Писатели и поэты
Бегалин С. И.
- Обновлено 18.07.2025 14:24
Бегалин Сапаргали Искакулы (1895-1983) - писатель, поэт, переводчик, один из основоположников казахской детской литературы.
Родился 24 ноября в 1895 г. в ауле Дегелен Абайского района (ныне область Абай) в семье скотовода. Он вырос в семье, в которой хорошо знали произведения Абая, Шакарима, произведения из наследия степных поэтов-жырау. Когда мальчику исполнилось 7 лет, отец отдал его мулле для обучения грамоте. Учеба давалась ему легко, и от природы любознательный мальчик быстро овладел чтением и письмом.
Трудна была в те годы жизнь простого казаха, сопровождаемая лишениями и нуждой. Много испытаний выпало и на долю Сапарагали. С 12 лет он пасет скот. А после свирепого джута семья лишилась всех овец, и 16-летний подросток вынужден был уехать в г. Самипалатинск (ныне г. Семей), где работал вначале грузчиком на речной пристани, затем кучером. Здесь он изучает русский язык, поступает в приходскую школу. На грамотного паренька обращает внимание школьный учитель Нургали Кульджанов, который помог поступить в русско-казахское училище, которое Сапаргали успешно закончил в 1915 г.
В 1916 г. по мобилизации С. Бегалин попадает на тыловые работы под Петроградом, домой возвращается в марте 1917 г. С. Бегалин долгое время работал там, где требовались его энергия и талант: в 1921 г. - председатель Дегеленского волостного исполкома, в 1923 г. - народный судья Каркаралинского уезда, затем работал в Семипалатинскомгубсуде, комиссариате земледелия, управленииТурксиба, с 1935 г. он трудился в органах печати, в Институте языка и литературы Академии наук Казахской CССР, а затем в Союзе Писателей Казахстана.
Первоестихотворение «Қазақ қыз-бозбалаларына» («Казахским подросткам») было опубликовано в журнале «Айқап» в 1914 г. Автор сборников: "Месть орла" (1943), «Яблоко Ермека» (1955), «Молодая ветка» (1953), «Перевалы Шокана» (1971), «Школьные друзья» (1961) и др.; романа «Замана белестері» («Ступени эпохи», 1975); монографии о жизни и творчестве Жамбыла Жабаева «Жамбылдың ата тегі, өмірі» (1946).
С. Бегалин также занимался собиранием и исследованием образцов казахского устного творчества, внёс значительный вклад в публикацию и издание произведений известных народных поэтов Исы Байзакова, Доскея Алимбаева, Шашубая Кошкарбаева, Куата Терибаева, Толеу Кобдикова.
Он является автором полусотни текстов современных песен. На стихи поэта создавали мелодии такие композиторы, как М. Тулебаев, Л. Хамиди, Е. Рахмадиев и другие талантливые композиторы. Переводил произведения А. С. Пушкина, М. Лермонтова, Н. Лескова, Д. Н. Мамина-Сибиряка, Т. Шевченко, Л. В. Соловьева.
Произведения С. Бегалина переведены на многие языки мира.
Награжден орденом Дружбы народов (1975), двумя орденами «Знак почета» и медалями СССР и Почетной грамотой Верховного Совета Казахской ССР.
Скончался 05 марта в 1983 г. в г. Алматы.
В г. Алматы именем Сапаргали Бегалина названы улица (до августа 1983 – Дачная, 2800 м; территория Медеуского района), Государственная республиканская детская библиотека.
На доме, где последние годы жил писатель (ул. Чайковского, 174), установлена мемориальная доска.
С. Бегалиннің шығармалары
Произведения С. Бегалина
Кітаптар-Книги
1944-1950
Бегалин, С. Қыран кегi / С. Бегалин. - Алматы : Қазақтың бiрiк. мемл. баспасы, 1944. - 40 б.
Бегалин, С. Төлбасылар / С. Бегалин. - Алматы: Қазақтың бiрiк. мемл. баспасы, 1948. - 120 б.
Бегалин, С. Ермектiң алмасы / С. Бегалин. - Алматы : Қазмемкөркемәдеббас, 1950. - 92 б.
Проза
1953-1960
Бегалин , С. Жас бұтақ. әңгімелер жыйнағы / С. Бегалин. - Алматы : ҚМКӘБ., 1953. - 47 б.
Бегалин, С. Жеткіншектер.: әңгімелер / С. Бегалин. - Алматы : ҚМКӘБ., 1953. - 99 б.
Бегалин, С. Көгалды көтергендер: әңгімелер / С. Бегалин. - Алматы : ҚМКӘБ., 1956. - 12 б.
Бегалин, С. Бақыт: әңгiмелер жинағы / С. Бегалин. - Алматы : Қазмемлкорәдеббас, 1956. - 141 б.
Бегалин, С. Ана қайраты; Ана туралы әңгiмелер / С. Бегалин. - Алматы : Казмемкөркемәдеббас, 1960. - 182 б.
Бегалин, С. Жеткiншек / С. Бегалин // Таңдамалы әңгiмелер: жас өспiрiмдер мен жастар үшiн. - 2-шi басылым. - Алматы : Қазмемкөркемәдеббас, 1960. - 390 б.
1961-1968
Бегалин, С. Мектеп түлектерi: әңгiмелер / С. Бегалин. - Алматы : Қазмемкөркемәдеббас, 1961. - 110 б.
Бегалин, С. Бала Шоқан / С. Бегалин. - Алматы : Жазушы, 1964. - 120 б.
Бегалин, С. Мұстапа қарттың әңгімесі: әңгімелер / С. Бегалин -Алматы : Жазушы, 1966. - 91б.
Бегалин, С. Уақыт тынысы: повестер мен әңгімелер / С. Бегалин. -Алматы : Жазушы, 1968. - 283 б.
1970-1979
Бегалин, С. Уақыт тынысы: повестер мен әңгімелер / С. Бегалин.-Алматы: Жазушы, 1970.- 280б.
Бегалин, С. Шоқан асулары / С. Бегалин . - Алматы : Жазушы, 1971. - 192 б.
Бегалин, С. Сәтжан: повестер мен әңгiмелер / С. Бегалин. - Алматы : Жазушы, 1973. - 368 б.
Бегалин, С. Замана белестері: роман / С. Бегалин. - Алматы : Жазушы, 1975. - 368 б.
Бегалин, С. Қыран туралы аңыз: повесть және әңгімелер / С. Бегалин. - Алматы : Жалын, 1976. - 278 б.
Бегалин, С. Сахара сандуғаштары / С. Бегалин. - Алматы : Қазақстан, 1976. - 165 б.
Бегалин, С. Есеннің кірпісі: мектеп жасына дейінгі балалар үшін / С. Бегалин. - Алматы : Жалын, 1977. - 12 б.
Бегалин, С. Көгалды көтергендер / С. Бегалин. - Алматы : Қазмембас, 1977. - 12 б.
Бегалин, С. Сәтжан: повестер мен әңгімелер / С. Бегалин. - Алматы : Жалын, 1978. - 168 б.
Бегалин, С. Екі томдық шығармалар / С. Бегалин. - Алматы : Жазушы, 1979.
Т. 1 : Замана белестері : роман. - Алматы : Жазушы, 1979. - 440 б.
Т. 2 : Повесть пен әңгімелер. - Алматы : Жазушы, 1979. - 282 б.
1985-1996
Бегалин, С. Ермектің алмасы / С. Бегалин. - Алматы : Жалын, 1985. - 24 б.
Бегалин, С. Жамбыл: өмірбаяндық хикаят / С. Бегалин. - Алматы : Жалын, 1996. - 184 б.
Бегалин, С. Шоқан асулары :повесть / С. Бегалин. - Алматы: Балауса, 1996. - 208б.
2003- 2005
Бегалин, С. Шоқан асулары: повесть / С. Бегалин. - Алматы : Жазушы, 2003. - 240 б.
Бегалин, С. Шоқан асулары: хикаят / С. Бегалин. - Алматы : Қазақпарат, 2005. - 265 б.
2007-2011
Бегалин, С. Шоқан асулары: хикаят / С. Бегалин. - Алматы : Жазушы, 2007. - 240 б.
Бегалин, С. Көксегеннiң көргендерi: повесть, әңгiмелер / С. Бегалин. - Алматы : Атамұра, 2007. - 280 б.
Бегалин, С. Көп томдық шығармалар жинағы / С. Бегалин. - Алматы : Балалар әдебиетi, 2007 - 2011.
Т. 1: Естелiктер. - Алматы : Балалар әдебиетi, 2007. - 248 б.
Т. 3: Әңгімелер. - Алматы : Балалар әдебиеті, 2008. - 352 б.
Т. 4: Бала Шоқан. - Алматы : Балалар әдебиеті, 2009. - 268 б.
Т. 5: Жамбыл : өмірбаяндық хикаят. - Алматы : Балалар әдебиеті, 2009. - 267 б.
Т. 7: Тасарал. Тау сыры. Өрісті өмір. Қарқаралы. - Алматы : Балалар әдебиеті, 2011. - 488 б.
***
Бегалин, С.Сатжан: рассказы / С. Бегалин. - М.- Л., 1950.- 64 с.
Бегалин, С.Сатжан: повесть / С. Бегалин;перевод с казахского Алма-Ата, 1952.- 48 с.
Бегалин, С.Рассказы / С. Бегалин. - Алма-Ата, 1957.- 147с.
Бегалин, С. Молодой охотник:рассказы / С. Бегалин. - М.: Детгиз, 1958.- 126 с.
Бегалин, С.Стихи и поэмы / С. Бегалин. - Алма-Ата: Казгослитиздат, 1958.- 140 с.
Бегалин С.Чокан Валиханов: повесть / С. Бегалин.- М.: Детгиз, 1967.- 174 с.
Бегалин, С.Еж Есена / С. Бегалин. - Алма-Ата: Жалын, 1980.- 13 с.
Поэзия
Бегалин, С. Таңдамалы өлеңдер мен поэмалар / С. Бегалин. - Алматы : Қазмемлкорәдеббас, 1956. - 233 б.
Бегалин, С. Өлеңдер мен поэмалар / С. Бегалин. - Алматы : Қазақ мемлекет көркем әдебиет баспасы, 1962. - 272 б.
Бегалин, С. Сырлы қайнар: балаларға арналған өлең-поэмалар / С. Бегалин. - Алматы : ҚМКӘБ., 1963. - 80 б.
Бегалин, С. Шығармалары: өлеңдер мен поэмалар / С. Бегалин. -Алматы : Жазушы, 1966. - 436 б.
Бегалин, С. Шығармалары: өлеңдер мен поэмалар / С. Бегалин. -Алматы : Жазушы, 1966. - 435 б.
Бегалин, С. Көп томдық шығармалар жинағы / С. Бегалин. - Алматы : Балалар әдебиетi, 2007 - 2011.
Т. 2: Өлеңдер мен поэмалар. - Алматы : Балалар әдебиеті, 2007. - 252 б.
С. Бегалиннің мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары
Публикации С. Бегалина в периодических изданиях и сборниках
Жинақтар - Сборники
Бегалин, С. Ақын өмiрiнен: [И. Байзақов туралы естелiк] / С. Бегалин // Байзақов И. Шығармалары.- Алматы, 1956. - Б.421-438.
Бегалин, С. Естен кетпес ешқашан: әншi-композитор Естаймен кездесуi жайлы естелiк / С. Бегалин // Естай Беркiмбаев. - Павлодар : ҒӨФ "ЭКО", 2003. - Б. 31-43.
Бегалин, С. Майра: [атақты балуан Қажымұқан, әншiлер Майра Уәлиқызы, Иса Байзақовтардың 1925 ж. Қоянды жәрмеңкесiнде бiрлесiп өнер көрсеткендерi жайлы] / С. Бегалин // Қажымұқан: естелiктер / құраст. Н. Бегалыұлы. - Алматы : Бiлiм, 2004. - Б. 46-57.
Бегалин, С. Тасарал [Мәтін] : Кенесары мен Ағыбай батыр жайлы дастан / С. Бегалин // Жетiншi қазына. - Алматы : Алаш, 2004. - Б. 200-227.
Бегалин, С. Шығармалар жинағы / С. Бегалин. - Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007 - 2011.
Т. 1: Естелiктер : (М. Әуезов туралы). - Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007. - Бегалин, С. Ұлы өмiрдiң кей сәттерi: Б.39-52.
Бегалин, С. Асыл адам едi / С. Бегалин // Н. Құлжанова. Шығармалары. - Алматы: Ана тiлi, 2014. - Б. 322-327.
Мерзімді басылым беттерінде
На страницах периодической печати
Мақалалар – Статьи
Бегалин, С. Ақын Иса Байзақов: [туғанына 50 жыл толуына] / С. Бегалин // Лениншiл жас. - 1950. - 25 октябрь.
Бегалин, С. Балалар әдебиетiнiң басты мәселесi / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1962. - № 6. - Б. 130-136.
Бегалин, С. Замандас туралы сөз [М. Әуезовтiң қайтыс болғанына бiр жыл] / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1962. - 29 июнь.
Бегалин, С. Ақын замандасты еске алғанда: I. Жансүгiровтың туғанына 70 жыл толуына / С. Бегалин // Қазақстан мұғалiмi. - 1965. - 3 июнь.
Бегалин, С. Төлеу ақынды еске алғанда: [Т. Көбдiкұлының қайтыс болғанына 10 жыл толуына] / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1964. - 27 ноябрь.
Бегалин, С. Абайдың Қордайда болу-болмауы туралы / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1968. - 16 март.
Бегалин, С. Бiр ғасырдың куәгерi : Жабаевтың туғанына 120 жыл толуына / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1966. - 4 март.
Бегалин, С. Жазушы. Журналист. Аудармашы: Николай Анов 75 жаста / С. Бегалин // Социалистік Қазақстан.- 1966.- 30 декабрь.
Бегалин, С. Дауылпаз ақынды еске аламыз: [Иса Байзақов туралы естелiк] / С. Бегалин // Лениншiл жас. - 1971. - 20 март.
Бегалин, С. Құралайдың салқыны: "Саңлақтар сайыпкерi" әңгiмесiнен / С. Бегалин // Лениншiл жас. - 1971. - 10 сентябрь.
Бегалин, С. Сауық кеш: "Замана белестерi" атты шығармадан үзiндi / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1971. - 10 декабрь.
Бегалин, С. Шеркешқали : "Замана белестерi" атты мемуарлық шығармасынан үзiндi // Лениншiл жас. - 1971. - 16 декабрь.
Бегалин, С. Журналист-жазушы, педагог, аудармашы Н. Құлжанова туралы / С. Бегалин // Қазақстан әйелдерi. - 1973. - № 10. - Б.10-11.
Бегалин С. Естiгенiм, көргенiм : М.Әуезов туралы естелiктер / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1977. - 8 июль.
Бегалин,С. "Шығыста әншiнi неге құсқа теңейтiнiн ендi түсiндiм": Әмiренiң - Парижде ән шырқағаны туралы естелiктерден үзiндi / С. Бегалин // Алматы ақшамы. - 2005. - 5 шiлде. - Б.11.
Бегалин, С. Ұлы өмiрдiң кей сәттерi / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1977. - № 9. - Б. 150-157.
Бегалин, С. Жамбылдың өлеңдi бастауы жайында бiр-екi сөз: [Жамбылдың айтыс өнерi] / С. Бегалин // Жалын. - 1996. - № 3-4. - Б. 78-89.
Бегалин, С. Жыр алыбы: [жыр алыбы Жамбыл туралы 1972 ж. таспаға жазылып алынған әңгiме] / С. Бегалин // Заман-Қазақстан. - 1996. - 12 қаңтар. - Б. 7; 19 қаңтар. - Б. 7.
2005
Бегалин, С. Ұлы өмiрдiң кей сәттерi: М. Әуезовтiң Абай турасында дерек жинау сапары жөнiндегi естелiгi / С. Бегалин // Жұлдыз. - 2005. - № 11. - Б. 120-127.
Бегалин, С. Халық мұратын iздеген сегiз қырлы, сексен сипатты Қожанасыр / С. Бегалин // Аңыз адам. - 2012. - № 7. - Б. 23.
***
Бегалин, С.Больше хороших книг для детей! / С. Бегалин // Учитель Казахстана.- 1959.- 5 март.
Бегалин, С.Годы, как мгновение: к 60-летию со дня рождения И.П.Шухова / С. Бегалин // Ленинская смена.- 1966.- 15 октября.
Бегалин, С. Писатель, ученый, природовед / С. Бегалин // Воспоминания о Максиме Звереве. - Алматы: Бiлiм, 2005.-С.79-81.
Әңгімелер - Рассказы
1958-1959
Бегалин, С. Қозышы бала: әңгiме / С. Бегалин // Пионер. - 1958. - № 6. - Б.16-18.
Бегалин, С. Жеңiс: әңгiме / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1958. - № 8. - Б. 59-72.
Бегалин, С. Пионер Кәрiбай:очерк / С. Бегалин // Пионер.– 1959.-№ 8.- Б. 1-2.
Бегалин, С. Шеберлер: әңгiме / С. Бегалин // Социалистік Қазақстан. - 1959. - 6 ноябрь.
1961- 1965
Бегалин, С. Алғашқы айлық: әңгiме / С. Бегалин // Мәдениет және тұрмыс. - 1961. - № 1. - Б.13-15.
Бегалин, С. Еңбек сапары: әңгiме / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1961. - № 3. - Б. 103-106.
Бегалин, С. Сыя сауыт: әңгiме / С. Бегалин // Қазақстан мұғалiмi. - 1963. - 17 январь.
Бегалин, С. Аң да ана мерейiн ұмытпайды: болған оқиға: балалар үшiн / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1964. - № 9. - Б. 125-126.
Бегалин, С. Боржай: болған оқиға : әңгiме / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1965. - 14 январь
.
1971-1977
Бегалин, С. Аңшы-екең ағызады-ау: әңгiмелер / С. Бегалин // Лениншiл жас. - 1971. - 7 май.
Бегалин, С.Замана белестерi: естелiк әңгiме / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1971. - № 10. - Б. 1-46; № 11. - Б. 52-80.
***
Бегалин, С.Женис: рассказ / С. Бегалин; перевод с казахского А.Кафанов // Советский Казахстан.- 1959.- № 9.- С.63-72.
Бегалин, С.Холодная рука: рассказ / С. Бегалин; перевод с казахского Ф.Моргун// Простор.- 1961.- № 2.- С.75-82.
Повестер - Повести
Бегалин, С. Адасқанның айыбы жоқ... : повесть / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1965. - № 9. - Б. 9-33.
Бегалин, С. Жаңа төл: повестен үзiндi / С. Бегалин // Социалистік Қазақстан. - 1965. - 19 сентябрь.
Бегалин, С. Балдырғандар тiлегi / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1965. - № 12. - Б. 139.
1966-1968
Бегалин, С.Асыл төл: повестен үзінді / С. Бегалин // Жұлдыз.- 1967.- № 3.- Б.43-80.
Бегалин, С. Бала Шоқан: [повестен үзінді] / С. Бегалин; дайынд. Ж. Қойлыш / С. Бегалин // Аңыз адам. - 2011. - № 12. - Б. 25.
Роман
Бегалин, С. Жамбыл: ғұмырнамалық роман / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1996. - № 3. - Б. 3-95.
Балладалар – Баллада
Бегалин, С. Он алты: баллада / С. Бегалин // Лениншiл жас. - 1958. - 15 октябрь.
Бегалин, С. Бибiханым: баллада / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1965. - 5 февраль.
Бегалин, С. Қыз мұнарасы: баллада / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1967. - 6 январь.
Өлеңдер-Стихи
Бегалин, С. Ақын және теңiз: өлең [А. С. Пушкин образы қазақ поэзиясында] / С. Бегалин // Турксиб. - 1937. - 18 февраль.
Бегалин, С. Пушкин туралы өлең / С. Бегалин // Турксиб. - 1937. - 12 февраль.
Бегалин, С. Казақ бұлбұлы Күләш қарындасқа арнадым: өлең / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1937. - 2 апрель.
Бегалин, С. Қарындасқа: әнші К. Байсейiтоваға арналған өлең / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1957. - 2 апрель.
Бегалин, С. Зулашы желi арқаның; Меллай; Көктiң көлi; Ескерткiш басында; Атасу; Манақы; Меруерт көл туралы баллада: өлеңдер / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1958. - № 1. - Б. 47-51.
Бегалин, С. Тың тұңғышы: өлең / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1958. - 16 май.
Бегалин, С. Жаңа заң: өлең / С. Бегалин // Қазақстан мұғалiмi. - 1959. - 3 декабрь.
Бегалин, С. Сүйем сенi: өлең / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1960. - № 11. - Б. 42.
Бегалин, С. Тұр жайнап; Тың тұңғышы: өлеңдер / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1961. - 22 декабрь.
Бегалин, С. Самарқанд сапарынан: Зерабшан; Самарқанд : өлеңдер / С. Бегалин // Мәдениет және тұрмыс. - 1964. - № 12. - Б. 7.
Бегалин, С. Бұхара; Самарқанд; Темiр қа*пасы: өлеңдер / С. Бегалин // Лениншiл жас. - 1965. - 16 февраль.
Бегалин, С. Сүйiктi өлкем туралы сөз: өлең / С. Бегалин // Социалистік Қазақстан. - 1965. - 26 ноябрь.
Бегалин, С. Петр досқа: өлең / С. Бегалин // Жұлдыз. - 1967. - № 11. - Б. 51.
Бегалин, С. Қағаз: өлең / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1968. - 14 сентябрь.
Бегалин, С. Мен көргем жоқ Лениндi: өлең / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1971. - 26 март.
Бегалин, С. Тебiренсе ой теңiзi: өлең / С. Бегалин // Қазақ әдебиетi. - 1977. - 23 сентябрь.
Бегалин, С. Абай әнi: өлең / С. Бегалин // Орталық Қазақстан. - 2008. - 24 мамыр. - Б. 8.
***
Бегалин, С.Семипалатинск; Исповедь; Кураи; Шани; Окоп; Жеребенок: стихи / С. Бегалин; перевод с казахского: С.Маршака, Н.Душкина; А.Жовтиса // Советский Казахстан.- 1958.- № 4.- С.20-23.
Бегалин, С.Тансык: [отрывки из поэмы] / С. Бегалин;перевод с казахского В.Копытина // Ленинская смена.- 1958.- 7 июня.
Бегалин, С. На холме Шанханая: [стихи, посвященные Ч. Валиханову] / С. Бегалин; перевод с казахского П.Якушева// Учитель Казахстана.- 1958.- 26 июня.
С. Бегалиннің шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о творчестве С. Бегалина
Кітаптар – Книги
Қирабаев, С. Әдебиет және дәуір талабы: сын мақалалар, зерттеулер / С. Қирабаев. - Алматы : Жазушы, 1957. - 300 б. - С. Бегалин туралы.
Таңдамалы шығармалар: 16 томдық. - Алматы, 1972.
Т. 1. - - Алматы, 1972. - 367 б. - Мұқанов, С. Сапарғали Бегалинге : өлең.
Бегалин, С. Төртiншi, бесiншi класс оқшыларына арналған ескерткiш: туғанына 80 жыл толуына / С. Бегалин; құрастырушылар: С. С.Бүркiтбаева, Г. В.Искакова, редакторы А. А. Насырова. - Алматы, 1975. - Б. 5.
Мәуленов, С. Телтолқын: әдеби жазбалар, эсселер, портреттер, естеліктер / С. Мәуленов. - Алматы : Жалын , 1989. - 464 б. - С. Бегалин туралы.
Бегалин Сапарғали: (туғанына 95 жыл толуына). - Алматы, 1990. - 12 б.
Алпысбаев, Қ. Поэма және сюжет: көмекші оқу құралы / Қ. Алпысбаев. - Алматы : Қазақ университеті, 1992. - 124 б. - С. Бегалин туралы.
Қазақстан жазушыларыХХ ғасыр: анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. - Бегалин С.: б. 77.
Семей өңірінің ақын-жазушылары: био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - Бегалин С.: б. 22.
Бердiбай, Р. Дәстүр қуаты / Р. Бердiбай. - Алматы: Бiлiм, 2005. - Рухани мұра қамқоры : жазушы Сапарғали Бегалин туралы: б. 181-185.
Қирабаев, С. Өмір тағылымдары : естеліктер / Қирабаев С Алматы : Білім, 2006. - 480 б.- Бегалин С. туралы.
2007
Бегалин С.Шығармалар жинағы. /С.Бегалин . - Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007 - ... .
Т.1 : Естелiктер. - Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007. - Қашқынов Ж. Тәлiм мен туындылар [жазушы С. Бегалиннiң әңгiмелерi жайлы]: б.146-154.
Қирабаев С. Қазақ әдебиетiнiң ақсақалы : [жазушы С. Бегалин туралы]: б. 19-30.
Өмiрбек Ж. Өн бойы - үлгi, өнеге : [жазушы С. Бегалин жайлы естелiк]: б. 15-18.
Қабдолов З. Сапекеңнiң сапары .: б.72-76.
Қирабаев, С. Тарих және әдебиет: [жазушы Сапарғали Бегалиннiң өмiрi мен шығармашылығы жайында] / С. Қирабаев. - Алматы : ҚазАқпарат, 2007. - Б. 363-376.
Бегалин, С. Шығармалар жинағы / С. Бегалин. - Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007...
Т. 1 : Естелiктер. - Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007. - Сапарғали Ысқақұлы Бегалин (1895-1983): б. 3-5.
Сапаргали Бегалин (1895-1983): б. 5-8.
Ғабдуллин Н. Елiн ерекше сүйген : [С. Бегалин туралы]: б. 34-39.
Қоңыр дәптер : [жазушы С. Бегалиннiң 1957 ж. ақын I. Жансүгiровтың жары Фатимаға "Құлагер" поэмасының қолжазбасын тапсырғаны жайлы]: б. 87-99.
Мұқанов С. Сапарғали Бегалинге : [C. Бегалиннің туғанына 60 жыл толуына орай жазылған өлең]: б.15.
Сәрсекеев М. "Дүниедегi ең бақытсыз шал - мен болдым...": б. 121-141.
Молдағалиев Т. Ұмытылмайтын ұстаз: б. 84-87.
Нұрғалиев Р. Дегелеңге бiткен шынар: б. 76 -82.
Сәрсенбаев Ә. Қазақ әдебиетінің егде солдаты: б. 59-72.
Сыздықова Р. Ана тiлiмiздiң асыл қоймасы : [жазушы С. Бегалин шығармаларының тiлi жайында]: б. 52-58.
Омарова, Б. О. С. Бегалин - халық ақындары мұрасын жинаушы / Б. О. Омарова // "Отандық түркология : мәселелер, iзденiстер, нәтиже" атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары = Материалы международной научно-теоретической конференции "Отечественная тюркология : проблемы. - Алматы : Арыс, 2007. - Б. 151-155.
2008 - 2015
Балалар бағының бағбандары: анықтамалық. - Алматы : Балалар әдебиеті, 2008. - 300 б.- С. Бегалин туралы.
Қазақстан жазушылары: анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. - Бегалин Сапарғали:б. 92.
Нұрғали, Р. Діңгек. 2-ші том / Р. Нұрғалиев: ред. А. Социалқызы; суретші Қ. Каметов. - Алматы : Арда, 2009. – Бегалин С.: б. 304-308.
Жолдасбекова, З. Сапарғали Бегалиннiң қолжазба мұралары: [кiтапханада жазушының 505 қолжазбасы сақталған] / З. Жолдасбеков // "Отырар кiтапханасы" ғылыми орталығы: құжаттар, мақалалар, библиографиялық сипаттамалар.- Астана, 2011. - Б. 160-162.
Қабдолов, З. Шығармалары Т. 5 : Ғылыми зертеулер. Әдеби-көркем сын. / З. Қабдолов Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2013. - Бегалин С.: б. 108.
Нұрғали, Р. Шығармалары Т. 4 : Сөз өнерінің эстетикасы, 2-ші кітап. /Р. Нұрғалиев Астана : Фолиант, 2013. - Бегалин С.: б. 39-45.
Есімсейтова, А. А. С. Бегалиннiң "Шоқанның асулары" повесiндегi көркем бейне жасау шеберлiгi А. Есімсейітова// Рымғали Нұрғали және алаш әдебиеттануы: респ. ғыл.-теор. конф. материалдары (9 желтоқсан 2011 ж.).- Алматы: Қазақ университетi, 2013. - Бегалин С.: б. 197-200.
Шығыс Қазақстаноблысы : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Бегалин Сапарғали: б. 257.
***
Бегалин, С. Шығармалар жинағы / С. Бегалин. - Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007...
Т.1: Естелiктер.- Алматы : Балалар әдебиетi баспасы, 2007. -Алимбаев М. Посол державы детства : [о жизни и творчестве писателя Сапаргали Бегалина. Статья написана в 1975 г.]: с. 101-106.
Алимжанов А. О герое этой книги и ее авторе : [о повести "Шоқан асулары" писателя Сапаргали Бегалина] : с.8-14.
Отетілеуов Е. Джигит из Дегелена : [к 100-летию писателя С. Бегалина (1895-1983)]: с.170-173.
Алтайский К. Рецензия на повесть Сапаргали Бегалина "Юность Чокана": с. 205-210.
Ауэзов М. О. Отзыв о книге товарища Бегалина С. на тему "Материалы и библиография Джамбула: с.202-203.
Варшавский Л. Творческий путь Сапаргали Бегалина: с. 203-205.
Санбаев С.Патриарх казахской литературы : [к 110-летию писателя С.Бегалина (1895-1983): с. 115-121.
Ермолинский С.О биографической повести Сапаргали Бегалина "Чокан Валиханов": с. 211-217.
Бегалин К. Сапаргали Бегалин : [воспоминание об отце сына писателя С.Бегалина] : с. 196-201.
Машанов А.Ж.Рецензия на повесть писателя Бегалина С. "Чокан Валиханов": с. 218-220.
Мақалалар - Статьи
Сәрсенбаев, Ә. Жеткiншектер жайлы шежiре: [C. Бегалиннің әңгімелері туралы] / Ә. Сәрсенбаев // Қазақ әдебиетi. - 1961. - 31 март.
Талжанов, С. Дегелеңнiң дүлдiлi / С. Талжанов // Социалистік Қазақстан - 1965. - 26 ноябрь.
Жәмiшев, Ә. Жiгiт мүсiн, өр талант: С. Бегалин 70 жаста / Ә. Жәмішев // Лениншiл жас. - 1965. - 12 декабрь.
Дүйсенбиев, Ә. Жетпiстегi жiгiт: өлең / Ә. Дүйсенбиев // Бiлiм және еңбек. - 1965. - № 11. - Б. 28.
Мұқанов, С. Торқалы той: [C. Бегалиннiң 70 жасқа толуына] / С. Мұқанов // Қазақ әдебиетi. - 1966. - 14 январь.
Мұстафин, Ғ. Жазушы Сапарғали Бегалин 70 жаста / Ғ. Мұстафин // Қазақ әдебиетi. - 1966. - 14 январь.
Өмiрбеков, Ж. Өнбойы - үлгi, өнеге: [жазушы С. Бегалин туралы естелiк] / Ж.Өмірбеков // Қазақ әдебиетi. - 1995. - 10 қазан. - Б. 6.
Нұрғалиев, Р. Дегелеңге бiткен шынар: [жазушы С. Бегалин туралы] / Р. Нұрғалиев // Қазақ әдебиетi. - 1995. -10 қазан. - Б. 6-7.
Қашқынов, Ж. Ұмытпайды өсер ұрпақ тектiсiн: [жазушы С. Бегалин туралы] / Ж. Қашқынов // Халық кеңесi. - 1995. - 18 қазан.
Қараев, М. Балалар әдебиетiнiң қадiрлi ағасы / М. Қараев // Алматы ақшамы. - 1995. - 15 қараша.
Ергөбек, Қ. Замана шежiрешiсi: [жазушы С. Бегалиннiң әдеби мұрасы туралы] / Қ. Ергөбек // Жас Алаш. - 1995. - 17 қараша.
Ғабдуллин, Н. Елiн ерекше сүйген: [белгiлi жазушы С. Бегалин туралы естелiк] / Н. Ғабдуллин // Егемен Қазақстан. - 1995. - 17 қазан.Темiрханов, О. Өткен күнде белгi бар...: [белгiлi ақын, әрi жазушы Сапарғали Бегалин туралы естелiк] / О. Темірханов // Сақшы. - 1997. - 13 қараша. - Б. 9; 20 қараша. - Б. 9.
Нысаналин, А. Бала жанының бағбаны: белгiлi жазушы С. Бегалиннiң туғанына 110 жыл толды / А. Нысаналин // Заң газетi. - 2005. - 13 қыркүйек. - Б. 4.
Мұхаева, С. С. Бегалинның "Құлыншақ" өлеңiн мәнерлеп оқуға және талдай бiлуге үйрету / С.Мұхаев // Ұлт тағылымы = Достояние нации. - 2006. - № 3. - Б. 262-263.
Ибрайханова, А. Қ. Сапарғали Бегалин поэмаларындағы аңыздар iзi / А. Ибрайханова // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы = Вестник КазНУ. Серия филологическая. - 2008. - № 1. - Б. 82-85.
Ысқақова, А. С. Бегалин. "Шоқан асулары" : [үш көрінiстi әдеби-әуендi қойылым] / А. Ысқақова // Әдiскер мұғалiм = Учитель методист. - 2008. - № 2. - Б. 8-10.
Қасымбек, Ж. Қазақ балалар әдебиетiнiң атасы: [жазушы С. Бегалин туралы] / Ж. Қасымбек // Алты Алаш. - 2012. - 20 сәуiр. - Б. 3.
Кеңесбекқызы, Ж. Ғалымдар мұрасы: [ "Отырар кiтапханасы" ғылыми орталығындағы кiтаптар қоры туралы] / Ж. Кеңесбекқызы // Қазақстан тарихы. Әдiстемелiк журнал. - 2012. - № 5. - Б. 42-45.
Брусиловская, Е. Отанды сүю : [қазақ балалар әдебиетiнiң негiзiн салушы С. Бегалиннiң туғанына 120 жыл] / Е. Брусиловская; орысшадан ауд. Г. Омарова // Туған тiл. - 2015. - № 2. - Б. 68-73.
Балалар әдебиетiнiң негiзiн қалаушы: [жазушының 120 жылдық мерейтойына орай "Сапарғали Бегалин - қазақ балалар әдебиетiнiң негiзiн қалаушы" атты дөңгелек үстел өттi] // Қазақ әдебиетi. - 2015. - 11 - 24 желтоқсан. - Б. 2.
Қасымжанұлы, С. Дегдар: [жазушы Сапарғали Бегалин туралы естелiк] / С. Қасымжанұлы // Егемен Қазақстан. - 2015. - 26 желтоқсан. - Б. 10.
***
Попов, Ю. Встречи с Сапаргали Бегалиным / Ю. Попов // Қазақ әдебиеті. - 1936. - 22 сентябрь.
Канахин, У. Старейшина: к 70-летию С.И.Бегалина / У. Канахин // Казахстанская правда.- 1965.- 30 ноября.
Алимбаев, М. Джигит из Дегелена: к 100-летию со дня рождения С.Бегалина / М. Алимбаев // Казахстанская правда.- 1995.- 24 ноября.
Асылбеков, Е. Абралинцы отметили юбилей мастера: [в Абралинском районе Семипалатинской области прошли торжества по случаю юбилея писателя С.Бегалина] / Е. Асылбеков // Казахстанская правда.- 1995.- 4 ноября.
Сапаргали Бегалин: [о писателе] // Книголюб.- 2002.- 30 мая.- С.18.
Санбаев, С.Свое сокровенное слово: к 110-летию писателя Сапаргали Бегалина / С. Санбаев // Казахстаская правда.- 2005.- 22 сентября.- С.7.
Алимбаев, М.Посол державы детства: к 110-летию писателя Сапаргали Бегалина / М. Алимбаев // Простор.- 2005.- № 12.- С. 99-103.
Бегалин, К. Вспоминая отца: к 110-летию писателя Сапаргали Бегалина / К. Бегалин // Простор.- 2005.- № 12.- С.97-98.
Санбаев, С.Патриарх казахской литературы: к 110-летию писателя Сапаргали Бегалина / С. Санбаев // Книголюб.- 2005. - № 11. - С. 45-47.
Санбаев, С.Домбра, зовущая к добру: к 110-летию писателя Сапаргали Бегалина / С. Санбаев // Простор.- 2005.- № 12.- С. 104-106.
Миленькая, Ю.Родом из детства: в Казахстане отметили день рождения Сапаргали Бегалина / Ю. Миленькая // Литер.- 2010.- 1 декабря.- С. 8.
Шашкова, Л. Полпред державы детства: [ о мероприятиях к 115-летию классика казахской детской литературы С. Бегалина] / Л. Шашкова // Казахстанская правда.- 2010.- 21 декабря. - С.14.
Брусиловская, Е. Любить свою Родину: [о казахстанском писателе, драматурге, поэте С. Бегалине] / Е. Брусиловская // Казахстанская правда.- 2015.- 7 августа. - С. 12; Туған тiл.- 2015.- № 1. - С. 74-77.
С. Бегалиннің аудармалары
Переводы С. Бегалина
Соловьев, Л. Қожанасыр: повесть /Л. Соловьев; орысшадан аударған, соңғы сөзiн жазған С. Бегалин. - Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1963. - 570 б.
Интернет сілтемелер
Интерент ссылки
Бегалин Сапаргали [Электронный ресурс] : [биография] // Литературный портал : сайт. – Режим доступа : http://adebiportal.kz/ru/authors/view/413 (09.06.2017)
Бейсенов Ж.
- Обновлено 18.07.2025 14:37
Бейсенов Жабаил (1935-2024 гг.) – поэт, композитор.
Родился 9 ноября в 1935 г. у подножия гор Жайыр района Толы Тарбагатайского края КНР (Китайская Народная Республика). С 1935 по 1942 гг. воспитывался родителями, с 1943 по 1951 гг. учился в средней школе района Толы. В 1957-1961 гг. учился в педагогическом институте г. Урумчи в СУАР на факультете языков и литературы. После возвращения в 1962 г. в Казахстан до 1997 г. работал учителем в Жарбулакской средней школе в Урджарском районе ( ныне область Абай).
Жабаил Бейсенов автор семи поэтических сборников таких как «Ауыл әуендері», «Алтын бесік ауылым», «Алакөлім аяулым», «Күнгейім менің» , «Балалық қызық, бал күндер», «Тасадағы тұма» (госзаказ), «Жырлайды жылдар». Автор известных в народе более 10-ти песен: «Достық толғауы», «Үржар вальсі», «Үржарым құтты мекен», «Жас ұлғайып», «Батыр баба», «Шапанай сазы», «Күнгейім менің», «Ауылым» и др.
Будучи учителем в школе Жабаил Бейсенов организовал литературный кружок «Баспалдақ» («Лестница»), благодаря которому вышло немало известных современных поэтов: Айжарык Абилкасымов, Алмахан Омарова, Даулетхан Тастанбеков, известный журналист Айдархан Мухамедкарим.
Награжден «Почетной грамотой» акима Урджарского района и областного управления образования. Имеет звания «Отличник народного просвещения» Республики Казахстан и Почетного гражданина Урджарского района.
Умер 8 декабря 2024 году.
Ж. Бейсенов шығармалары
Произведения Бейсенова Ж.
Бейсенов, Ж. Ауыл әуендерi: өлеңдер,балладалар және поэма/ Ж. Бейсенов. – Алматы : Жалын, 1982. - 40 б.
Бейсенов, Ж. Тасадағы тұма / Ж. Бейсенов. - Алматы : Баспалар Үйі, 2009. - 248 б.
Бейсенов, Ж. Балалық қызық, бал күндер: өлеңдер /Ж. Бейсенов. - Алматы: Атамұра, 2009. - 64 б.
Бейсенов, Ж. Жырлайды жылдар / Ж. Бейсенов. – Алматы : Атамұра, 2012. - 207 б.
Бейсенов, Ж. Күнгейiм менiң / Ж. Бейсенов.- Алматы : Сөзстан, 2000. - 76 б.
Мерзімді басылымдардағы мақалалар
Статьи в периодических изданиях
Бейсенов, Ж. "Ауылым" әнінің сөзін мен жазсам да, әлі күнге дейін басқа ақындарға теліп жатады / Ж. Бейсенов ; сұхбат. Б. Тайжігіт // Дидар. - 2009. - 28 қараша. - Б. 5.
Бейсенов, Ж. Қиындығы жетерлік, қиюы қашқан жылдарым көп болды / Ж. Бейсенов // Қазақ әдебиеті және мемлекеттік тіл . - 2016. - № 5. - Б. 2-5.
Бейсенов, Ж. Қиюы қашқан жылдарым көп болды: [ақын Ж. Бейсеновпен сұхбат] / Ж. Бейсенов // Қазақ әдебиеті . - 2018. - 2 қараша. - Б. 4-5.
Ж. Бейсенов туралы әдебиет
Литература о Бейсенове Ж.
"Алакөлім- Аяулым": [Үржар ауд. танымал ақын Ж.Бейсеновтың жаңадан жарыққа шыққан өлеңдер жинағы жайында] // Уақыт тынысы. - 1998. - 8 тамыз. - Б. 4.
Тайжігіт, Б. Жабайыл Бейсенов : "Поэзияда мен жай төбемін": ["Ауылым" әнінің авторы - Ж. Бейсенов жайлы] / Б. Тайжігіт // Уақыт тынысы. - 2009. - 13 маусым. - Б. 5.
Төлеуханұлы, Қ. "Ауылым" әнінің тарихы / Қ. Төлеуханұлы // Ертіс өңірі. - 2009.- 13 қыркүйек. - Б. 13.
Ұлықбек, Б. "Ауылым" әнінің авторы ауданның Құрметті Азаматы атанды: [Үржарлық ақын Жабайыл Бейсенов туралы.] / Б. Ұлықбек // Дидар. - 2013. - 7 қыркүйек. - Б. 1.
Тайжігіт, Б. Мақаншыдан басталған махаббат жыры / Б. Тайжігіт // Дидар. - 2017. - 14 қаңтар.- Б. 8-9.
Тайжігіт, Б. Қарт ақын жайлы деректі фильм : [ақын Жабайыл Бейсенов туралы] / Б. Тайжігіт // Дидар. - 2022. - 7 қаңтар. - Б. 3.
Беков О.
- Обновлено 18.07.2025 14:57
Беков Орынбек (1898 - 1937) - писатель, поэт, литературовед, общественный деятель.
Родился 4 июня в 1898 г. в Семипалатинской губернии (ныне Шетский район Карагандинской области) в семье батрака. В 1903 г. его семья переезжает на Спасский завод, где отец устроился ватер-жакетчиком медеплавильного цеха. О. Беков окончил двухклассное училище, работал на заводе разнорабочим. После Февральской буржуазно-демократической революции О. Беков принимает активное участие в политической жизни завода, избирается заместителем председателя Совдепа и председателем бюро труда. В июне 1918 г. Совдеп был разгромлен, а О. Беков арестован. В 1919-1922 гг. О. Беков был председателем ревкома, членом и секретарем Спасского заводского Совета рабочих депутатов и Спасского райкома ВКП(б). В 1923 г. назначен начальником Каркаралинской уездной милиции, затем заведующим административным отделом Семипалатинского губисполкома. По решению Казкрайкома ВКП(б) в 1925 г. О. Беков переведен на работу в систему Наркомтруда. С 1928 г. О. Беков – редактор Алма-Атинской газеты «Тілші», а с 1930 по 1937 гг. – директор Казахского театра драмы.
О. Беков – автор критических статей о казахском искусстве, в соавторстве с М. Ауэзовым выступал с докладом о казахской драматургии на Первом съезде писателей Казахстана.
Рассказы и стихи О. Бекова публиковались на страницах республиканских газет и журнала «Жаңа әдебіет». Темы коллективизации казахского аула, проблемы установления Советской власти отражены в сборниках публицистических статей «Каплю крови для великой цели» (1926), «Как мы победили в гражданской войне», «На благо великого дела», «Что такое советизация аула», «Батраки, вступайте в союз» (1928). Значительным событием в творчестве О. Бекова была повесть «Советбике» (1930), отличающаяся увлекательным сюжетом и сочностью языка.
В 1937 г. стал жертвой политических репрессий.
О. Бековтың шығармалары
Произведения О. Бекова
Кітаптар - Книги
Беков, О. Жалықпасаң жау жеңесiң; Үкiбас жалшы ақысын қалай алды? / О. Беков. - Қызыл-Орда, 1927. - 39 б.
Беков, О. Малайлар союзге кiрiңдер / О. Беков. - Қызыл-Орда, 1928. - 30 б. (Арап тілінде жазылған).
Беков, О. Қазақстан кен жұмысшыларының өткен күндерi мен қазiргi күйлерi / О. Беков. - Қызыл-Орда, 1927. - 18 б. (Арап тілінде жазылған).
Беков, О. Ұлы жолға бiр қасық қан / О. Беков. - Қызыл-Орда, 1928. - 20 б. (Арап тілінде жазылған).
Беков, О. Ауылды кеңестендiру деген не? / О. Беков. - Қызыл-Орда, 1928. - 24 б.
***
Беков, О. Пастухи вступайте в союз / О. Беков. - Алматы, 1928.
О. Бековтың мерзімді басылымдардағы мақалалары
Публикации О. Бекова в периодических изданиях
Беков, О. Талай қорлық көрдiк-ау : әңгiме / О. Беков // Әйел теңдiгi. - 1928. - № 7. - Б. 57-60.
Беков, О. Советбике: повесть / О. Беков // Жаңа әдебиет. - 1929. - № 10. - Б. 2-12; № 11.- Б. 19-29; № 12. - Б. 25-32; 1930. - № 2. - Б. 19-27; № 6. - Б. 10-13.
Беков, О. Керiмбек: әңгiме / О. Беков // Жаңа әдебиет. - 1930. - № 2. - Б. 72-74.
Беков, О. Октябрь мерекесiне театр даярлығы: [М. Әуезовтiң кейбiр пьесалары туралы] / О. Беков // Социалды Қазақстан. - 1932. - 4 ноябрь.
Беков, О. "Қыз Жiбек" постановкасына қалай дайындалдық: [Ғ. Мүсiреповтiң "Қыз Жiбек" пьесасы Семей облыстық қазақ театрында] / О. Беков // Екпiндi. - 1937. - 30 январь.
О. Бековтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о жизни и творчестве О. Бекова
Кітаптар-Книги
Қазақстан жазушыларыХХ ғасыр: анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. - Беков Орынбек: б. 79.
Семей өңірінің ақын-жазушылары: био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - Беков О.: б. 26.
Қазақстан жазушылары : анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. - Беков О.: б. 97.
Шығыс Қазақстан облысы : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Беков Орынбек.: б. 261.
***
Писатели Казахстана. - Алма-Ата : Жазушы, 1969. - Беков Орынбек: с. 70.
Казахская ССР : краткая энциклопедия.: Т. 4. - Алма-Ата : КСЭ, 1991. - Беков Орынбек: с. 159.
Мақалалар-Статьи
Айтбаева, А. Жазықсыз жапа шеккендер: [саяси қуғын –сүргін құрбаны О. Беков туралы] / А. Айтбаева // Қазақстан - ZAMAN. - 2013. - 12 желтоқсан. - Б. 8.
Бейсенова Ш. К.
- Обновлено 18.07.2025 14:49
Бейсенова Шарбану Конакбайкызы (1947 г. р.) – журналист, писатель, переводчик, член Союза Писателей Казахстана.
Родилась 14 октября в 1947 г. в селе Талапкер Уланского района Восточно-Казахстанской области. Окончила интернат им. Жамбыла в Усть-Каменогорске, затем КазГУ им. С. М. Кирова (1969, ныне КазНУ им. аль-Фараби). Первые произведения опубликованы в областной газете «Коммунизм түы» (ныне «Дидар»), республиканском журнале «Қазақстан әйелдері». Работала литературным сотрудником, зав. отделом журнала «Мәдениет және тұрмыс» (ныне «Парасат»); зав. отделом журнала «Қазақстан әйелдері», главным специалистом комитета информации и архивов Министерства культуры, информации и спорта Республики Казахстан, редактором приложения «Кітап әлемі» газеты «Қазақ әдебиетті».
Автор произведений: «Тойға келген келiншек» (1980), «Топжарған қыздар» (1985), «Сезімтал жүрек» (1988), «Тағылымды тағдырлар» (2002), «Мизамшуақ» (2006), «Сүзгенің соңғы күндері» (2008),«Бір махаббат баяны» (2009), «Шығармалары» (2011), «Бозоқ аруы» (2017).
Ш. Бейсенова перевела на казахский язык сказки Г. Х. Андерсена, роман Ж. Амаду «Генералы песчаных карьеров», произведения современных авторов.
Обладатель международной литературной премии «Алаш», заслуженный деятель Казахстана, награждена Почетной грамотой Верховного Совета КазССР (1985), член Союза писателей Казахстана.
В 2023 году награждена орденом "Парасат".
Ш. Бейсенованың шығармалары
Произведения Бейсеновой Ш.
Кітаптар - Книги
Бейсенова, Ш. Тойға келген келiншек / Ш. Бейсенова. - Алматы : Жалын, 1980. - 120 б.
Бейсенова, Ш. Топ жарған қыздар : очерктер /Ш. Бейсенова. - Алматы: Жалын, 1985.- 120 б.
Бейсенова, Ш. Сезiмтал жүрек. /Ш. Бейсенова. - Алматы: Жазушы, 1988. - 160б.
Бейсенова, Ш. Тағлымды тағдырлар : портрет, эссе, сұхбаттар / Ш. Бейсенова. - Астана : Елорда, 2000. - 237 б.
Бейсенов, Ш. Мизамшуақ : әңгімелер жинағы / Ш. Бейсенова. - Алматы : Өлке, 2006. - 240 б.
Бейсенова, Ш. Бір махаббат баяны / Ш. Бейсенова. - Алматы : Ан Арыс, 2009 - Т. 2: Хикаят және әңгімелер. - Алматы : Ан Арыс, 2009. - 280 б.
Бейсенова, Ш. Шығармалары / Ш. Бейсенова. - Астана: Фолиант, 2011 - Т. 1: Туған үйдiң түтiнi.- Астана: Фолиант, 2011. - 464 б.
Ш. Бейсенованың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары
Публикации Бейсеновой Ш. в периодических изданиях и сборниках
Мақалалар - Статьи
1967
Бейсенова, Ш. Музейдегi сезiмдер : [М. Әуезовтiң әдеби-мемориалдық музейiнде] / Ш. Бейсенова // Қазақ университетi. - 1967. - 4 июль.
1995-1999
Бейсенова, Ш. Дәстүр жалғастығы немесе журналдың алғашқы шығарушылары Сара Есова, Нәзипа Құлжанова, Нағима Арықова туралы / Ш. Бейсенова // Қазақстан әйелдерi. - 1995. - № 9. - Б. 7-9.
Бейсенов, Ш. "Өзi нәзiк, көңiлi жiбек едi..." : [Әлия туралы Сапураның әңгiмесiнен] / Ш. Бейсенова // Қазақстан әйелдерi. - 1995. - № 3. - Б. 6-9.
Бейсенова, Ш. Нәзипа ханым өткiзген екi кеш / Ш. Бейсенова // Қазақстан әйелдерi. - 1995. - № 7. - Б. 7-9.
Бейсенова, Ш. Жыр жолбарысы : Жамбылдың қазан төңкерiсiне дейiнгi кейбiр өлеңдерiнiң шығу тарихы туралы деректер / Ш. Бейсенова // Қазақстан әйелдерi. - 1996. - № 4. - Б. 1-3.
Бейсенова, Ш. Мың жылдық Мажарстан елiнде / Ш. Бейсенова // Қазақстан әйелдерi. - 1997. - № 1. - Б. 13-15.
Бейсенова, Ш. Азаттық жолы – азапты: [қазақтың М. Әуезов атындағы академия драма театрының "Абылай хан" атты қойылымы туралы. Авторы: Ә. Кекiлбаев, режиссері: Б. Атабаев] / Ш. Бейсенова // Астана ақшамы. - 1998. - 28 шiлде.
Бейсенова, Ш. Мәңгiлiк бала бейне" немесе замана қасiретiн арқалаған мұңлық жайында ой толғау : [М. Әуезов атын. қазақ мем. акад. драма театрының "Мәңгiлiк бала бейне" атты қойылымы туралы. Авторы: Р. Мұқанова, режиссері Б. Атабаев] / Ш. Бейсенова // Астана ақшамы. - 1998. - 8 шiлде.
Бейсенова, Ш. Аңсаған бақыт жұлдызы: [жазушы Мұхамеджан Қаратаев туралы жары Мархуманың айтқандарынан] / Ш. Бейсенова // Егемен Қазақстан. - 1999. - 21 тамыз.
2001-2006
Бейсенова, Ш. Тастүлек : [жазушы Ә. Асқаровтың шығармалары туралы] / Ш. Бейсенова // Астана ақшамы. - 2001. - 25 қаңтар.
Бейсенова, Ш. Сағаттың қырық бес дәптер күнделiгi бар / Ш. Бейсенова; әңг. Г. Сәрсенова // Жас Алаш. - 2001. - 20 наурыз. - Б. 3.
Бейсенова, Ш. Менiң мәңгiлiк мұңым : қаламгер, сыншы Сағат Әшiмбаевтың жарымен сұхбат / Ш. Бейсенова; әңг. Ж. Сәрсек // Қазақ әдебиетi. - 2002. - 13 қыркүйек. - Б. 14.
Бейсенова, Ш. Руханияттың алтын көпiрi : ["Ұлы Жiбек жолымен" Халықаралық кiтап және полиграфия жәрмеңкесi туралы] / Ш. Бейсенова // Қазақ әдебиетi. - 2003. - 2-8 мамыр. - Б. 7.
Бейсенова, Ш. Алма Қыраубайқызы: [филология ғылымының докторы, профессор, ұстаз жайлы] / Ш. Бейсенова // Түркiстан. - 2003. - 10 шiлде. - Б. 7.
Бейсенова, Ш. Нұрғиса тағылымы. : "Нұрғиса Тiлендиев" атты ғұмырнамалық деректi хикаяттың шығуы жайлы / Ш. Бейсенова // Қазақ әдебиетi. - 2003. -12 желтоқсан. - Б. 16-13.
Бейсенова, Ш. Мың тағзым, саған кiтап : "Ұлы Жiбек жолы бойымен" Халықаралық III кiтап және полиграфия жәрмеңкесi туралы / Ш. Бейсенова // Кiтап әлемi. - 2005. - № 5. - Б. 1.
Бейсенова, Ш. Сағат ағаның сырлы әлемi / Ш. Бейсенова; сұхбат. Ж. Сәрсек // Мұқағали. - 2006. - № 7. - Б. 52-57.
2007-2010
Бейсенова, Ш. "Сағаттың 45 дәптерден тұратын күнделігі бар" / Бейсенова Ш. // Заң газеті. - 2007. - 4 мамыр. - Б. 4.
Бейсенова, Ш. Бала мiнездi жан едi / Ш. Бейсенова; әңг. С. Әшімбаев // Ақ желкен. - 2007. - № 5. - Б. 13-14.
Бейсенова, Ш. "Өмiрдiң жолын жалғастырар өлеңiм" : ақын Серiк Ғабдуллаұлының поэзиясы хақында / Ш. Бейсенова // Қазақ әдебиетi. - 2007. - 14 желтоқсан. - Б. 18.
Бейсенова, Ш. Рух / Ш. Бейсенова // Егемен Қазақстан. - 2008. - 27 ақпан. - Б. 15.
Бейсенова, Ш. Сағаттың жеке кiтапханасы : сыншы, қоғам қайраткерi С. Әшiмбаевтың жеке кiтапханасы жайында / Ш. Бейсенова // Кiтап жаршысы = Друг читателя. - 2008. - № 3. - Б. 6.
Бейсенова, Ш. Ақылшым, қамқорым еді : Әшімбаев С. туралы / Ш. Бейсенова // Жалын. - 2009. - № 4. - Б. 32-36.
Бейсенова, Ш. Бiр мақаланың құрбаны : профессор Әбдiманапов Ә. туралы / Ш. Бейсенова // Парасат. - 2010. - № 6. - Б. 11-13.
2011-2014
Бейсенова, Ш. Әйелдердiң тарихи тың бейнесiн сомдағым келедi / Ш. Бейсенова; әңг. Г. Айтжанбай // Айқын. - 2011. - 14 шiлде. - Б. 8-9.
Бейсенова, Ш. Әйел - отбасының жылуы / Ш. Бейсенова; әңг. А. Әлменбет // Қазақ әдебиетi. - 2012. - 2 - 8 қараша. - Б. 7.
Бейсенова, Ш. Баладай адал, батырдай аңғал Сағат едi...: Әшімбаев С. туралы / Ш. Бейсенова; әңг. А. Райқұл // Астана ақшамы. - 2013. - 12 қыркүйек. - Б. 10-11.
Бейсенова, Ш. Ұлы дала аруы; Сүйiнбике өскен орта: Сүйiнбике патшайым жайлы / Ш. Бейсенова // Жұлдыз. - 2014. - № 6. - Б. 158-168.
Бейсенова, Ш. Ақын Сара арманы немесе ақын Сара кiтабын шығару туралы ой қалай туды...: ақын Сара Тастанбекқызы жайлы / Ш. Бейсенова // Сара саңлақ. - Алматы : Жазушы, 2014. - Б. 12-16.
Бейсенова, Ш. Сүйiнбике - ұлы дала аруы / Ш. Бейсенова // Қазақ хандығы тұсындағы ханымдар мен арулар. - Астана, 2015. - Б. 95-109.
Өлеңдер – Стихи
Бейсенова, Ш. Досымның орны : өлең / Ш. Бейсенова // Қазақстан әйелдерi. - 1967. - № 3. - Б. 13.
Әңгімелер – Рассказы
Бейсенова, Ш. Кермек дәм : әңгiме / Ш. Бейсенова // Әдебиет айдыны. - 2006. - 7 қыркүйек. - Б. 6-7.
Бейсенова, Ш. Мизамшуақ : әңгiме / Ш. Бейсенова // Қазақ әдебиетi. - 2006. - 22-28 қыркүйек. - Б. 8-9.
Бейсенова, Ш. Жұмақыздың құбылысы : әңгіме / Ш. Бейсенова // Жұлдыз. - 2006. - № 10. - Б. 3-10.
Бейсенова, Ш. Әйел көңiлiнiң құбыласы. : әңгiме / Ш. Бейсенова // Аружан. - 2007. - № 12. - Б. 15-17.
***
Бейсенова, Ш. Загадки ночи : рассказ / Ш. Бейсенова // Простор. - 2011. - № 6. - С. 158-165.
Хикаяттар – Повести
Бейсенова, Ш. Сүзгенің соңғы күндері: хикаят / Ш. Бейсенова // Жұлдыз. - 2008. - № 12. - Б. 3-29.
***
Бейсенова, Ш. Загипа-невестка : повесть / Ш. Бейсенова; перевод А. Космухамедовой // Литературный Казахстан. - 2009. - № 3. - С. 102-125.
Бейсенова, Ш. Прощание Сузге : повесть / Ш. Бейсенова; перевод с казахского А. Жаксылыков // Amanat. - 2011. - № 4. - С. 15-52.
Ш. Бейсенованың қатысуымен жарық көрген кітаптар
Книги, вышедшие с участием Бейсеновой Ш.
Әшімбаев, С Азаматтыққа адалдық: әдеби сын мақалалар, зерттеулер, толғаныстар / С. Әшімбаев, құрастырған Ш. Бейсенова. - Алматы : [Раритет], 2007. - 336 б.
Әшімбаев, С. Сын сымбаты : әдеби сын мақалалар, ой-толғамдар / С. Әшімбаев, құрастырған Ш. Бейсенова - Алматы : Балауса, 2010. - 480 б.
Ш. Бейсенованың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о жизни и творчестве Бейсеновой Ш.
Кітаптар - Книги
Қазақстан жазушылары ХХ ғасыр : анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. - Бейсенова Ш.: Б. 78.
Қазақстан жазушылары: анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. - Бейсенова Ш.: Б. 93.
Қирабаев, С. Әдебиетті қайта оқу : әдебиеттік зерттеулер мен мақалалар / С. Қирабаев. - Алматы : Балауса, 2010. - Бейсенова Ш.: Б. 303-317.
Шығыс Қазақстаноблысы: энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Бейсенова Ш.: Б. 259-260.
Мақалалар - Статьи
Омарханова, Ғ. "Сағыныш пен ерлікті жырлап келем" : [Алаш халықаралық сыйлығының лауреаты жерлесіміз Шәрбану Қонақбайқызы Бейсеновамен сұхбат] / Ғ. Омарханова // Дидар. - 2001. - 18 қыркүйек. - Б. 4; Семь дней. - 2001; № 39. - Б. 7.
Әлпейісова, К. Әйел табиғатын әйелден артық кім түсінеді?! / К. Әлпейісова // Қазақ әдебиеті. - 2007. - 30 қараша. - Б. 10-11.
Бозжанова, К. Қазақтың қадірлі қыздарының бірі - Шәрбану / К. Бозжанова // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 31 шілде. - Б. 7.
Әміртайқызы, Н. Жүрекке жылы сырласу кеші : [жазушы Ш. Бейсенова туралы] / Н. Әміртайқызы // Ұлан таңы. - 2009. - 16 қазан. - Б. 4.
Қамзин, Т. Сүзге сұлу хикаясы және қаламгер мұраты / Т. Қамзин // Жұлдыз. - 2010. - № 3. - Б. 166-172.
Ергөбек, Құлбек. Жөні бөлек, жосығы ерек: жазушы Шәрбану Бейсенованың "Сүзгенің соңғы күндері" повесін талдау / Қ. Ергөбек // Егемен Қазақстан. - 2011. - 26 қаңтар. - Б. 9.
Аймұханбет, Ж. Айымдар аманатына адалдық : жазушы Шарбану Бейсенова туралы / Ж. Аймұханбет. - // Егемен Қазақстан. - 2022. - 19 желтоқсан. - Б. 6
***
Канапьянов, Б. Сказ об одной любви: [о сборнике повестей и рассказов Шарбану Бейсеновой "Сказ об одной любви"] / Канапьянов Б. - // Казахстанская правда. - 2012. - 20 июля. - С. 22
Бердин Е.
- Обновлено 18.07.2025 15:04
Бердин Есентай (1894 -1967) – акын, педагог.
Родился в 1894 г. в с. Кокбай Абайского района Семипалатинской области (ныне область Абай). Окончил медресе в с. Кокбай, Семипалатинскую городскую русско-казахскую школу, учительские курсы при областном земельном управлении г. Алаш (Жаңа Семей, ныне г. Семей), казахский педагогический техникум.
В 1918 г. в г. Казани вышла книга Есентая «Жастарға тағылым» («Пример молодым»). С 1918 г. работал учителем в волости Дос (ныне Абайский район). В 1924-1928 гг. – вместе с А. Х. Парфеновым из Семипалатинска обучал детей казахскому и русскому языкам в школе Маян, основанной Т. Жомартбаевым.
С 1928 г. - заведующий школой в селе Карауыл. В этот период он написал стихи «Еңбекшіге» («Работнику»), «Октябрь», «Мақтаныш» («Гордость»), «Ауыл суреті» («Картина аула»), «Қазақстан табиғаты» («Природа Казахстана») и др.
В 1937 г. был осужден по ложному обвинению на 10 лет, повторно осужден на 10 лет в 1949 г. Освобожден в 1956 г.
Последние годы своей жизни посвятил творчеству. Отдельной книгой изданы поэмы «Қыз Жәкен» («Девушка Жакен», 1959), «Екі ойшыл» («Два мыслителя», 1962), «Қанды асу» («Кровавый перевал», 1968).
Скончался в 1967 г.
Е. Бердиннің шығармалары
Произведения Е. Бердина
Кітаптар - Книги
Бердин, Е. Қанды асу: поэмалар мен өлеңдер/ Е. Бердин. - Алматы: Жазушы, 1968.- 95 б.
Бердин, Е. Қыз Жәкен: поэма / Е. Бердин. - Алматы : Қазкөркемәдеббас, 1960. - 47 б.
Бердин, Е. Екi ойшыл: дастан / Е. Бердин. - Алматы : Қазмемкөркемәдеббас, 1962. - 40 б.
Мақалалар - Статьи
Бердин, Е. Тайыр Жомартбаев: естелiк / Е. Бердин // Жұлдыз. – 1963. - № 10. - Б. 152-153.
Е. Бердиннің өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о жизни и творчестве Е. Бердина
Кітаптар- Книги
Литература Казахстана: энциклопедический справочник. - Алматы: Аруна, 2010. - Бердин Е.: с. 170.
Шығыс Қазақстаноблысы: энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Бердин Е.: б. 265.
Мақалалар - Статьи
Сәрсекеев, М. Табысқан тағдырлар: [ақын Е. Бердин туралы] / М. Сәрсекеев // Қазақ әдебиетi. - 1960. - 22 январь.
Қайырбеков, Ғ. Анық ақын, абзал кiсi едi: ақын Есентай Бердиннiң туғанына 100 жыл // Қазақ әдебиетi. - 1994. - 1 шiлде. - Б. 15.
Есентайұлы, Ертұғыр.Әкем айтқан әңгімелерден: [ халық ақыны Есентай Бердин туралы] / Е. Есентайұлы // Абай. - 2000. - №4. - Б. 89-90
