Нұқаев Т.

Жаңартылды 08.06.2026 10:15

Нұқаев Тұрғазы (1937-2001 жж.) - ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.

Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданының Егінсу ауылдық кеңесіне қарасты Тұяқ ауылында 1937 жылы 27 -ші маусымда дүниеге келген.
1955 - 1960 жылдары Қазақтың Абай атындағы педагогика институтында оқып, осы оқу орнының тарих-филология факультетін тәмамдайды.
1960-1968 жылдары Ұлан ауданы мектептерінде мұғалім, мектеп директоры болып жұмыс істейді. Бұл жылдары Тұрғазының өлеңдері, балладалары, мақалалары облыстық, республикалық баспасөзде жиі жарияланып тұрды.
Ол 1966 жылы облыстық газетке жұмысқа ауысады. Дарынның шыңдалар тұсы да дәл осы жылдардан бастау алды. Міне содан бергі кезеңде оның шығармашылық қызметі «Дидар» газеті ұжымымен тікелей байланысты өтті.
Ол редакцияда әдеби қызметкерден бастап, редактордың орынбасарына дейінгі жолдан өтті. Мұнда істеген жылдар ішінде Т. Нұқаевтан тәлім тәрбие алып республикамыздың сан қиырында журналист, жазушы болып жүргендер қаншама.
Тұрғазы Нұқаев баршамызға қаламы ұшталған тәжірибелі журналист- публицист, ақын — жазушы ретінде таныс. Ол «Тұңғыш», «Ұлы даланың ұлымын», «Әз ағамыз Әнекең», «Анаға тағзым», «Жарқыраған қос жұлдыз» атты ғұмырнамалық кітаптардың авторы. Ақын Жазушылар одағының мүшесі. Ақын жырлары байсалды, өлеңдерінде бекзаттық, азаматтық әуен басым.
1978 жылы «Жалын» баспасынан «Тұңғыш» атты жыр кітабы жарық көрді. Кітапқа Кенді Алтайдың келісті келбеті, замандастарымыздың жарқын бейнесі, ой-арманы мен жан сезімі арқау болған. «Туған жермен сырласу» атты жырында халқы алдындағы азаматтық абзал ісін өтеу мақсаты айқын аңғарылады. «Марқакөлдің ажары», «Рахман жаңбыры», «Қаба» деген өлеңдерінен ел деп соққан жүректі, ел үмітін ақтап шықсам деген өршіл тілек пен туған жерге деген махаббатты сезінеміз.
Жылдар өткен сайын ақын талай күрделі тақырыптарды игерді, өлеңдерінің көркемдік қасиеттерін жетілдіре түсті. Шығармалары әрдайым нақты өмір тәжірибесінен алынған шынайылығымен оқырман жүрегінен орын алған. «Ауыл», «Жол үстінде», «Тау тарланы» т.б лирикалық дастандары мен толғаулары осының айқын куәсі. Сондай – ақ Т. Нұқайұлының көптеген шығармаларында ел бірлігі, өзара ынтымақ мәселері айқын, анық айтылып, береке бірлік, ынтымақты нығайтуға шақырады.
Тұрғазы Нұқайұлы З.Баянов атындағы облыстық журналистер жүлдесінің иегері. Алдағы уақытта да ақынның жырлары әдебиет сүйер қауымның көңілінен шығатынына сеніміміз зор.

Т. Нұқаев (Т. Нұқайұлы) шығармалары

Произведения Нукаева Т.

Кітаптар - Книги

 

Нұқаев, Т. Тұңғыш [Мәтін] : өлеңдер / Т. Нұқаев - Алматы : Жалын, 1978. - 32 б.

Нұқайұлы, Т. Әз ағамыз-Әнекең [Мәтін] / Т. Нұқайұлы - Өскемен : Полиграфия, 1994. - 52 б.

Нұқайұлы, Т. Ұлы даланың ұлымын [Мәтін] : өлеңдер,баллада,толғаулар. / Т. Нұқайұлы. - Өскемен : Полиграфия, 1995.

Нұқаев, Т. Анаға тағзым [Мәтін] : хикаят / Т. Нұқаев - Өскемен : Полиграфия, 1996. - 91 б.

Нұқайұлы, Т. Жарқыраған қос жұлдыз [Мәтін] : ғұмырнама / Т.Нұқайұлы - Өскемен : Полиграфия, 1999. - 173 б.

Нұқайұлы, Т. Ұлы даланың ұлымын [Мәтін] : өлеңдер, балладалар, толғау, дастандар / Т. Нұқайұлы. - Өскемен : С. Аманжолов атындағы ШҚМУ баспасы, 2014. - 260 б.

 

Т. Нұқаевтың мерзімді басылымдар мен жинақтардағы жарияланымдары

Публикации Т. Нукаева в периодических изданиях и сборниках

 

1990 –

Нұқаев, Т. Тегіне тартқан тарлан ер [Мәтін] : [Қаракерей Қабанбай батырдың туғанына 300 жыл] / Т. Нұқаев // Дидар. - 1991. - 8 тамыз.

Нұқаев, Т. Қолдасын ата аруағың [Мәтін] : [Қаракерей Қабанбай батырдың 300 жылдық мерейтойы] / Т. Нұқаев, Ә. Қайырбаев // Дидар. - 1991. - 25 қыркүйек.

Нұқаев, Т. Қабанбай батыр [Мәтін] / Т. Нұқаев // Арай. - 1991. - 24 тамыз.- Б.3

Нұқаев, Т. Батыр мерейі - халық мерейі [Мәтін] : [Қаракерей Қабанбайдың 300 жылдық тойы] / Т. Нұқаев // Дидар. - 1991. - 10 шілде

Нұқаев, Т. Атадан жеткен асыл сөз [Мәтін] : [өлкеміздегі жер аттары тарихына шолу ] / Нұқаев Т. // Дидар. - 1994. - 29 қараша. - Б.3.

Нұқайұлы, Т. Ғалым мұрасы - ғибратты қазына [Мәтін] : [тіл білімінің білгірі С.Аманжолов жайында] / Нұқайұлы Т. // Дидар. - 1994. - 26 мамыр. - Б.2.

Нұқайұлы,Т. Ақын мен уақыт [Мәтін] / Т.Нұқайұлы // Дидар. - 1995. - 23 қараша. - Б. 4.

Нұқайұлы, Т. Қазақ жұртына тілеу [Мәтін] : [Өлең] / Т.Нұқайұлы // Дидар. - 1995. - 1 қаңтар. - Б.2.

Нұқайұлы, Т. Қалбадағы қаламгер тойы [Мәтін] : [Өткір тілді сықақшы Ғ.Қабышевтің туған жері - Ұлан ауд. 60 жасқа толу мерейтойы тойланды] / Т.Нұқайұлы // Дидар. - 1995. - 17 тамыз.- Б. 4.

Нұқайұлы, Т. Майдангер сөзі [Мәтін] : [Өлең] / Т.Нұқайұлы // Дидар. - 1995. - 18 ақпан. -  Б.3.

Нұқаев, Т. Өткен өмір елестері [Мәтін] : деректі повестен үзінді  / Т. Нұқаев // Дидар. - 1995. - 19, 26 қыркүйек. - Б. 4.

Нұқайұлы, Т. Ақынның оралуы [Мәтін] : [Катонқарағайлық ақын А.Нұрбаевтың "Сырымды айтам..." жинағы жайлы] / Т. Нұқайұлы // Дидар. - 1996. - 10 қыркүйек. - Б. 3.

Нұқайұлы, Т. Ізгілік іздері [Мәтін] : [жаңа шығармадан үзінді] / Т. Нұқайұлы // Дидар. - 1996. – 11, 13, 15 маусым. - Б. 4.

Нұқайұлы, Т. Ат тұяғын тай басар [Мәтін] : [Ұландық репрессия құрбаны болған  К.Асылбаев жайлы] / Т. Нұқайұлы // Дидар. - 1997. -  6 желтоқсан. – Б. 2.

Нұқайұлы, Т. Бір кесірлі мақаланың лаңы [Мәтін] : [репрессия жылдары облыстық"Екпінді"газетінде жарияланған мақала туралы] / Т.Нұқайұлы // Дидар. - 1997. - 27 қараша. - Б. 3.

Нұқайұлы, Т. Ғалымның бағалы зерттеуі [Мәтін] : ШҚМУ доценті Ұ.С. Әлімбетовтың "Рынокке өту кезеңінде Қазақстан түсті металлургиясында үнемдеу мен қайталама ресурстарды пайдалану проблемалары" атты ғылыми зерттеу еңбегі туралы / Т. Нұқайұлы // Дидар. - 1997. -  29 қараша. - Б. 3.

Нұқайұлы, Т. Зерделі ойлар сандығы [Мәтін] : [Қ.Алтынбаевтың"Қалбатау"жинағы жайында] / Нұқайұлы Т. // Дидар. - 1997. - 6 қараша. - Б. 3.

Нұқаев, Т. Алтайым- ардағым менің [Мәтін] : [Толғау] / Т.Нұқаев // Дидар. - 1998. - 24 қараша. - Б. 2.

Нұқаев, Т. Өзіңе сенбе, жас ойшыл,тіл өнері дертпен тең [Мәтін] : [«Тарбағатай ақындары жырлайды»  атты кітапқа пікір ] / Т.Нұқаев // Дидар. - 1999. - 16 желтоқсан. - Б. 4.

Нұқайұлы,Т. Пендемін деп күн кешесің [Мәтін] : [жаңа өлеңдер] / Т.Нұқайұлы // Дидар. - 1999. - 6 ақпан. - Б. 2.

 

***

 

2000 -

Нұқайұлы ,Т. Алтайдың ардақ тұтар түлегі [Мәтін] : [Зарықбай Ыбыраев ағамыз Кенді Алтайдан өмірге қанат жайған журналистер, ақындар үшін орны бөлек, ерекше қымбат тұлға. Әріптестерінің  ақынның туғанына 80 жыл толуына орай ой толғаулары] / Т.Нұқайұлы // Дидар. - 2001. - 5 мамыр.- Б. 4.

Нұқайұлы, Т. Арманың аяласын Тілеубек ! [Мәтін] : ["Қазмырыш" ААҚ-на қарасты Өскемен өндірістік алаңының озат жұмысшыларының бірі, белгілі тәжірибелі анадшы Т.Заманбеков туралы] / Нұқайұлы Т. // Дидар. - 2001. - 2 маусым.- Б.2

Нұқайұлы, Т. Олар ерлікпен өткен жол [Мәтін] : [Ұлы Отан соғысының ардагерлері Әубәкір және Қайырбану Байбатшиндер туралы ] / Т. Нұқайұлы // "Казцинк" ААҚ жаршысы. - 2001. - №20.- Б.3-4; N21.-3-4.

Нұқаев, Т. Сәрсен аға [Мәтін] / Т.Нұқаев // Қазақ әдебиеті. - 2003. -  26 желтоқсан. - Б. 6-7.

 

Т. Нұқаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер

Литература о жизни и творчестве Нукаева Т.

 

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014.- Нұқай Тұрғазы: б. 573.

***

Байбатыров, Ғ. Жүрек сөзі, жан сыры [Мәтін] : [Т.Нұқаевтың "Ұлы даланың ұлымын" атты кітабының жарық көруіне орай] / Ғ.Байбатыров // Дидар. - 1995. - 12 тамыз. - Б. 3.

Қаңтарбаев, Ә. Ғұмырлы болыңыз аға [Мәтін] : [ақын Т.Нұқаев туралы] / Ә.Қаңтарбаев // Дидар. - 1997. -  26 маусым. - Б. 2.

Алтай, Ө. Жұлдыздар жайлы сыр [Мәтін] : [Т. Нұқайұлының "Жарқыраған қос жұлдыз" атты ғұмырнамалық кітабының тұсаукесер рәсімінен] / Ө.Алтай // Дидар. - 1999. -  8 мамыр. - Б. 3.

Нұқаев, Т. Әзілхан мен Әділхан немесе қос майдангер дос туралы хикая [Мәтін] : [жазушы Ә. Нұршайықовтың кейіпкері Әділхан туралы] / Т. Нұқаев, С. Төлеуов  // Семей таңы. - 2000. - 26 мамыр.-  Б.3. ; Семей таңы . - 2000.; 9 маусым. - Б. 3.

Сәрсенбайқызы, Ғ. Сауыттан оқ өтпеген, сөз өткізген [Мәтін] : [Т.Нұқайға арналған мүшәйра] / Ғ.Сәрсенбайқызы // Дидар. - 2002. -  7 желтоқсан. -  Б.1.

Уалханова, Р. Ақын аға, сізді іздеп жүрміз [Мәтін] : [жергілікті ақын Тұрғазы Нұқай туралы] / Р.Уалханова // Дидар. - 2002. -  30 қараша. - Б.6.

Қасенов,С. Аға рухын аңсау [Мәтін] / Қасенов С. // Дидар. - 2003. -  5 сәуір .- Б. 6.

Сәрсенбайқызы, Ғ. Нағыз дарын көмескіде қалмайды немесе ІІ облыстық мүшәйрадан соңғы ой [Мәтін] / Ғ. Сәрсенбайқызы // Дидар. - 2004. -  3 шілде. - Б. 5.

Сәрсенбайқызы, Ғ. Нағыз дарын көмескіде қалмайды немесе ІІ облыстық мүшәйрадан соңғы ой [Мәтін] / Ғ. Сәрсенбайқызы // Дидар. - 2004. -  3 шілде. - Б. 5.

Мәнәпқызы, А. Ұлы даланың ұлы [Мәтін] / А.Мәнәпқызы // Ұлан таңы. - 2007. -  21 шілде. - Б. 2.

Сәрсенбайқызы, Ғ. Өзіңе келді тәу етіп артыңда қалған жұрнағың... [Мәтін] / Ғ.Сәрсенбайқызы // Дидар. - 2008. - 20 қараша. -  Б. 4.

Байхонов, С. Тұрағаң "Үш қоңырдың" үлкені еді : [ақын Т. Нұқай шығармашылығынан] / С. Байхонов // Дидар. - 2011. - 15 маусым (№68). - Б. 5

Сәрсенбайқызы, Ғ. "Ұлы даланың ұлының" айтары көп [Мәтін] : [ақын Т. Нұқайұлының жыр жинағы жарық көрді] / Ғ. Сәрсенбайқызы // Дидар. - 2014. - 7 тамыз.- Б. 22.

Құмарбекұлы , М. Айыртаудың қос шыңындай асқақ болатын [Мәтін] : [ақындар С. Ғабдуллаұлы  мен Т. Нұқайұлы туралы естелік] / М. Құмарбекұлы  // Дидар. - 2015. - 14 қаңтар. - Б. 5.

 

***

Новая книга Тургазы Нукаева  [Текст] :  о Т.Нукаеве  // Рудный Алтай.- 1999.- 11 мая. - С.2.

Поздравляем вас, Турага!  : [Текст]  :  [журналист газ. "Рудный Алтай", первый зам. редактора обл. газ. "Дидар" Т. Нукаев принят в Союз писателей Казахстана]  // Рудный Алтай.- 1996.- 25 мая. - Б. 4. 

 

Нұрбаев А.

Жаңартылды 23.06.2026 15:55

Нұрбаев Ақтан (1926-1988) - ақын.

Ақтан Нұрбаев 1926 жылы 27 мамырда Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Берел ауылында дүниеге келген.

1939 жылы Шыңғыстай мектебінің 8-сыныбын аяқтайды. Ұлы Отан соғысы жылдарында Еңбек армиясына ілініп, Көккөл кенішінде вольфрам шығаратын кәсіпорында жұмыс істеген.

Шығыс Қазақстан облысының облыстық, аудандық газеттерінде 30-40 жыл бойы үнемі өлең жазып, жергілікті ақындармен айтыс өткізіп жүрді.
60-жылдарда Ақтан ақынның өлеңдері аудандық, облыстық, кейінірек республикалық баспасөз беттерінде жариялана бастады. Көзі тірісінде өзі кітап шығаруды құнттамаған ақынның бірнеше жинағын кейінірек балалары шығарды.
1995 жылы «Сырымды айтам» атты алғашқы жыр жинағы, 2003 жылы «Айтып өткен ақында арман бар ма?» кітабы, 2019 жылы «Шығармалары» 2 томдық жинағы, 2024 жылы «Абай әлемі» кітаптар топтамасы» жобасымен «Таңдамалы» жыр жинағы жарыққа шықты.
Ақтан Нұрбаев Кеңес дәуірі кезеңінде айтыс өнерін дамытуға ат салысқан ақын. 1980 жылдардың басында шығысқазақстандық айтыс ақындарын бастап, Жезқазған облысына барып, айтыс додасына қатысып қайтқан.
Ақынның жиырмаға жуық өлеңіне ән жазылып, өскемендік сазгер Маржангүл Маниярованың Ақтан Нұрбаевтың өлеңдеріне жазылған «Туған елім» атты жыр жинағы жарық көрді.
1995 жылы ақынның туған жері Берел ауылында өзі тұрған көшенің атына Ақтан Нұрбаевтың есімі берілді.
1988 жылы қайтыс болды.

 

Ақтан Нұрбаевтың шығармалары

Произведения А. Нурбаева

Нұрбаев, А. Сырымды айтам [Мәтін] : [жерлес ақын А. Нұрбаевтың тұңғыш жинағына туған жер, табиғат туралы өлеңдері топтастырылған] / А. Нұрбаев. - Алматы : Ғылым, 1995. - 136 б.

Ағажай, Алтайдай жер қайда [Мәтін] : өлеңдер жинағы. - А. : Полиграфия, 1999. - 303 б.

Нұрбаев, А. Айтып өткен ақында арман бар ма... [Мәтін] : өлеңдер мен толғаулар, естеліктер / А. Нұрбаев . - Өскемен : Медиа-Альянс, 2003. - 260 б.

Нұрбаев А. Ақтанымын Алтайдың [Мәтін]. Т.1 : Поэзия, 2019. - 304 б.

Нұрбаев А. Ақтанымын Алтайдың [Мәтін]. Т.2 : Айтыстар, поэмалар, проза, арнаулар, естеліктер, 2019. - 312 б. 

 

Мерзімді басылым беттерінде жарияланған мақалалары

Публикации в периодической печати

 

Нұрбаев А. Мерейлi көктем : өлең [Мәтін] / А. Нұрбаев // Лениншiл жас.- 1970.- 12 июнь.

Нұрбаев А. Туған жер: өлең [Мәтін] / А. Нұрбаев // Лениншiл жас. - 1970. - 14 июль.

Нұрбаев А. Таңғы аяз : өлең [Мәтін] / А. Нұрбаев // Қазақ әдебиетi. - 1970. - 30 окт.

Нұрбаев А. Дала : өлең [Мәтін] / А. Нұрбаев // Лениншiл жас. - 1971. - 25 сент.

Нұрбаев, А. Тобылғы торы [Мәтін] : әңгіме / А. Нұрбаев // Арай. - 1972. - 1 январь.- Б.4.; 25 январь.- Б. 4

А. Нұрбаев туралы әдебиеттер

Литература о Актан Нурбаеве

Кітаптар - Книги

Кітапбаев, Б. Шежіре [Мәтін] : тоғыз таңбалы найман / Б. Кітапбаев. - [Б. м.] : [б. ж.], 1992. - 598 б.

Елубай, О. Аялайық Алтайды [Мәтін] : (Деректі әңгіме, жолжазба, очерк,толғау, мақалалар) / Елубай О. - Өскемен : [б. и.], 2004. - 227 б.

Қапанов, Б. Анамдай әлпештеген Асқар Алтай [Мәтін] / Б. Қапанов. - Өскемен : [б. и.], 2011. - 566 б.

Назырбаев, Қ. Катонқарағай [Мәтін] / Қ. Назырбаев. - Астана : Фолиант, 2011. - 280 б.

Назырбаев, Қ. Катонқарағай қаламгерлері [Мәтін] / Қ. Назырбаев. - Астана : Нұра-Астана, 2017. - 176 б.

 

Мақалалар

1990-...

Байбатыров, Ғ. Көңілде мәңгі жүресің [Мәтін] : [Катонқарағайлық ақын А.Нұрбаевтың 70 жылдығына орай естелік] / Ғ. Байбатыров // Дидар. - 1996. - 5 қыркүйек

Құмарбекұлы, М. Әз ағаның артында сөзі қалды [Мәтін] : [Катонқарағайлық ақын А.Нұрбаевтың 70 жылдығына орай] / М. Құмарбекұлы // Дидар. - 1996. - 5 қыркүйек.

Мұқтарханұлы Ақтан Нұрбай [Мәтін] : [ақын А.Нұрбайдың 70 ж. арн өлең] / Мұқтарханұлы // Арай. - 1996. - 10 қыркүйек.

Нұқайұлы, Т. Ақынның оралуы [Мәтін] : [Катонқарағайлық ақын А.Нұрбаевтың "Сырымды айтам..." жинағы жайлы] / Т. Нұқайұлы // Дидар. - 1996. - 10 қыркүйек..

Нұрбаев, А. Алтайымды, адамдықты жырлаймын [Мәтін] : [Жыр жолдары] / А. Нұрбаев // Дидар. - 1996. - 10 қыркүйек.

Рақымжанов, Т. Ақтан туралы сөз [Мәтін] : [Ақын А.Нұрбаев жайлы толғаныс] / Т. Рақымжанов // Арай. - 1996. - 24 қыркүйек.

Таңбин, Қ. Алтайдың ақиығы Ақтан ақын [Мәтін] : [Ақынның 70 жылдығына арн. ас жөнінде] / Қ. Таңбин // Арай. - 1996. - 24 қыркүйек.

Құмарбекұлы, М. Ақынға арналған ас [Мәтін] : [Катонқарағай ауд. ақын марқұм А.М.Нұрбайға 70 толуына арналған ас берілді] / М. Құмарбекұлы // Дидар. - 1996. - 26 қыркүйек.

Әбішев, С. Ақтанға [Мәтін] : [Ақын А.Нұрбаевқа арн. өлең] / С. Әбішев // Арай. - 1996. - 4 қазан..

Қызыр, Ж. Ақын ауылы [Мәтін] : [Катонқарағайлық ақын А.Нұрбаевқа арн. өлең] / Ж. Қызыр // Арай. - 1996. - 4 қазан.

Нұржақыпов, Қ. Көңілде жарқын бейнесі [Мәтін] : [ақын А.Нұрбаев жайлы] / Қ. Нұржақыпов // Дидар. - 1997. - 21 қаңтар.

Әшімханұлы, Д. Өкініш [Мәтін] : [Ақын А.Нұрбаев туралы] / Д. Әшімханұлы // Дидар. - 1997. - 18 ақпан.

2000 - ...

Қаңтарбаев, Ә. Ақтан ақынның орындалған арманы [Мәтін] / Ә. Қаңтарбаев // Дидар. - 2003. - 6 желтоқсан. - Б.5

Қаңтарбаев, Ә Сырыңызды айтып тауысуға үлгермедіңіз-ау! немесе Ақын ағамен сырласу [Мәтін] / Ә. Қаңтарбаев // Дидар. - 2006 - 3 маусым. - 3 маусым. - Б.6

Касенова, А. Ақтан Нұрбаев шығармаларындағы суреткерлік шеберлік [Мәтін] / А. Қасенова // ШҚО педагогика жаршысы. - 2007. - № 1. - Б. 35-37.

Байжұмаұлы, Т. Сағындырған сырлы жыр [Мәтін] : [ақын А. Нұрбаевтың "Сырымды айтам" атты жаңа жыр жинағы жарық көрді] / Т. Байжұмаұлы // Дидар. - 2011. - 14 мамыр. - Б. 5.

Ғабдуллин, С. Табиғи талант тарланы [Мәтін]: зерттеу / С. Ғабдуллин // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы: Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.204-208.

Ғабдуллин, С. Ақ алғысым Ақтанға [Мәтін] : өлең / С. Ғабдуллин // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.208-210.

Райысова, Б. Сулулықтың сүрей суреткері [Мәтін] : зерттеу / Б. Райысова // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.213-216.

Райысова, Б. Ақтан аға [Мәтін] : өлең / Б. Райысова // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.217.

Рақымжанов, Т. Ақтан туралы сөз [Мәтін] : естелік / Т. Рақымжанов // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.204-210.

Байбатыров, Ғ. Өміршең жырлар [Мәтін] : зерттеу / Ғ. Байбатыров // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.204-210.

Нұқайұлы, Т. Ақынның оралуы [Мәтін] : өлең / Т. Нұқайұлы // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.223-225.

Малғажин Ә. Ақтан ағаға [Мәтін] : өлең / Ә. Малғажин // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.226

Қызыр, Ж. Ақын ауылы [Мәтін] : өлең / Ж. Қызыр // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.227

Әбішұлы, С. Алтайдың ақ иығы-Ақтан ақын [Мәтін] : өлең / Ж. Қызыр // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.228

Кітапбаев, Б. Алтайдың Ақтан ақыны [Мәтін] : естелік / Б. Кітапбаев // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.232-237.

Әлиханов, Қ. Қайран, Ақтан аға-ай [Мәтін] : естелік / Қ. Әлиханов // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.238-239.

Әлиханов, Т. Жүрегі жырға толы еді [Мәтін] : естелік / Қ. Әлиханов // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.256-262.

Жөндібаев, Х. Беу-беу, жалған дүние - ай ! [Мәтін] : естелік / Х. Жөндібаев // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.204-210.

Құмарбеков, М. Әз ағаның артында сөзі қалды [Мәтін] : естелік / Х. Жөндібаев // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.258-262.

Қаңтарбаев, Ә. Сырыңызды айтып, тауысуға үлгермедіңіз-ау немесе ақын ағамен сырласу [Мәтін] : естелік / Ә. Қаңтарбаев // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.263-266.

Назырбаев, Қ. Артында сөзі қалды [Мәтін] : естелік / Ә. Қаңтарбаев // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.271-273

Әшімханұлы, Д. Дәнекер [Мәтін] : естелік / Ә. Қаңтарбаев // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.274-278.

Асқаров, Ә. Біз білетін Ақтан ақын [Мәтін] : естелік / Ә. Асқаров // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.279-280.

Ақтанқызы, Г. Әке, өзіңді әлі іздеп жүрмін [Мәтін] : естелік / Г. Ақтанқызы // Нұрбаев А. Шығармалары : айтыстар, поэмалар, проза. арнаулар, естеліктер. - Алматы : Орхон баспа үйі, 2019. Т. 2.- Б.298-301

Кенжеханұлы, М. Ақтан ақын бақытты ма? [Мәтін] / М. Кенжеханұлы // Дидар. - 2019. - 26 қыркүйек.- Б.17.

Тұрлыбек, Д. Мұзтаудың көкке өрлеген Мұзбалағы : [ақын Ақтан Нұрбаев туралы] / Д. Тұрлыбек. - Мәтін // Арай. - 2023. - 6 қаңтар ; 13 қаңтар. - Б. 3.

Уалханова, Р. Ақтан ақынның шығармалары жарық көрді: ақын Ақтан Нұрбаевтың "Таңдамалы" өлеңдер жинағы туралы / Р. Уалханова. // Арайлы Катонқарағай. - 2024. - 11 қазан (41). - Б. 4

Қызыр, Жәнібек. Өлең-жырын селдеткен Ақтан ақын : [ақын Ақтан Нұрбаев жайлы] / Ж. Қызыр. - Мәтін (визуалды) // Арайлы Катонқарағай. - 2026. - 3 сәуір №14. - Б. 4

Нұрқасынова, Динара. Өлеңмен өрілген өнеге : [ақын Ақтан Нұрбаев жайлы] / Д. Нұрқасынова. - Мәтін // Арайлы Катонқарағай. - 2026. - 19 маусым (N25). - Б. 4

***

 Мұқтар, А. Поэт родной земли : [к 100-летию А. Нурбаеве] / А. Мұқтар // Арайлы Катонқарағай. - 2026. - 3 апреля (№ 14). - С. 4.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Нұралин С.

Жаңартылды 06.09.2022 22:25

Нұралин Сағидолла (1909 – 1981 жж.) – ақын.
1909 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Сұңқар ауылында дүниеге келген. Жасында арабша оқып, сауатын ашқан. 1926-1956 жж. Шығыс Түркістан өлкесінің Алтай аймағында (Қытай Халық Республикасы) әкімшілік-шаруашылық қызметтерде болған. Алғашқыда ауыз әдебиетінің мұраларын, халық ақындарының шығармаларын жаттайды, кейіннен өзі де өлең шығаруға машықтанады. Халық арасына тараған өлең-жыр, аңыз, дастандарды жинайды. Сол жинағандары мен өз өлеңдерін қосып 1929 жылы «Мұра және толғау» деп аталатын қолжазба жинағын шығарып таратады.
30-жылдың 2-жартысында шыға бастаған «Ерікті Алтай» газеті, «Таң Шолпаны», «Бірлік» журналдарында «Бақша», «Бір мысал», «Мен білемге жолықсаң» сияқты өлеңдері тұңғыш баспа бетін көрді. Ел аузындағы әңгіме-жырлардың, тарихи оқиғалардың желісімен «Түкібай – Шолпан», «Арқалық батыр», «Мырзаш батыр», «Көгедей төренің өлімі», «Ошаған бүлігі», «Мыңбайдың бұлды болуы» т.б. дастандарын шығарды. 1956 жылы туған елге қайта оралып, ақындық шығармашылығын бұрынғыдан да өрістете түсті. «Жоғалған шыны», «Зақымның көргені» атты дастандарымен қатар көптеген терме, нақыл өлеңдері соңғы жылдардың жемісі.
1981 жылы дүниеден өтті.

С. Нұралин туралы әдебиет

Ақын-жыраулар [Мәтін]. - Алматы: Ғылым, 1979. - 184 б.

Шығыс Қазақстанның мәдени мұралары (тарих, мәдениет, білім) [Мәтін]. - Өскемен: ШҚМУ, 2006. - 432 б.

Нұрқасым Қ.

Жаңартылды 04.04.2022 11:18

Нұрқасым Құсмиля (1949 ж.) - ақын, әнші, өнертанушы, мәдениеттанушы.

1949 жылы 25 мамырда Семей (қазіргі Шығыс Қазақстан) облысы, Үржар ауданы, Елтай ауылында дүниеге келген. Елтай ауылдық мектебін бітіргеннен кейін Н.К.Крупская атындағы Семей педагогикалық институтының (қазіргі Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті) «Қазақ тілі мен әдебиеті» факультетіне оқуға түсіп, Қ.Мұхамедханов, К. Шаяхметов сынды қазақ әдебиеті майталмандарынан білім алған.

Институттан кейін орта мектепте мұғалім, мектеп директоры, аудандық партия комитетінің нұсқаушысы, совхоз партия комитетінің хатшысы, Үржар ауданының білім бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. Семей қаласының Мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің басшы лауазымында жұмыс істеді.

Ол Қазақстан Республикасының Үкіметіне Алаш қозғалысының 90 жылдығын мерекелеу туралы ұсыныс жасап, ол Республика аясында қолдау тауып, атап өтілді. Шәкәрімнің 150 жылдығын мерекелеу қарсаңында Семей қаласы ақынға ескерткіш орнатудың бастамашысы болды, сондай-ақ оның арқасында республикадан тыс жерлерге танымал әнші Ә.Қашаубаевқа ескерткіш орнатылды. Қ.Мұхамедханұлының мемориалдық кешенін орнатуға бастамашылық жасаған.

«Ұмытпандар мені» атты кітабы жарық көрген.

Ақын айтыс өнеріне де өз үлесін қосқан. Қазақстанның 70 жылдығына, Қабанбай батырдың 300 жылдығына арналған республикалық айтыстардың жүлдегері болған. Үржар аудандық «Уақыт тынысы» газетінің ашылуына және Ақсуат аудандық театрының 30 жылдығына арналған облыстық ақындар айтысында жеңімпаз атанды.

Семей қаласында Абай Құнанбайұлының 150 жылдығына арналған Гала-концерт Қ. Нұрқасымның «Абай тойына тойбастар» әнімен және Қазақстан Тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай Астана қаласында өткен мерекелік концерт ақынның «Тәуелсіздік толғауы» әнімен ашылды. Қ.Нұрқасым «Астана-Байтақ», «Тарбағатай», «Семей-Алаш», «Қалалық қазақ», «Мен сені сағынғанда», «Барқытбел тауым-байрағым», «Төлегетай», «Соқырдың таңы» сияқты көптеген әндердің авторы, Абай Құнанбайұлының «Өлсем орным қара жер...» өлеңіне ән жазған.

Қ.Нұрқасым ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Мәдениет қайраткері» белгісімен марапатталды.

 

Қ. Нұрқасым шығармалары

Произведения К. Нуркасым

Кітаптар - Книги

 

Нұрқасым Қ. Ұмытпаңдар мені [Мәтін] / Қ. Нұрқасым. - Алматы: Атамұра, 2002. - 232 б.

Нұрқасым, Қ. Орта жүз қазақтарының кейбір рулары туралы жазылған шежірелері (этногенезі) хақында [Мәтін] / Қ. Нұрқасым. - Семей, 2014. - 122 б.

 

Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях и сборниках

 

Нұрқасым, Қ. Шығыстан шыққан зиялылар [Мәтін] / Қ. Нұрқасым // Дидар. - 2008. - 15 мамыр.- Б. 2.

Нұрқасым , Құсмілия. "Ұлттық аспаптарды зерттейтін бір де бір институт жоқ" [Мәтін] / Қ. Нұрқасым , Қ. Сабырбай // Ертіс өңірі / Қ. Сабырбай . - 2009. - 1 сәуір.- Б.1, 8.

Нұрқасым, Қ. Қазақтың баласы қайтсе қазақ болады? [Мәтін] / Қ. Нұрқасым // Қазақ әдебиеті және мемлекеттік тіл . - 2009. - № 4. - Б. 13 - 15.

Нұрқасым, Қ. Ұлтшылдықтан емес, ұлтсыздықтан қорқайық [Мәтін] / Қ. Нұрқасым, С. Құсанбаев // Дидар. - 2009. - 23 мамыр.- Б. 3.

Нұрқасым, Қ. Аштықта қырылмағанда осы күні 50 миллион Алаш болып, қанамызға сыймай ақтарылып отырар едік. [Мәтін] / Қ. Нұрқасым // Дидар. - 2010. - 4 мамыр.- Б. 8.

Нұрқасым, Қ. Пилондар образы [Мәтін] : [Семей қаласында Қ. Мұхамедхановқа арналған ескерткіш -мемориал ашылды.тың] / Қ. Нұрқасым // Ертіс өңірі. - 2010. - 22 желтоқсан.- Б. 12.

Нұрқасым Қ. Мәдени қызметтің сапасы артты // Семей таңы. - 2010. - 14 қаңтар. - Б. 1

Нұрқасым, Қ. Алаш аралы - Бейбітшілік алаңы [Мәтін] : 20 қадам - халық қолдауында / Қ. Нұрқасым // Семей таңы . - 2012. - 12 қазан.- Б. 2.

Нұрқасым, Қ. Әміре бейнесі сол кезеңдегі ұлт өнерпаздарының жиынтық образына айналыпты [Мәтін] / Қ. Нұрқасым // Дидар. - 2013. - 26 желтоқсан.- Б. 27.

Нұрқасым, Қ. "Тегісшілдік" [Мәтін] : [Ақын С. Сейфуллиннің Үржарға сапары жайлы.] / Қ. Нұрқасым // Ертіс өңірі . - 2014. - 3 желтоқсан.- Б.10.

Нұрқасым, Қ. Абай төңірегіндегі әңгімеге келгенде ешкімге дес бермейтін [Мәтін] : Абай-170 / Қ. Нұрқасым // Дидар. - 2015. - 30 шілде.- Б.18.

Нұрқасым, Қ. Мүрсейіт Бікеұлының ұрпағы -Мүфтибек дегдар [Мәтін] / Қ. Нұрқасым // Ертіс өңірі. - 2015. - 8 шілде.- Б.11.

Нұрқасым, Қ. Қазақ жеріндегі исламның иірімі мен игілігі [Мәтін] / Қ. Нұрқасым // Жалын. - 2016. - №9.- Б.116 - 121.

 

Қ. Нұрқасым туралы әдебиет

Литература о Нуркасым К.

 

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Қ. Нұрқасым: Б. 578 – 579.

Шығыс жұлдыздары: энциклопедиялық анықтамалық. Т.1. - Астана: Фолиант, 2011. - Б.128

 

Мақалалар –статьи

 

Тілеубердиев Д. Құсан сері [Мәтін] / К. Нуркасым // Семей таңы. - 1999. - 27 мамыр. - Б. 4

***

Нуркасым, К. "Я рад критике на сцене" [Текст] / К. Нуркасым // Спектр. - 2010. - 14 апреля. - С. 4.

Нуруллин, Э. Семей: новые горизонты развития [Текст] / К. Нуркасым // Вести Семей. - 2012. - 29 мая. - С. 1.