Имена
Звание
"Герой Советского Союза"
Герой Советского Союза - высшая степень отличия СССР. Звание, которого удостаивали за личные или коллективные заслуги перед Советским государством и обществом, связанные с совершением геройского подвига или выдающихся заслуг во время боевых действий, а также, в виде исключения, и в мирное время.
Звание впервые установлено Постановлением ЦИК СССР от 16 апреля 1934 года, дополнительный знак отличия для Героя Советского Союза - медаль "Золотая Звезда" - учреждена Указом Президиума Верховного Совета СССР
от 1 августа 1939 года.
Писатели и поэты
Байгужинов К. А.
- Обновлено 16.07.2025 16:31
Байгужинов Кенжебек Аканович (1956 г.) – поэт, публицист, литературный критик, переводчик, Президент литературного дома «Арбаат».
К. А. Байгужинов родился 08 апреля в 1956 г. в Кемерово в семье забойщика на шахте «Ягуновская». В 1961 г. семья Байгужиновых переезжает в Казахстан, в Семипалатинскую область (нынеобласть Абай) Бородулихинский район . К. А. Байгужинов закончил училище связи, филологический факультет Семипалатинского педагогического института имени Н. К. Крупской (ныне Семипалатинского государственного университета им. Шакарима). Его трудовая биография включает комсомольскую, профсоюзную деятельность, работу преподавателя и журналиста. Занимал должность консультанта общественно-политического отдела аппарата акима Семипалатинской области (ныне область Абай), директора литературно-мемориального музея Ф. М. Достоевского.
К. А. Байгужинов - лауреат международного поэтического конкурса в Новосибирском Академгородке (1980), участник Совещания молодых поэтов Казахстана в г. Талды-Кургане (Талдыкурган, 1981), поэтического фестиваля «Жігер» в г. Алма-Ате (Алматы, 1988).
В последние годы работал директором Семипалатинского областного историко-краеведческого музея.
Первый сборник стихов и критических этюдов К. Байгужинова «Покорение вершин» (1995) посвящен 150-летию Абая.
Автор поэтических сборников: «Покорение вершин» (1995), «Красные ренегаты» (1999), «Нежность» (2002), «Молитва любви» (2003) и множества статей.
Редактор поэтических книг коллег по цеху В. Зубова, Г. Мохнакова и др. Редактор-составитель сборника литературных статей «Трибунал мысли», материалы сборника посвящены творчеству Олжаса Сулейменова в период с 1959 по 2002 гг., включая статьи о О. Сулейменове и самого О. Сулейменова.
Верен однажды избранным темам: свобода, гражданское мужество и честь.
К. Байгужинов - автор проекта и президент литературного дома «Арбаат». К. Байгужинов не только талантливый поэт, прозаик, публицист, но и профессиональный переводчик произведений Зията Шакаримова. Заслуживает особого внимания перевод народной песни «Шалқыма» («Вдохновение»). Исполнение этой песни солистами Регионального командования «Восток» было отмечено на X юбилейном Международном конкурсе «Виват, Победа!» в Москве. За плодотворную творческую работу, поэтическое мастерство, вклад в развитие культуры неоднократно поощрялся Почетными Грамотами, Благодарственными письмами акима города, областного, городского управления культуры, Дипломами общественных организаций.
К. Байғожиновтың шығармалары
Произведения К. Байгужинова
Кітаптар - Книги
Байгужинов, К. Красные ренегаты / К. Байгужинов. - Семипалатинск, 1999.- 52 с.
Байгужинов, К. Нежность / К. Байгужинов. - Семипалатинск, 2002.- 32 с.
К. Байғожиновтың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалар
Публикации в периодических изданиях и сборниках К. Байгужинова
Байгужинов, К."Муки рождения высокой идеи": [о творчестве поэта О.Сулейменова] / К. Байгужинов // Иртыш.- 1989.- 18 мая.
Байгужинов, К.И поэт, и гражданин : [ об О.Сулейменове] / К. Байгужинов // Иртыш.- 1989.- 7 апреля.
Байгужинов К.Ширится движение: [ о международном движении «Невада-Семипалатинск» в Барнауле с участием делегации из Семипалатинска] / К. Байгужинов // Иртыш.- 1991.- 19 февраля.
Байгужинов, К."Мы, высокие, будем стоять!": [о творчестве О.Сулейменова] / К. Байгужинов // Иртыш.- 1992.- 16 мая.
Байгужинов, К.Судьба музыканта: [ о книгекомпозитора А.Толганбаева "Исповедь судьбы жестокой"] / К. Байгужинов // Новое слово.- 1994. - 1 апреля.
Байгужинов К. Крепость на берегу Иртыша: [история крепости Семипалатной] / К. Байгужинов // Голос народа. - 1998. - 5 марта. - С. 15.
Байгужинов, К. Мононациональная республика нам не грозит / К. Байгужинов // Наше дело. - 2001. - 24 августа.
Байгужинов, К. Золотой гвоздь Ильяса Искакова / К. Байгужинов // Семипалатинские вести.- 2005.- 24 июня.- С.5.
Байгужинов, К. В поддержку отечественной культуры / К. Байгужинов // Семипалатинские вести.- 2005.- 15 сентября.- С.1.
Байгужинов, К. У каждого города должен быть свой «Арбат» : / Д. Палу // Вести Семей.- 2009.- 26 ноября. - С.3.
Байгужинов, К. А. Живо слово - жива и поэзия: [беседа с семейским поэтом К. А. Байгужиновым] / К. А. Байгужинов // Вести Семей. - 2011. - 26 июля. - С. 3.
Өлеңдер – Стихи
Байгужинов, К. Лирика/ К. Байгужинов // Семипалатинские вести.- 2002.- 21 июня.- С.13.
Байгужинов, К. Этюд; Август; В юрте табунщика : стихи / К. Байгужинов. // Ақ Ертіс - Иртыш. - 2004. - №2 . - С. 64-66.
Байгужинов, К.Песня узника:стихи / К. Байгужинов // Шәкәрiм.- 2009. - № 1. - С. 90-92.
К. Байғожиновтың шығармашылығы туралы
О деятельности К. Байгужинова
Кітаптар-Книги
Гайнуллина, Ф.А. Литература Семипалатинского Прииртышья: учебное пособие / Ф. А. Гайнуллина.- Семипалатинск, 2002.– Байгужиноа Кенжебек: с. 128-129.
Писатели Семипалатинского региона: био-библиографический указатель / сост. О.Мальцева.- Семей, Талант, 2006.– Байгужинов Кенжебек: с. 15-16.
Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Байғужинов К.: б. 234-235.
Статьи - Мақалалар
Легче книгу написать: [ вышла книга Семипалатиского поэта и публициста К. Байгужинова "Красные ренегаты"] // Рудный Алтай. - 1998. - 18 июня. - С. 1.
Идришева, Г. Кенжебек Байгужинов: "Моя любимая тема - история жизни" / Г. Идришева// Семипалатинские вести. - 2006. - 6 апреля. - С. 5.
Биданова, А. Мечетей облик первозданный : о К. Байгужинове / А. Биданова // Казахстанская правда. - 2007. - 23 февраля. - С. 10.
Секенов, С. К родной земле – с любовью: о К. Байгужинове / С. Секенов// Вести Семей.- 2009.- 3 сентября.- С.1.
Палу, Д. Поэту нужна трибуна: о К. Байгужинове / Д. Палу // Вести Семей.- 2009.- 24 декабря.- С.3.
Биданова, А. Созвучье чувств, созвучье дум: о К. Байгужинове /А. Биданова // Казахстанская правда. - 2014. - 10 октября. - С. 21.
Байкошкарулы Т.
- Обновлено 16.07.2025 16:39
Байкошкарулы Тубек (1780-1870) – поэт, видный представитель искусства айтыс.
Родился в 1780 г. в местечке Сыбан, соседствующим с аулом Абая (ныне область Абай, ж.-д. станция Үшбиік). Смолоду он выделился как поэт-импровизатор. Крепко подружившись с песней, он с 15 лет участвует в поэтических состязаниях, вступает со многими поэтами в словесные состязания.
М. О. Ауэзов высоко оценил импровизаторские способности Тубека, в своих трудах особо отметил его состязания с такими известными мастерами слова как Тезек торе, Сабырбай, Кулмамбет, Каркабат, Косан, Бактыбай, Орынбай.
Посетивший в 1848 г. окрестности Семея польский поэт А. Янушкевич встречался с Тубек акыном, и трогательно пишет об этом в своей книге «Дневники и записки из путешествия по казахским степям», восторгается его поэтическим даром.
После победы Тубека в состязании с Кулмамбет акыном в 1863 г. в доме Тезека торе слава о нем разнеслась по всему Жетысуйскому краю.
В 1830 г. он одержал победу над известными в Кереку поэтическим талантом сестрами Жакежан и Айымжан. Этот эпизод реалистически описан в романе «Путь Абая» М. О. Ауэзова.
Скончался в 1870 г. в зимовье Жалғызтал.
Русский ученый-тюрколог В. В. Радлов, великий педагог-просветитель Ы. Алтынсарин дали высокую оценку таланту Тубек акына, восстановили его айтыс с Жанак акыном и внесли в сборник. Народный акын К. Алтынбаев в своей книге «Қалбатау» (1997) посвятил несколько статей о жизни и творчестве Тубека Байкошкарулы.
Т. Байқошқарұлы туралы әдебиет
Литература о Байкошкарулы Т.
Абай: энциклопедия. – Алматы : Қазақ энциклопедиясының Бас редакциясы, Атамұра баспасы, 1995. – Түбек Байқошқарұлы: б. 558.
Қазақ әдебиетінің тарихы : 10 томдық. Т. 4 : XIX ғасырдың бірінші жартысы (1800-1850), 2005. - 438 б.
Қазақ әдебиеті : энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.
Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Түбек Байқошқарұлы: б. 760.
Янушкевич, А. Қазақ даласына сапар туралы жазбалар / А. Янушкевич. - Астана : Аударма, 2003. - 264 б.
Биғожаұлы, Қ. Толғанбай мен Түбектің айтысы / Қ. Биғожаұлы // Жұлдыз . - 2000. - № 5. - С. 147-149 б.
Байхонов С. М.
- Обновлено 18.07.2025 08:46
Байхонов Серик Муслимович (1953 г.) – журналист, писатель, публицист, общественный деятель.
Родился 12 мая в 1953 г. в ауле Акмая Чиилинского района Кызылординской области. После окончания факультета журналистики Казахского государственного университета (1976) и Алматинской Высшей партийной школы (1980) работал в редакциях республиканских газет и киностудии «Казахфильм».
В 1990–1998 гг. будучи главным редактором Казахского телерадиокомитета выступил автором республиканских конкурсных телепрограмм «Жігіттің сұлтаны», «Тайбурыл», «Сиқырлы қазан», «Қазақтың Қажымұқаны».
Первая повесть писателя «Жалғасым менің – жалғасым» («Жалгас – мое продолжение») опубликована в 1973 г. в журнале «Жалын». Его произведения переведены на русский язык.
Автор книг на русском и казахском языках «Сал үстіндегі маусым» («Сезон на плоту»), «Аралға – араша» («Арал гибнет»), «Өсімдіктер желісіне саяхат» («Экскурсия по растениям»), «Бетпақдала – шөл емес» («Бепакдала – не пустыня») и других.
Лауреат премии Союза писателей Казахстана им. А. Байтурсынова, член Союза Писателей Казахстана, директор Восточно-Казахстансого областного филиала Союза писателей Казахстана, один из редакторов литературно-художественного журнала «Иртыш».
С. Байхоновтың шығармалары
Произведения С. Байхонова
Кітаптар –Книги
Байхонов, С. Жалғасым менің - жалғасым: [повесть, әңгімелер] / С. Байхонов. - Алматы : Жалын, 1977. - 76 б.
Байхонов, С. Ең ыстық маусым: повесть және әңгімелер / С. Байхонов. - Алматы : Жалын, 1979. - 150 б.
Байхонов, С. Қос шатырлы үй: повестер мен әңгімелер / С. Байхонов. - Алматы : Жалын, 1984. - 167 б.
Байхонов, С. Сал үстіндегі маусым / С. Байхонов. - Алматы : Жалын, 1988. - 288 б.
Байхонов, С. Табиғатым-тағдырым / С. Байхонов.- Алматы : Қайнар, 1991. - 336 б.
Байхонов, С. Құйылыста: хикаяттар мен әңгімелер / С. Байхонов. -Алматы : Жазушы, 2001. - 272 б.
Байхонов, С. Бетпақдала - шөл емес: табиғат кітабы / С. Байхонов. - Астана : Фолиант, 2003. - 270 б.
Байхонов, С. Ғажапстанға саяхат: табиғат кітабы / С. Байхонов. -Алматы : Жазушы, 2003. - 360 б.
Байхонов, С. Саяхат әліппесі / С. Байхонов. - Алматы : Білім, 2003. - 47 б.
Байхонов, С. Хикаяттар / С. Байхонов. - Алматы : Жазушы, 2007. - 288 б.
Байхонов, С. Саяхат әліппесі. Пржевальский жылқысы. Тастаған әуендер. Мейірбан шөптер. Қазақстан ғажайыптары : деректі хикаяттар, ойтолғаулар / С. Байхонов. - Алматы : Білім, 2007. - 374 б.
Байхонов, С. Шығармалар жинағы [Мәтін] / С. Байхонов. - Алматы : ҚазАқпарат, 2008.
Т. 1: Хикаяттар мен әңгімелер. - Алматы : ҚазАқпарат, 2008. - 374 б.
Т. 2: Хикаяттар. - Алматы: ҚазАқпарат, 2008. - 340 б.
Т. 3: Ғажапстанға саяхат : деректі хикаяттар. - Алматы: Қазақпарат, 2008. - 335 б.
Т. 4: Саяхат әліппесі. Тастағы әуендер. Мейірбан шөптер. Қазақстан ғажайыптары : деректі хикаяттар. Ойтолғаулар . - Алматы: ҚазАқпарат, 2008. - 326 б.
Байхонов, С. Жұбату: өлеңмен жазылған әңгімелер / С. Байхонов Өскемен : Шығыс Ақпарат, 2009. - 56 б.
Байхонов, С. Жоқ іздеген жолаушы: эссе, элегиялар / С. Байхонов Алматы : Баспалар үйі, 2015. - 328 б.
***
Байхонов, С. Самый жаркий сезон: повести и рассказы / С. Байхонов; ред. У. Молдахметов ; перевод с казахского А. Досжанова. - Алма-Ата : Жалын, 1990. - 221 с.
Байхонов, С. Сезон на плату: документальная повесть / С. Байхонов; ред. И. Хасенова; перевод с казахвкого Р. Гарипова. - Алма-Ата : Балауса, 1992. - 107 с.
С. Байхоновтың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалар
Публикации в периодических изданиях и сборниках С. Байхонова
Мақалалар - Статьи
1995 - 1999
Байхонов, С. Қанатты қазақ: [Қазақстандық марафоншы-спортшы М. Жыланбаев туралы эссе] / С. Байхонов // Жас Алаш. - 1995. - 22 наурыз.
Байхонов, С. Бір балуанға қарап: [Қажымұқан туралы] / С. Байхонов // Егемен Қазақстан. - 1997. - 20, 21 ақпан.
Байхонов, С. Алып адам Ахтаев: [қазақстандағы баскетбол спортының ардагерi У. Ахтаев туралы] / С. Байхонов // Заман-Қазақстан. - 1997. - 15 тамыз. - Б. 15.
Байхонов, С. Сәлемәлейкум, өсімдіктер әлемі!: [саяхатшы П. С. Массагетовтың өсімдіктер туралы зерттеуі] / С. Байхонов // Жас алаш. - 1999. - 16,18, 24наурыз.
2000 - 2010
Байхонов, С. Бір кесененің тарихы / С. Байхонов // Семей таңы. - 2000. - 20қазан. - Б. 3.
Байхонов, С. Өзімді іздеп жүрмін: [журналист С. Байхоновпен шығармашылығы, алдағы істері, мақсаттары туралы сұқбаттасқан тілші М. Әміренов] / С. Байхонов // Дидар. - 2001. - 8 мамыр. - Б. 6.
Байхонов, С. "Өмiрден iз-түссiз кетуден қорқам..." / С. Байхонов; әңг. Ә. Балқыбек // Қазақ әдебиетi. - 2002. - 4 қазан. - Б. 4.
Байхонов, С. Барсакелместегі уақыт машинасы / С. Байхонов // Егемен Қазақстан. - 2003. - 30 сәуір. - Б. 6.
Байхонов, С. Ұлт тәуелсiздiгiне нұқсан келедi-ау деген тұста бiр сәт компромиске барғаннан төмендеп қалмайтын шығармыз / С. Байхонов, әңг. Ұ. Айтөлен // Айқын. - 2006. - 30 қараша. - Б. 8-9.
Байхонов, С. Саяхатшы болу үшін батылдық, ержүректік қажет / С. Байхонов; әңг. Б. Тоқанұлы // Дидар. - 2010. - 27 тамыз. - Б. 7.
2011 - ...
Байхонов, С. Тұр-ағаң "Үш қоңырдың" бірі еді: [ақын Т. Нұқаев туралы] / С. Байхонов // Дидар. - 2011. - 13 маусым. - Б. 5.
Байхонов, С. Жадымның жаңғырығы. Сейсеннің "Периэгисисі". Төре десе, төре еді... Өмекемнің "Сұқпаты": оқшау ой / С. Байхонов // Жалын. - 2011. - № 6. - Б. 50-56.
Байхонов, С. Сағатты сағыну / С. Байхонов // Түркістан. - 2011. - 24 қараша. - Б. 9.
Байхонов, С. Желтоқсан "жаңғырығы": [М. Әубәкiров, Р. Бәйкенұлы, С. Әшiмбев туралы естелiктен] / С. Байхонов // Түркiстан. - 2011. - 17 қараша. - Б. 9.
Байхонов, С. Жоқ iздеген жолаушы: [орыс жазушысы Г. Д. Гребенщиков туралы] / С. Байхонов // Қазақ әдебиетi. - 2011. - 22-28 сәуiр. - Б. 1, 9.
Байхонов, С. Жабайы адам / С. Байхонов // Денсаулық. - 2012. - № 2. - Б. 30-31.
Байхонов, С. "Дала өрнектерi": [Г. Гребенщиков шығармалары жайында] / С. Байхонов // Жамбыл. - 2012. - № 3/4. - Б. 235-251.
Байхонов, С. Өсімдікте де түйсік бар / С. Байхонов // Денсаулық. - 2012. - № 5. - Б.30-31.
Байхонов, С. Жадымның жаңғырығы / С. Байхонов // Жұлдыз. - 2011. - № 4. - Б. 154-171.
Байхонов, С. Ақындар : ["ақындар" атты өмiрбаяндық элегиялар кiтабынан үзiндiлер] / С. Байхонов // Ана тiлi.- 2012. - 1 - 7 наурыз. - Б. 9; 8 - 14 наурыз. - Б. 9.
Байхонов, С. "Мырзан - Қайғы" : [ақын М. Кенжебай жайында] // Үш қоңыр. - 2012. - 14 қыркүйек . - Б. 4.
Байхонов, С. Алтай асу / С. Байхонов // Жұлдыз. - 2013. - № 4. - Б. 3-51.
Байхонов, С. Алыптың портретi : эссе [халық жазушысы Ә. Нұрпейiсов туралы ] / С. Байхонов // Жас Алаш. - 2014. - 21 қазан. - Б. 4-5.
Байхонов, С. Алып пен қалып / С. Байхонов // Жалын. - 2014. - № 8. - Б. 24-39.
Байхонов, С. Алып пен қалып: [Әбдіжәміл әлемі] / С. Байхонов // Жалын. - 2014. - № 9. - Б. 8-15.
Байхонов, С. "Мен ештеңе сұрамаймын..." : [ақын Серiк Ғабдуллаұлы туралы] / С. Байхонов // Қазақ әдебиетi. - 2014. - 28 ақпан - 6 наурыз. - Б. 15.
Байхонов, С. Жоқ іздеген жолаушы: [жазушы Г. Гребенщиков туралы] / С. Байхонов // Қазақ әдебиеті. - 2016. - 24 сәуір. - Б. 1, 9.
Проза
Байхонов, С. Бетпақдала- шөл емес: деректi хикаят /С. Байхонов // Жас Алаш. - 2001. - 25 қазан. - Б. 5-6; 1 қараша. - Б. 5, 6.
Байхонов, С. Пржевальский жылқысы: хикаят / С. Байхонов // Жұлдыз. - 2008. - № 9. - Б.18-46.
Байхонов, С. Ғажапстанға саяхат - тастағы әуендер: қобыз сарыны: деректi хикаят / С. Байхонов // Турист. - 2009. - № 16/17. - Б. 12-21.
Байхонов, С. Алтай асу: роман / С. Байхонов // Жамбыл.- 2010.- № 4.- Б. 3-60.
Байхонов, С. "Өлмеген құлға... келіп те қалар тағы жаз...": әңгіме / С. Байхонов // Түркістан. - 2011. - 7 сәуір. - Б. 4.
Байхонов, С. "Көңiл айту": [қаламгер Еркiн Жаппасұлы туралы әзiл әңгiме] / С. Байхонов // Үш қоңыр. - 2012. - 24 тамыз. - Б. 6.
Байхонов, С. Арекем "асқан асулар": [қаламгер Арасанбай Естен туралы әзiл әңгiме] / С. Байхонов // Үш қоңыр. - 2012. - 24 тамыз. - Б. 6.
Байхонов, С. Алтай – Рубикон : роман / С. Байхонов // Нива.- 2013. - № 7. - Б. 38-71.
Поэзия
Байхонов, С. Арылу: өлең / С. Байхонов // Әдебиет айдыны.- 2008. - 23 қазан (№ 43).- Б.9.
Байхонов, С. Күйік отын немесе жеңешені сағыну: өлеңдер / С. Байхонов // Жұлдыз. - 2010. - № 2. - Б. 34-37.
Байхонов, С. "Өлмеген құлға... келіп те қалар тағы жаз...": элегия / С. Байхонов // Ақ Ертіс. - 2011. - № 1. - Б. 46-54.
Байхонов, С. "Өлмеген құлға... келіп те қалар тағы жаз...": элегия / С. Байхонов // Ақ Ертіс-Иртыш. - 2011. - № 1. - Б. 46-54.
Байхонов, С."Бiр кем дүние...": элегия [жазушы-академик Зейнолла Қабдолов жайлы] / С. Байхонов // Түркiстан. - 2013. - 25 сәуiр. - Б. 10.
С. Байхоновтың аудармалары
Переводы С. Байхонова
Гребенщиков, Г. Батырбек хандығы: хикаят / Г. Гребенщиков; ауд. С. Байхонов // Жамбыл. - 2012. - № 3/4. - Б. 252-297.
Гребенщиков, Г. Жұт: хикаядан үзiндi / Г. Гребенщиков; ауд. С. Байхонов // Қазақ. - 2011. - 1-8 шiлде. - Б. 10.
С. Байхоновтың қатысуымен жарық көрген кітаптар
Книги вышедшие при участии С. Байхонова
Қазиев, Қ. Кемпірқосақ: повестер мен әңгімелер / Қ. Қазиев; ред. С. Байхонов. - Алматы : Жалын, 1984. - 214 б.
Жанботаев, Д. Жер жылуы: повестер мен әңгімелері / Д. Жанботаев; ред. С. Байхонов. - Алматы : Жалын, 1982. - 180 б.
Хасенов, Ж. А. Әлеми сақ: шопан тіл білімін зерттейді / Ж. А. Хасенов; ред. С. Байхонов. - Алматы : Дауа, 1995. - 61 б.
Шығыс Қазақстан қаламгерлерінің кітапханасы = Библиотека литературы Восточного Казахстана. 4-ші кітап / М. Құмарбекұлы. К. Сегізбаев. С. Байхонов. Т. Сәукетаев. - Алматы : ҚазАқпарат, 2008. - 358 б.
Қас қағым: өлеңдер / С. Ғабдуллаұлы; ред. Ж. Әскербекқызы; жауапты ред. Қ. Құрмансейіт; алғыс сөздің авт. С. Байхонов; Шығыс Қазақстан облысының әкімдігі. - Астана : Фолиант, 2013. - 335 б.
С. Байхоновтың әдебиеттер туралы
Литература о С. Байхонове
Кітаптар - Книги
Қазақстан жазушыларыХХ ғасыр: анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. - Байхонов С.: б. 71.
Қазақстан жазушылары: анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. – Байхонов С.: Б.84.
Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Байхонов С.: Б.241.
Мақалалар-Статьи
Байбатыров, Ғ. Жерұйығын тапқан жазушы немесе қазақ даласына Асан қайғы саяхатынан кейiнгi сапар: [С. Байхоновтың "Ғажапстанға саяхат" атты кiтабы жайында] / Ғ. Байбатыров // Қазақ әдебиетi. - 2002. - 16 тамыз. - Б. 8.
Байбатыров, Ғ. Жерұйығын тапқан жазушы немесе қазақ даласына Асанқайғы саяхатынан кейiнгi сапар: [жазушы С. Байхоновтың шығармашылығы хақында] / Ғ. Байбатыров // Қазақ әдебиетi. - 2009. - 25 қыркүйек - 1 қазан. - Б. 11.
Жүре берсең, көре бересiң: [жазушы-саяхатшы С. Байхоновпен сұхбат] // Түркiстан. - 2011. - 6 қаңтар. - Б. 7.
"Тосын" адам: [С. Байхоновтың "Жадымның жаңғырығы" атты кiтабындағы А. Сейдiмбеков туралы естелiк жайында] // Үш қоңыр. - 2011. - 24 тамыз. - Б. 10.
Жазарманнан қалар iз...: [жазушы С. Байхонов туралы] / дайынд. А. Әлменбет // Қазақ әдебиетi. - 2011. - 9 - 15 желтоқсан. - Б. 4.
Құмарбекұлы, М. Серiктiң сексеуiлi : [жазушы С. Байхонов туралы] / М. Құмарбекұлы // Егемен Қазақстан. - 2013. - 18 сәуiр. - Б. 4.
Тұрлыбек, Д. Жаман жазуға ұяламын: [жазушы С. Байхонов туралы] / Д. Тұрлыбек // Қазақ әдебиетi. - 2013. - 3 - 16 мамыр. - Б. 10.
Жоқ iздеген - жолаушы: [жазушы С. Байхоновтың "Жоқ iздеген жолаушы" тақырыбында жарық көрген жаңа туындысы жайында] // Түркiстан. - 2016. - 10 наурыз. - Б. 12; Қазақ әдебиетi. - 2016. - 8-14 сәуiр. - Б. 11.
Баймуратов Н.
- Обновлено 17.07.2025 08:39
Баймуратов Нурлыбек (1887-1969 гг.) - поэт, член Союза писателей СССР, заслуженный деятель искусств Казахской ССР.
Родился 6 декабря 1887 года в Бескарагайском районе Семипалатинской области (ныне область Абай) в семье скотовода-бедняка.
С малых лет работал матросом в Иртышском пароходстве. Учился в медресе аула Башколь. С детских лет научился владеть русским, немецким, татарским языками. После смерти отца переехал на родину отца в аул Бозарал Майского района Павлодарской области. Учился в Оренбурге на рабфаке, работал председателем ревкома в Каркаралинском уезде. В эти годы у него складывается талант певца-импровизатора, исполнителя и сказителя.
Нурлыбек Баймуратов принимал участие в айтысах с известными акынами И. Байзаковым (1922), Н. Бекежановым (1939), М. Жапаковым (1943), Т. Кабдиковым (1949). Был участником республиканского слета акынов от Семипалатинска на втором съезде писателей Казахстана (1922). Его особый поэтический и певческий талант проявился в годы Великой Отечественной войны. Патриотические песни акына поднимали дух у бойцов фронта и тыла. После войны были изданы его стихи и песенные айтысы. Он автор таких произведений, как: «Ер Төлеген» (1945), «Қанды жорық» (1948), «Айтыстар» (1945) и др.
После смерти автора издан сборник песен «Қазына» (1982).
Умер 8 ноября 1969 года. Похоронен в селе Новониколаевка Бескарагайского района области Абай.
Н. Баймұратовтың шығармалары
Произведения Баймуратова Н.
Кітаптар
Книги
Баймұратов, Н. Ер Төлеген: [Кеңес Одағының Батыры Т. Тоқтаровқа арналған поэма] / Н. Баймұратов. - Алматы : Қазақ мемлекет баспасы, 1945. - 77 б.
Баймұратов, Н. Өлеңдер мен поэма / Н. Баймұратов. - Алматы : Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1957. - 140 б.
Баймұратов, Н. Қанды жорық: поэма / Н. Баймұратов. - Алматы : Қазмемкөркемәдеббас, 1962. - 124 б.
Баймұратов, Н. Қазына: өлеңдер мен поэмалар / Н. Баймұратов. - Алматы : Жазушы, 1982. - 140 б.
Баймұратов, Н. Қазына : өлеңдер мен поэмалар / Н. Баймұратов; құраст. А. Бұлдыбаев. - Алматы : Жазушы, 1982. - 237 б.
Н. Баймұратовтың мерзімді басылымдарда жарияланған мақалалар
Публикации Баймуратова Н. в периодических изданиях
Мақалалар
Статьи
Баймұратов, Н. Иса туралы менің білетінім: [естелік] / Н. Баймұратов, Ж. Сұрағанқызы // Абай. - 2000. - № 4. - Б. 40-41.
Баймұратов, Н. Иса туралы бiлетiнiм: [ақын Иса Байзақов туралы] / Н. Баймұратов // Жас Алаш. - 2000. - 26 қыркүйек.
Баймұратов, Н. Абай: поэмадан үзiндi / Н. Баймұратов // Абай мұражайының хабаршысы. - 2010. - № 1. - Б. 115-116.
Өлеңдер
Стихи
Баймұратов, Н. Астанаға: өлең / Н. Баймұратов // Лениншiл жас. - 1939. - 3 июль.
Баймұратов, Н. Жарлыға жарық iздедi: өлең / Н. Баймұратов // Социалистік Қазақстан. - 1960. - 22 апрель.
Баймұратов, Н. Заман үнi: өлең / Н. Баймұратов // Қазақ әдебиетi. - 1961. - 1 декабрь.
Баймұратов, Н. Ұлы көш: өлең / Н. Баймұратов // Социалистік Қазақстан. - 1962. - 18 февраль.
Баймұратов, Н. Арайлы таңға асығам: өлең / Н. Баймұратов // Мәдениет және тұрмыс. - 1964. - № 8. - Б. 12-13.
Н. Баймұратов туралы әдебиеттер
Литература о Баймуратове Н.
Кітаптар
Книги
Қожахметов, А. Берекелі өлке, Бесқарағай / А. Қожахметов. - Семей : Полиграфия, 2001. - 194 б. - Баймұратов Н. туралы.
Түкісов, У. Асылдың сынығы: [Ертіс өңірінің аты аңызға айналған адамдары туралы] / У. Түкісов. - Павлодар, 2002. - 480 б. - Баймұратов Н. туралы.
Қазақстан жазушыларыХХ ғасыр: анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. - Баймұратов Н.: Б. 68.
Семей өңірінің ақын-жазушылары: био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - Баймұратов Н.: Б. 21.
Шығыс Қазақстанның мәдени мұралары: (тарих, мәдениет, білім). - Өскемен : ШҚМУ, 2006. - Баймұратов Н.: Б. 316.
Қазақстан жазушылары: анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. - Баймұратов Н.: Б. 81.
Қапанов, Б. Совет Одағының Батыры Төлеген Тоқтаров: / Б. Қапанов, С. Құдабаев. - Өскемен : ШҚМУ, 2010. - Баймұратов Н. : Б. 71.
Түкісов, У. Елім деп еңбек еткендер: [еңбек ардагері, журналист У. Түкісовтың очерк, дастан, өлеңдері мен жеке азаматтардың өмір жолы топтастырылған] / У. Түкісов. - Астана : Нұр-Астана, 2012. - 368 б. -Баймұратов Н. туралы.
Бұл өлең шыққан екен бірталайдан...: "Біржан-Сара айтысына" қатысты зерттеу мақалалар мен ғылыми ой-тұжырымдар. - Өскемен : С. Аманжолов атындағы ШҚМУ "Берел" баспасы, 2014. - 506 б. - Баймұратов Н. туралы.
Шығыс Қазақстаноблысы: энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Баймұратов Н.: Б. 239.
Мақалалар
Статьи
1963
Қорабаев, Р. Жорық жыры / Р. Қорабаев // Қазақ әдебиетi. - 1963. - 20 сентябрь.
2000-2010
Сәрсеке, М. Ақындардың құлжасы: [ақын Нұрлыбек Баймұратов туралы бір үзік сыр] / М. Сәрсеке // Абай. - 2000. - № 4. - Б. 44-46.
Сәрсекеев, М. "Ақылды адам арманмен егеспейді": [Cемейде жазушы М. Сәрсекеевтің "Бес тұғыр" кітабы жарық көрді. Жинаққа Т. Көбдіковтың, Н. Баймұратовтың, С. Әлімбетовтың, Ш. Әбеновтың, К. Тұрғанбаевтың өлеңдері енген / М. Сәрсекеев // Семей таңы. - 2000. - 1 қыркүйек. - Б. 4.
Снегин, Д. Нұрлыбек пен Балқия: [айтыс ақыны Н. Баймұратов пен оның жары Балқия туралы] / Д. Снегин // Түркiстан. - 2000. - 17 қараша.
Ақындардың құлжасына құрмет: Н. Баймұратов туралы // Егемен Қазақстан. - 2001. - 26 қыркүйек. - Б. 7.
Бәделхан, А. Қараңғы түнде қамығып, қаламымды алайын, жүрегiмнiң қанына қаламымды малайын: [алғаш рет ашаршылық туралы поэма жазған ақын Нұрлыбек Баймұратов жайлы сұхбат] / А. Беделхан // Жас Алаш. - 2002. - 30 мамыр. - Б. 1, 5.
Бәделханұлы, А. Нұрлыбек - төкпе ақын: ақындардың сүлейi Н. Баймұратовтың туғанына 115 жыл / А. Бәделханұлы; әңг. А. Әбiш // Сарыарқа самалы. - 2003. - 28 қаңтар. - Б. 4-5.
Кәкенұлы, Т. Ақтаңгер ақынның мұражайында: Нұрлыбек Баймұратовтың туғанына - 100 жыл / Т. Кәкенұлы // Дидар. - 2003. - 25 қазан. - Б. 5.
Бекбосын, О. Дарындыны болар ма ұмытуға?: Н. Баймұратов туралы / О. Бекбосын // Дидар. - 2003. - 23 қараша. - Б. 3.
Қасымұлы, А. Тараздан келген хат: Н. Баймұратов туралы / А. Қасымұлы // Дидар. - 2004. – 1 маусым. - Б. 28.
Түкісов, У. Нұрлыбек ақын / У. Түкісов // Дидар. - 2005. - 6 желтоқсан. - Б. 4.
Әбдiлманатқызы, Ә. Нұрлыбек Баймұратұлының "Ер Төлеген" поэмасындағы фольклорлық дәстүр мәселесi / Ә. Әбдiлманатқызы // Қазақ тiлi мен әдебиетi. - 2006. - № 10. - Б. 75-78.
Иман-Жапар, М. Бір суреттің сыры: Н. Баймұратов туралы / М. Иман-Жапар // Ертіс өңірі. - 2009. - 3 маусым. - Б.12.
Жұмабекова, Г. Халық ақыны: Н. Баймұратов туралы / Г. Жұмабекова // Бесқарағай тынысы. - 2009. - 12 қыркүйек. - Б. 4.
Нұрлыбек Баймұратов Ұлы Отан соғысы кезінде // Бесқарағай тынысы. - 2010. - 25 тамыз. - Б. 4.
***
Кривицкий, Д. Покоен дух мятежного поэта / Д. Кривицкий // Рудный Алтай. - 2004. - 2 нояб. - С. 4
2011 - ...
Қожахметұлы, А. Жемісті жиырма жыл: тәуелсіздікке жиырма жыл : Н. Баймұратов туралы / А. Қожахметұлы // Бесқарағай тынысы. - 2011. - 9 ақпан. - Б. 4; 19 ақпан. - Б. 4; 23 ақпан. - Б. 4; 26 ақпан. - Б. 4; 19 наурыз. - Б. 4; 23 наурыз. - Б. 4; 9 сәуір. - Б. 4; 6 сәуір. - Б. 4.
Қожахметұлы, А. Әуезов құрметтеп, Аймауытов ардақтаған ақын: [ақын Н. Баймұратовтың туғанына 125 жыл] / А. Қожахметұлы // Дидар. - 2012. - 18 мамыр. - Б. 13.
Құсанбаев, С. Николайдың ауылы Нұрлыбек деп аталса...: [ақын Н. Баймұратовтың есімін мәңгі есте қалдыру туралы] / С. Құсанбаев // Дидар. - 2012. - 15 маусым.- Б.5.
Сейсенұлы, Д. Баймұратов бесқарағайлықтарға ғана керек пе?: [айтыс өнерінің дүлдүлі Н. Баймұратовтың есімін мәңгілік есте қалдыру туралы] / Д. Сейсенұлы // Дидар. - 2013. - 6 мамыр.- Б.5.
Сейсенұлы, Д. Осы жұрт Нұрлыбек ақынды біле ме екен?: [айтыс өнерінің дүлдүлі Н. Баймұратовтың есімін мәңгілік есте қалдыру туралы] / Д. Сейсенұлы // Егемен Қазақстан. - 2013. - 31 мамыр.- Б.9.Құсанбаев, С. Әуезов пен Аймауытов жоғары бағалаған жыр дүлділі: [айтылмай
жүрген ақын Нұрлыбек Баймұратов туралы] / С. Құсанбаев // Дидар. - 2013. - 26 қыркүйек.- Б.15.
Түкісов, У. Сертте тұрған семсер сөз: Н. Баймұратов туралы / У. Түкісов // Егемен Қазақстан. - 2014.- 9 мамыр. -Б. 5.
Қожахметұлы, А. Мәңгілік елдің арқауы-елорда: Н. Баймұратов туралы / А. Қожахметұлы // Бесқарағай тынысы. - 2014. - 17 мамыр. - Б. 4; 21 мамыр. - Б. 4.
***
Ким, Е. Счастливый Сабантуй : [о праздновании Сабантуя в с. Башкуль в честь 180-летия поселка и 130-летия акына Нурлыбека Баймуратова] / Е. Ким. // Рудный Алтай. - 2017. - 5 сентября. - С. 5
Ким, Е. Поэт. Импровизатор. Гуманист : [о праздновании 130-летия заслуженного деятеля искусства Казахской ССР, члена Союза писателей СССР Нурлыбека Баймуратова] / Е. Ким // Рудный Алтай. - 2017. - 5 октября. - С. 23
Естаева, Гульжан. Памятник поэту : [вдоль трассы Омск - Майкапчагай установили памятник акыну-импровизатору Нурлыбеку Баймуратову] / Г. Естаева // Рудный Алтай. - 2022. - 6 августа. - С. 4.
Балгынбайулы Б.
- Обновлено 18.07.2025 08:53
Балгынбайулы Байкокше (1813-1892) - поэт, летописец.
Байкокше Балгынбайулы родился в 1813 г. в Семипалатинском уезде, волость Кызыладыр, в местности Аркат, Ащысу (ныне область Абай).Его прадед Кабас - батыр.
Абай Кунанбаев высоко ценил поэзию жизнерадостного и находчивого Байкокше, особенно за ироничные стихи. Когда умер отец Абая - Кунанбай, Байкокше сказал: «Кунанбай ушел, земля ему пухом. Зато он оставил такой слиток золота, как Абай...»
Балгынбайулы Байкокше является автором таких исторических дастанов, как «Анет баба», «Мамай батыр», «Токтамыш батыр», «Кенгирбай би», «Караменде би», «Коби би» и и многих других.
Б.Балғынбайұлының өмірі мен шығармашылығы
Литература о жизни и творчестве Б.Балгынбайулы
Абай: энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 1995. -Ақылбай Абайұлы: Б. 137-138.
Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы». - 2014. – Байкөкше Балғынбайұлы: б. 238.
***
Абай мен Байкөкше ақын / Ел аузынан жинаған С.Қарамендин // Жұлдыз . - 1984. - № 8. - Б. 207-208.
Байкөкше ақын: [Байкөкшенің Абайға айтқан арызы және шешендік тапқырлық сөздері.] // Жұлдыз . - 1985. - № 6. - Б.201-203.
Қарамендин, С. Абай мен Байкөкше ақын / С. Қарамендин // Жұлдыз . - 1984. - № 3. - Б.3.
Қарамендин, С. Байкөкше ақын / С.Қарамендин // Жұлдыз . - 1985. - № 6. - Б.6.
