Известные имена

Ақын жазушылар

Шаяхметов М. Ш.

shaiahmet

Шаяхметов Мұхаметқалым (1922 - 2010 жж. ) - жазушы

1922 жылы бұрынғы Семей губерниясы Күршім-Алтай болысының 6-ауылында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) көшпелі-шаруа отбасында дүниеге келді. Әкесі Шаяхмет тәлім-тәрбиесі мол үлкендердің салиқалы әңгімелеріне қатыстырып, мақал-мәтел, көркем шешендік сөздердің үлгілі тәлімінен сабақ алып өсуіне ықпал жасайды.

1928 жылдың күзінде жаңа мектеп ашылып 1-2 кластарға оқушылар қабылдайды. Мектептің салынуына өзі басшылық жасаған Нөкен Маякупов меңгеруші болып тағайындалады. Осы мектепке Мұхаметқалым да қабылданады.
30 жылдары мектептің 3 класына барады. 2-аптадан соң 5 оқушыны 4 класқа 18-20 жастағы жігіттермен қатар оқытып, сол жігіттерге көмекші қылып бекітіп, солармен оқып бітіреді.

Колхоздастыру жылдарында 1931 жылы отбасы «тап жауына» жатқызылып, мал-мүліктен, әкеден айырылып, мектептен шығарылады. Күнкөріс қиындап, бүкіл қазақ еліне келген ашаршылық пен сол ауыр жылдардың зардаптарын көріп өсті. 1931 жылы жер аударылғандардың қатарында әкесін Құйған ауылына кірпіш заводының жұмысына жібереді. Одан кейін Риддерге жер аударылады. Қоныстанған жерлері қаладан 8 шақырым жердегі «Кирпичная» станциясы болды. 1933жылы туған елге қашып оралады. 1931 жылы төртінші кластан «тап жауының баласы» деп қуылған Мұхаметқалым, 1935 жылы Камышенко ауылында төрт жылдық үзілістен кейін үшінші орыс класына қабылданады. Орыс тілі қиынға соғып қиналса да, есесіне есеп сабақтарына алғыр болады.

1939 жылы материалдық жағдаймен мектепті әрі қарай жалғастыра алмайды. Осы кезде ұстазы, әрі мектеп директоры Семен Акимович Яковенко мектептегі оқуымен қабат ұстаздық етуіне, соңынан аға вожатый міндетін де атқаруына ықпал жасайды.
Комсомол мүшесі ретінде қоғамдық негізде пионерлермен жүргізілетін жұмыстар, аудандағы жастар одағының жұмысына қатысудың нәтижесінде аз да болса қоғамдық өмірден түсініктерін кеңейтеді. 1941 жылдың жазында Өскемендегі педтехникумға экстрен жолымен емтихан тапсырып орта білім алып шығады.
Ұлы Отан соғысына атқыштар полкының барлаушылар қатарында қатысып соғысты. «Отан соғысы» орденімен, медальдарымен марапатталды.

Сталинград түбіндегі шайқаста ауыр жараланып, ауылға қос балдақпен оралған М. Шаяхметов мектепте мұғалім бола жүріп, сырттай оқып жоғары білім алады. Әуелі қарапайым мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі, одан соң мектеп директоры, аудандық оқу бөлімінің бастығы міндеттерін атқарды. Бірақ бұл жұмыстарға да тар жол, тайғақ кешулермен әрең жетеді. Лениннің идеяларына, Коммунистік партияның мызғымастығына шексіз сенген ұстаз партия қатарына өте алмай, «кулактың баласы» деген қара күйеден құтыла алмай әбден қиналады. Ақыры облыстық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы Ілияс Омаровтың шарапаты тиіп, бұл кедергіні де жеңіп шығады.

Одан кейінгі ғұмыры тұтастай ұрпақ тәрбиесіне арналады. Шәкірттерінің көбі тәуелсіз еліміздің түкпір-түкпірінде жауапты жұмыстарда жемісті еңбек етіп, ұстаз мерейін өсірумен келеді. 1998 жылы Күршім ауданының құрылғанына 70 жыл толуына байланысты «Күршім ауданының құрметті азаматы» атағын алды.

Қазір туған өлке тарихынан болашақ ұрпаққа ғибрат берерлік естелік кітап жазумен айналысады. «Өткен күннің өткелдері» атты шығармасы 1930-1944 жылдарды қамтиды. Өзінің балалық шақтағы көрген, басынан өткізген өмірі арқылы сол жылдардағы қазақ халқының басына түскен нәубеттер, ауқатты адамдардың тәргіленуі, зорлықпен колхоздастыру, ашаршылық, Ұлы Отан соғысының қиын кездері шынайы сүреттеледі.

«Жылдар» атты кітабында негізінен өзінің ұстаздық қызықты да қиын өмірінен сыр шертеді.

2010 жылы дүниеден өткен. 

 

М. Шаяхметов шығармалары

Произведения М. Шаяхметова

Кітаптар – Книги

Шаяхметов, М. Өткен күннің өткелдері [Мәтін] / М. Шаяхметов . - Алматы : АБА"Айкос", 1999

Шаяхметов, М. Жылдар, жылдар [Мәтін] / М. Шаяхметов, 2001. - 267 б

Шаяхметов, М. Үнсіз дала [Мәтін] / М. Шаяхметов : 2 томдық. Т. 1. - Алматы , 2008. - 414 б.

Шаяхметов, М. Үнсіз дала [Мәтін] // М. Шаяхметов : деректі хикая. Т. 2. - Алматы , 2008. - 236 б.

Шаяхметов, М. Ғасыр асулары [Мәтін] / М. Шаяхметов М. - Алматы : Фолиант, 2006. - 512 б.

                                                

***

Шаяхметов, М. Судьба [Текст] : документальная повесть / Шаяхметов М. - Жидебай : МКА, 2002. - 496 с.

Шаяхметов, М. Судьба [Текст] : документальная проза в двух частях / М. Шаяхметов. - Жидебай : Международный клуб Абая, 2008. - 456 с.

Шаяхметов, М. Безмолвная степь [Текст] : документальная повесть / М. Шаяхметов ; пер. с каз. Н. Кенжегуловой ; предисл. К. Салыкова. - Алматы : Intelli Group, 2008. - 381 с.

 

Мерзімді басылымдардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях

 

Шаяхметов, М. Есімдері ел есінде [Мәтін] : [Күршім өңірін ақгвардияшылардан азат етуге қатысқан Ә. Ежембаев, Ә. Рақымбаев, Е. Нөкешов, Ш. Әкетаевтар туралы] / М. Шаяхметов // Коммунизм туы. - 1987. - 6 ноябрь

Шаяхметов, М. Қос арыс - ел жүрегiнде: [А. Байтұрсынов пен М.Дулатов туралы] // Дидар.- 1991. - 6 шiлде. - Б. 4

Шаяхметов, М. Жасанды жұт [Мәтін] : [Күршім ауданы жұт жылдарында] / М. Шаяхметов // Қазақ әдебиеті. - 1991. - 16 тамыз. - Б. 14.

Шаяхметов, М. Қателiк қайталанбасын: [желтоқсан оқиғасында партия, совет орындарында отырғандардың қалай өзгергендiктерiн көрсететiн деректер туралы] // Дидар. - 1991. - 19 желтоқсан. – Б. 4

Шаяхметов, М. Тана мешітінің тарихы жөнінде [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1992. - 11 қаңтар.- Б. 2.

Шаяхметов, М. Күй шебері - Шайқы [Мәтін] : [Күршім ауд. туған (1897-1970) шертпе күйдің шебері Ш.Құсайынов туралы] / М. Шаяхметов // Қазақ әдебиеті. - 1994. - 29 шілде. - Б.14

Шаяхметов, М. Кеңес өкіметінің кесірі [Мәтін] : [Кеңес өкіметінің облыс халқының өміріне әсері туралы] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1994. - 18 қаңтар

Шаяхметов, М. Күй шеберi - Шайқы // Қазақ әдебиетi. - 1994. - шiлде. - 14 б.

Шаяхметов, М. "Зердені" қайта толықтыру қажет [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысы құрбандарына арналған кітап жайында] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1994. - 3 желтоқсан.- Б. 4

Шаяхметов, М. Күй шебері - Шайқы [Мәтін] : [күйші Ш. Құсайынов туралы] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1995. - 14 ақпан. - Б. 4.

Шаяхметов, М. Партизан жерлестеріміз [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысының ардагерлері] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1995. - 22 сәуір. - Б. 4

Шаяхметов, М. Алғашқы ұстаздар [Мәтін] : [обл. білім беру тарихынан] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1995. - 12 желтоқсан.- Б. 4

Шаяхметов, М. Жаны жайсаң жан еді [Мәтін] : [республикаға еңбегі сіңген мұғалім, фольклоршы, шежіреші, этнограф Қ.Жаманбаев жайлы естелік] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1996. - 13 шілде.- Б. 3

Шаяхметов, М. Көкжал барақтың серігі-Жанделі батыр [Мәтін] : [Жанделі батыр жайында] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1997. – 3 шілде . – Б. 6

Шаяхметов, М. Қазақстандағы әкімшілік- аймақтық құрылымдардың тарихынан [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 1998. - 15 қыркүйек

Шаяхметов, М. Ана аманаты. [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысында атақты Панфиловтың басқаруымен Москва түбін неміс басқыншыларынан азат етуде қаза тапқан жерлесіміз, лейтенант Мейірбаев А. жайлы дерек] /М. Шаяхметов // Дидар. - 1999. - 13 қараша.- Б. 4

Шаяхметов, М. Аманжоловтың туған жылы жөнінде бір дерек [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 2003. - 4 қазан. - Б. 2

Шаяхметов, М. Еңкiлдеп жүрiп елге жеттiк...: Ер жiгiттердiң майдан даласынан қайтуы оңайға соқпаған көрiнедi. Хикая сол туралы // Егемен Қазақстан.- 2005.- 7 мамыр . - 8 б.

Шаяхметов, М. Қанмен салынған суреттер [Мәтін] / М. Шаяхметов // Дидар. - 2007. - 8 мамыр.- Б.2.

Шаяхметов, М. Тағдыр талқысы [Мәтін] / М. Шаяхметов // Ақ Ертіс. - 2009. - N 1. - Б. 8-23.

Шаяхметов М. Электрондық оқыту (e-learning) жүйесi - заман талабы // Мектеп директоры = Директор школы. - 2013. - № 1. - 9-11 б.

                                            

***

Шаяхметов, М. Из плеяды интеллигентов [Текст] : о бывшем учителе школы-интернат им. Джамбула, этнографе Жаманбаеве К.К. / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 1992. - 15 февр. - С. 4

Шаяхметов, М. Славные партизанки [Текст] : [об участницах Великой Отечеств.войны из Вост.-Казахст.обл.] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 1995. - 7 марта

Шаяхметов, М. Район как оптимальная форма управления [Текст] : из истории админ.-территор. образования и деления в Казахстане / М. Шаяхметов // Рудный Алтай.- 1999. - 26 янв. - С.3  

Шаяхметов, М. Первая школа в ауле [Текст] : [глава из книги М. Ш. Шаяхметова] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 1999. - 16 дек. - С. 4  

Шаяхметов, М. Степные батыры требуют защиты [Текст] : [к 300-летию народного батыра Барака] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 2002. - 12 окт. - С. 17                              

Шаяхметов, М. Когда же родился Сарсен Аманжолов [Текст] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 2003. - 4 окт. - С.7

Шаяхметов, М. За "языком, или Воспоминания бывалого разведчика [Текст] / М. Шаяхметов // Рудный Алтай. - 2005. - 22 янв. - С. 2

 

М. Шаяхметов туралы әдебиеттер

Литература о М. Шаяхметове

 

Қасымұлы А. Алтайдан ұшқан ақиық [Мәтін] / Қасымұлы А. - Өскемен : Шығыс Баспа, 1999. - 181 б. -Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 142

Жеңіс деп соққан жүректер [Мәтін] : естелік кітап. - Өскемен : [б. и.], 2005. - 240 б.

Қазақ жерінің зиялы азаматтары = Почитаемые люди земли казахской [Мәтін]. Т. 10, 2005. - 728 б.– Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 143-147.

Ерлік - ұрпаққа мұра [Мәтін] / Оралхан Бөкей атындағы № 44 қазақ орта мектеп-лицейі. - Өскемен : Шығыс-Полиграф, 2010. - 299 б.– Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 157-158

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. – Шаяхметов Мұхаметқалым: б. 802

 

Мақалалар - Статьи

Бақытқызы А Бельгиядан келген хат [Мәтін] / А. Бақытқызы А // Дидар. - 2004. - 17 шілде. - Б.4

Тоқанұлы Б. Кер заманды толғаған кемел туынды [Мәтін] / Б. Тоқанұлы // Дидар. - 2008. - 2 желтоқсан.- Б.4.

Сембаев, Қ. Сүйікті менің ұстазым [Мәтін] / Қ. Сембаев // Рауан. - 2010. - 2 қазан. - Б.2.

Сейсенбаев, Р. Тағдырмен бетпе-бет келген жан еді [Мәтін] : [жазушы, ұлы отан соғысының ардагері М. Шаяхметов туралы эссе-реквием] / Р. Сейсенбаев // Дидар. - 2011. - 3 шілде.- Б.7.

Зәкәрия , Х . Көшеге ұстаз есімі берілді [Мәтін] : [Күршім ауылындағы бір көшеге ұстаз М. Шаяхметовтың есімі берілді.] / Х. Зәкәрия // Дидар. - 2012. - 14 мамыр.- Б. 5.

Бақытқызы, Айжанат. Мектепке М. Шаяхметовтің есімі берілді [Мәтін] / А. Бақытқызы // Дидар. - 2017. - 25 мамыр.- Б.3.

Мұхтарханқызы, Зиза. Ашаршылықтың куәсі болған / З. Мұхтарханқызы // Дидар. - 2021. - 29 мамыр. - Б. 5.

 

                                            

***

Кулев, И. Книга о правде жизни [Текст] : [о. М. Шаяхметова] / И. Кулев // Семь дней. - 2003. - 21 февр. - С. 7

Кудайбергенов, К. В назидание потомкам [Текст] : [о. М. Шаяхметова] / К. Кудайбергенов // Рудный Алтай. - 2003. - 8 марта. - С. 3

Астаева М. "Судьба" Шаяхметова [Текст] : [В областной библиотеке им.А.С.Пушкина состоялась презентация книги ветерана войны и труда Мухамета Шаяхметова] / Астаева М. // Казахстанская правда. - 2003. - 18 янв. - С. 2

Шака, А. Мирный подвиг рядового Шаяхметова [Текст] / А. Шака // Рудный Алтай. - 2008. - 6 мая. - С. 3.

Шаяхметов Мухаметқалым Шаяхметулы [Текст] : [ветеран ВОВ, писатель ; некролог] // Рудный Алтай. - 2010. - 24 мая. - С. 5.

Токобаев, М. Судьба Мухамета Шаяхметова [Текст] : [o презентация книги М. Шаяхметова "Судьба" в областной библиотеке им. А. С. Пушкина] / М. Токобаев // Рудный Алтай. - 2008. - 2 дек. - С. 1.

Жантыкеев, Р. Встреча с автором "Судьбы" [Текст] / Р. Жантыкеев // Рудный Алтай. - 2008. - 16 дек . - С. 4.

Токобаев, М. Предначертания судьбы Мухамета Шаяхметова [Текст] / М. Токобаев // Рудный Алтай. - 2008. - 16 дек . - С. 2.

Максимова, М. Мгновения судьбы [Текст] : [o презентация книги М. Шаяхметова "Судьба" в областной библиотеке им. А. С. Пушкина] / М. Максимова // Вестник культуры. - 2008. - № 11. - С. 26.

Шаяхметов Мухаметқалым Шаяхметулы [Текст] : [ветеран ВОВ, писатель ; некролог] // Рудный Алтай. - 2010. - 24 мая. - С. 5.

Шавлева, Д. Школа имени Мухамета Шаяхметова [Текст] : [СШ № 23 присвоено имя первого директора, ветерана ВОВ, писателя Мухамета Шаяхметова] / Д. Шавлева // Рудный Алтай. - 2017. - 25 мая. - С. 3

 

Шмидт А.

Шмидт А. - ақынШмидт Александр (1949) - ақын

Александр Шмидт 1949 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Жаңа Семей ауданы Новопокровка селосында туған (қазіргі Бородулиха ауданы).

1968 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің физика факультетіне оқуға түседі. Ал 1971 жылдан осы университеттің журналистика факультетінде оқиды. Талдықорған және Семей облыстық телерадио комитеттерінде істеген. 1981-1984 жылдары «Жалын» баспасында әуелі редактор, кейін бөлім меңгерушісі болған. Қазақстан Жазушылар Одағында орыс поэзиясы жөніндегі әдеби кеңесші, «Жазушы» баспасында аға редактор болды.

Қазір Германияда тұрады

А. Шмидт шығармалары

Произведения А. Шмидта

Кітаптар-Книги

Шмидт, А. Земная ось [Текст] : стихи / А. Шмидт .- Алматы : Жазушы, 1980. – 220 с.

Шмидт, А. Родство [Текст] : стихи / А. Шмидт .- Алматы : Жазушы, 1983. – 156 с.

Мерзімді басылымдардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях

Шмидт, А Открылась степная дорога [Текст] : [подборка стихов] / Шмидт А // Простор һttp://prostor.samal.kz. - 2005. - №1. - С. 60-65

Шмидт, А. Благовония [Текст] / А. Шмидт // Семь дней. - 2004. - 26 марта. - С. 23

А. Шмидт туралы әдебиеттер

Литература о А. Шмидте

Кітаптар –Книги

Қазақстан жазушылары ХХ ғасыр [Мәтін] : анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. – . – Шмидт Александр: б. 342

Қазақстан жазушылары [Мәтін] : анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. – Шмидт Александр: б. 432

Шығыс жұлдыздары [Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. - Астана : Фолиант, 2011. - 304 б.

Т. 1 : Сөз зергерлері. Мәдениет майталмандары. - Астана : Фолиант, 2011. - 304 б. –Шмидт Александр: б. 170

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. - Шмидт Александр: б. 811                                           

***

Литература Казахстана [Текст] : знциклопедический справочник . - Алматы : Ќазыєўрт, 2010. - 528 с. – Шмидт Александр: С. 516                                   

                                     Мақалалар-Статьи

Зейферт, Е. Зерна дней Александра Шмидта [Текст] : [материал об издателе казахстанского немецко-русского альманаха "Феникс" уроженца Семипалатинской области] / Е. Зейферт // Книголюб. - 2003. - №9. - С. 8

Золовкин, С. Здесь и там [Текст] : [об очередном стихотворном сборнике казахстанского поэта Александра Шмидта, вышедшем в Германии] / C. Золовкин // Казахстанская правда. - 2004. - 29 янв. - С. 6

Бельгер, Г. Вкус времени - вкус печали... [Текст] : [заметки, некоторые соображения автора после чтения стихов поэта Александра Шмидта - урожденного казахстанца, живущего в Германии и считающего себя русским поэтом] / Г.Бельгер // Простор һttp://prostor.samal.kz. - 2006. - №2. - С. 147-148

А. Шмидтің қатысуымен шыққан басылымдар

Издания, вышедшие при участии Шмидт А.

Бенн, Г. Пронизано светом [Текст] / Г. Бенн ; пер. с нем. А Шмидт // Простор. - Алматы, 2013. - № 11. - С. 144 - 146.

Шопатов К. М.

Шопатов К. М.Шопатов Кәрібек Мұхаметқалиұлы (1955) – ақын, Әлем Халықтары Жазушылар одағының мүшесі.

1955 жылы 1 мамырда Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Еңбек ауылы, Жидебай қыстауында дүниеге келген. Күршім ауданына қарасты Қаратоғай орта мектебін өте жақсы бітіріп, 1972 жылы Алматы мемлекеттік медицина институтына фармацевт мамандығы бойынша оқуға түседі. Аталмыш оқу орнын 1977 жылы тәмамдаған, I-ші дәрежелі провизор. Фармацевтика саласында 46 жыл еңбек етіп, ұзақ жылдар Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданындағы №14 орталық аудандық дәріхана меңгерушісі болды, сондай-ақ «Тарбағатай аудандық өндірістік «Фармация» кәсіпорнының директоры қызметін атқарды.
1995-2005 жылдарда Тарбағатай аудандық орталық ауруханасында дәріхана меңгерушісі, 2005-2011 жылдарда «Тарбағатай аудандық муниципалдық ауруханааралық дәріхана» МҚКК директоры, 2011 жылдан «Тарбағатай аудандық муниципалдық дәріхана» ЖШС директоры болып қызмет атқарып, аудан халқын сапалы дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге зор үлес қосты. Атқарған елеулі еңбегі үшін бірнеше рет облыстық денсаулық сақтау басқармасы мен дәріханалар басқармасының Құрмет грамоталары және Алғыс хаттарымен марапатталған.
Өзінің негізгі мамандығы бойынша жауапты қызметтер атқара жүріп, шығармашылықты да қатар алып жүрді. Өмірін әдебиетке арнаған ол бірнеше кітап жазып, аударма саласында да жемісті еңбек етті. Ақынның өлеңдері мен танымдық мақалалары облыстық, аудандық газеттерде жиі жарияланып, оқырман қауымның зор ықыласына бөленді.
«Тарихқа толы Тарбағатай» кітабының 4-ші томында екі танымдық көлемді мақаласы «Ел іші – өнер кеніші» тақырыбымен жарияланған.
2021 жылы «Уақыт иірімдері» атты кітабы жарыққа шыққан. 2025 жылы «Құздан келем құлдилап…» екінші поэзиялық кітабы жарық көрді.
Сайболат бабаның 350 жылдығына арналған «Мен ұрпағыммен тірімін» атты жазба ақындардың жыр мүшәйрасында өлеңдері жүлделі үшінші орынға ие болды. Сонымен қатар, белгілі жерлес ақын Хамит Балшабековтің 80 жылдығына арналған жыр байқауында «Ақынмен сырласу» атты өлеңі бірінші орынды жеңіп алды. Заманымыздың заңғар жазушысы М.Мағауиннің 80 жылдығына орай ұйымдастырылған республикалық жыр мүшәйрасында үшінші орын алып, тағы басқа да көптеген жыр додаларында жеңімпаз атанды. Сондай-ақ, «Өтірік өлең» тақырыбында өткен жыр мүшәйрасында бас жүлдені иеленді.
Ақын Серік Жұматовтың «Жыр жәрмеңкесі» халықаралық тобының, «Барқытбелде жыр жебе» клубының, Шығыс Қазақстан облыстық А.С. Пушкин атындағы кітапхана жанынан құрылған «Төр Алтайдың әдеби әлемі» клубының белсенді мүшесі. «Жыр жәрмеңкесі» тобы ұйымдастырған «Әлемге керек тыныштық» атты жыр мүшәйрасында «Үздік ақын – 2024» атағына ие болды.
Ол «Бейбітшілік әлемі» Халықаралық шығармашылық бірлестігінің «Ел ардақтысы» медалімен және Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы мәдениет бөлімінің «Өнер саңлағы» медалінің иегері.

К. М. Шопатовтың (К. Мұхаметқалиұлының) шығармалары
Произведения Шопатова К. М. (Мұхаметқалиұлы К.)

Мұхаметқалиұлы, К. Уақыт иірімдері / К. Мұхаметқалиұлы. - Семей: Интеллект, 2021. - 230 б.
Мұхаметқалиұлы, К. Құздан келем құлдилап... / К. Мұхаметқалиұлы. - Семей: Интеллект, 2025. - 153 б.

Жинақтарда жарық көрген мақалалары мен өлеңдері
Статьи и стихи опубликованные в сборниках

Шопатов К. Әрімжан Жанұзақұлы / К. Шопатов // Тарихқа толы Тарбағатай. IV том.- Алматы: Мерей, 2019.- Б. 158-163.
Шопатов К. Тума талант еді: [шәкәрімтанушы К.Р. Өлмесеков туралы] / К. Шопатов // Тарихқа толы Тарбағатай. IV том.- Алматы: Мерей, 2019.- Б. 166-172.
Шопатов К. Өлеңдер // Өлең – менің серігім: жыр антологиясы.- Алматы: Үш қиян, 2023.- Б. 9-11.
Шопатов К. Өлеңдер // Сәдуақасов С. Қалғұтым-қойнауың құт, тасың тарих / С. Сәдуақасов.- 2024.- Б. 214-228.

Мерзімді басылымдарда жарияланған мақалалары

Статьи опубликованные в периодических изданиях

Мұхаметқалиұлы К. Ақын туралы аз ғана ақиқат / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2019.- 8 наурыз.- Б. 8.

Мұхаметқалиұлы К. Сенемін ұстап тұрып жүрегімді; Еркіндік іздеген бір ұлмын: өлеңдер / К. Мұхаметқалиұлы // Рауан-Заря.- 2020.- 24 қаңтар.- Б. 8.
Мұхаметқалиұлы К. Биыл Тарбағатайда қыс жайлы: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2020.- 1 ақпан.- Б. 6.
Мұхаметқалиұлы К. Нағыз талант ауылда туады (Өнер майталманы) / К. Мұхаметқалиұлы // Рауан-Заря.- 2020.- 10 сәуір.- Б. 8.
Мұхаметқалиұлы К. Тезірек кел, қыз - көктем: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2020.- 11 сәуір.- Б. 4.
Мұхаметқалиұлы К. Ерте келген күз: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2020.- 10 қазан.- Б. 4.
Мұхаметқалиұлы, К. Қаратоғайдың қара нары / К. Мұхаметқалиұлы // Дидар. - 2020. - 13 қазан. - Б. 7.
Мұхаметқалиұлы К. Өзіммен сырласу: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2020.- 5 желтоқсан.- Б. 8.
Мұхаметқалиұлы К. Бостандыққа жол алған бақыт құсы: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2020.- 12 желтоқсан.- Б. 2.
Мұхаметқалиұлы К. Ақ жаулығың желбіреп: өлең /К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2021.- 6 наурыз.- Б. 1.
Мұхаметқалиұлы К. Мамыр айы көрсетер жылы қабақ: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2021.- 1 мамыр.- Б. 2.
Мұхаметқалиұлы К. Зерделеп ел тарихын: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тарбағатай.- 2021.- 3 шілде.- Б. 2.
Мұхаметқалиұлы К. Қобыз шалған Қарагөз / К. Мұхаметқалиұлы // Дидар.- 2024.- 22 ақпан.- Б. 16.
Мұхаметқалиұлы К. Киелі мекен; Ақжарыма арнау: өлеңдер / К. Мұхаметқалиұлы // Тұғырлы Тарбағатай.- 2024.- 1 март.- Б. 3.
Мұхаметқалиұлы К. Жолдағы күз көрінісі: өлең / К. Мұхаметқалиұлы // Тұғырлы Тарбағатай.- 2024.- 11 қазан.- Б. 6.
Мұхаметқалиұлы К. Кешір, өлең, болсам егер төзімсіз: өлеңдер / К. Мұхаметқалиұлы // Қазақ әдебиеті.- 2025.- 26 қыркүйек (№38).- Б. 17.
Шопатов, К. Қазақта екі түрлі ғана ит болған: Таутөбет және құмай тазы / К. Шопатов // Тарбағатай. - 2019. - 2 ақпан. - Б. 6.
Шопатов, К. Тума талант еді: Шәкәрімнің әндерін зерттеп, зерделеп, кейінгі ұрпаққа жеткізуші Өлмесеков Келденбай Раузаұлы туралы бір үзік сыр / К. Шопатов // Семей таңы. - 2019. - 5 ақпан. - Б. 6.
Шопатов К. «Кәбеңке» деп айтпайсыңба?: әзіл / К. Шопатов // Дидар.- 2019.- 19 наурыз.- Б. 8.
Шопатов К. Көктем тұр ғой, жаз шығады; Енемнің қызына тартқан; Көзіңе кофе тамыз: әзілдер/ К. Шопатов // Дидар.- 2019.- 9 сәуір.- Б. 4.
Шопатов К. Оны саған қалдырдым (Сөз тапқанға қолқа жоқ) / К. Шопатов.- Дидар.- 2019.- 18 сәуір.- Б. 21.
Шопатов К. Абыз ата Нұрахмет еді / К. Шопатов // Менің өлкем.- 2019.- 30 мамыр.- Б. 20.
Шопатов К. Ақын Иса Тарбағатайда болған; Қажымұқан ескі Тұғылда болған / К. Шопатов // Менің өлкем.- 2019.- 13 маусым.- Б. 20.
Шопатов К. Туған жерге тағзым; Сыныптастармен сырласу / К. Шопатов // Рауан-Заря.- 2019.- 5 шілде.- Б. 3.
Шопатов К. Аңсау: өлең / К. Шопатов // Рауан-Заря.- 2019.- 12 шілде.- Б. 7.
Шопатов, К. Шығыстың жанған шырағы: [Маңырақ елді мекенінде Дәулетбай батыр мен ақын Әрімжан Жанұзақұлының тас мүсіндері қойылды] / К. Шопатов // Дидар. - 2020. - 11 қаңтар. - Б. 6.
Шопатов, К. Өшпейтұғын өлеңімнің бары анық: өлеңдер топтамасы берілген / К. Шопатов // Тәңіртау. - 2023. - № 2. - Б. 63-67.


К. М. Шопатов туралы әдебиеттер
Литература о Шопатове К. М.

Кітаптар - Книги

Кәрібек Мұхаметқалиұлы Шопатов // Мәселұлы, Ә. Тарбағатай - Барқытбел. Тұғыры биік - туған ел / Ә. Мәселұлы. - Семей: Интеллект, 2024. - Б. 693.

Мақалалар - Статьи

Қонарбаев М. Дәрінің майын ішкен маман: Кәрібек Мұхаметқалиұлы Шопатов туралы / М. Қонарбаев // Тарбағатай.- 2020.- 16 мамыр.- Б. 3.
Бақдаулетұлы, Д. Кәрағаңның көркемдік көкжиегі: ақын Кәрібек Мұхаметқалиұлы Шопатов туралы / Д. Бақдаулетұлы // Дидар. - 2025. - 9 қазан (№41). - Б. 17.
Бақдәулетұлы, Д. Кәрағаның көркемдік көкжиегі: [ақын Кәрібек Шопатов шығармашылығы туралы] / Д. Бақдәулетұлы // Тұғырлы Тарбағатай. - 2025. - 17 қазан (№42). - Б. 5.

 

 

 

Шондыбайұлы У.

uaisШондыбайұлы Уәйіс (1873-1923) - ақын, сазгер

Шондыбаев Уәйіс — бұрынғы Семей облысының (казір Шығыс Қазақстан) Шұбартау ауданының Баршатас ауылында туған. Уәйіс жасынан әнші, қиссаларды жатқа айтатын және дарынды ақын болған, әрі сазгер. Көрші Тобықты елімен, Қосай, Нұралы ауылдарымен, Найман руының сол кездегі алдыңғы катарлы адамдарымен жиі араласқан, тату-тәтті жолдас болған. Кезінде Абай шәкірттерінің бірі болған. Оның халық арасында кеңінен тараған «Перуайым», «Шұбартау», «Шыңғыстау» т,б. әндері бар. 1894 жылдан бастап Көкбай, Акылбай, Мағауия сияқты дарынды ақындар тобына қосылып, ұлы Абайдың ақындық мектебінен өтеді.

Ақын шығармаларының ел аузында, көшірме қолжазбаларда және архив қорында сақталып жеткендері: орыс ақыны П.П.Ершовтың (1815-1869) әйгілі ертегі-дастаны «Конек-Горбунок» оқиғасын пайдаланып жазған «Иванушка-дурачок» поэмасы, , әңгімесінен алынып жазылған атты дастаны мен бірнеше өлеңдері. Керей Уәйіс ақынның шығармаларын жинап, алғысөз, түсініктерін жазып, екі кітабын баспадан шығарған) Қазақстанның Халық жазушысы, Абай атындағы мемлекеттік сыйлықтың иегері, ғалым Қ.Мұхаметханов ағамыз. («Уақыт өрнегі», Алматы, «Жазушы»,1988ж. «Абайдың акын шәкірттері», Алматы, 1994 ж. 6-том)

Уәйіс ақынның 1916-1921 жылдары жазған өлең-жырлары түгелдей саяси-әлеуметтік лирика жанрында, революцияшыл рухта жазылған. атты өлеңдерінде халықты азаттық күреске үндеп, ел қамқоры болған жастарды жастарға үлгі-өнеге етіп ұсынады. Ақынның алғашқы өлеңдері Ресейдегі төңкеріс, дүрбелең, азамат соғысы күндеріндегі күпті көңіл, қатерлі қауіптен елес берсе, кейінгі өлеңдері — Қазақстанда большевиктер үстемдігі жаңа орнай бастаған, ел бүлініп, дүние құбыла бастаған кезеңге сәйкес келеді.

Ақынның замана ызғырығын айқын сезініп, нақты баға беруі, осы орайдағы күмән мен үрей — XX ғасырдың 20-жылдарындағы қазақ қоғамының көңіл-күйін айқын аңғартады. Ақынның шығармалары 1987 жылы баспасынан басылып шықты.

Шондыбайұлы У. Шығармалары

Произведения Шондыбайұлы У.

Книги

 Шондыбайұлы У. (1873-1925) Тәуке –Жәкібай: Поэма // Қазақ әдебиеті.- -18 желтоқсан.

Қазақ әндерінің антологиясы [Мәтін] : екі томдық. Т. I : Халық әндері мен халық композиторларының әндері / құраст. Ж. Кәрменов, 1990. - 336 б.

Литература о Шондыбайұлы У.

Шондыбайұлы У. туралы әдебиеттер

Абайдың ақын шәкірттері: (Уәйіс ақын туралы бар) // Қ. Мұхаметханов.- Алматы: Дәуір, 994.-336 б

Абайдың ақын шәкірттері [Мәтін]. 2-ші кітап / Республикалық Абай қоры. - Алматы: Дәуір, 1994. - 335 б. (Введено оглавление)

Атығай Б. Қ. Абайдың ақындық мектебіндегі аудармашылық дәстүрінің қалыптасуы [Мәтін] : Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты / Атығай Б. Қ. - Алматы: Б.ж., 2001. - 26 б.

Семей өңірінің ақын-жазушылары [Мәтін] : био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей: Талант, 2005. - 96 б.

Мақалалар-Статьи

 Уәйіс ақын [Мәтін] : [XІX-XX ғ.Уәйіс Шондыбайұлы туралы] // Жұлдыз. - 1996. - №9.- Б.202-206

Сәменбекұлы, Н. Керей Уәйіс ақын //Дидар.-2002.-8 маусым.

Мұқашев, Е. С. Абайдың ақын шәкірті У. Шондыбайұлының өмірі жайлы [Мәтін] / Мұқашев Е. С. // ҚазМУ хабаршысы. Филология сериясы. - 2006. - №1.- Б.34-35

Мұқашев, Е. С. Уәйіс ақынның әншілік мұрасы [Мәтін] / Мұқашев Е. С. // ҚРҰҒАкад. хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. - 2006. - №1.- Б.78-81

Мұқашев, Е. Уәйіс ақын «Иванушка-дурачекты» қалай жазған // Семей таңы. — 2010. — 18 наурыз

Зүкенов, М. Абайдың шәкірттерінің бірі болған Уәйіс Шондыбайұлын ұмытып кеткен жоқпыз ба? [Мәтін] / М. Зүкенов

Алдабергенова, А. Уәйіс ақынның айтыскерлік шеберлігі [Мәтін] / А. Алдабергенова // Семей таңы . - 2014. - 28 қазан.- б.7.

Алдабергенова, А. Абайдың талантты шәкірті [Мәтін] : [Уәйіс Шондыбайұлының дүниеден өткеніне 90 жыл] / А. Алдабергенова // Ертіс өңірі . - 2015. - 24 маусым.- 12.Б.12.

Шувалова С. Ф.

001855

Шувалова Светлана Филипповна (1950) – ақын, прозаик.

17 қарашада Каменец-Подольский қаласында (Украина) дүниеге келген, бірақ өзінің саналы ғұмырын Өскемен қаласында өткізген (1960 жылдан бастап тұрады). Осы қалада оның еңбек және шығармашылық өмірі басталған. Светлана Шувалова музыкалық училищені тәмамдаған. Ақынның еңбек жолы алуан түрлі. Кеңес заманында ол балабақшаларда, мәдениет үйлерінде, музыка мектептерінде жұмыс істеді және шіркеу хорында ән айтқан. Қайта құру кезеңінде ақ халатта - қалалық ауруханалардың бірінде медбике болған.

Светлана Филипповнаның арманы театр еді, ол бала кезінен өзін сахнада көретін. Бірақ өмір өз жолын тапты. Ол музыкант болып, өлең жазады. Өлеңдерінің тақырыбы: ауа-райы, табиғат, алғашқы махаббат болды. 15 жасында Светлана Филипповна өлеңін Михаил Чистяковқа жіберуді жөн көреді. Екі аптадан кейін оның алғашқы жарияланымы «Рудный Алтай» газетінде жарық көреді (1966 ж.)

Светлана Филипповнаның лирикасы - бұл жақсылық, өмірдің мәні, қиындықтарды жеңу туралы ойлар және жалғыздық, махаббатты күту, қоштасу және кездесулер туралы жан-жақты пайымдаулар мен махаббатқа толы пейзаждық эскиздер. Оның поэзиясының басты ерекшелігі –сөз саптауы. Светлана Шувалованың өлең жолдары адамды еліктіріп, керемет табиғат суреттерін қиялға салады. Ол өмірдің қиындығына қарамастан, жазуын жалғастырған. Ол үнемі өзіне күш-жігер жинап, шабыт алып, өмір сүруге, жұмыс істеуге, ұмтылған. «Звено Алтая» әдеби бірлестігінің мүшесі, 2003 жылдан Ресей Жазушылар одағының мүшесі.

С. Шуваеваның шығармалары «Заря Востока», «Звено Алтая», «Иртыш», «Восток», «Юность», «Нива» және т. б. журналдарда жарияланды.

2008 жылдан бастап зейнеткерлікке шыққан.

 

С. Ф. Шувалованың шығармалары

Произведения С. Ф. Шуваловой

Кітаптар - Книги

 

Шувалова, С. Ф. Сборник «Стихи» /С. Ф. Шуваева - Усть-Каменогорск, 1997.

Хрестоматия «Алтайские напевы» - Усть-Каменогорск, 2005

Полное собрание сочинений М. Чистякова, том №5 - 2007

Полное собрание сочинений М. Чистякова, том №5 - 2007г, док. Проза - мемуары «Мой костер»

Не закрывайте занавес, господа - стихи и проза, Усть-Каменогорск - 2010г.

Анфас и профиль» - книга пародий. Усть-Каменогорск, 2015г.

 

Мерзімді басылымдардағы жарияланымдар

Публикации в периодических изданиях

 

Шувалова, С. Ф. Стихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Простор - Алма-Ата - 1988г - №3

Шувалова, С. Ф. Перехожу на берег я другой [Текст]: Стихи /С. Ф. Шувалова // Рудный Алтай. - 1995. - 4 мая

Шувалова, С. Ф. Уехал ты [Текст]: Стихи /С. Ф. Шувалова // Рудный Алтай. - 1996. - 15 авг. Шувалова, С. Ф. Я просто живу... [Текст]: [О творчестве исполнительницы И. Орищенко из г.Усть-Каменогорска] / С. Ф. Шувалова // Рудный Алтай. - 1996. - 13 июня.

Шувалова, С. Ф. Записки уличной торговки [Текст]: Повесть / С. Ф. Шувалова //Дальний Восток - г. Хабаровск - №2 - 1996г

Шувалова, С. Ф. Такой меня примите [Текст]: [О творчестве Е. Кочневой] / С. Ф. Шувалова // Рудный Алтай. - 1997. - 3 апр.

Шувалова, С. Ф. Ближний свет [Текст] /С. Ф. Шувалова //Поэтическая антология - 1998г.

Шувалова, С. Ф. Награда земляку [Текст]: [о привоении поэту В.Тыцких звания "Заслуженный работник культуры Рос.Федерации"] / С. Ф. Шувалова // Рудный Алтай. - 1998. - 11 апр.

Шувалова, С. Ф. Надежда, печаль и любовь [Текст]: Стихи /С. Ф. Шувалова // Рудный Алтай. - 1998. - 12 марта

Шувалова, С. Ф. Записки уличной торговки [Текст]: Повесть / С. Ф. Шувалова //Ақ Ертіс-Иртыш - 1999г - №4

Шувалова, С. Ф. Все точки над "и"...";"Ну,что тут поделать? [Текст]: Стихи /С. Ф. Шувалова // Рудный Алтай. - 1999. - 3 авг.

Шувалова, С. Ф. Поэзия - состояние любви [Текст]: [Беседа с С. Ф.Шуваловой] /С. Ф. Шувалова // Устинка плюс. - 1999. - 26 февр. - С. 8

Шувалова, С. Ф. Жить я хочу на земле [Текст]: Стихи / С. Ф. Шувалова // Простор http://prostor.samal.kz. - 2000. - №11. - С. 14-15

Шувалова, С. Ф. Записки уличной торговки [Текст]: Повесть /С. Ф. Шувалова //Юность - 2000г - № 9/10

Шувалова, С. Ф. Стихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Восток - 2000г - №1

Шувалова, С. Ф.Стихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Восток - 2000г - №11

Шувалова, С. Ф. Звездой засиять [Текст] /С. Ф. Шувалова //Альманах №1 - 2000г.

Шувалова, С. Ф. Свеча на рояле. Стихи [Текст] /С. Ф. Шувалова - 2000г - Усть-Каменогорск

Шувалова, С. Ф. Из жизни ясновидящих. [Очерк] /С. Ф. Шувалова //Ақ Ертіс-Иртыш - 2001- №3

Шувалова, С. Ф. Записки уличной торговки [Текст] /С. Ф. Шувалова //Братина - 2002г - №1

Шувалова, С. Ф. Записки уличной торговки [Текст] /С. Ф. Шувалова //Роман-газета - 2003г -№8

Шувалова, С. Ф.Cтихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Нива - №4 - 2004 - Астана

Шувалова, С. Ф. Два берега - как два материка... [Текст] / Шувалова С. // Нива. - 2004. - №4. - С. 135-137

Шувалова, С. Ф. Cтихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Ақ Ертіс - Иртыш - 2005г- №4

Шувалова, С. Ф. Cтихи [Текст] /С. Ф. Шувалоа //Ақ Ертіс - Иртыш - 2007г- №6

Шувалова, С. Ф. Мой костер [Текст]: (памяти Михаила Ивановича Чистякова) / С. Ф. Шувалова// Ақ Ертіс-Иртыш. - 2007. - №6. - С. 71-85.

Шувалова, С. Ф. Мой костер [Текст] / С. Ф. Шувалова // Ақ Ертіс-Иртыш. - 2008. - №2. - С. 54-59.

Шувалова, С. Ф. Cтихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Ақ Ертіс - Иртыш - 2008г- №2

Шувалова, С. Ф. Cтихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Ақ Ертіс - Иртыш - 2010г - №6

Шувалова, С. Ф. Стихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Нива -2012 - №10

Шувалова, С. Ф. Стихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Нива – 2012 - №6

Шувалова, С. Ф. Стихи [Текст] /С. Ф. Шувалова //Звено Алтая - №1

Шувалова, С. Ф. На лужицах искрится первый лёд... [Текст] /С. Ф. Шувалова // Нива. - 2014. - № 11. - С. 56-62.

С. Ф. Шувалованың өмірі мен шығармашылығы жайлы жарияланымдар

Публикации о жизни и творчестве С. Ф. Шуваловой

 

Кожевникова, Т. Наши в Союзе писателей [Текст] /Т. Кожевникова // Рудный Алтай. - 2004. - 27 марта. - С. 3

Корж, В. Золотой юбилей [Текст]: [о творческом вечере поэтессы, прозаика и члена Союза писателей России С. Шуваловой] / В. Корж // Рудный Алтай. - 2015. - 7 декабря. - С. 8