Серікбаев Д. М.

Жаңартылды 08.01.2026 11:53

Серікбаев Дәулет Мырқасымұлы (1921-1972) – ағартушы-педагог, қоғам қайраткері.

Алматы облысы, Кеген ауданы, Жалаңаш ауылында дүниеге келген. Қызыл Әскер қатарында әскери міндетін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында танктің механик-жүргізушісі болған. Запасқа шыққан соң, Қазақ ауылшаруашылық институтының механика факультетін, аспирантураны аяқтап, диссертация қорғаған. Көптеген ғылыми еңбектердің, соның ішінде оқулықтар мен оқу-әдістемелік нұсқаулықтардың авторы.

Өзі аяқтаған институтта оқытушы, кейін Өскемен құрылыс-жол институтының ректоры міндетін атқарған. Д. М. Серікбаев институтқа (қазіргі Шығыс Қазақстан техникалық университеті) ерекше еңбек сіңірді.  

Д. М. Серікбаевтың ағартушылық қызметі республикалық деңгейде өтті: Қазақ КСР Жоғары және орта арнайы оқу орны министрлігінің ЖОО басқармасының бастығы, министрдің орынбасары, Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы Дене шынықтыру және спорт комитеті алқасының мүшесі қызметтерін атқарған.  

КСРО Жоғары Кеңесі Президиумының ордень, медальдарымен, соның ішінде «КСРО жоғары білім беру саласындағы еңбегі үшін» және «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған. Өскемен қаласында Луговая көшесіне және Шығыс Қазақстан Техникалық университетіне Д. Серікбаев есімі берілген.

 

 

Д. М. Серікбаевтың ғылыми еңбектері

Научные труды  Д. М. Серикбаева

 

Кітаптар – Книги

 

Серікбаев, Д. М. Машина детальдары: жоғарғы техникалық оқу орындары студенттеріне арналған / Д. М. Серікбаев, С. Д. Тәжібаев. -  Алматы: Мектеп, 1983. - 300 б.

 

Өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности

 

Серікбаев Дәулет Мірқасымұлы / Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы: Қазақ энциклопедиясы.- 2014. - Б. 697. 

***

Столярова, Е. Серікбаевтың есімі берілді: [Шығыс Қазақстан техникалық университетіне оның тұңғыш ректоры Д. М. Серікбаевтың есімі берілгендігі туралы] / Е. Столярова // Дидар. - 1997. - 29 қараша. - Б. 3.

Күлсейітов, Ж. Есімін елі ардақтаған: [Луговая көшесіне Д. Серікбаевтың есімін беру туралы ШҚТУ проректорымен сұхбат] / Ж.  Күлсейітов // Дидар. - 2000. - 29 тамыз. - Б. 4.

Қинаятқызы, С. Ұмытылмас есім / С. Қинаятқызы // Дидар. - 2003. -  19 сәуір. - Б. 6.

Әбіш, Е. Шығыста техникалық білімнің іргесін қалаған: [ШҚМТУ-нің тұңғыш ректоры Д. Серікбаевқа арналған мемориалдық тақта орнатылды] / Е. Әбіш // Дидар. - 2011. - 2 желтоқсан. - Б. 1-2.

***

Баталов,  Ю. Первый ректор УКСДИ: к 75-летию Д. М. Серикбаева / Ю.Баталов, Л.Столярова // За знание. - 1996.– 12 декабря. - № 10. - С. 1-2.

Время зрелости,время свершений: [ВКТУ им.Д.М. Серикбаева - 40 лет] // Рудный Алтай. - 1998. - 24 сентября. - С. 4.

Григорьев, Е. Слово о Серикбаеве: [о первом ректоре ВКТУ Д.М.Серикбаеве] / Е.Григорьев // Рудный Алтай. - 2000. - 18 апреля. - С. 3.

Садвакасова, Е. Именем Даулета Серикбаева: [улица Луговая переименована в улицу имени  Даулета Серикбаева] / Е.Садвакасова // Рудный Алтай. - 2000. - 19 августа. - С. 2.

Маутканов, Г. Серикбаевские традиции университета: память и уважение истории остается традиционным приоритетом университетского патриотизма ВКГТУ им. Д. Серикбаева / Г. Маутканов // Рудный Алтай. - 2007. - 30 января. - С. 6.

Ермухан, Д. "Он был громогласным ректором...": в Усть-Каменогорске установлена мемориальная доска в память о первом ректоре ВКГТУ им. Д. Серикбаева  / Д. Ермухан // Рудный Алтай. - 2011. - 1 декабря. - С. 1.

Панковская, Г. Памяти первого ректора / Г. Панковская // За знание. - 2015. - 5 мая. - №5. - С. 4.

Сарсембаева, Б. Яркий след Даулета Серикбаева: память и уважение к истории остается традиционным приоритетом патриотизма Восточно-Казахстанского технического университета имени Даулета Серикбаева / Б. Сарсембаева // Рудный Алтай. - 2021. - 20 ноября. - С. 5.

 

 

 

 

 

Сұбханбердин С. Х.

Жаңартылды 05.12.2018 13:54

Сұбханбердин Сәлкен Хасенұлы (1914-1986 жж.) - медицина ғылымдарының докторы, фармацевтика ғылымдарының кандидаты, доцент, жазушы, драматург.

Павлодар облысы Баянауыл ауданында дүниеге келген. 1933 жылы Семей фармацевтика мектебін бітіріп, оқу бөлімі меңгерушісі,  ал, 1935-1938 жж. осы мектептің директоры болып тағайындалады. 1938-1941 жж. Алматы облыстық дәріхана басқармасына басшылық жасайды, 1941-1945 жж. Алматы және Талдықорған облыстарының Сарқанд, Октябрь, Гвардия аудандарында аудандық атқару комитетінің  басшысы болды.  1946-1948 жж. – Жамбыл облыстық денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі, 1948 жылы тамызда Қазақстан дәріханалар басқармасының бастығы болып тағайындалды.

Сәлкен Хасенұлы И. М. Сеченов атындағы 1-ші Мәскеу медицина институтының фармацевтика факультетінде жоғары медициналық білім алды.  1964 жылы фармацевтика ғылымының кандидаттығына диссертация қорғады (тұңғыш қазақ, алғаш рет қазақ тілінде қорғады). 1968 жылы доцент атағына ие болды.

1965 жылы оның емдік дәрілер туралы алғашқы кітабы  «Дәрі – дертке дауа, жанға шипа», бір жылдан кейін - "Настольная книга чабана", ал, 1968 жылы - "Растения - источник лекарственных препаратов" кітаптары жарық көрді.

С. Х. Сұбханбердин медицина және фармация тақырыбы бойынша 72 ғылыми еңбек, соның ішінде, 13 кітап және монография, 300 ден аса ғылыми мақала авторы. Сонымен бірге, С. Х. Сұбханбердин қазақ тілінде 14 пьеса жазды, соның қатарында: "Последняя ночь", "Кусаин из Кундызды", "Шындық, "Елжан" т. б. Бұл пьесалар облыстық және халық театрларында қойылады, радиоинсценировкалар арқылы беріледі. «Маленькие пьесы» (1965), «Истина № 3977» жинақтарына енген.

«Құрмет белгісі» ордені және бес медальмен, Қазақ ССР-і Жоғарғы Советі Президиумының Құрмет грамоталарымен марапатталған. «Заслуженный фармацевт Казахской ССР» және «Отличник здравоохранения СССР», Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, СССР Журналистер одағының мүшесі.

Алматы қаласындағы медицина тарихы және денсаулық сақтау мұражайы С. Х. Сұбханбердин есімімен аталады.

С. Х.Сұбханбердин «Рахман қайнары» шипажайын ұйымдастырып, құрды.  

С. Х. Сұбханбердиннің ғылыми еңбектері

Научные труды С. Х. Субханбердина

Субханбердин, С.Х. Лекарственная помощь и история развития аптечного дела в Казахстане[Текст] :  / С. Х. Субханбердин. - Алма-Ата, 1965.

Субханбердин, С. Х. Дәрі-дертке дауа, жанға шипа [Мәтін] . 2 т. - Алматы, 1994.

Т. 1. - 446 б.

Т. 2. - 360 б.

Субханбердин, С. Х. Есірткі - қазіргі заман кеселі  [Мәтін] : / С. Х. Субханбердин. - Алматы : Ғылым, 2002. - 40 б.

Сұбханбердин, С. Х. Дәрі - дертке дауа, жанға шипа [Мәтін] : / С. Х. Сұбханбердин. - Алматы,  2004. -  360 б. 

Сұбханбердин, С. Х. Қазақстанда дәріханалық істің даму тарихы [Текст] :  = История развития аптечного дела и лекарственной помощи в Казахстане / С. Х. Сұбханбердин. - Алматы : Мария, 2004. - 456 с.

История фармации [Текст] : учеб. пособие / Министерство образования и науки Республики Казахстан, Карагандинский университет Болашак ; сост. С. К. Болдыш. - Караганда : Болашак-Баспа, 2013. - 172 с. 

Көркем шығармалар

Художественные произведения

Субханбердин, С. Х. Шындық [Мәтін] : пьесалар жинағы / С. Х. Субханбердин. - Алматы : Жалын, 1977. - 140 б. 

С. Х. Сұбханбердиннің қатысуымен шыққан кітаптар

Книги, вышедшие при участии С. Х. Субханбердина

Гольдман, М. М. Сборник материалов в помощь практическим работникам аптечных учреждений [Текст] :  / М. М. Гольдман, Н. Д. Жучков; под ред. С. Х. Субханбердина. - Алма-Ата, 1961. - 274 с. 

Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы жарияланымдары

Публикации в периодических изданиях и сборниках

Сұбханбердин, С. Х. Жүрек және ауа райы [Мәтін] :  / С. Х. Сұхбанбердин // Денсаулық. - 2007. - № 12. - Б. 8-9.

Сұбханбердин, С. Х. Адамдар неліктен ашушаң болады [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2008. - № 3. - Б. 8-9.

Сұбханбердин, С. Х. Біздің миымыз [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2008. - № 11. -  Б. 19.

Сұбханбердин, С. Х. Күн сәулесі және денсаулық [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2008. - № 6. - Б.12-13.

Сұбханбердин, С. Х. Сіреспе [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2008. - № 12. - Б. 8.

Сұбханбердин, С. Х. Теміреткі [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2008. - № 7. - Б. 8-9.

Сұбханбердин, С. Х. Жүрек ауруы жөнінде не білуіміз керек? [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2010. - № 6. - Б. 8-9.

Сұбханбердин, С. Х. Жүрек тамырларының атеросклерозы [Мәтін] :  / С. Х Сұбханбердин // Денсаулық. - 2012. - № 12. - Б. 26-27.

Сұбханбердин, С. Х. Тырысқақ [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2012. - № 10. - Б. 6-7.

Сұбханбердин, С. Х. Әлдендіргіш дәрілер [Мәтін] :  / С. Х. Сұбханбердин // Денсаулық. - 2013. - № 8. - Б. 24-25.

Өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности

Қазақ совет энциклопедиясы [Мәтін] : 10 т. - Алматы, 1977. - Сұбханбердин Сәлкен Хасенұлы:  459 - 460 б.

Советтiк Қазақстан жазушылары [Мәтін] : био-библиографиялық анықтамалық. - Алматы, 1987. - Сұбханбердин Сәлкен:  582 - 583 б.

Қазақстан ғалымдары [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық.Т. 2 : Қ-Я. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2013. -  Сұхбанбердин Сәлкен Хасенұлы:   387-388 б. 

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] :  энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Сұхбанбердин Сәлкен Хасенұлы:  709-710 б.   

Әбілев, Д. Шындық сыршылы [Мәтін] : (медицина ғалымы, жазушы Сәлкен Сұбханбердиннің туғанына 80 жыл) / Д. Әбілев // Қазақ әдебиеті. - 1994. - 29 сәуір. - Б.12.

Адырбекұлы, К. "Адал ұлы, азаматы Алаштың..." [Мәтін] : [С. Х. Сұхбанбердин туралы] / К. Адырбекұлы // Ертіс өңірі. - 2004. - 26 тамыз. - Б. 28-29. 

Интернет-сілтемелер

Интернет-ссылки

Субханбердин Салькен Хасенович [Электронный ресурс] : [биография] // Официальный интернет-ресурс Музея истории медицины и здравоохранения Казахстана им. С. Х. Субханбердина : сайт. – Режим доступа :http://ukmaslihat.vko.gov.kz/ru/citizens_03.htm  (24.11.2018)

«Первые фармацевты в Казахстане и становление аптечного дела» [Электронный ресурс] : [ Об С. Х. Субханбердине] : сайт. - Режим доступа : https://vk.com/note75510678_11716463 (24.11.2018)

Субханбердин Салькен Хасенович [Электронный ресурс] : [биография] // Официальный интернет-ресурс Павлодарской областной универсальной научной библиотеки им. С Торайгырова.: сайт. – Режим доступа : http://map.pavlodarlibrary.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=110%3A2012-06-30-10-35-11&catid=6&Itemid=17&lang=ru (24.11.2018)

 

Стариков С.В.

Жаңартылды 05.07.2019 13:51

Стариков Сергей Васильевич(1960 ж .) – орнитолог, фауна зерттеушісі.

Өскемен педагогикалық институтының жаратылыстану факультетін аяқтаған соң, Марқакөл қорығында орнитолог, Шығыс Қазақстан тарихи-өлкетану мұражайының табиғат бөлімінде аға ғылыми қызметкер және Өскемен қаласындағы «Экобиоцентр» Шығыс Қазақстан оқу-зерттеу орталығында, кейін өлкетану мұражайында қызмет атқарған. Оның орнитологиялық бағыты – Алакөл шұңқырының солт

үстік-батыс бөлігі, Маңырақ, Сауре, Қара Ертіс сағасы, Зайсан шұңқыры, Тарбағатай, Қалба таулы өлкесі, Алтайдың оңтүстік-батыс бөлігі. Шығыс Қазақстан құстары жайлы 35 зерттеу жұмысын жариялаған. Басты зерттеулері: Зайсан шұңқырындағы электр беру желісінде жыртқыш құстардың жаппай қырылуы (Шығыс Қазақстан); Алакөл шұңқыры солтүстік-шығыс бөлігінің орнитофаунасына материалдар (Шығыс Қазақстан) т.б.  

Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ұлттық саябағының аға ғылыми қызметкері ретінде өзінің зерттеу-бақылау жұмыстарын жалғастырып келеді.

С. В. Стариковтың еңбектері

Труды Старикова С. В.

Стариков, С. В. Маркакольский заповедник [Текст] / С. В. Стариков // Коммунистический труд. - 1988. - 3 марта.

Стариков, С. В. Осада [Текст] / С. В. Стариков // Рудный Алтай. - 1988. - 22 марта. - С. 3.

Стариков, С. В. Массовая гибель хищных птиц на линиях электропередач в Зайсанской котловине (Восточный Казахстан) [Текст] / С. В. Стариков // Selevinia. - 1996/1997. - С. 233-234.

Стариков, С. В. Новые данные о воробьиных птицах казахстанской части плато Укок и истоков р. Бухтарма (юго-восточный Алтай) [Текст] / С. В. Стариков // Особо охраняемые территории Алтайского края и сопредельных регионов, тактика сохранения видового разнообразия и генофонда. - Барнаул, 1999. - С. 134-136.

Стариков, С. В. Заметки о птицах казахстанской части плато Укок и истоков р. Бухтарма (юго-восточный Алтай) [Текст] / С. В. Стариков // Особо охраняемые территории Алтайского края и сопредельных регионов, тактика сохранения видового разнообразия и генофонда. - Барнаул, 1999. - С. 136-139.

Стариков, С. В. Материалы к орнитофауне северо-восточной части Алакольской котловины (Восточный Казахстан) [Текст] / С. В. Стариков, Н. Н. Березовиков // Русский орнитологический журнал. Экспресс-выпуск. - 2002. - № 178. - С. 187-213.

С. В. Стариковтың қатысуымен шыққан кітаптар

Книги, вышедшие при участии Старикова С. В.

Позвоночные Восточного Казахстана [Текст] / К. П. Прокопов,С. В. Стариков, И. В. Браташ. - Усть-Каменогорск : Изд-во ВКГУ, 2000. - 224 с.

Өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности

Асипова, Г. Для птиц нет границ! [Текст] : [о натуралисте С. Старикове] / Г. Асипова // Рудный Алтай. - 2014. - 27 февраля. - С. 13, 21.

Сұлтанбеков З. Қ.

Жаңартылды 16.10.2018 11:15

Сұлтанбеков Зейнолла Қабдышұлы (1944 ж..) - ғалым, медицина ғылымдарының докторы, доцент (ВАК - 2000 ж.), профессор.

1944 жылы 4 сәуірде Шығыс Қазақстан облысы Аягөз қаласында дүниеге келген. 1970 жылы Семей мемлекеттік медицина  институтын  (қазір Семей Мемлекеттік медицина академиясы) дәрігер мамандығы бойынша бітірді. Самарқанд қ.  әскери госпиталь дәрігері (1970-1971), Отырар қ. жеке медициналық қызмет бөлімінің басшысы (1971-1972), Өскемен қ. дәрігер-отоларинголог (1971-1972), ШҚО СССР Металлургтер кәсіподағының орталық комитетінде дәрігер (1975-1981), облыстық аурухана бас дәрігерінің орынбасары (1981-1984), профпатология емханасының бас дәрігері (1984-1990),  Өскемен қ. «Гигиена және кәсіби сырқаттар»  ғылыми-зерттеу институты филиалының басшысы (1990-1999), «Профпатология емханасы» директоры, сондай-ақ, Өскемен қ. ғылыми зерттеу орталығы Гигена және эпидемиология департаменті мемлекеттік кәсіпорнының директоры (1999-2002).  2002 ж. бері  «Еңбек гигиенасы және кәсіби сырқаттар Ұлттық орталығы» ШҚ филиалының директоры.

Әлеуметтік гигиена және денсаулық сақтау ұйымдары бойынша жоғары санатты дәрігер атағының иегері (1996).

200 астам ғылыми еңбек, 5 монография, 20 әдістемелік құрал, 16 ұсыныс өнертабыстар авторы. 

З. К. Сұлтанбековтың ғылыми еңбектері

Научные труды З. К. Султанбекова

 

Султанбеков, З. Қ. Особенности заболеваемости работающих в свинцовом производстве, ее экономическая оценка и прогнозирование [Текст] :  автореферат диссертации кандидата медицинских наук / З. Қ. Султанбеков. - Алма-Ата, 1990. - 22 с.

 

Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы жарияланымдары

Публикации в периодических изданиях и сборниках

 

Сұлтанбеков, З. Қ. Бар, байлығың денсаулық [Мәтін] / З.Қ. Сұлтанбеков // Дидар. - 1998. - 12 ақпан. - Б.3.

Сұлтанбеков, З. Қ. Өмірді еңбек қана мәнді етеді [Мәтін] / З. Қ. Сұлтанбеков// Дидар. - 2010. - 21 маусым. - Б. 5.

***

Султанбеков, З. К. Система оценки и управление профессиональным риском в титано-магниевом производстве на основе реальных оценок гигиенических условий труда [Текст] / З. К. Султанбеков, С. К. Карабалин, Т. А. Таткеев // Медицина. - 2006. - № 4. - С. 65-68.

Султанбеков, З. К. Проблемы охраны здоровья рабочих промышленных предприятий Восточно-Казахстанской области [Текст] / З. К. Султанбеков// Гигиена труда и мед.экология. - 2006. - № 1. - С. 3-11.

Султанбеков, З. К. Перспективность методики вариабельности сердечного ритма при донозологической диагностики [Текст] / З. К. Султанбеков // Гигиена, эпидемиология және иммунобиология. - 2009. - № 4. - С. 22-26.

Султанбеков, З. К. Современные методические подходыдонозологической гигиенической диагностики [Текст] / З. К. Султанбеков // Здоровье и болезнь. - 2009. - № 6. - С. 5-11.

Султанбеков, З. К. Актуальные вопросы здоровья населения и охраны окружающей среды крупного промышленного города [Текст] / З. К. Султанбеков // Салауатты өмiр салтын қалыптастырудың, аурудың алдын алудың және денсаулықты нығайтудың өзектi мәселелерi = Актуальные вопросы формирования ЗОЖ, профилактики заболеваний и укрепления здоровья. - 2010. - № 4. - С. 34-37.

Султанбеков, З. К. Пути совершенствования качества проведения медицинских осмотров работников вредных производств для раннего прогнозирования риска развития профзаболеваний [Текст] / З. К. Султанбеков/ Гигиена труда и медицинская экология.- 2014. - № 3. - С. 64-74.

 

Өмірі мен ғылыми шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и деятельности

 

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы. - 2014. - Сұлтанбеков Зейнолла Қабдышұлы: б. 710.

 

Интернет-сілтемелер

Интернет-ссылки

 

http://www.akimvko.gov.kz