Уалханов Н.

Жаңартылды 15.01.2025 15:08

Уалханов Нұралы Қайдарұлы(1926-2005 жж.) - ұстаз

1926 жылы 15 наурызда Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Жаңатілек ауылында дүниеге келген. 7-сыныпты бітіре салып небары 15 жасында Жаңатілек ауылына   бастауыш сынып мұғалімі болып орналасады.   Келесі жылы Тұғыл ауылындағы мұғалімдер даярлайтын семинарияға оқуға түсіп, оны тәмамдаған соң 1941 жылы Топқайың ауылына ауысады. «Жаңатілек» ауылы өртеніп кеткен соң, бүкіл ғұмырын Топқайың ауылында өткізеді. 1986 жылы зейнетке шыққанға дейін 45 жыл ұстаздық жолда еңбек етіп, Қазақстан Республикасы оқу министрлігінің «Үздік мұғалім» төсбелгісімен және «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған. 1974 жылы облыстық «Мұғалімдер әулеті» атты облыстық ұстаздар слетіне қатысқан. Топқайың орта мектебінде Нұралы мұғалімнің атында бастауыш сынып бар.

2005 жылы дүниеден өтеді.

Н. Қ. Уәлханов туралы әдебиеттер
Литература об Уалханове Н. К.
Кітаптар - Книги  

Қапанов, Б. Анамдай әлпештеген Асқар Алтай / Б. Қапанов. - Өскемен: 2011. - 566 б.
Ел тарихы адамдар тағдырында = История страны в судьбах людей / құраст.: Д. Мухамедхан, Е. Іргебай. - Алматы: "Қайым Мұхамедханов атындағы білім және мәдениет орталығы" қоғамдық қоры, 2018. - 336 б. - Еңбек әулеті төрт ғасырға жуық: 55-58 б.
Қаңтарбаев, Ә. Дөңгеленген дүние: әр жылдары жазылған көркем очерк, публицистика, сұхбаттар / Ә. Қаңтарбаев. - Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2020. - 296 б.- Жан жылуы жайлы жыр: 200-202 б.
Уалханова, А. Өмірімнің сырлары: өлеңдер / А. Уалханова. - Семей: Интеллект, 2022. - 146 б.
Қаңтарбаев, Ә. Қасқыр-тірлік.: әр жылдары жазылған әңгімелер, публицистика, сұхбаттар / Ә. Қаңтарбаев. - Астана: Фолиант, 2022. - 432 б.
Уалханов, Ш. Жырларым менің - жылдарым менің: өлеңдер жинағы / Ш. Уалханов. - Алматы: Ел шежіре, 2023. - 208 б.

Мақалалар - Статьи

Кенжеханұлы, М. Еңбек өтілімі төрт ғасырға жуық әулет // Дидар. - 2017. - 27 шілде. - Б. 27; Арай. - 2017. - 29 қыркүйек. – Б. 3
Кенжеханұлы, М. Төрт ғасырлық ұстаздар әулеті: ұстаздар әулеті Уәлханов Нұралы Қайдарұлының отбасы туралы мақала / М. Кенжеханұлы // Арайлы Катонқарағай. - 2024. - 22 қараша (N 47). - Б. 4,8

Қазыкенов Ж. Е.

Жаңартылды 16.04.2026 16:48

Қазыкенов Жәдігер Есімханович 1939 жылдың 5 желтоқсан күні Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданының Жоғары Березовка ауылында дүниеге келген.
Шығыс Қазақстан облыстық техникалық-экономикалық лицей-интернатының директоры, КСРО және Қазақ СРО оқу ағарту ісінің үздігі, Қазақстан Республикасы Білім министрлігінің Мақтау грамоталарының иегері Қазыкенов Жәдігер Есімхановичтің еңбек жолы 1956 жылдың 11 шілдесінде Катон-Қарағай ауданының Алтай совхозында жұмысшы ретінде басталды.
1959 -1967 жж. аралығында Катон-Қарағай ауданының әртүрлі мектептерінде бастауыш сынып мұғалімі қызметін атқарды.
1967 жылы Березовка мектебінің меңгерушісі, 1971 жылдың тамыз айында осы мектептің директоры болып тағайындалды.
1973 жылы Өрел орта мектебінің директоры қызметіне ауыстырылды. Осы жылы «ҚазССР ағарту ісінің үздігі» атағына ие болды.
1977 -1986 жж. аралығында Талдықорған облысының бірнеше мектептерінде, оның ішінде Қарабұлақ ауданының Н.Алдабергенов атындағы мектеп-интернатын да басқарды.
1984 жылы «КСРО ағарту ісінің үздігі» атағы берілді.
1986 жылдың тамыз айының 13 жұлдызында Таврия ауданының Ново-Явленка мектебінің директоры қызметіне тағайындалды.
1990 жылы облыс шопандарының балаларын оқытуға арналған Өскемен қаласындағы Ленин атындағы мектеп-интернатының директоры болып тағайындалды. Қазыкенов Жәдігер Есімханович оқу орнына күрделі жөндеу жүргізді, ауылдар бойынша ауқымды кәсіптік бағдар беру жұмыстарын жүргізді, сыныптарды оқушылармен толтырды, жаңа идеяларды енгізді.
1991 жылы мектеп-интернат облыстық политехникалық бағыттағы қазақ лицей-интернатына айналды. «Жаңа үлгідегі мектеп моделі» тақырыбы бойынша Атырау қаласында өткен республикалық семинарда «Алматы қаласындағы білім беру жүйесіндегі инновациялық тәсілдер» тақырыбында сөз сөйледі. Жаңа бағдарлама мен оқулықтарды енгізе отырып, сабақта оқушылардың ойлау және танымдық іс-әрекеттерін жандандырудың өзіндік әдістемесін әзірледі.
Кәсіптік оқытуға біртіндеп көшу арқылы лицейдің дамуы бағытталды. Осыған байланысты Жәдігер Есімханович бүгінде жақсы нәтижеге берген экономика, экология, техникалық зерттеулер мамандықтары бойынша тәжірибеге бағдарланған курстар енгізді. Мектепте университет күндері де енгізілді: облыс орталығының ЖОО оқытушылары техникалық бағыт пәндері бойынша сабақтар өткізді. Сол жылдары мұндай тәжірибе тек осы мектепте жүзеге асырылды.
Қазыкенов Жәдігер Есімхановичтің табандылығы мен жаңашыл бастамаларының арқасында оқу орнын Шығыс Қазақстан облыстық техникалық-экономикалық 12 жылдық лицей-интернатына одан әрі өзгерту жалғасын тапты (Шығыс Қазақстан облысы әкімінің 1999 жылғы 6 шілдедегі №709 шешімі). Лицейдегі білім беру жүйесі 7-сыныптан басталып, 12-сыныпқа дейін қамтылды. Оның бастамасы бойынша Шығыс Қазақстанда алғаш рет лицейде бітіру емтихандары университетке түсу емтихандарымен біріктірілді. «Лицей-колледж-ЖОО» өзінің оқу жоспарымен, жарғысымен, ережесімен мұндай жаңа білім беру құрылымының ТМД елдерінде теңдесі жоқ.
Қазыкенов Жәдігер Есімханович сонымен қатар мұғалімдерге педагогикалық шеберлікті арттыруда ғылыми-әдістемелік көмек көрсетіп отырды: лицей мұғалімдері «ҚР Білім беру ісінің үздігі» атағын, ҚР Білім Министрлігінің грамоталарын алды. Ж.Е.Қазыкеновтың қолдауы мен тілеуінің арқасында лицей оқушылары облыстық және республикалық олимпиадаларға нәтижелі қатысты. Осы лицейдің әрбір түлегі іс жүзінде өзін кәсіпқой ретінде жүзеге асыра алды: қазіргі уақытта көбісі білім беруде, мемлекеттік құрылымдарда жұмыс істейді, Қазақстанның ғылымы мен мәдениетіне үлес қосуда, экономиканың нақты секторын дамытуда.
Қазыкенов Жәдігер Есімханович сауатты ұйымдастырушы және жетекші ғана емес, сонымен қатар талантты педагог болды. Орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі ретінде Казыкенов Ж.Е. ол өз сабақтарын жоғары ғылыми теориялық деңгейде өткізді, балалардың шешендік қабілеттерін, олардың танымдық-ойлау белсенділігін, дербестігін дамытты, сонымен қатар шығармашылық ойлау бастамаларын көтермеледі.
Оның жұмыс стилінде әрқашан демократия, өзіне және ұжымға деген талапшылдық, ұқыптылық, адалдық, сезімталдық басым болды. Ол әрбір қызметкер мен білім алушыға әлеуметтік қауіпсіздікті сезінетін жұмыс пен оқу жағдайларын жасауға тырысты.
Дарынды, іскер, жігерлі және еңбекке қабілетті басшы жеткілікті жоғары ғылыми-теориялық дайындыққа ие болды, оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастыруға шығармашылықпен қарады, үнемі шығармашылық ізденісте болды.
Қазыкенов Жәдігер Есімханович қазақстандық білім беру жүйесіне баға жетпес үлес қосты десе болады. Ол Қазақстан Білім министрлігіне лицейлерді, гимназияларды және дарынды балаларды дамыту, республикалық олимпиадалардың қорытындысы бойынша жоғары оқу орындарына түсу емтихандарынсыз түлектерді қабылдау, лицей-интернаттардың қаржылық жағдайын жақсарту және өзгерту туралы, колледжден кейін түсетін үшінші курс студенттеріне мемлекеттік грант беру туралы ұсыныстар әзірледі. Оның ұсыныстары қабылданып ҚР халықтық білім беру өміріне енгізілді.
Қазыкенов Жәдігер Есімхановичтің Қазақстанның білім беру жүйесінің дамуына үлес қосқан, білімді, зиялы, ізденімпаз, еңбекқор, жоғары моральдық қадір-қасиеті бар жауапты адамдардың ұрпағын тәрбиелеген жаңашыл тұлға болғанына күмән жоқ.
Зейнетке шыққаннан кейін ол өзінің соңғы жылдарда тұрып жатқан Новоявленка ауылының қоғамдық өміріне белсенді қатысты. Жәдігер Есімханович 2016 жылдың 3 қарашасында Өскемен қаласындағы Новоявленка ауылында дүниеден озды.

Ж.Е. Қазыкеновтың мерзімді басылым беттеріндегі жарияланымдары

Публикации Казыкенова Ж. Е. в периодических изданиях

Қазыкенов Ж. Интернатта оқып жүр... : [Облыстық қазақ лицей-интернатының бүгінгі тыныс-тіршілігінен] / Қазыкенов Ж. // Дидар. - 1995. - 28 ақпан.
Қазыкенов Ж. Терең білім жолында : [Өскемендегі политехникалық бағыттағы қазақ лицей-интернаты жайында] / Қазыкенов Ж. // Дидар. - 1996. - 19 қазан.
Қазыкенов Ж. Жәдігер Қазыкеновтің жаңа моделі. : [Өскемен қаласындағы политехникалық бағыттағы облыстық қазақ лицей интернаты директорымен әңгімелескен С. Әліпбаев] / Ж. Қазыкенов // Дидар. - 1999. - 29 мамыр.
Қазыкенов Ж. Аякөз атауы қайдан шыққан? / Ж. Қазыкенов // Дидар. - 2002. - 9 қараша. - Б. 5
Қазыкенов Ж. Атаулар тарихы әріде : [Жер, су, ел атауларының тарихынан] / Ж. Қазыкенов // Дидар. - 2002. - 7 желтоқсан. - Б. 5

***

Казыкенов, Ж. Спешите делать добро : [о ВК техн.-экон.12-лет.лицее-интернате (бывш. школа-интернат им. Ленина)] / Ж. Казыкенов // Семь дней. - 1999. - 16 сент. - С. 3

Ж. Е. Қазыкенов туралы әдебиет 

Литература о Казыкенове Ж. Е.

Кітаптар - Книги

Әліпбаев С. Жәдігердің мектебі : Деректі ғұмырнамалық кітап / Әліпбаев С., Тоқпатаев У. - Өскемен : Шығыс баспа, 1999. - 147 б.
Анамдай әлпештеген Асқар Алтай : [Мәтін] / Б. Қапанов. - Өскемен : [б. и.], 2011. - 566 б.

Ұстаздық ұлағат пен жаңашылдықтың жарқын үлгісі : КСРО оқу-ағарту ісінің Үздігі Қазыкенов Жәдігер Есімханұлын еске алуға арналған Республикалық педагогикалық оқуларының мақалалар жинағы, 16 мамыр 2025 ж. - Өскемен : ШҚО ББ «Дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған мектеп-лицей-интернаты» КММ, 2025. - 450 б.

Мақалалар - Статьи

Есімбек, О. Жәдігер Қазыкеновтың жаңа моделі... : [Он екі жылдық Шығыс Қазақстан облыстық техникалық-экономикалық лицей-интернатының директорымен сұхбат. Білім берудің жаңа жүйесі туралы] / О. Есімбек // Қазақстан мұғалімі. - 2001. - № 22-23. - Б. 6.

Байқадамова, Г. Ұлылықтың басында ұстаз тұрар: дарынды балалар лицейіне Жәдігер Қазыкенов атын беру туралы / Г. Байқадамова. - Мәтін (визуалды) // Менің өлкем. - 2024. - 18 шілде. - Б. 13.

Сейпутанова, А. Аңыз әрі абыз педагог / А. Сейпутанова. - Мәтін (визуалды) // Арайлы Катонқарағай. - 2025. - 9 мамыр (№18). - Б. 5.

Қинаятқызы, Г. Жәдігер ұстаз жүрген жол...: ұстаз Жәдігер Қазыкенов туралы / Г. Қинаятқызы. - Мәтін (визуалды) // Дидар. - 2025. - 15 мамыр (N20). - Б. 11.

***

Волкова, С. Просветитель : [о Казыкенове Жадыгере Есимхановиче] / С. Волкова // Голос Востока. - 2001. - 12 октября. - С. 9-10.

Касиманов С.

Жаңартылды 20.12.2024 15:52

Касиманов Садык (1905–1977 гг.) – педагог, этнограф, поэт, заслуженный учитель Казахской ССР.
Родился в 1905 году в ауле Орда Чингистауского района Семипалатинской области (ныне Абайский район, область Абай) в семье бедняка.
В 1912-1916 гг. был учеником в медресе Махмуда в г. Семипалатинске (ныне г. Семей).
В 1916-1917 гг. в возрасте 11 лет Садык вместе с отцом в числе 3000 мобилизованных по Семипалатинскому, Усть-Каменогорскому и Каркаралинскому уездам работал на строительстве железной дороги Рыбинск - Варшава.
В 1920-1922 гг. учился в начальной арабской школе в г. Семипалатинске (ныне г. Семей), затем поступил в Семипалатинский педагогический техникум, который окончил в 1926 году.
В 1926-1933 гг. работал заведующим школами в Абаевском районе, в 1933-1940 гг. – в с. Убинка в Шемонаихинском районе,
в 1940-1942 гг. – директором начальной средней школы с. Ульгулималши Кокпектинского райна, облапсти Абай.
В 1931-1938 гг. учился на заочном отделении Казахского педагогического института в г. Алма-Ата по специальности преподаватель казахского языка и литературы.
В 1940-1942 гг. Касиманов С. К. был курсантом военно-политического училища г. Ленинабада Таджикской ССР.
В 1944-1949 гг. работал директором семилетней школы им. Абая Ново-Покровского района Семипалатинской области.
В 1949-1958 гг. – директором школы в с. Таврия Восточно-Казахстанской области. Параллельно с руководством преподавал казахский язык и литературу.
После переезда в г.Алма-Ату в 1958-1961 гг. работал старшим методистом Республиканского Дома народного творчества Казахской ССР по народному прикладному искусству и устному народному творчеству. По роду своей деятельности Садык Касиманович поддерживал постоянную творческую связь с мастерами прикладного искусства республики, оказывая им большую консультативную помощь.
В 1953 году казахстанским композитором Б. Ерзаковичем переложено на ноты 11 казахских песен, текст которых предоставил Садык Касиманов.
В 1961 году Касиманов С. К. выпустил дидактическое пособие для учителей на уроках развития устной речи «Өс-өс, бөбек», а в 1962 году вышел сборник рассказов для детей «Сикырлы сыбызғы».
Касиманов С. К. написал более 200 статей в области языкознания, абаеведения, этнографии, истории, педагогики, которые печатались в республиканских, областных и районных газетах. Кроме родного казахского языка Садык Касиманович владел русским, киргизским, татарским, узбекским языками, немного знал персидский и арабский языки. Большое место в творчестве Касиманова С. К. занимают произведения для детей. Им написано много детских рассказов, сказок, загадок. Сборник загадок «Жұмбақтар» был издан в 2000 году братом Садыка Касимановича – Жошиханом Касимановым.

С. Қасимановтың шығармалары
Произведения Касиманова С.
Кітаптар - Книги

Қасиманов, Садық. Қазақ халқының қолөнері / С. Қасиманов; ред. К. Шалкаров. - Алматы: Қазақстан, 1969. - 248 б.
Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнері / Қасиманов С. - Алматы: Қазақстан, 1995. - 240 б.
Қазақтың тәлімдік ойлар антологиясы: 10 томдық. Т. 6: Ұлттық тәлім-тәрбиелік ғылымдардың дамып, қалыптасу тарихынан: 1920-2000 жылдар. - Алматы: Сөздік - Cловарь, 2009. - 400 б.

С. Қасимановтың мерзімді басылымдарда
Публикации Касиманова С. в периодических изданиях

Қасиманов С. Ертіс бойының ері: [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы / С. Қасиманов // Лениншіл жас. - 1966. - 13 июль.
Қасиманов С. Ерлер есімі мәңгілік: [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1966. - 20 августа
Қасиманов С. Бір селоның тарихы: [Самар ауданы, Подгорное, бұрынғы Воскресенско] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1967. - 6 января
Қасиманов С. Қырандар: [Алтайдың Қызыл тау қырандары жайлы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1967. - 1 марта
Қасиманов С. Ер есімі ұмытылмайды: [өлкемізде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысқан Ж. Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1968. - 20 августа
Қасиманов С. Батырдың биік тұғыры / Қасиманов С. // Коммунизм туы. - 1971. - 28 августа
Қасиманов С. "Правданың" қазақ сахарасындағы тілшісі: [Жұбандық Болғанбаев туралы] / С. Қасиманов // Коммунизм туы. - 1976. - 5 мая

С. Қасимановтың өмірі туралы мерзімді басылымдарда
Литература о жизни и деятельности Касиманова С.

Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010
Шығыс Қазақстан облысы.Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2014. – 456 б.

***

Қасиманов, Қ. Әкем туралы. / Қ. Қасиманов. // Коммунистік еңбек. - 1970. - 11 август. - Б. 4
Қасиманов Ж. Есімін елі ұмытпаса екен / Қасиманов Ж. // Дидар. - 2004. - 25 қыркүйек. - Б. 2
Қасиманов Ж. Қанды опық, қатты дауыл, қараңғы түн / Қасиманов Ж. // Ертіс өңірі. - 2005. - 26 мамыр. - Б. 5
Кенжебай, Мырзан. Еңлік пен Кебектен Ермек батыр қалған-ды : [ Белгілі этнограф Садық Қасимановтың жазып алған нұсқасындағы "Ермек батыр" дастаныны берілген.] / М. Кенжебай . // Мәдениет. - 2014. - №8. - Б. 7-12. ; №9. - Б. 16-19.
Садық Қасиманов (1902-1980) туғанына 115 жыл толуына орай. // Мектептегі психология = Психология в школе. - 2017. - №12. - Б. 39-40.

***

Садык Касиманов // ЛЗ: Сегодня. - 2003. - 21 март. - С3

Жаманбаев Қ. Қ.

Жаңартылды 29.04.2026 15:20

Жаманбаев Құсайын (1912-1982) - халық ағарту ісін ұйымдастырушы, өлкетанушы, этнограф

1912 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданында Ахмер ауылында туған. Сол ауылдағы бастауыш сыныпты, Өскемен қаласындағы жетіжылдық мектепті қазақша бітірген. 1929 жылы осы қаладағы педагогикалық техникума оқуға түсіп, оның бір курсын аяқтағанда техникум Павлодар қаласына ауыстырылады. Қ. Жаманбаев Орынбор қаласындағы бір жылдық даярлық курсында оқып, Ленинград (Петербург) қаласындағы Герцен атындағы педагогика институтының химия бөлімшесіне түседі. Онда екі жыл оқып, денсаулығына байланысты Алматының Абай атындағы педагогика институтына (қазіргі ҚазҰМУ) ауысып, оны 1933 жылы ойдағыдай бітіріп шығады.

1943 жылы Өскемендегі Жамбыл атындағы мектепте қызмет істеп жүрген жерінен майданға алынады. Андижан қаласындағы алты айлық офицерлер курсын тәмамдап, 2-Украин майданына 36 және 175 гвардиялық полкінда атқыштар взводының командирі болып соғысқа кіреді. Соғыстан соң он жылдай әскери комиссариатта, облыс мектептерінде инспектор, білім қызметкерлері кәсіподағының төрағасы, облыстық оқу бөлімі меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарып, 1957 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Жамбыл атындағы мектепте химиядан сабақ берді.

Қ. Жаманбаев Найман шежіресін бір ізге келтіріп, реттеп орыс тілінде қағазға түсірген. Ауыл - ауылды аралап, ауыз әдебиетінің үлгілерін, қазақтың көне ұлттық жәдігерлері мен жетіген, қобыз сияқты музыкалық аспаптарды жинаған. Жинаған аспаптарын өзі ғылыми кеңесінің мүшесі болған облыстық тарихи-өлкетану мұражайына тапсырып отырған. Әйгілі музыка зерттеуші Болат Сарыбаевпен хат жазысып тұрған. Тастағы жазулар , көне ескерткіштер де өлкетанушының назарынан тыс қалмаған. Құсайын Қуанұлы 100-ден астам ғылыми-танымдық мақалалардың авторы. Көптеген орден, медальдармен марапатталған.

Қ. Жаманбаевтың шығармалары

Мақалалары-статьи

Жаманбаев Қ. Күршім өңіріндегі мәдени ескерткіштер [Мәтін] / Қ. Жаманбаев // Коммунистік еңбек. - 1977. - 22 октябрь.

Қ. Жаманбаев туралы мақалалар

Статьи о Жаманбаеве К.

Қасымов , Айтмұхамбет. Көне аспаптарды көздің қарашығындай сақтаған [Мәтін] : [Белгілі ұстаз Қ. Жаманбаевтың өлке тарихын зерттеуге қосқан үлесі туралы.] / А. Қасымов // Дидар. - 2012. - 26 қыркүйек.- Б.20.

***

Шаяхметов, М. Из плеяды интеллигентов : [о бывшем учителе школы-интернат им. Джамбула, этнографе Жаманбаеве К.К.] / Шаяхметов М. - Текст : непосредственный // Рудный Алтай. - 1992. - 15 февр.

Интернет-ресурсы

Жаманбаев К. К. ГАВКО: ф.365, оп.1, 30 ед.хр., 1928-1992 г.г. [Электронный ресурс] : //Официальный сайт Областного архива по Восточно-Казахстанской области и его филиалы: Режим доступа: http://e-arhiv.vko.gov.kz/ru/Page/Index/1409

Ақ ордам -алтын бесігім : [Электрондық ресурс] : [Шығыс Қазақстан облыстық дарынды балаларға арналған Жамбыл атындағы мектеп-интернат-гимназияның 90 жылдық тарихы туралы.]. - Өскемен : [б. и.], 2010. - 200 б. с. - Әдебиеттер тізімі: Б.129-130. - Б. ц. Сайт краеведческой электронной библиотеки: https://olketanu.pushkinlibrary.kz/kz/