Риб Р. Д.

Жаңартылды 10.12.2025 08:48

Риб Рейнгольд Давыдович (1938 - 2019) - ара өсіруші ғалым, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, заманауи өнеркәсіптік және әуесқой ара шаруашылығы бойынша еңбектердің авторы.

1938 жылы 21 наурызда Шығыс Қазақстан облысы, Шемонаиха ауданының Пруггерово ауылында дүниеге келген. 

1960 жылы Новосібір ауыл шаруашылығы институтының агрономия факультетін үздік бітіріп, «Агроном ғалым» біліктілігін алады және Шығыс Қазақстан облысының Өскемен қаласындағы Қазақ ара шаруашылығы тәжірибелік станциясына жіберіледі. Содан кейін Рыбный қаласындағы Ара шаруашылығы ҒЗИ жанындағы зоотехник-омарташыларды жетілдіру институтында «Омарташы-ғалым» біліктілігін ала отырып, оқуын жалғастырады. Ара шаруашылығы ҒЗИ жанындағы аспирантурада оқып, бітіргеннен кейін қайтадан Қазақ ара шаруашылығы тәжірибелік станциясына оралады. «Аралар ұясына аналықтарды дұрыс отырғызу шарттары» тақырыбында ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін диссертация қорғады. 1979 жылдан бастап Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің биология кафедрасының доценті болып жұмыс істеді. 

Ғалымның ғылыми қызығушылықтарының негізгі бағыты қазіргі заманғы өнеркәсіптік және әуесқой ара шаруашылығы мәселелерімен байланысты. Станцияда ол араларды «табиғатта» қыстау мәселелерін, оларды көп қабатты ұяларда ұстауды, корпусты қайта құрудың ара ұяларының өнімділігіне әсерін зерттеді. Көпжылдық бақылаулардың нәтижелері араларды ұстау технологиясына жаңа көзқараспен қарауға мүмкіндік берді. Алынған тұжырымдар негізінде көп корпусты ұстау кезінде корпустарды ауыстырудың қажеті жоқ екендігі дәлелденді, бұл омарташылардың жұмысын едәуір жеңілдетті.

Рейнгольд Давыдович Қазақстанда асыл тұқымды істі дамыту үшін асылдандыру жұмыстарына аналықтарды аспаптық ұрықтандыруды енгізген алғашқы мамандардың бірі болды. Жарты ғасырдан астам уақыт ішінде ол өзінің үлкен омартасын ұстады, ол соңғы жылдары 200 ара ұясына жетті.

Көп жылдық тәжірибенің қорытындылары 70-тен астам ғылыми және практикалық басылымдарда көрсетілген. Р. Д. Риб бейіндік журналдармен, оның ішінде «Пчеловодство» басылымымен белсенді жұмыс істеді, сондай-ақ «Қазақстан немістерінің ғылыми бірлестігінің» мүшесі болды. Соңғы жылдары Қазақ ара шаруашылығы тәжірибелік станциясының кеңесшісі болды және сала мәселелері бойынша ғылыми-практикалық конференцияларға қатысты.

Р. Д. Рибтің қосқан үлесін мамандар Қазақстан мен көршілес өңірлердің ара шаруашылығын дамыту үшін маңызды деп атап көрсетеді. Оның еңбектері түрлі елдердің омарташылары арасында сұранысқа ие, ал кәсіби қоғамдастық порталдарындағы жарияланымдар талдау тереңдігі мен практикалық құндылығы үшін жоғары бағаланады.

Р. Д. Риб он кітаптың авторы, оның тоғызы өз қаражатына шығарылған.

2019 жылдың 3 қарашасында қайтыс болған.

Р. Д. Рибтің кітаптары

Книги Риба Р. Д.

Риб, Р. Д. Книга пчеловода / Р. Д. Риб. - Алма-Ата : Кайнар, 1990. - 304 с.

Риб, Р. Д. Пчеловоду Казахстана / Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2004. - 408 с.

Риб, Р. Д. Матководство / Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск, 2004. - 184 с.

Риб, Р. Д. Самые распространённые и опасные болезни и вредители пчёл / Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск, 2004. - 120 с.

Риб, Р. Д. Получение и применение цветочной пыльцы и перги / Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск, 2004. - 64 с.

Риб, Р. Д. Ара шаруашылығы = Пчеловодство : учеб. пособие. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2006. - 374 с.

Риб, Р. Д. Пчеловоду Сибири и Казахстана / Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2006. - 448 с.

Риб, Р. Д. Пчеловоду России / Р. Д. Риб. - Москва : Издатель А. Р. Риб, 2008. - 564 с.

Риб, Р. Д. Пчеловоду России / Р. Д. Риб. - 2-е изд., доп. и перераб. - Москва : Издатель А. Р. Риб, 2010. - 662 с.

Риб, Р. Д. Пакетное пчеловодство / Р. Д. Риб. - Москва : Издатель А. Р. Риб, 2010. - 286 с.

Риб, Р. Д. Пчеловоду Казахстана / Р. Д. Риб. - 2-е изд., перераб. и доп. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2012. - 776 с.

Риб, Р. Д. Разведение и содержание пчёл / Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск : Рекламный Дайджест, 2013. - 594 с.

Риб, Р. Д. Медоносные растения Казахстана / Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск : Рекламный Дайджест, 2013. - 672 с.

Риб, Р. Д. Немецко-русский и русско-немецкий словарь пчеловодных терминов / сост. Р. Д. Риб. - Усть-Каменогорск, 2013. - 336 с.

Р. Д. Рибтің қатысуымен шыққан басылымдар
Издания, вышедшие при участии Р. Д. Риба

Барышников, С. И. Книга пчеловода / С. И. Барышников, Р. Д. Риб, А. И. Башмаков. - Алма-Ата : Кайнар, 1990. - 304 с.

Мақалалар-Статьи

Риб, Р. "Липовый" мед из Катона : [о качестве и распространении монофлерных медов в ВК] / Р. Риб // Рудный Алтай. - 1999. - 21 дек. - С. 4

Интернет ресурстар
Интернет-ресурсы

Памяти Райнгольда Давыдовича Риба (21.03.1938-03.09.2019) / Мир пчеловодства. - 2019. - Режим доступа: https://www.apiworld.ru/1609252752.html (дата обращения: 09.12.2025).

Абайдельдинов Е. М.

Жаңартылды 23.02.2026 12:46

Абайдельдинов Ербол Мусинұлы (1959) – заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері, Қазақстан Республикасының «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» грантының лауреаты.

1959 жылы 2 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы Каменевка ауылында дүниеге келген. 1976 жылы Усть-Таловка кентінде И. М. Астафьев атындағы орта мектепті бітіреді. 1972 жылы үздік оқығаны үшін «Артек» халықаралық балалар лагеріне жолдамамен марапатталады.

Еңбек жолын 1976 жылы Усть-Таловкадағы мырышталған ыдыс-аяқ зауытында жұмысшы болып бастаған. 1977-1979 жылдары Кеңес Армиясында қызмет атқарады.

1980 жылы С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетіне оқуға түседі (Алматы қ.). Оны «Филология» және «Құқықтану» мамандықтары бойынша дипломдар алып, үздік аяқтайды. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің аспирантурасы мен докторантурасын аяқтайды.

1985 жылдан бастап ғылыми және оқытушылық қызметпен айналысады. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың Заң факультетінің доценті, ғылыми жұмыс жөніндегі декан орынбасары болып жұмыс істейді, «Дәнекер» халықаралық құқық және Халықаралық бизнес институтының ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры (Алматы қ.).

2004 жылдан бастап Астанаға мемлекеттік қызметке ауысады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде ҚР Парламентіндегі ҚР Президенті Өкілдігінің бас сарапшысы, ҚР Парламенті Сенатының аппаратында ақпараттық-талдау бөлімінің меңгерушісі, ҚР Парламенті Сенаты Төрағасының кеңесшісі, ҚР Жоғарғы Соты Жанындағы Сот әкімшілігі комитетінде талдау басқармасының бастығы, Соттардың қызметін ұйымдастыру департаменті директорының орынбасары, ҚР Парламенті Мәжілісі аппаратында ақпараттық-талдау бөлімі меңгерушісінің орынбасары болды.

2006 жылғы қаңтарда Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ диссертациялық кеңесінде «Қазақстан Республикасының халықаралық және Ұлттық құқығына қатысты басымдықтың теориялық-құқықтық аспектілері" тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Ғылыми кеңесші - ҚР Ұлттық Ғылым академиясының академигі, заң ғылымдарының докторы, профессор.

2008 жылы 23 мамырда Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің конституциялық және халықаралық құқық кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды (Астана қ.). 2008 жылдың шілдесінен 2014 жылға дейін Халықаралық құқық кафедрасын басқарады. Осы кезеңде бакалавриат, магистратура және докторантураның кафедралық бағдарламалары ACQUIN институтының (ГФР) халықаралық аккредитациясынан өтті, бұл Еуропалық Одақ елдерінде ЕҰУ дипломдарының танылуын қамтамасыз етті. 2009 жылы «Халықаралық құқық» мамандығы ТМД желілік университетінің қос диплом бағдарламасына енгізілді, бұл түлектерге РУДН, МГЮА, МГИМО және ТМД-ның басқа да жетекші жоғары оқу орындарымен бірлескен дәрежелер алуға мүмкіндік берді.

2012-2013 жылдары Кембридж университетінде (Ұлыбритания) «Болашақ» бағдарламасы бойынша ғылыми тағылымдамадан өтеді.

2022 жылы РУДН (Мәскеу қ.) бірлесіп құрылған Eurasian Journal of International Law (Еуразия халық құқықтары журналы, Еуразиялық халықаралық құқық журналы) Халықаралық ғылыми журналын құрды және басқарды. Журналдың редакциялық алқасында БҰҰ-ның үш мүшесін қоса алғанда, ТМД-ның жетекші ғалымдары бар. Журнал Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ базасында шығарылады. Ғылыми басылымдардың редакциялық кеңестерінің мүшесі: Қазақстан Республикасы Заңнама институтының Хабаршысы (Астана), Еуразиялық интеграция: экономика, құқық, саясат (Санкт-Петербург), халықаралық құқық бойынша Экономика жоғары мектебінің журналы (Мәскеу) және басқалар. 2009 жылғы 30 қаңтарда Құқықтану профессоры ғылыми атағы берілді. 2010 жылы Қазақстан Республикасының «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» грантының лауреаты атанды. Ербол Мусинұлы Абайдельдиновтың докторанттары Қазақстанда, Францияда және АҚШ-та диссертациялар қорғады. «Халықаралық құқық» және «Еуропалық құқық» мамандықтары бойынша МЖМБС әзірлеу жөніндегі жұмыс топтарының мүшесі. ҚР Конституциялық Кеңесінің, ҚР Жоғарғы Сотының, Қазақстан халқы Ассамблеясының ғылыми-консультативтік кеңестерінің сарапшысы және мүшесі ретінде сөз сөйледі. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер Министрлігі жанындағы Халықаралық-құқықтық кеңестің мүшесі болып табылады. 2013-2014 жылдары Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт жобасы бойынша сарапшы болды. Жоғары кәсібилігі үшін ЕАЭО елдерінің басқа да көрнекті ғалымдары мен саясаткерлерімен қатар Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің (Қазақстан, Ресей және Беларусь Президенттері) шешімімен 2015 жылғы 8 мамырда «Еуразиялық экономикалық одақ құруға қосқан үлесі үшін» медалімен марапатталды.

Өзінің кәсіби қызметі үшін бірқатар мемлекеттік және халықаралық наградаларға ие болды: «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» медалі (2006). Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2009). Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» гранты (2010). «Конституциялық заңдылықты нығайтуға қосқан үлесі үшін» медалі (2015). Еуразия ұлттық университетінің «Лев Гумилев» алтын медалі (Астана, 2019). Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі (2020). Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының құрметті профессоры (2022). . Л. Н. Гумилев атындағы ЕҰУ заң факультетінің халықаралық құқық кафедрасының құрметті меңгерушісі (Астана, 2024).

2019 жылы 12 маусымда Ресей жаратылыстану ғылымдары академиясы Академияның шетелдік мүшесі болып сайланды.

Қазақстанда, Ресейде, Ұлыбританияда, Германияда, Францияда 100-ден астам конференцияның ұйымдастырушысы және қатысушысы. Жарияланған 230 ғылыми жұмыстың, сондай-ақ ұжымдық ғылыми басылымдарда 30-дан астам оқулықтардың, оқу-әдістемелік құралдардың, курс бағдарламаларының, монографиялардың авторы.

Е. М. Абайдельдиновтың шығармалары
Произведения Абайдельдинова Е.М.
Кітаптар - Книги

Абайдельдинов Е.М. Политико-правовая история Республики Казахстан. Ч. 1 : С древнейших времен до 1917 года.: учебник / Е. М. Абайдельдинов. - Алматы: Ин-т "Данекер", 1999. - 295 с.
Абайдельдинов, Е. М. Теоретико- правовые аспекты приоритетности в соотношении международного и национального права Республики Казахстан: автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора юридических наук / Абайдельдинов Е.М. - Алматы: [б. и.], 2005. - 44 с.
Абайдельдинов, Е. М. Соотношение международного и национального права Республики Казахстан: (проблемы становления приоритетности) / Е. М. Абайдельдинов - Алматы: Юридическая литература, 2006. - 269 с.

Е. М. Абайдельдиновтың таңдалған ғылыми және оқу жұмыстары
Избранные научные и учебно-методические труды Абайдельдинова Е. М.
(Всего более 200 научных и учебно-методических работ)

Политико-правовая история Республики Казахстан. Часть 1. – Учебник. – Алматы: «Данекер», 1999 г. – 293 стр.
Теоретические аспекты соотношения международного права и национального права Республики Казахстан. – Учебно-методическое пособие. Москва: МГУ им. М.В. Ломоносова, 2002. – 40 стр.
Соотношение международного и национального права Республики Казахстан (проблемы становления приоритетности). – Монография. Изд. 2-е, изм. и перераб. – Алматы: Қазақ университетi, 2005. – 300 с.
Сочетание международно-правовых и внутригосударственных форм обеспечения и защиты прав и свобод человека и гражданина. – Монография. – Астана, 2007. – 368 с. (§§ 3-4, с.109-122; Глава 4, с. 305-319).
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың байланысы (басымдылықтың қалыптасу мәселелері). – Монография. Астана: ЕҰУ РББ, 2010. – 300 б.
Опыт судов Евразийского экономического союза и Европейского Союза в формировании права межгосударственных объединений. – Вопросы проведения экспертизы решений международных организаций и проектов международных договоров (опыт РК, РФ, РБ, КР, РА и ЕС) // Аналитический отчет по теме фундаментального и научно-прикладного исследования. – Астана: Институт законодательства Республики Казахстан. – 2014. – 96 с. (с. 62-77).
Халықаралық құқық. Оқулық: Жалпы бөлім/жауапты ред. А.Х.Абашидзе, Е.М.Абайдельдинов. –Астана: ЕҰУ, 2016. - 520 б.
Халықаралық құқық. Оқулық: Ерекше бөлім/жауапты ред. А.Х.Абашидзе, Е.М.Абайдельдинов. – Астана: ЕҰУ, 2016. - 422 б.
Гармонизация и унификация национального права государств - участников региональных объединений (Раздел в учебнике). – Международная интеграция и интеграционное право: учебник для бакалавриата, специалитета, магистратуры и аспирантуры / под общ. ред. В. А. Шамахова, В. П. Кириленко, С. Ю. Кашкина. — СПб.: ИПЦ СЗИУ - фил. РАНХиГС, 2017. - 880 с. (с.251-260).
Вопросы законодательного обеспечения полномочий прокурора по уголовному преследованию. – Научный журнал «Вестник Академии правоохранительных органов» (Академия правоохранительных органов при Генеральной прокуратуре РК). - № 2 (16) 2020. – С. 82-89. (В соавторстве с Мерзадиновым Е.С., Секишевым А.А.).
Всеобщая декларация прав человека как этический компас обеспечения прав человека в посткарантинный период. – Вестник Казахстанской ассоциации Международного права. Научно-правовойжурнал // №1 (49) 2020 январь – март. – С. 39-44.
Some aspects of implementation by states of decisions of international bodies. – Eurasian Journal of International Law (EАJIL). – 2024, №1. – Р. 26-36.
Конституционные органы государств о порядке и пределах действия международного права на территории страны // Взаимодействие договорных органов ООН по правам человека со странами ЕАЭС и ОЭСР. В 3 т. Том I: Порядок и пределы действия международного права на территории суверенной страны / под ред. Е.М. Абайдельдинова и А.Х. Абашидзе. – Издание второе, исправленное и дополненное. – Астана: Типография ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2025. – С. 172-191.
Юридическая природа заключительных замечаний и замечаний общего порядка Комитетов ООН по правам человека, их влияние на международное и национальное право, порядок и пределы их исполнения в суверенной стране. – Взаимодействие договорных органов ООН по правам человека со странами ЕАЭС и ОЭСР. В 3 т. Том II. Взаимодействие договорных органов ООН со странами ЕАЭС и ОЭСР в сфере осуществления гражданских и политических прав человека / под ред. Е.М.Абайдельдинова, А.Х. Абашидзе, Р.К.Сарпекова. – Издание второе, исправленное и дополненное. – Астана: Астана: Типография ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2025. – 217 с. (с. 58-78).
Некоторые вопросы исполнения Международного пакта об экономических, социальных и культурных правах в Республике Казахстан. – Взаимодействие договорных органов ООН по правам человека со странами ЕАЭС и ОЭСР. В 3 т. Том III. Взаимодействие договорных органов ООН со странами ЕАЭС и ОЭСР в сфере осуществления экономических, социальных и культурных прав человека / под ред. Е.М.Абайдельдинова, А.Х.Абашидзе. – Издание второе, исправленное и дополненное. – Астана: Типография ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2025. – С. 104-133 (в соавторстве с М.Куликпаевой).

Е. М. Абайдельдиновтың мерзімді басылымдарында
Публикации Абайдельдинова Е.М. в периодических издания

Ысқақ, Ә. Қазақстан парламентаризмі: тарих және қазіргі заман / Ә. Ысқақ, Е. Абайділдинов // Заң газеті. - 2005. - 1 қараша. - Б. 1-2

***

Абайдельдинов, Е. История конституционного развития: [уникальная книга об истории конституционного строительства в республике] / Е. Абайдельдинов // Казахстанская правда. - 2019. - 17 июля. - С. 7
Абайдельдинов, Е. Рекомендательные законодательные акты межпарламентской ассамблеи СНГ и законодательство РК / Е. Абайдельдинов // Правовая реформа в Казахстане. - 2002. - № 2. - С. 59-64

Е.М. Абайдельдиновтың өмірітуралы әдебиеттер
   Литература о жизни Абайдельдинова Е. М.

Никифоров И. Ученые-шемонаихинцы // Шемонаихинское время (Шемонаихинский информационно-рекламный ежемесячник). - №7-8 (65-66), 10-17 апреля 2009 г.
Панкратова Е. «Хочу жить среди счастливых людей…» // Уба-Информ, 25 февраля 2011 г., районная еженедельная информационно-рекламная газета №9 (№363).
Абайдельдинов Ербол Мусинович // Ашимбаев Д. Кто есть кто в Казахстане: Биографическая энциклопедия. Изд. 12-е, доп. Алматы, 2012 г. – С. 4.
Бегали Н. По Кембриджскому счету // Экспресс-К, № 89 (17689) от 23 мая 2013.
Салимова Ж. Юристы-международники объединяют усилия // Казахстанская правда. – 26 сентября 2013 г.
Биография Абайдельдинова Е.М. (Автор статьи С.В. Саяпин) // Енциклопедiя мiжнародного права: У 3 т. / Редколлегия: Ю.С. Шемшученко, В.Н. Денисов (спiвголови) та iн.; Iнститут держави i права iм. В.М. Корецького НАН Украiни. Т. 1. А-Д. Киiв: «Академперiодика», 2014. – 920 с. (С. 8-9).
Ударцев С.Ф. Государствоведы Казахстана // Правовая реформа в Казахстане. 2017. N21 (77). - С. 84-90.
Абайдельдинов Ербол Мусинович // Видные ученые-юристы Казахстана ХХ-начала ХХI веков. Энциклопедический справочник. В трех частях. Часть 1. А_Д/ Авторы: Ударцев С.Ф. и др. – Астана: ТОО «Дәме»; ТОО «казГЮУ Consulting», 2017. 328 с. (с. 31-35).

Интернет ресурстар
Интернет ресурсы

Абайдельдинов Ербол Мусинович [Электронный ресурс]. – Режим доступа :// https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32054313 (15.02.2025 г.).

Талғатов Э. Т.

Жаңартылды 18.12.2025 10:19

Талғатов Эльдар Талғатұлы - философия докторы (PhD), химия ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор.

1989 жылы Шығыс Қазақстан облысы Катонқарағай ауданында дүниеге келген.
Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университетінің бакалавриат және магистратурасын бітірген. 2011 жылы «Шексіз қосылыстарды гидрогенизациялаудың наноөлшемді моно- және биметалды кобальт және палладий катализаторларын әзірлеу» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады (диссертация авторефераты).
Қазақстан-Британ техникалық университетінде (ҚБТУ) докторантурадан өтті. Қауымдастырылған профессор (доцент) ғылыми атағы бар. Оның ғылыми қызығушылықтары катализаторларды әзірлеуге, полисахаридтерді «жасыл» химияда қолдануға және өнеркәсіптік маңызды химиялық процестер үшін наноматериалдар жасауға бағытталған.
Қазіргі уақытта Алматыда зертхана меңгерушісі, сондай-ақ Д.В. Сокольский атындағы отын, катализ және электрохимия институтының ғылыми хатшысы болып жұмыс істейді. Халықаралық және ұлттық ғылыми журналдарда белсенді жарияланады.

Э. Т. Талғатовтың мерзімді басылымдары
Публикации Э. Т. Талғатова в периодических изданиях

Талғатов, Э. Т., Жармагамбетова А. К. Исследование комплексообразования ионов рутения(III) с полисахаридами природного происхождения / Э. Т. Талғатов // Известия НАН РК. Серия химии и технологии. - 2025. - №1. - С. 15-23. - DOI: 10.32014/2025.2518-1491.274.

Талғатов, Э. Т., Жармагамбетова А. К. Катализаторы на основе полимер-глинистых композитов: современные подходы и перспективы / Э. Т. Талғатов // Chemical Journal of Kazakhstan. - 2025. - №1. - С. 45-59. - DOI: 10.51580/2025-1.2710-1185.16.

Талғатов, Э. Т., Жармагамбетова А. К., Сартаева Ш. М. Гетерогенные хромовые и железные катализаторы на основе хитозана для жидкофазного окисления алканов // Известия НАН РК. Серияхимииитехнологии. - 2024. - №2. - С. 31-39. - DOI: 10.32014/2024.2518-1491.220.

Talgatov, E. T., Zharmagambetova A. K., Sartaeva S. M. PdAg Nanocatalysts Stabilized with Polysaccharides for Selective Hydrogenation of 2-Hexyn-1-ol // Catalysts. - 2023. - Vol. 13(4). - Article ID 469. - DOI: 10.3390/catal13040469.

Talgatov, E. T., Zharmagambetova A. K. Polysaccharide-Stabilized Pd-Ag/ZnO Catalysts for Semihydrogenation of Phenylacetylene // Journal of Inorganic and Organometallic Polymers and Materials. - 2021.

Э. Т. Талғатов туралы әдебиеттер
Литература о Э. Т. Талғатове

Муксулова, А. Эльдар Талғатов, ученый, химик: "самое главное - это фантазия и искренний интерес" : [о химике Эльдаре Талғатове и его взгляде на науку] / А. Муксулова. - Текст (визуальный) : непосредственный // Арайлы Катонқарағай. - 2025. - 23 мамыр (№ 20). - С. 3. : фот.

Интернет ресурстар
Интернет-ресурсы

Талғатов Эльдар Талғатұлы [Электронный ресурс]: Национальная академическая библиотека Республики Казахстан — автореферат диссертации. — Режим доступа: https://nabrk.kz/ru/e-catalog?catalog=4&country_edition=&page=6&publication_type=17&utm_source=chatgpt.com

Варшавский Д. С.

Жаңартылды 17.03.2025 10:50

Варшавский Див Соломонович -техника ғылымдарының кандидаты, философия докторы, профессор, электротехника саласындағы көрнекті ғалым.

Див Соломонович Варшавский 1928 жылы дүниеге келген (нақты туған жері анықталмаған). Әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасы Харьков қаласына көшеді. Ұлы Отан соғысының басында отбасымен бірге Қазақстанға, Лениногор қаласына (қазіргі Риддер), Шығыс Қазақстан облысына көшіріледі. 1945 жылы Лениногорск қаласындағы № 12 мектепті бітіріп, Ленинград политехникалық институтына оқуға түсіп, инженер дипломын алады. 1951 жылы институтты бітіргеннен кейін Д. С. Варшавский өзінің еңбек жолын тұрақты ток ғылыми-зерттеу институтында бастады, онда ультра алыс электр желілерін бойлық өтеу үшін конденсаторларды әзірлеу бойынша зерттеулермен айналысты.

1951 жылдан 1956 жылға дейін Өскемен Мемлекеттік конденсатор зауытында жұмыс істейді, шебер мен инженерден бастап ОТК бастығының орынбасары мен сынақ станциясының бастығына дейін әртүрлі лауазымдарды атқарды. Осы кезеңде ол сонымен қатар оқытушылық қызметті белсенді жүргізді, біліктілікті арттыру курстарының оқытушысы және Лебедеватындағы КСРО Ғылым академиясының Физикалық институты зертханасының техникалық қызмет көрсету тобының жетекшісі ретінде толық емес жұмыс істеді.

1956 жылдан бастап Д. С. Варшавский Өскемен конденсатор зауытында бас инженер болды. Осы уақытта ол ҚазКСР Ғылым академиясымен белсенді жұмыс істей бастады, күш конденсаторлары мен диэлектриктер саласындағы зерттеулері мен әзірлемелерін жалғастырды. Ереван, Ленинград, Томск және Харьков оқу орындарын қоса алғанда, политехникалық институттар студенттерінің өндірістік практикасының жетекшісі болды. 1958 жылдан бастап ҚазКСР Ғылым Академиясының жүйесіне ғылыми жұмысқа ауыстырылып, Қазақстан Ғылым академиясы Энергетика институтының Өскемен бөлімшесінің ғылыми қызметкері болды.

1964 жылдан бастап техника ғылымдарының кандидаты дәрежесін алғаннан кейін Д. С. Варшавский Өскемен құрылыс-жол институтында (қазіргі Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті) жұмыс істей бастады, онда электротехника кафедрасының доценті, кейін кафедра меңгерушісі болды. Осы уақытта ол ғылыми жұмысты белсенді түрде жалғастырып, қуат конденсаторлары мен электр оқшаулағыш материалдармен айналысты. 1970 жылдан 1993 жылға дейін Өскемен конденсатор зауытының конденсатор зертханасының ғылыми жетекшісі және әртүрлі ғылыми және техникалық кеңестердің, соның ішінде ВНИИСК пен Қазақстан жоғары оқу орнының ғылыми-техникалық комиссиясының мүшесі болды.

1993 жылы Давид Соломоновичке философия докторы ғылыми дәрежесі, ал 1997 жылы - Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің профессоры академиялық атағы берілді. 2000 жылы оған Кембридждегі (Англия) халықаралық өмірбаяндық орталық ХХ ғасырдың көрнекті ғалымы атағын берді және Ғасырдың көрнекті ғалымдарының кітабына енгізілді.

Варшавский көптеген марапаттардың иегері, соның ішінде «Ерен еңбегі үшін», «Ұзақ мерзімді ерен еңбегі үшін» медальдары, «КСРО өнертапқышы» күміс медалі, сондай-ақ Болгария мен Венгрияныңкәсіпорындары мен жоғары оқу орындарына ғылыми-техникалық көмек көрсеткені үшіносы елдердің медальдарымен марапатталады. Оның ғылыми қызметі электротехника саласында елеулі із қалдырды, ал қуат конденсаторлары мен диэлектриктері бойынша жұмысы энергетика мен электротехника өнеркәсібінің дамуына маңызды үлес қосты.

2002 жылы 1 наурызда қайтыс болды.

Д. С. Варшавскийдің ғылыми еңбектері
Научные труды Д. С. Варшавского 

Методические указания к лабораторным работам по электротехнике. В 2ч./ Д.С.Варшавский, Г.Ф.Платонов, В.В.Луконин; УКСДИ. - Усть-Каменогoрск:, 1964. - 90с.
Методические указания к лабораторным работам по электротехнике. В 2ч./ Д.С.Варшавский, С.П.Макаревич, С.И.Лесневский, З.И.Попова, Г.Е.Тыныбекова; УКСДИ. - Усть-Каменогoрск, 1986. - 100с.
Методические указания к дипломному проектированию для студ. специальности 3401 «Приборостроение», специализация «Приборы и системы автоматизации»/ Д.С.Варшавский, С.П. Макаревич; ВКТУ. - Усть-Каменогoрск, 1991. - 16с.
Методические указания к лабораторным работам по электротехнике. В 2ч./ Д.С.Варшавский, С.П.Макаревич, Ю.Г.Шмигирилов, З.И.Попова, Г.Е.Тыныбековa; УКСДИ. - Усть-Каменоroрск, 1993. - 144с.
Методические указания по дисциплинам «Основы научных исследований» и «Технология сборки и испытания приборов». - ВКТУ: Усть¬-Каменогoрск, 1998. - 68с.
Основы научных исследований. Ч.I. Планирование эксперимента: Методическое пособие. - ВКТУ: Усть-Каменогoрск, 2000. - 51с.
Основы научных исследований для специальности «Приборостроение»// Проблемы совершенствования методическогo обеспечения учебногo процесса.: Сб. - ВКТУ: Усть-Каменогoрск, 1998. - С.12З.
Срок службы электротехническогo оборудования и eгo проектирование в курсе «Электротехника»// Проблемы совершенствования методическогo обеспечения учебногo процесса: Сб. – ВКТУ: Усть-Каменогoрск, 1998. - С.124.
Экономия электрической энергии в курсе «Электротехника»// Проблемы совершенствования методическогo обеспечения учебногo процесса: Сб. - ВКТУ: Усть-Каменогoрск., 1998. - С.125.
Прогpамма, задания и методические указания к контрольным работам по основам электротехники для студентов заочной формы обучения по специальности «Таможенное дело». - ВКТУ: Усть-Каменогoрск, 1999. - 24с.
Варшавский, Д. С. Разработка и исследование электротехнических конденсаторных комплексов для продольной и поперечной компенсации : автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора технических наук / Варшавский Д. С. - Алматы : б. и., 2002. - 34 с.

Д.С.Варшавский туралы әдебиеттер
Литература о Д. С. Варшавском

Немцев, М. С. Литературный Риддер : биографический справочник / Немцев М. С. - 2-е изд. - Усть-Каменогорск : Медиа - Альянс, 2012. - 245 с. - С. 57-58.

***

Семенова, О. Выдающийся ученый столетия : [Звание выдающегося ученого XX столетия с вручением сертификата и большой серебряной медали присвоено Международным Кембриджским биографическим центром профессору ВКТУ Диву Варшавскому] / О. Семенова // Казахстанская правда. - 2001. - 17 марта. - С. 2 ; Рудный Алтай. - 2001. - 15 март. - С. 1

Интернет ресурстар
Интернет-ресурсы

Научные труды [Электронный ресурс] : [Восточно-Казахстанский технический университет им. Д. Серикбаева] : сайт. – Режим доступа : https://www.ektu.kz/researchlibrary/proceedings.aspx?lang=ru