Сапарғалиев Ғ. С.

Жаңартылды 15.06.2020 10:27

Сапарғалиев Ғайрат Сапарғалиұлы (1930-2010 жж.) –құқықтанушы ғалым, заң ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА академигі, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген заңгері, «Құрмет» орденінің иегері.

Семей қаласында дүниеге келген. Саратов заң институтын, ҚазКСР ҒА аспирантурасын аяқтаған соң, КСРО Ғылым академиясында (Мәскеу) кандидаттық диссертация қорғаған.

ҚазКСР ҒА Философия және құқық институтында аспиранттан директордың орынбасарына дейін қызмет атқарған. Кейін аталған ғылыми мекемені басқарып, конституциялық құқық маманы ретінде ҚР Заң институтындағы жұмыстарға ат салысады. Әр жылдары Абай атындағы АМУ заң факультетінің деканы, Құқықтық мониторинг, сараптама және талдаудың ғылыми зерттеу институтында директор міндетін атқарған. Республиканың заңнамалық ғылыми зерттеу сараптамаларына қатысқан. Қазақстан Республикасы Конституциясын және заңнамаларды шығаруға қатысқан авторлардың бірі.   

400-ден астам ғылыми мақаланың, 60 монография мен оқулықтың авторы. Заң ғылымдарының 6 докторы, 40-тан астам кандидатын даярлаған. Ғалымның еңбектері Қазақстан мен шет елдерге мәлім.

Бірнеше жыл көлемінде ҚР Әділет Министрлігінің «Вестник Института законодательства» журналының бас редакторы, «Известия НАН РК», «Вестник Казахстанской ассоциации международного права», «Правовая реформа в Казахстане» журналдарының редакциялық кеңесінің мүшесі.

Ғ. Сапарғалиевтің ғылыми еңбектері

Научные труды Г. Сапаргалиева

Кітаптар – Книги

  Сапарғалиев, Ғ. Қазақстан мемлекеті мен хұқығының негіздері [Мәтін] / Ғ. Сапарғалиев. - Алматы : Атамұра, 1994. - 160 б.

Сапарғалиев, Ғ. Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі [Мәтін] / Ғ. Сапарғалиев. - Алматы : Жеті жарғы, 1995. - 208 б.

Сапарғалиев, Ғ. Қазақстан мемлекеті мен хұқығының негіздері [Мәтін] : оқулық / Ғ. Сапарғалиев. - Алматы : Атамұра, 1998. - 168 б.

Сапарғалиев, Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы [Мәтін] : академиялық курс / Ғ. Сапарғалиев. - Алматы : Жеті жарғы, 2004. - 480 б.

***

Сапаргалиев, Г.Советское государство в борьбе за развитие социалистической культуры в Казахстане [Текст] / Г. Сапаргалиев. - Алма-Ата : Академия наук Казахской ССР, 1957. - 143 с.

Сапаргалиев,  Г. Карательная политика царизма в Казахстане (1905-1917 гг.) [Текст] / Г. Сапаргалиев. - Алма-Ата : Наука, 1966. - 376 с.

Сапаргалиев,  Г.Становление конституционного строяРеспублики Казахстан (1990-1996) [Текст] : сборник  статей / Г.Сапаргалиев.- Алматы : Жеті жарғы, 1997. - 168 с.

Сапаргалиев, Г.Конституционное право Республики Казахстан [Текст] : учебник / Г.Сапаргалиев. - Алматы : Жеті жарғы, 1998. - 336 с.

Сапаргалиев, Г.Конституционное право Республики Казахстан [Текст] : академический курс / Г.Сапаргалиев. - Алматы : Жеті жарғы, 2002. - 526 с.

Сапаргалиев, Г.Основы государства и права [Текст] : учебник для учащихся средней школы / Г. Сапаргалиев. - Алматы : Атамұра, 2003. - 160 с.

Сапаргалиев, Г. Конституционное право Республики Казахстан [Текст] : академический курс / Г.Сапаргалиев. - Алматы : Жеті жарғы, 2007. - 544 с.

Авторларымен бірігіп шыққан кітаптар

Книги, вышедшие в соавторстве

Сапарғалиев, Ғ. Мемлекет және құқық теориясы [Мәтін] : оқулық / Ғ. Сапарғалиев, А. Ибраева. - Астана : Фолиант, 2007. - 336 б.

Сапарғалиев, Ғ. Мемлекет және құқық теориясы [Мәтін] : оқулық / Ғ.  Сапарғалиев, А. Ибраева. - Астана : Фолиант, 2014. - 288 б.

***

Сапаргалиев,  Г.Общественно-политическая деятельность ссыльных поляков в дореволюционном Казахстане [Текст] / Г.Сапаргалиев, В.Дьяков. - Алма-Ата : Наука, 1971. - 252 с.

Сапаргалиев, Г.Проблемы конституционной ответственности [Текст] / Г. Сапаргалиев, Ж. Салимбаева. - Алматы : Жеті жарғы, 2001. - 147 с.

Ғ. Сапарғалиевтің қатысуымен шыққан кітаптар

Книги вышедшие при участии Г. Сапаргалиева

Заң терминдерінің орысша - қазақша түсіндірме сөздігі [Мәтін] / құраст. Ғ. Сапарғалиев және т. б.  - Алматы : Қазақстан, 1986. - 256  б.

Сужиков, М.Некоторыефилософско-правовыепроблемы совершенствования культуры межнациональных отношений [Текст] / М.Сужиков, Г. Сапаргалиев. - Алма-Ата : Наука, 1989. - 80 с.

  

Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы жарияланымдары

Публикации в периодических изданиях и сборниках

Сапарғалиев, Ғ. Құқықтың құны жоғары құжат : Қазақстан Республикасы Конституциясы мен заңдар қатынасындағы мәселелер [Мәтін] / Ғ. Сапарғалиев // Заң. - 1997. -  23 көкек. - Б. 4.

Сапарғалиев,  Ғ. Қазақстанның бірыңғай мемлекет ретіндегі идеологиясының мәселелері [Мәтін] : [мемлекеттік идеология туралы түсінік] / Ғ. Сапарғалиев  // Ақиқат. - 1999. - № 9-10. - Б. 3-11.

Сапарғалиев, Ғ. Декларация осылай қабылданған еді [Мәтін] / Ғ. Сапарғалиев // Заң.  - 2001. - 24 қазан. - Б. 1,2.

Сапарғалиев,  Ғ. "Заң бізге, біз заңға қызмет етейік" [Мәтін] / Ғ. Сапарғалиев // Қазақстан - ZAMAN. - 2002. - 13 желтоқсан. - Б. 6.  

***

Сапаргалиев, Г. Новая Конституция востребована жизнью [Текст] / Г.Сапаргалиев // Казахстанская правда. - 1995. - 22 июля. - С. 2.

Сапаргалиев, Г. К дальнейшей демократизации общества[Текст] : за строкой послания/ Г. Сапаргалиев // Казахстанская правда. - 1998. - 7октября. - С. 3.

Сапаргалиев,Г.  Некоторые проблемы реализации Конституции РК [Текст] / Г. Сапаргалиев // Правовая реформа в Казахстане. - 2003. - № 2. -  С. 3.

Сапаргалиев, Г. Касыму Сырбаевичу Мауленову - 50 лет [Текст] / Г.Сапаргалиев // Правовая реформа в Казахстане. - 2005. - № 1. - С. 102-103.

Сапаргалиев,Г. Место и роль прокуратуры в механизме государства [Текст] / Г. Сапаргалиев// Правовая реформа в Казахстане. - 2005. - № 2. - С. 8-11.

Авторларымен бірігіп шыққан мақалалар

Статьи, вышедшие в соавторстве

Сапаргалиев,  Г. Какой быть политической элите [Текст] / Г.Сапаргалиев, П.Крепак // Казахстанская правда. - 2002. - 20 апр. -  С. 3.

Сапаргалиев, Г.О характере нормативных актов Верховного суда Республики Казахстан [Текст] / Г.Сапаргалиев, Г.Сулейменова // Правовая реформа в Казахстане. - 2003. - № 4. -  С. 20-26.

Өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности

 Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Сапарғалиев Ғайрат: б. 658. 

***

Мауленов, К. Выдающийся гражданин и юрист Казахстана [Текст] / К.Мауленов // Правовая реформа в Казахстане. - 2005. - № 2. - С. 93.

Балтабаева, К. Соавтор трех конституций [Текст] / К. Балтабаева // Новое поколение. - 2010. - 27 августа. - С. 7.

Бахтыбаев, И. Гайрат Сапаргалиев: академик, наставник и гражданин [Текст] / И. Бахтыбаев // Юридическая газета. - 2011. - 6 июля. - С. 5.

Салимгерей, А. Памяти ученого посвящается [Текст] / А.Салимгерей // Юридическая газета. - 2011. - 8 июля. - С. 3.

Сугирбаева, М. Судья не должен судить один, но со многими... [Текст] / М.Сугирбаева // Страна и мир. - 2011. - 4 июля. - С. 16.

 

Сәтпаев Қ. И.

Жаңартылды 06.03.2024 17:22

Сәтбаев Қаныш Имантайұлы (1899 - 1964) - академик, КСРО-ның Ленин және Мемлекеттіксыйлығының лауреаты, қоғам қайраткері.

Семей губерниясы, Павлодар уезі, Ақкелін болысының №4 ауылында дүниеге келген. Орыс-қырғыз училищесін, Семей мұғалімдер семинариясын аяқтаған соң, екі жылдық мұғалімдер курсында оқытушылық қызмет атқарған. Баянауыл қаласына қоныс аударған соң, халықтық сот судьясы болып, профессор М. А. Усовпен жолығады. Ол болашақ ғалымға ғылыми бағытын анықтауға септігін тигізген. Сібір технологиялық институтының тау-кен факультетін тәмамдаған соң, Атбар түсті металдар тресінде еңбек еткен. 1929 ж. Жезқазған мыс кен қазбасына зерттеу жұмысын жүргізеді. 1940 жылдары Қ. Сәтпаев КСРО ҒА қазақ филиалының, кейін ҚазКСР геология ғылымдары институтының директоры, ҚазКСР ҒА Президиумы төрағасы міндеттерін атқарған. Еңбектерінің басым бөлігі Қазақстанның геологиялық кен орындары мен минералды ресурстарына, пайдалы қазбаларды болжау картасын құрастыру принциптерін жасауға бағытталған. КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. 2,1 дәрежелі төрт орденмен және медальдармен марапатталған. Ғалымның есімі ҚазКСР ҒА геологиялық ғылымдар институтына, сондай-ақ Жоңғар Алатауындағы мұздыққа берілген. Минералдардың бірі «Сатпаевит» деп аталған. Қазақстанның сегіз ірі қаласының көшесі академиктің есімін алып жүр. Мәскеудегі Революция мұражайында, Томск политехникалық институты мен ҚазКСР ҒА геология ғылымдары институтында Қ. Сәтпаевқа арналған экспозиция орын алған. Алматы қаласында академик тұрған үйге мемориалды тақта орнатылған. 1999 ж. ЮНЕСКО-да Қаныш Сәтпаев жылы болып жарияланған.

 

 

Қ. Сәтбаевтың ғылыми еңбектері

Научные труды  К. Сатпаева

 

Кітаптар – Книги

 

Сәтбаев, Қ. Таңдамалы [Мәтін] / Қ. Сәтбаев. - Шымкент : Оңтүстік полиграфия,  2007. - 384 б.

***

Сатпаев, К. Избранные труды [Текст] : в 5 т. / К. Сатпаев. - Алма-Ата : Наука, 1967-1969.

Т. 1 : Джезказганский меднорудный район. - 1967. - 279 с.

Т. 2 : Полезные ископаемые Джезказган - Улутауского района.- 1968. - 221 с.

Т. 3 : Проблемы металлогении и минеральные ресурсы Казахстана. - 1968. - 314 с.

Т. 4 : Проблемы развития науки в Казахстане. - 1969. - 398 с.

Т. 5 : Статьи, публицистика и материалы к биобиблиографии. - 1970. - 327 с.

Сатпаев, К.  Избранные труды [Текст]  / К. Сатпаев. - Шымкент, 2007.-400  с.

 

Қ. Сәтбаевтың қатысуымен шыққан кітаптар

Книги вышедшие при участии  К. Сатбаева

 

Геология и ресурсы агрохимического сырья Казахстана [Текст] / гл. ред. К. И. Сатпаев. - Алма-Ата : Наука Казахской ССР, 1965. - 216 с.

 

Өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности

Кітаптар - Книги

Жұмалиев, Қ.  Жайсаң жандар [Мәтін] : естеліктер / Қ. Жұмалиев. - Алматы : Жазушы, 1969. - 348 б.

Сәрсекеев, М. Қаныш Сәтбаев [Мәтін] / М. Сәрсекеев. - Алматы : Жалын, 1988. - 528 б.

Қаныш аға [Мәтін] : естеліктер. - Алматы : Жазушы, 1989. - 400 б.

Сәтбаева, Ш. Сәулелі әулет [Мәтін] / Ш. Сәтбаева. - Алматы : Қазақстан, 1996. - 175 б.

Қаныш Сәтпаев [Мәтін]. - Павлодар, 2003. - 205 б.

Үлкен Жезқазған және академик Қ.И.Сәтбаев [Мәтін] : Қ. И. Сәтбаевтың 105 жылдығы мен Жезқазған қаласының 50 жылдығына арналған ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Алматы : Ғылым, 2004. - 176 б.

Сәрсеке, М. Қаныш Сәтпаев [Мәтін] : роман-эссе / М. Сарсеке. - Астана : Фолиант, 2008. - 646 б.

Алаш. Алашорда [Мәтін] : энциклопедия / құраст.: Ғ. Әнес, С. Смағұлова. - Алматы : Арыс, 2009. – Сәтбаев Қаныш Имантайұлы: б. 283-285.

Қазақстан ғылымы [Мәтін] : энциклопедия. Т. 2 : Қ -Я. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2010. - Сәтбаев Қаныш Имантайұлы: б. 305-307.

Қазақстанғылымы [Мәтін] : энциклопедия. Т. 2 : Қ -Я. - Алматы : Қазақэнциклопедиясы, 2010. - СәтбаевҚанышИмантайұлы: б. 305-307.

ҚанышСәтбаев [Мәтін] : энциклопедия / ред. Б. Жақып. - Алматы : Қазақэнциклопедиясы, 2011. - 664 б.

ҚанышСәтбаев [Мәтін] : энциклопедия / ред. Б. Жақып. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2011. - 664 б.Сәтбаева,  Ш. Бес томдық шығармалар жинағы [Мәтін]. Т. 5 : Уақыт шуағы. - Астана : Фолиант, 2011. - 384 б.

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Сәтбаев Қаныш Имантайұлы:  б. 673. 

Шығыс Қазақстан облысы[Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Сәтбаев Қаныш Имантайұлы:б. 673.

 

 

***

 

Академик К. И. Сатпаев [Текст] : сборник, посвященный памяти выдающегося советского ученого. - Алма-Ата : Наука Казахской ССР, 1965. - 258 с.

Брагин, А. Сокровища медного купола [Текст] : повесть о молодости К.  Сатпаева / А. Брагин. - Алма-Ата : Жазушы, 1970.- 176 с.

Приймак, Д. Скалы и легенды Баянаула [Текст] / Д.Приймак.  - Алма-Ата : Казахстан, 1974. - 24 с.

Брагин, А.И. Умом и молотком [Текст] / А.И. Брагин. - М. : Политиздат, 1975. - 127 с.

Каратаев, М. Жидели-Байсын - земля счастья [Текст] / М. Каратаев, К.Алтайский. - Алма-Ата : Жалын, 1977. - 112 с.

Металлогения и рудообразование [Текст] : к 80-летию К.И. Сатпаева. - Алма-Ата : Наука Казахской ССР, 1979. - 240 с.

Сарсекеев, М. Сатпаев [Текст] / М. Сарсекеев; пер. с каз. С. Плеханова. - М. : Молодая гвардия, 1980. - 319 с.

Каныш Имантаевич Сатпаев  [Текст] : (1899-1964). - Москва : Наука, 1982. - 152 с.

Геология и металлогения Казахстана [Текст]. - Алма-Ата : Наука Казахской ССР, 1989. - 343 с.

Брагин, А.И. Первый академик [Текст] : документальная повесть / А.И. Брагин. - Алма-Ата : Казахстан, 1989. - 224 с.

Сарсекеев,  М. Сатпаев [Текст] / М. Сарсекеев; пер. с каз. С. Плеханова. - Алма-Ата : Өнер,1989. - 448 с.

Карпык,А.  Импрам, достойный ханов...  Наши современники [Текст] / А. Карпык. - Алматы : Агентство Аль-Халел, 1995. - 320 с.

Славные земляки [Текст] : био-библиографическая памятка. -  Семипалатинск,  1998. - 38 с.

Батырбеков, Г.Академик К.И.Сатпаев и его современники [Текст] / Г. Батырбеков. - Алматы : Рауан, 1999. - 176 с.

Сатпаева, Ш. Свет очага [Текст] / Ш.Сатпаева. - Алматы : Қазақстан, 1999. - 180 с.

Байтугаева, Г. Мы и наши современники [Текст] : то, что я видела и слышала, находясь с Мусекеном/ Г.Байтугаева. - Астана : Фолиант, 2002. - 272 с.

Сарсеке, М. Планета Сатпаева [Текст] : роман-эссе / М.Сарсеке. - Алматы : Өнер, 2002.- 688 с.

Сарсеке, М. Сатпаев [Текст] / М. Сарсеке. - М. : Молодая гвардия, 2003. - 548 с.

Сарсеке, М. Через тернии [Текст] : воспоминания-эссе о путях-дорогах к Сатпаеву / М.Сарсеке. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2003. - 300 с.

Уразбаев, Х.К. Деятельность академика К.И. Сатпаева в становлении и развитии академической науки Казахстана [Текст] : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук / Х.К. Уразбаев.- Алматы, 2004. - 34 с.

Академик К. И. Сатпаев [Текст] : сборник документов и материалов / сост. Б. Т. Жанаев; Министерство культуры и информации Республики Казахстан, Комитет информации и архивов, Национальный центр археографии и источниковедения, Центральный Государственный архив. - Астана : 1С-Сервис, 2009. - 558 с.

Сарсеке, М. Феномен [Текст] : роман / М. Сарсеке. - Астана : Фолиант, 2018. - 960 с.

 

Мақалалар - Статьи

 

Қазыналы Шығыстың Қанышы [Текст] // Абай. - 1999. - № 2. - Б. 50-52.

Абдраман, Ш. Бұл да бір қара шаңырақ [Мәтін] : Қ. И. Сәтбаев атындағы қазақ ұлттық техникалық университетіне - 75 жыл / Ш. Абдраман // Түркістан. - 2009. - 12 қараша. - Б. 6.

Жармағамбетов, Н. Құбылыс [Мәтін] : академик, ғұлама ғалым Қ. И. Сәтбаевтың туғанына -110 жыл / Н. Жармағамбетов // Егемен Қазақстан. - 2009. - 11 сәуір. - Б. 6.

Мұзафар, Б. Ақсақ Темірдің белгітасын тапқан Қаныш Сәтбаев екенін осы жұрт бүгінде біле ме?  [Мәтін] / Б. Мұзафар // Егемен Қазақстан. - 2009. - 11 сәуір. - Б. 6.

Жанаева, Ш. Семейдің мұғалімдер семинариясы [Мәтін] : Сәтбаевтар әулетінің үш өкілі / Ш. Жанаева // Қазақ әдебиеті. - 2009. - 10-16 сәуір. - Б. 10.

Алдабергенов, Е. Қазақтың Қанышына ескерткіш қойылды [Мәтін] : [академик Қ. Сәтбаевтың туғанына 111 жыл] / Е. Алдабергенов // Түркістан. - 2010. - Б. 10.

Бықай, Ф.  Тау тұлғалы ескерткіші бой көтерді Қаныштың [Мәтін] / Ф. Бықай // Егемен Қазақстан. - 2010. - 13 сәуір. - Б. 12.

Сәрсеке, М. Қаныш ағаның құпиясы [Мәтін] / М. Сәрсеке // Егемен Қазақстан. - 2010. - 24 ақпан. - Б. 14.

Сәрсеке, М. Қаныш ағаның құпиясы [Мәтін] : [ғалым Қ. Сәтбаев жайлы] / М. Сәрсеке // Ертіс өңірі. - 2010. - 21 сәуір. - Б. 12-13.

***

1990 - 2000

Джилкибаев, Э. Планета 2402 "Сатпаев" [Текст] : [о К.Сатпаеве]/ Э.Джилкибаев // Казахстанская правда. - 1996. - 22февраля. - С. 2.

Журавлев, В. Он был признаным лидером науки [Текст] : [о К.И.Сатпаеве] / В. Журавлев // Казахстанская правда. - 1996. - 1июня. - С. 2.

Кругляков, Г. Сатпаев:  молодые годы [Текст] : [к 50-летию АН Казахстана] / Г.Кругляков // Казахстанская правда. - 1996. - 28 мая. - С. 3.

Бикенов, М. Первопроходец [Текст] : [к 100-летию К.Сатпаева] / М. Бикенов // Казахстанская правда. - 1998. - 8декабря. - С. 2.

Жармагамбетов, Н. Академик Каныш Имантайулы Сатпаев [Текст] : к 100-летнему юбилею академика К.И. Сатпаева / Н.Жармагамбетов // Отан тарихы. - 1998. - №2. - С. 116-120.

Жармагамбетов, К. Прощальный поклон [Текст] : [воспоминания  о К.Сатпаеве] / К.Жармагамбетов // Казахстанская правда. - 1998. - 10 апреля. -  С. 4.

Ибраев, Р. Он служил добру[Текст] : к 100-летию со дня рождения ученого-геолога К. И. Сатпаева [Текст] / Р. Ибраев // Казахстанская правда. - 1998. - 30июля. - С. 3.

Он стоял у истоков Казахстанской науки [Текст] : [к 100 - летию К.Сатпаева] // Казахстанская правда. - 1998. - 16 апреля. - С. 2.

Первый академик Востока [Текст] : [К.И.Сатпаеву - 100 лет] // Огни Прииртышья. - 1998. - 3 октября. - С. 4.

Садыков, Т. Академик Сатпаев и освоение Большого Жезказгана [Текст] / Т.  Садыков// Отан тарихы. - 1998. - №3. - С. 88-92.

Чурсов, А. Он остается нашим современником, или Как стать звездой [Текст] :[к 100-летию академика К.И.Сатпаева]/ А. Чурсов // Казахстанская правда. - 1998. - 20 октября. - С. 3.

Бекжанов, Г. Каныш Сатпаев-это не только Джезказган,Институт геологии и академия [Текст] / Г. Бекжанов // Казахстанская правда. - 1999. - 5февраля. - С. 3.  

Беспаев, Х. А. Роль К.И.Сатпаева в раскрытии и использовании богатств недр Рудного Алтая [Текст] / Х.А. Беспаев // Вестник Восточно-Казахстанского технического университета. - 1999. - №2. - C.4-9.

Букетов, Е. Юность Каныша [Текст] / Е. Букетов// Простор. - 1999. - №10-11. - С. 2-29.

Геолог,ученый,основатель академии наук [Текст] : [К.И.Сатпаеву - 100 лет] // Рудный Алтай. - 1999. - 21 января. - С. 3.

Келеманов, С. Личность влияет на мир [Текст] : [к 100-летию К.И.Сатпаева] / С.Келеманов // Рудный Алтай. - 1999. - 27 марта. - С. 2.

Мухамеджанов, С. И в степь пришла иртышская вода [Текст] : к 100-летию К.И.Сатпаева / С.Мухамеджанов, В.Бочкарев // Казахстанская правда. - 1999. - 2 марта. - С. 5.

Омаров, И. ОСатпаеве [Текст] / И.Омаров // Саясат = Политика. - 1999. - № 4. - С. 94-96.

Сагадиев, К. Нам нельзя забывать его уроки [Текст] : к 100-летию со дня рождения К. И. Сатпаева / К.Сагадиев // Казахстанская правда. - 1999. - 26 марта. - С. 3. 

Садвакасова, Е.И дольше жизни длится... жизнь [Текст] : [о жизни и деятельности академика К. Сатпаева] / Е. Садвакасова // Вестник Восточно-Казахстанского технического университета. - 1999. - № 2. - C.40-44.

Салыков, К. Большой Жезказган великого ученого [Текст] : к 100-летию К. И. Сатпаева/ К. Салыков //Мысль. - 1999. - № 4. - C.50-55.

Салыков, К. Казах по происхождению,интернационалист и гуманист по призванию,гений по природе [Текст] : к 100-летию К. И.Сатпаева / К.

Салыков // Казахстанская правда. - 1999. - 19 января. - С. 5;Рудный Алтай. - 1999. - 3 апр. -  С. 2.

Сарсеке, М. Великий сын XX века [Текст] : к 100-летию К. И. Сатпаева / М. Сарсеке // Казахстанская правда. - 1999. -5 марта.- С. 5.

Тусунбаева, Т. Семипалатинский период ученого [Текст] : [о К. И. Сатпаеве] / Т. Тусунбаева// Голос народа. - 1999. - 7 апреля. - С. 4.

2000-2010

Наурызбай, Ж.И не прервется связь веков [Текст] : [об академике К. И. Сатпаеве] / Ж.Наурызбай // Казахстанская правда. - 2000. - 11 мая. - С. 2.

Шимырбаева, Г. Каныш и Таисия [Текст] : маленькая история большой любви/ Г.Шимырбаева// Казахстанская правда. - 2000. - 20 мая. - С. 2.

Уразбаев, Х. Академик К. И. Сатпаев [Текст] / Х. Уразбаев // Высшая школа Казахстана. - 2002. - № 3. - С. 103-109.

Салыков, К. Чокан Валиханов и Каныш Сатпаев: звездный свет над сумраков земли [Текст] / К.Салыков // Отан тарихы.- 2003. - № 2-3.- С. 3, 16-25.

Шимырбаева, Г. Отчизне - научный дар [Текст] / Г. Шимырбаева // Казахстанская правда. - 2003. -  12 апреля. - С. 12.

Абдусалямова, С. Медеу Сарсеке открыл миру Сатпаева [Текст] / С.Абдусалямова // Спектр. - 2004. - № 3. - С. 5.

Баймурзина, Б. На Сатпаевских чтениях [Текст] / Б.Баймурзина // ЛЗ: Сегодня. - 2004. - 12 марта. - С. 2.

Бекбаев,  А. С высоты прожитых лет [Текст] / А.Бекбаев // Семипалатинские вести. - 2004. - 16  апреля. - С. 4,10.

Салыков, К. Их соединяла дружба [Текст] / К.Салыков // Казахстанская правда. - 2004. - 31 января. - С. 5.

Салыков, К. Как создавался и живет Жезказган [Текст] / К.Салыков // Нива. - 2005. - № 3. - С. 74-81.

Часнык, Л. Покоренные вершины Медеу Сарсеке [Текст] / Л.Часнык // Спектр. - 2006. - 30 апреля. - С. 7.

Шавазова, А. Философия рода Сатпаевых [Текст] / А.Шавазова // Байтерек. - 2006. - № 3. - С. 52-59.

Оразгалиева, Г. Концепт "Образование" в ментальности казахов начала XX века[Текст] :[на материале документальной повести Е. А. Букетова "Детские годы Каныша"] / Г.Оразгалиева//Вестник КазНУ. Серия филологическая. - 2007. - № 3. - С. 106-110.

Рахимбекова,  З. Звездный человек [Текст] / З. Рахимбекова // Казахстанская правда. - 2007. - 12 апреля. - С. 4.

Бакенов,  М. Немеркнущий свет [Текст] / М.Бакенов // Казахстанская правда. - 2008. -  12 апреля. - С. 5.

Сатаева,  С. А. К. И. Сатпаев в документах Центрального Государственного архива кинофотодокументов и звукозаписей Республики Казахстан [Текст] / С. А. Сатаева // Известия НАН РК. Серия общественных наук. - 2008. - №2. -   C.26-31.

Журмагамбетов, Н. Первопроходец [Текст] / Н. Журмагамбетов // Казахстанская правда. - 2009. - 11 апреля. - С. 5.

Маутканов, Г. Октябрь Хан : "И Каныш Имантаевич сказал мне - "Давай!" [Текст] / Г. Маутканов // Рудный Алтай. - 2009. - 26 декабря. - С. 5.

Салыков, К.  Гранигения неисчислимы [Текст] / К. Салыков // Казахстанская правда. - 2009. - 11 апреля. - С. 5.

2010 - ...

Абдеева, Я. Личный враг фюрера [Текст] : [об академике К. И. Сатпаеве] / Я. Абдеева // Рудный Алтай. - 2010. - 1 июня. - С. 6.

Исмаилова, Д. Геология судьбы [Текст] : [о К. Сатпаеве] / Д. Исмаилова // Наше дело. - 2010. - 8 апреля. -  С. 7.

Попова, Е.  Медеу Сарсеке:"Я давно мечтал о такой книге" [Текст] / Е. Попова// Вести Семей. - 2010. - 21 января. - С. 2.

Салыков, К. Чокан ВалихановиКаныш Сатпаев [Текст] / К. Салыков // Казахстанская правда. - 2010. - 10 апреля. - С. 8.

Рыжкова, Н. Создателю медного пояса страны [Текст] : в Караганде открыт памятник академику К. Сатпаеву / Н.Рыжкова // Казахстанская правда. - 2011. - 2 ноября. - С. 7.

Токобаев, М. Планета Сатпаев из созвездия Тельца [Текст] / М.Токобаев // Рудный Алтай. - 2011. - 29 декабря. - С. 7.

Адилов, Ж. Колыбель отечественной геологии [Текст] : КазНТУ вносит немалый вклад в устойчивое развитие страны / Ж.Адилов // Казахстанская правда. - 2012. - 11 апреля. - С. 8.

Брусиловская, Е. Космические высоты Каныша Сатпаева [Текст] : исполнилось 113 лет со дня рождения великого казахского ученого / Е.Брусиловская // Казахстанская правда. - 2012. - 14 апреля. - С. 9.

Брусиловская, Е. Большое видится на расстоянии [Текст] / Е. Брусиловская // Казахстанская правда. - 2014. - 7 февраля. - С. 13.

Кыдыралина, Ж.  Алимхан Ермеков и Каныш Сатпаев : линии судеб [Текст] / Ж. Кыдыралина // Мысль. - 2014. - № 8. - С. 87-91.

Шимырбаева, Г. Несломленный гений [Текст] / Г.Шимырбаева // Казахстанская правда. - 2014. - 12 апреля. - С. 14.

Брусиловская,  Е. "Время роз" академика Сатпаева [Текст] / Е. Брусиловская // Казахстанская правда. - 2016. - 25 марта. - С. 28.

Садыков, Т. Планета имени Каныша Сатпаева [Текст] / Т. Садыков // Казахстанская правда. - 2016. - 20 мая. - С. 13.

 

Интернет - сілтемелер

Интернет - ресурсы

 

Сәтбаев Қ.И. - Уикипедия — ашық энциклопедиясыУикипедия — ашық энциклопедиясы

Сарқытбаев С.

Жаңартылды 23.12.2016 15:16

Сарқытбаев Сәдуақас (1905-1985 жж.) – педагог-ағартушы, ҰОС ардагері.

Сарқытбаев Сәдуақас халыққа білім беру ісін дамытуға үлкен үлес қосты.

1905 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Көлбай ауылында дүниеге келген. Ата-анадан ерте айрылып, қарындасымен бірге Күршім өзені бойындағы Бестерек ауылында тәтесінің қолында тәрбиеленеді. 1926 жылы Ақтүбек ауылында ашылған мектепте оқып, ВЛКСМ қатарына кіреді. Мектептен кейін ол Семей қ. педагогика училищеге оқуға түседі. Училищеден кейін Семей қ. педагогика институтына оқуға түседі. Институттан кейін Ақтүбек ауылына оралып, мұғалімдік қызмет істейді. Мұғалімдік қызметімен бірге, «Бестерек», «Көкжота» колхоздарын құруға белсенді түрде қатысады. Төрт ауылға хатшы болады. 1930-1931 жж. Қойтас ауылында, соңынан, Ақтүбек ауылында бастауыш мектеп мұғалімі және мектеп меңгерушісі; кейін Маралиха с. мектеп директоры, аудандық газет редакторы қызметтерін атқарады. 1938 жылы ҚазССР-і Жоғары Кеңесі депутаты болып сайланады.

1938-39 жж., 1941-1942 жж. және 1946-1950 жж. Күршім ауданы партия комитетінің, бірнеше рет Пленум мүшесі болған. 1942 жылы командирлік курсты бітірген соң өз еркімен майданға аттанады, онда үш жыл жаяу әскер ротасын басқарады. Гвардия аға лейтенанты Сарқытбаев Сәдуақас Қызыл Жұлдыз ордені, ІІ дәрежелі Ұлы Отан соғысы ордені, соғыста көрсеткен ерлігі үшін көптеген медальдармен марапатталды. 1945 жылы соғыстан кейін туған жері Теректібұлақ ауылына оралып, құрметті демалысқа дейін сонда еңбек етті. Теректібұлақ ауылында орталық көшеге есімі берілді. Қазір директор және мұғалім болған мектепте мұражай ашылған, онда жеке заттары, фотосуреттері, орден-медальдары сақтаулы.

 

С. Сарқытбаевтың өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности С. Саркытбаева

 

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Сарқытбаев Сәдуақас: б. 660.

***

Қанапиянов, З. Ұстаздық еткен жалықпас [Мәтін] : [Күршім өңіріндегі алғашқы ұстаздың бірі С. Сарқытбаев туралы] / З. Қанапиянов // Коммунистік еңбек. - 1966. - 16 август. - Б. 3.

Жақпаров, Т. Жақсының аты өшпейді [Мәтін] : [ұстаз С. Сарқытбаев туралы] / Т. Жақпаров // Семей таңы. - 2005. - 22 сәуір. - Б. 3.

Қайырбаев, Т. Алдыңғы толқын ағалар [Мәтін] : [ұстаз С. Сарқытбаев туралы] / Т. Қайырбаев //Рауан. - 2008. - 28 маусым. – Б. 2.

Жақпаров, Т. Артында өнегелі ісі қалды [Мәтін] : [күршімдік, ардагер-ұстаз С. Сарқытбаев туралы] / Т. Жақпаров // Дидар. - 2010. - 6 мамыр. - Б. 7.

Жолдыбай, Б. Соңында өнегелі ісі қалған [Мәтін] / Б. Жолдыбай // Егемен Қазақстан. - 2015. - 6 мамыр. - Б. 7.

 

Интернет-сілтемелер

Интернеи-ссылки

 

http://moypolk.ru/node/297920/detailinfo

Сахариев Б.

Жаңартылды 02.02.2026 08:42

Сахариев Баламер (1929-1979 жж.) - ғалым-филолог, сыншы, аудармашы, филология ғылымдарының кандидаты.

1929 жылы 6 қарашада Шығыс Қазақстан облысы Катон-Қарағай ауданында дүниеге келді. 1951 жылы Алматы мемлекеттік педагогикалық институтының (қазір Абай атындағы ҚазҰПУ) қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітірген. 1975 жылы «Қазақ романдарындағы идея мен образдың эстетикалық бірлігі» («Идея казахского романа и эстетическое единство образов») тақырыбында диссертация қорғады. Еңбек жолын 1951 жылы «Халық мұғалімі» журналында әдеби қызметкер болып бастады, кейін осы басылымның қазақ тілі және әдебиеті бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 1957-62 жж. «Жұлдыз» журналы одағының мүшесі, бөлім меңгерушісі, М. Әуезов атындағы Қазақ ССР Ғылым Академиясының ғылыми қызметкері болды. Б. Сахариев Мұхтар Әуезов, Сәбит Мұқанов, Ғабиден Мұстафин шығармаларына эссе жазды. Ол Н.К.Крупскаяның педагогикалық еңбектерін, шетел жазушыларының повестерін қазақ тіліне аударды. М. Базарбаевпен бірге 10 сыныпқа арналған «Қазақ Совет әдебиеті» оқулығын шығарды.  

1981 жылы Алматы қаласы Медеу ауданындағы бір көшеге Сахариев есімі берілді.

Б. Сахариевтің ғылыми еңбектері

Научные труды Б. Сахариева

Сахариев, Б. Уақыт тынысы [Мәтін] : әдеби-сын мақалалар / Б. Сахариев. - Алматы : Жазушы, 1965. - 216 б.

Сахариев, Б. Мұхтар Әуезовтың музей үйi [Мәтін] / Б. Сахариев. - Алматы, 1966. - 36 б.

Сахариев, Б. Күрескер тұлғасы [Мәтiн] : мақалалар, зерттеулер / Б. Сахариев. - Алматы : Жазушы, 1979. - 376 б.

Сахариев, Б. Шығармалары [Мәтін] : әдеби зерттеулер, мақалалар, аудармалар / Б. Сахариев. - Алматы : Ел шежіре, 2013. - 400 б

Б. Сахариевтің .аудармалары

Переводы Б. Сахариева

Табари, Эжан Барометр: Әңгiме [Мәтін] / Ауд. Б.Сахариев // Парсы жазушыларының әңгiмелерi.- Алматы:Қазмембас,1958.- 196-210 б.

Бунин, И. Шабата-шарқай: Әңгiме [Мәтін] / Ауд.Б.Сахариев // Үн.- 2006. - N 1.- 70 б.

Энанси балықшы: ертегi [Африка ертегiсi.] [Мәтін] / ауд. Б.Сахариев // Сахариев Б.Шығармалары.- Алматы : Ел-шежiре, 2013.- 391-393 б.

Фарадж, Әбiл Әдiлдiкпен ; Мықты дәлел ; Өжетсiнген ешкi ; Ит пен киiк т.б.: әңгiмелер [Мәтін] / ауд. Б.Сахариев // Сахариев Б. Шығармалары.- Алматы : Ел-шежiре, 2013.- 388-390 б.

Бунин, И. Күн өтiп кеткендей: әңгiме [Мәтін] / ауд. Б.Сахариев // Сахариев Б.Шығармалары.- Алматы : Ел-шежiре, 2013.- 381-387 б.

Попов, И. Семья: Пьесадан үзiндi [Мәтін] / Ауд. Б.Сахариев // Жұлдыз.- 1969.- N 9.- 10-18 б.

Пал, Фехер Аңыздан арылған Шығыс [Мәтін] / ауд. Б.Сахариев // Сахариев Б.Шығармалары.- Алматы : Ел-шежiре, 2013.- 394-397 б.

Мақалалар-Статьи

Пантилеев, А. Ұлан даланың ұлы жыршысы [Мәтін] : [Б. Сахариев жайындағы естелік-әңгіме] / А. Пантилеев // Жұлдыз. - 1975. - № 2. - Б. 191-205.

Әлиханов, Т. Елім деген ұлы болды, ұлым деген елі қайда? [Мәтін] : [ғалым Б. Сахариев туралы] / Т. Әлиханов // Дидар. - 2005. - 1 қаңтар.- Б. 5.

Әлиханов, Т. Жасқа - жас, ойға - жасамыс [Мәтін] : [белгілі әдебиетші ғалым Б. Сахариев жайлы] / Т. Әлиханов // Арай. - 2009. - 23 қазан. - Б. 7.

Әлиханов, Т. Біз білетін Баламер : [әдебиетші-ғалым Б. Сахариев жайында] / Т. Әлиханов // Дидар. - 2009. - 30 қазан (№186-187). - Б. 8.

Рәш, М. Жалт етіп өткен ғұмыр [Мәтін] : [ғалым Б. Сахариев туралы] // М. Рәш // Қазақстан-Заман. - 2009. - 5 қараша. - Б. 9.

Сахариев, Е. Баламер ағаға [Мәтін] : өлең / Е. Сахариев // Қазақстан - ZAMAN. - 2009. - 5 қараша. - Б. 9.

Әкім, Т. Өнерімен сүйікті, өресімен биік-ті [Мәтін] : [ғалым Б. Сахариев туралы] / Т. Әкім // Түркістан. - 2012. - 1 қараша. - Б. 15.

Өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности

Қазақстан ғалымдары [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. Т. 2 : Қ-Я. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2012. - Сахариев Баламер: б. 344-345.

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Сахариев Баламер: б. 669.

Уахатов, Б. Таланттар, туындылар [Мәтін] : Сын мақалалар жинағы.- Алматы: Жазушы, 1969.- 170 б.

Мақалалар-Статьи

Сын: Сахариев Б. Тақырып - адам тағдыры [Мәтін] //Қазақ әдебиетi.- 1960.- 29 янв.

Сын: Сахариев Б. Қаламдастар туралы толғаныс [Мәтін] //Қазақ әдебиетi.- 1969.- 20 сент.

Қайырбеков, Ғафу Қайратты қайраткер [Мәтін] : Б.Сахариевтың туғанына 60 жыл // Соц. Қазақстан.- 1989. - 21 ноябрь

Әкiмов, Т. Асар асуы алда едi... [Мәтін] : Б.Сахариевтың туғанына 60 жыл // Қазақ әдебиетi.- 1989. - 10 ноябрь. - 15-б.

Әлiмбаев, Мұзафар Жасқа жас, ойға жасамыс [Мәтін] : Сыншы Б.Сахариев жайындағы эссе-естелiк // Қазақстан мұғалiмi.- 1989. - 17 ноябрь

Әлиханов, Т. Елім деген ұлы болды, ұлым деген елі қайда? [Мәтін] / Әлиханов Т. // Дидар. - 2005. - 1 қаңтар.- Б.5

Әлиханов, Түркістан. Жасқа - жас, ойға - жасамыс [Мәтін] : [белгілі әдебиетші ғалым Баламер Сахариев жайлы] / Т. Әлиханов // Арай. - 2009. - 23 қазан.- Б.7.

Сахариев, Е. Баламер ағаға [Мәтін] : Өлең / Сахариев Е. // Қазақстан - ZAMAN . - 2009. - 5 қараша. – Б. 9.

Әкiм, Т. Өнерiмен сүйiктi, өресiмен биiк-т i [Мәтін] : // Түркiстан.- 2012. - 1 қараша (№ 44). - 15 б.

***

Богданов, Г. Школы отмечают юбилей [Текст] / Богданов Г. // Рудный Алтай. - 2007. - 11 окт. - С. 1.

Интернет-сілтемелер

Интернет-ссылки

Сахариев Б. [Электронный ресурс] : [электронный каталог] : Официальный сайт Национальной библиотеки Республики Казахстан. – Режим доступа : http://cat.nlrk.kz/?modname=databasework&action=newsearch&type=1 (27.12.2018)

Баламер Сахариев [Электронный ресурс] : [биография] : сайт. – Режим доступа : http://pavelskaz.ru/670.html (27.12.2018)