Рудный Алтай в годы Великой Отечественной войны 1941-1945 гг. / А. Потапов ; Усть-Каменогорский педагогический институт. - Алма-Ата : Казахстан, 1974. - 251 с.

А. В. Потаповтың қатысуымен жарық көрген басылымдар

Издания, вышедшие при участии Потапова А. В.

Бесстрашные: очерки о Героях Советского Союза из Восточного Казахстана / сост. А. Потапов. – Алма-Ата: Казахстан, 1964. – 159 с.: портр.

Герои Советского Союза - казахстанцы : В 2 т. - Алма-Ата : Казахстан, 1968. - 475 с.

Белан П.С. Доблесть солдатская: очерки / П.С. Белан, А. Потапов, С. Честнов. – Алма-Ата: Казахстан, 1974. – 335 с.: ил. 

А. В. Потаповтың мерзімді басылым беттерінде жарық көрген жарияланымдары

Публикации Потапова А. В. в периодических изданиях

Потапов, А. Бессмертие / Потапов А. // Знамя коммунизма. - 1962. - 9 сент.

Потапов, А. Герой - наш земляк : [о Герое Советского Союза Харине М. Т.] / А. Потапов // Рудный Алтай. - 1963. - 8 мая

Потапов, А. Подвиг танкиста / Потапов А. // Ленинская смена. - 1963. - 9 мая

Черных, С. Начальник штаба : [о Герое Советского Союза А. Г. Попове] / С. Черных, А. Потапов // Рудный Алтай. - 1963. - 12 мая

Потапов, А. Отзовитесь друзья однополчане / Потапов А. // Знамя коммунизма. - 1963. - 4 июня

Потапов, А. Не меркнет слава / Потапов А. // Знамя коммунизма. - 1964. - 5 февр.

Потапов, А. Пятнадцатая атака : [о Герое Советского Союза Н. С. Шелихове] / А. Потапов // Знамя коммунизма. - 1964. - 11 апр.

Потапов, А. Мужество / Потапов А. // Рудный Алтай. - 1964. - 9 мая

Потапов, А. Разведчик : [о Герое Советского Союза Харине М. Т.] / А. Потапов // Знамя коммунизма. - 1964. - 20 сент.

Потапов, А. Гвардеец Балтики : [материалы на основе наградных листов о Герое Советского Союза] / Потапов А. // Рудный Алтай. - 1984. - 10 авг.

Потапов, А. Полный кавалер ордена Славы / Потапов А. // Рудный Алтай. - 1984. - 4 сентября

Потапов, А. Применительно к военным условиям / Потапов А.// Рудный Алтай. - 1986. - 22 января

А. В. Потаповтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиет

Литература о жизни и деятельности Потапова А. В.

Мақалалар - Статьи

Корсунский, В. Награды и книги А. Потапова / Корсунский В. // Рудный Алтай. - 1975. - 22 февр.

Дурново, Ирина. Скромный подвиг солдата-связиста : [воспоминания ветерана, восточноказахстанского историка Андрея Викторовича Потапова о Великой Отечественной войне] / И. Дурново // Семь дней. - 2010. - 6 мая. - С. 6. : портр.

Интернет-ресурстар

Интернет-ресурсы

Андрей Викторович Потапов - жизненный путь и краеведческое наследие / Государственный архив Восточно-Казахстаской области и его филиалы. - Текст : электронный // http://e-arhiv.vko.gov.kz [сайт]. - URL: http://e-arhiv.vko.gov.kz/ru/Page/Index/1425 (дата обращения: 15.12.2022).