Имена
Звание
"Герой Советского Союза"
Герой Советского Союза - высшая степень отличия СССР. Звание, которого удостаивали за личные или коллективные заслуги перед Советским государством и обществом, связанные с совершением геройского подвига или выдающихся заслуг во время боевых действий, а также, в виде исключения, и в мирное время.
Звание впервые установлено Постановлением ЦИК СССР от 16 апреля 1934 года, дополнительный знак отличия для Героя Советского Союза - медаль "Золотая Звезда" - учреждена Указом Президиума Верховного Совета СССР
от 1 августа 1939 года.
Писатели и поэты
Кунанбаев А.
- Обновлено 25.12.2024 09:04
Кунанбаев Абай (Ибрагим) (1845-1904 гг.) - поэт, композитор, просветитель, мыслитель, общественный деятель, основоположник казахской письменной литературы и её первый классик, родоначальник казахского литературного языка.
Родился 29 июля (10 августа) 1845 г. в Чингизских горах (ныне с. Карауыл Абайского района Абайской области) в семье крупного бая Кунанбая Оскенбаева (Ускенбаева) рода Тобыкты из казахского племени Аргын. Семья Абая принадлежала к местной знати; дед (Оскенбай) и прадед (Иргизбай) главенствовали в своём роду в качестве правителей и биев. Настоящее имя - Ибрагим, но прозвище Абай («внимательный», «осторожный»), данное бабушкой Зере, закрепилось за ним на всю жизнь.
Начатое в детстве домашнее обучение у муллы было продолжено в медресе у муллы Ахмет-Ризы в г.Семипалатинске (ныне г.Семей), где преподавали арабский, персидский и другие восточные языки. Одновременно посещал русскую школу. К концу пятилетней учёбы начал писать стихи, сначала приписывая их авторство своему другу Кокпаю Джантасову. С 13 лет отец Кунанбай начал приучать Абая к деятельности главы рода. В возрасте 28 лет Абай отходит от неё, целиком занявшись самообразованием, но только к 40 годам создаёт свои первые взрослые стихотворения. Значительным событием для Абая явилось его общение с политическими ссыльными Е. П. Михаэлисом, Н. Долгополовым, С. Гроссом.
На формирование мировоззрения Абая оказали влияние поэты и учёные Востока, придерживавшиеся гуманистических идей (Фирдоуси, Алишер Навои, Низами, Физули, Ибн Сина и другие), а также произведения русских классиков, а через них и европейская литература вообще. Он переводил Крылова, Лермонтова, Пушкина, Гёте и Байрона.
Характерна история стихотворения «Қараңғы түнде тау қалғып» («Горы дремлют в тёмной ночи»), ставшего народной песней. Гёте написал «Wanderers Nachtlied» («Ночную песню странника»), Лермонтов переложил её на русский язык («Горные вершины спят во тьме ночной…»), а спустя ещё полвека Абай Кунанбаев передал её содержание на казахском языке.
Абай Кунанбаев способствовал распространению русской и европейской культуры среди казахов.
Некоторое время Абай работал волостным управителем.
По утверждениям советских литературоведов, Абай высмеивал некоторые обычаи родового аула, выступал «против рабского положения женщины» и «против социального зла и невежества».
Абай Кунанбаев был новатором казахской поэзии. Ввёл в казахское стихосложение новые размеры, рифмы и стихотворные формы: восьмистишия и шестистишия.
Абаем создано около 170 стихотворений и 56 переводов, написаны поэмы, «Слова назидания» («Қара сөздер»).
Абай был также композитором. Он создал около двух десятков мелодий, которые популярны в наши дни. Некоторые свои стихи переложил на музыку, а песня на его стихи «Көзімнің қарасы» («Ты зрачок глаз моих», перевод Марии Петровых) стала народной:
Абай Кунанбаев оказал большое влияние на зарождавшуюся казахскую национальную интеллигенцию конца XIX − начала XX веков. Так, руководители движения Алаш-Орда воспринимали Абая как своего духовного предтечу и даже духовного вождя возрождения казахской нации. Алихан Букейханов стал первым биографом Абая. Его статья «Абай (Ибрагим) Кунанбаев» - некролог казахского народного поэта была напечатана в газете «Семипалатинский листок» в 1905 г. Затем с портретом Абая она печаталась в журнале «Записки Семипалатинского подотдела Западно-Сибирского отдела Императорского русского географического общества» в 1907 г.
Абай Кунанбаев скончался 23 июня (6 июля) в 1904 г.
В 1914 г. тюрколог В. В. Гордлевский выбрал в качестве видных представителей казахской литературы Абая Кунанбаева и Миржакипа Дулатова для публикации их текстов в «Восточном сборнике», выпускаемом в честь 70-летия известного востоковеда, академика Н. И. Веселовского.
Наследие Абая явилось мощным стимулом дальнейшего развития казахской литературы и литературного языка. Просветительская деятельность Абая обогатила казахскую национальную литературу на основе демократических традиций передовой русской культуры, а также ощутимо повлияла на развитие культуры народов Средней Азии, многих народов Востока. Произведения Абая переведены на многие языки народов мира. Музыкальное наследие Абая занимает особое место в истории казахского национального искусства.
В память об Абае учреждена Государственная премия Казахстана в области литературы, его именем названы административные районы, улицы, театры, библиотеки, установлены памятники.
Мәліметтер-Источники
Кунанбаев А. А.
- Обновлено 20.02.2024 10:57
Кунанбаев Акылбай Абайулы (1861-1904) – поэт, общественный деятель, старший сын Абая Кунанбаева.
Родился в 1861 г. в урочище Чингистау (ныне Абайский район, область Абай). Воспитывался у деда Кунанбая его младшей женой Нурганым. Обучался в мусульманском медресе. На формирование его поэтического дарования большое влияние оказал Абай. Акылбай хорошо играл на домбре, скрипке, обладал композиторским даром. В народе большой популярностью пользовалась его песня, написанная по просьбе певца Альмагамбета. Самостоятельно изучал русскую и европейскую литературу.
Автор поэм «Зулус», «Жарах», «Дагестан». В основу поэмы «Зулус» Акылбай положил сюжет романа английского писателя Генри Хаггарта «Копи царя Соломона». Поэма сохранилась не полностью. Дошедшая до нас поэма «Дагестан» рассказывает о противоборстве справедливости и коварства через события, происходившие на Кавказе. Семипалатинский поэт Мурат Султанбеков перевел поэму «Дагестан» на русский язык. Из лирики Акылбая сохранились лишь несколько стихотворений. По воспоминаниям современников Акылбай вместе с отцом Абаем и братом Магавьей был членом «Общества попечения о народном образовании», а также избирался волостным управителем.
Акылбай Кунанбаев скончался 1 августа (14 августа) в 1904 г. в г.Семипалатинске (ныне г.Семей).
А. А. Құнанбаев шығармалары
Произведения Кунанбаева А. А.
Кітаптар – Книги
Құнанбаев, А. Дағыстан [Мәтін] : поэма / А. Құнанбаев // Мұхамедханов Қ. Көп томдық шығармалар жинағы Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері, 2005. - Б. 58-73.
Құнанбаев, А. Зұлыс [Мәтін] : поэма / А. Құнанбаев // Мұхамедханов Қ. Көп томдық шығармалар жинағы Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері, 2005. - Б. 74-80.
А. А. Құнанбаев өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о жизни и творчестве А. А. Кунанбаева
Абай [Мәтін]: энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 1995. -Ақылбай Абайұлы: Б. 68-69.
Шәкәрім [Мәтін] : энциклопедия / бас ред. Е. Сыдықов ; жауапты ред. Т. Шаңбай. - Семей, 2008.- [Ақылбай Құнанбаев туралы]
Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы». - 2014. - Ақылбай Абайұлы Құнанбаев: б. 155.
1960-2000
XVIII-XIX ғасырлардағы қазақ ақындары шығармаларының жинағы [Мәтін]. - Алматы : Қазақ ССР Ғылым Академ. баспасы, 1962.
Үш ғасыр жырлайды [Мәтін] : революцияға дейінгі қазақ ақындарының шығармалары / Қазақ ССР Ғылым Академиясы, М. Ә. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты. - Алматы : Жазушы, 1965. - 666 б.
Бес ғасыр жырлайды [Мәтін] : XV ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары / Қазақ ССР ғылым академиясы М. О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты : үш томдық. - Алматы : Жазушы, 1989. - 496 б.
Ай заман-ай, заман-ай... [Мәтін] : ХVғасырдан ХХғ.бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары (Бес ғасыр жырлайды). 2 томдық. - Алматы : Қазақ ССР Баспасөз жөніндегі мемлекеттік комитеті Бас редакциясы, 1991. - 876 б.
Жеті ғасыр жырлайды [Мәтін] : XIX ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары. Т. 2 / құраст. Е. Дүйсенбайұлы . - Алматы : Жазушы, 2004. - 528 б.
Мұхамедханов Қ. Көп томдық шығармалар жинағы Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері, 2005. - Ақылбай Абайұлы Құнанбаев: б. 14-57.
Шаңбай, Т. Ұғым мәдениеті [Мәтін] : (Шәкәрім шығармашылығы аясында) / Т. Шаңбай . - Алматы : Раритет, 2009. - 352 б
Исрайылқызы, Г. Ризамын асылдың сынығы боп өткеніме [электрондық ресурс] : [Абайдың шөбересі Г. Исрайылқызының бұл кітабында Ақылбай, ағасы Әубәкір, әкесі Исрайыл туралы құнды деректер бар. ] / Г. Исрайылқызы . - Семей : Талант, 2010. - 198 б. с.
. ***
Жиренчин, А. Абай и его русские друзья [Текст] / А.Жиренчин. - Алма-Ата: Наука КССР, 1949. - С.119-120.
Мухамедханов К.М. Акылбай Кунанбаев / В кн. Казахская ССР в 4-т Т4.- Алма-Ата, 1991- С. 114
Гайнуллина , Ф.А. Литература Семипалатинского Прииртышья [Текст] : учебное пособие / Ф.А. Гайнуллина. - Семипалатинск, 2002. - Акылбай Кунанбаев: с. 18-20.
Мақалалар –статьи:
Аяганов, Б. Дети Абая [Текст] / Б.Аяганов // Казахстанская правда. -1994. - 11 июня. - С.2.
Баймагамбетова, Л. Талантливые дети великого отца [Текст] / Л.Баймагамбетова // Семипалатинские вести. - 2004. - 25 июня. - С.4.
Писатели Семипалатинского региона [Текст] : био-библиографический указатель / Семипалатинская универсальная научная библиотека им. Абая. - Семипалатинск : Талант, 2006. - Акылбай Кунанбаев: с. 46-47.
Мухамбетова, Г. С. Романтические тенденции в казахской поэзии первой четверти ХХ века [Текст] : автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук / Г. С. Мухамбетова . - Алматы, 2006. - 30 с.
Корабай, С. Потомки - последователи Абая [Текст] / С. Корабай // Казахстанская правда. - 2014. - 15 августа (№ 158). - С. 20.
Важнейшие жизненные ориентиры мыслителя [Текст] // Вести Семей. - 2015. - 2 июня. - С. 4.
Ибраева, У. Поэтическое окружение Абая [Текст] / У. Ибраева // Вести Семей. - 2016. - 9 февраля. - С. 4.
Кунанбаев К. И.
- Обновлено 07.02.2020 11:06
Кунанбаев Какитай Искакулы (1868-1915) – первый издатель наследия Абая.
Родился в 1868 г. в Абайском районе Восточно-Казахстанской области. Какитай (Габдулхаким) Кунанбаев - сын Искака, младшего брата Абая. С восьми лет четыре года обучался у аульного муллы грамоте, изучал тюркский и арабский языки. Заметив исключительные способности Какитая, в 1882 г. Абай взял его к себе и вместе с Магауия воспитывал как своего сына. Возил его в г.Семипалатинск (ныне г.Семей), учил русскому языку. Через 1-2 года Какитай не только свободно владел русским, но и читал произведения классиков русской литературы, труды деятелей культуры европейских стран, стал образованным человеком своего времени. По совету Абая вместе с Турагулом увлекался написанием слов назиданий, переводами, коротких стихов о душевных переживаниях.
Все собранные им сочинения Абая, он на свои деньги передает переписать мулле Мурсеиту Бикеулы, который занимался обучением детей в Жидебае.
С сыном Абая Турагулом собрал и систематизировал наследие великого поэта, подготовил к печати, был инициатором и руководителем этого процесса.
После смерти Абая видный казахский деятель Алихан Букейханов впервые на русском языке написал биографию Абая и в 1905 г. опубликовал в газете «Семипалатинский листок» в Семипалатинске (ныне Семей). Он особо подчеркивает, что все сведения касающиеся жизни поэта, дал ему Какитай.
По совету Алихана в 1905 г. Какитай приступает к подготовке произведений Абая к печати. В том же году летом в г. Семипалатинске (ныне г.Семей), затем в г. Омске ему не удается издать книгу, он едет в г. Казань. Здесь он заключает договор с представителем Санкт-Петербургской типографии, оплачивает издание и берет на себя корректировку будущего издания.
Типография Илияса Бораганского отправляла через почту печатные листы Какитаю в Чингистау, он исправлял и высылал обратно. Два года ушло на издание рукописного сборника.
В 1909 г. первый сборник Абая под названием «Қазақ ақыны Ибрагим Құнанбайұғылының өлеңі» бастырған Кәкітай, Тұрағұл Құнанбайұғландары» вышел в свет в Санкт-Петербурге и все экземпляры были отправлены Какитаю в г.Семипалатинск (ныне г.Семей). Отсюда были распространены по всей казахской степи. Бесценен труд Какитая и Турагула, впервые издавших наследие Абая.
М. О. Ауэзов высоко оценил биографическую статью Какитая «Абай (Ибраһим) Құнанбайұғлының өмірі», вошедшую в этот сборник. М. О. Ауэзов с волнением вспоминает, как огромную помощь оказала ему статья Какитая при написании биографии великого поэта.
Готовя рукопись к издании, Какитай и Турагул систематизировали стихи по теме и содержанию, разделили на 17 частей.
В книгу вошли 145 стихов поэта, дастаны «Әңгіме Масғұт», «Ескендір әңгімесі». В конце помещены биография и фотография Абая. Хотя биография небольшая по объему, но она раскрывает все стороны жизни поэта.
Скончался Какитай в 1915 г.
Сборник Абая был переиздан в 1922 г. в Казани и Ташкенте уже после смерти издателя.
М. О. Ауэзов дал достойную оценку заслугам Какитая: «Необходимо особо отметить труд Какитая Искакулы - воспитанника Абая, видного казахского деятеля, внесшего свой вклад в историю казахской культуры, увековечиванию наследия Абая».
К. Ы. Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о жизни и творчестве Кунанбаева К. И.
Кітаптар – Книги
Мырзахметов, М. Абай жүрген ізбенен [Мәтін] / М. Мырзахметов. - Алматы : Қазақстан, 1985. - 172 б.
Абайдың ақын шәкірттері [Мәтін] - Алматы : Дәуір. 1-ші кітап / алғы сөзін жазып, баспаға әзірлеген Қ. Мұхамедханұлы ; Республикалық Абай қоры. - Алматы : Дәуір, 1993. - 224 б.
Мұхамедханов, Қ. Абай мұрагерлері [Мәтін] / Қ. Мұхамедханов. - Алматы : Атамұра, 1995. - 208 б.
Семей өңірінің ақын-жазушылары [Мәтін] : био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - 96 б.
Мұхамедханов, Қ. Көп томдық шығармалар жинағы [Мәтін] / Қ. Мұхамедханов. - Алматы : Алаш, 2005.
Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері. - 328 б. - Құнанбаев К..: б. 221-247.
Шәкәрім [Мәтін] : энциклопедия / бас ред. Е. Сыдықов ; жауапты ред. Т. Шаңбай. - Семей, 2008. - 864 б. - Әдебиеттер тізімі: б. 863.
Бұл өлең шыққан екен бірталайдан... [Мәтін] : [ "Біржан-Сара айтысына" қатысты зерттеу мақалалар мен ғылыми ой-тұжырымдар] - Өскемен : С. Аманжолов атындағы ШҚМУ "Берел" баспасы, 2014. - 506 б.
Мақалалар-Статьи
Бөкейханов, Ә. Кәкiтай [Мәтін]: [Кәкiтай Ысқақұлының қайтыс болғанын естiгеннен кейiн жазған естелiк, көңiл айтуы] / Ә. Бкейханов // Қазақ. - 1915. - 18 февр.
Жиреншин, Ә. Абай шығармаларын тұңғыш бастырушы [Мәтін]: [Кәкiтай Ысқақұлы Құнанбаевтың қайтыс болғанына 50 жыл] / Ә. Жиреншин// Қазақ әдебиетi. - 1965. - 19 февр.
Әрхамқызы, М. Кәкiтай [Мәтін]: [Абайдың немере iнiсi К. Құнанбаев туралы] / М. Әрхамқызы // Абай. - 1995. - № 1-2. - Б. 166-169.
Медеуханұлы, Ә. Асыл жандарды ұмытпайық [Мәтін] : [Кәкiтай Ысқақұлының туғанына 140 жыл ] // Семей таңы. - 2008. - 18 желтоқсан .- Б.3.
Ысқақов, Ә. Ақынның мұрасы [Мәтін]: [Колчак әскерлерi Кәкiтайдың кiлетiндегi 3 абдыра жиған кiтабын, жазған еңбектерiн және Абайдың көп материалдарын өртеп жiбердi] / Ә. Ысқақов // Абай. - 2009. - № 3. - Б. 71-72.
***
Гайнуллина, Ф. А. Литература Семипалатинского Прииртышья [Текст] : учебное пособие / Ф.А. Гайнуллина. - Семипалатинск, 2002. - 132 с.
Кунанбаев Е.
- Обновлено 14.03.2022 14:55
Кунанбаев Есенсары (1890-1961) – поэт.
Родился в 1890 г. в местечке Тансык Аягузского района Семипалатинской области (ныне Восточно-Казахстанской области).
Получив воспитание у акына Садыра, Есенсары уже в возрасте трех лет сочинял стихи, примером его творчества стала устная народная литература и творчество Абая, Арипа и Асета. Несколько лет сопровождая Асета Найманбаева прошел его школу поэзии и музыки. Есенсары был популярным среди акынов айтыса.
В 1939 г. участвовал на республиканском слете поэтов, где гигантом слова являлся Жамбыл.
В 1945 г. состязался в айтысе с известным народным поэтом Сапаргали Алимбетовым.
В окрестностях Тансык он наизусть читал «Көшелі жырау», «Зарқұм», «Қабанбай батыр», «Ер Науан» и другие поэмы, был талантливым человеком, он один представлял собой передвижной театр на казахской сцене – у него всегда были слушатели.
Он не только пересказывал как жырау, сохранившиеся в памяти народа фольклорные сказания, но и сам создавал сложные эпосы.
Есенсары автор многочисленных стихов, толгау и дастанов. Из-под пера поэта вышли такие замечательные поэмы и эпосы, как: «Ахмет-Кәшім», «Гүлбаһрам - Сәбит», «Тобағұл батыр», «Ғаббасұлы Сабыржан», «Мәлік батыр» (о Герое Советского Союза М. Габдуллине), «Қазақ қызы», «Бөдес батыр» и повесть «Жеке дара ана».
Скончался в 1961 г.
Его сочинения хранятся в Институте Академии наук.
Е. Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о жизни и творчестве Кунанбаева Е.
Кітаптар – Книги
Исмаилов, Е. Ақындар [Мәтін] : [Жамбыл және халық ақындарының творчествосы туралы монография.] / Е. Исмаилов. - Алматы : Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1956. - 340 б.
Кәрімқызы, Ж. Таңсық-тарландар елі [Мәтін] : [киелі Таңсық ауылынан шыққан, ауылдың атын шығарып, даңқын асқақтатқан ұл-қыздары мен қазыналы қарттары туралы сыр толғайды] / Ж. Кәрімқызы. - Алматы, 2007. - 152 б.
Шығыс жұлдыздары.[Мәтін] : энциклопедиялық анықтамалық. Т. 1. – Астана: Фолиант, 2011, - Е. Құнанбайұлы .: б. 111.
Мақала -Статья
Нұрпейісов, М. Халық ақыны Есенсары [Мәтін] / М. Нұрпейісов // Аякөз жаңалықтары. - 2007. - 23 маусым. - Б. 5.
Кунанбаев М. А.
- Обновлено 20.12.2024 12:25
Кунанбаев Магауия Абайулы (1870-1904) – поэт.
Родился в 1870 г. в Абайском районе. Младший сын Абая от его жены Дильды, один из видных представителей поэтической школы. Начальное образование получил у аульного муллы, затем в 1884 г. отец отправил его в русское городское училище в г.Семипалатинск (ныне г.Семей). Через три года Абай возвратил его по состоянию здоровья в аул, где Магауия занимался чтением книг на русском и восточном языках. Вместе с отцом выполнял обязанности волостного. Магауия учился многому у отца и по его настоянию написал поэмы, подражая европейским поэтам.
Автор поэм «Еңлік-Кебек» (1890), «Абылай» (сохранилась не полностью), «Медғат-Қасым» (1900). Рукописный вариант поэмы «Шамиль» был утерян. Кроме поэм Магауия писал и стихи. Сохранилось приветственное письмо брату Абдрахману (Абишу).
Кунанбаев Магауя скончался 26 мая в 1904 г.
М. А. Құнанбаев шығармалары
Произведения М. А. Кунанбаева
Кітаптар – Книги
Құнанбаев, [Абайұлы] М. Медғат-Қасым: поэма / М. Абайұлы // Дастандар : октябрь революциясына дейінгі қазақ ақындарының дастандары. - Алматы : Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1960. - Б. 54-88.
Құнанбаев, [Абайұлы] М. Медіғат-Қасым: поэма / М. Құнанбаев // Қ. Мұхамедханов Көп томдық шығармалар жинағы Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері, 2005. - Б. 140-160.
Құнанбаев, [Абайұлы] М. Еңлік - Кебек: поэма / М. Құнанбаев // Қ. Мұхамедханов Көп томдық шығармалар жинағы Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері, 2005. - Б. 161-170.
Құнанбаев, [Абайұлы] М. Әбішке хат; Әбішке: өлеңдер / М. Құнанбаев // Мұхамедханов Қ. Көп томдық шығармалар жинағы. Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері, 2005. - Б. 135-137.
Құнанбаев, [Абайұлы] М. Медғат-Қасым: поэма / М. Құнанбаев // Қазақтың 100 поэмасы. Т. 1. - Алматы : Жазушы, 2013. - 376 б.
М. А. Құнанбаев өмірі мен шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о жизни и творчестве М. А. Кунанбаева
Абай: энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 1995. - Мағауия Абайұлы Құнанбаев: Б.391-393.
Семей өңірінің ақын-жазушылары: био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - Мағауия Құнанбаев : б.56.
Шәкәрім: энциклопедия / бас ред. Е. Сыдықов ; жауапты ред. Т. Шаңбай. - Семей, 2008.- Мағауия Құнанбаев: б.
Шығыс Қазақстан облысы: энциклопедия. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы». - 2014. - Мағауия Абайұлы Құнанбаев: б. 506.
1960 – 2000
Қазақ әдебиетінің тарихы. Т. 2, 1-ші кітап. XVІІІ-XІX ғасырлардағы қазақ әдебиеті. - 1961. - 582 б.
XVIII-XIX ғасырлардағы қазақ ақындары шығармаларының жинағы. - Алматы : Қазақ ССР ҒА баспасы, 1962.
Үш ғасыр жырлайды: революцияға дейінгі қазақ ақындарының шығармалары / Қазақ ССР Ғылым Академиясы, М. Ә. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты. - Алматы : Жазушы, 1965. - 666 б.
Жұмалиев, Қ. Қазақ әдебиеті: орта мектептің 9-класына арналған оқулық / Қ. Жұмалиев - Алматы : Мектеп, 1969. - 272 б.
Бес ғасыр жырлайды: XV ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары / Қазақ ССР ғылым академиясы М. О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты. Т. 3 : үш томдық. - Алматы : Жазушы, 1985. - 352 б.
Бес ғасыр жырлайды: XV ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары / Қазақ ССР ғылым академиясы М. О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты. Т. 2 : үш томдық. - Алматы : Жазушы, 1989. - 496 б.
Ай заман-ай, заман-ай...: ХVғасырдан ХХғ.бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары (Бес ғасыр жырлайды). Екі томдық. - Алматы, 1991. - 876 б.
Абайдың ақын шәкірттері. 1-ші кітап / алғы сөзін жазып, баспаға әзірлеген Қ. Мұхамедханұлы. - Алматы: Дәуір, 1993. - 224 б.
Әуезов, М.О. Абай Құнанбаев: монографиялық зерттеулер мен мақалалар / М. О. Әуезов - Алматы : Санат, 1995. - 320 б.
Абайдың балалары // Абай Құнанбаев. - Алматы: 1995. - Б. 38-40.
Исин, А. Абайдың Мағауияға жазған хаты / А. Исин// Абай. - 1997. - № 2-3. - Б. 1-4.
Бітібаева, Қ. Әдебиетті тереңдетіп оқыту: ХІХ ғасырдың ІІ жартысы, ХХ ғасыр / Қ. Бітібаева - Алматы : Ы.Алтынсарин атындағы ҚР білім акад. Респ. баспа кабинеті, 2000. - 274 б.
Кенемолдин, М. Қызыл қырғынның құрбандары немесе өз елі, туған жерінде қуғын-сүргінге ұшыраған қазақ зиялылары хақында // Семей таңы. - 2003. - 24,31 қаңтар.
Жеті ғасыр жырлайды: XIX ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары. Т.2 / құраст. Е. Дүйсенбайұлы. - Алматы : Жазушы, 2004. - 528 б.
Мұхамедханов, Қ. Көп томдық шығармалар жинағы. Т. 3 : Абайдың ақын шәкірттері, 2005. - 328 б.
Тәбәрікұлы, С. Тауқымет [электрондық ресурс] : [Мағауия Абайұлының отбасы тағдыры жайлы] / С. Тәбәрікұлы. - Семей, 2005. - 160 б.
Қирабаев, С. Көп томдық шығармалар жинағы. Т. 8 / ред.: Ұ. Оспанбай , Ә. Орынбаева. - Алматы : Қазығұрт, 2007. - 448 б.
Рахманова, С. "Абай жолы" эпопеясындағы Әбіш және Мағаш бейнелері / С. Рахманова // Қазақстан мектебі : республикалық ғылыми-педагогикалық журнал. - Алматы, 2010. - N 8. - Б.74-76.
Тәбәрікұлы, С. Мағауия ақын / С. Тәбәрікұлы // Аудан тынысы. - 2010. - 23 шілде. - Б. 5.; 27 шілде.- Б. 4.
Досжан, Д. Абайдың соңғы күндері / Д. Досжан // Жұлдыз. - 2012. - № 4. - Б.3-31.
Тоқмаханбетова, А. "Медғат - Қасым" поэмасын оқыту / А. Тоқмаханбетова // Қазақстан мектебі. - 2014. - №5.- Б. 58-60.
Абайдың ұлдарына қатысты деректер табылды // Дидар. - 2015. - 12 маусым. - Б. 2.
Писатели Семипалатинского региона: био-библиографический указатель / Семипалатинская универсальная научная библиотека им. Абая. - Семипалатинск : Талант, 2006, 2006. - 82 с
Гайнуллина, Ф.А. Литература Семипалатинского Прииртышья: Учебное пособие / Ф. А. Гайнуллина . - Семипалатинск : Б. и., 2002, 2002. - 132 с.
Мухамбетова, Г. С. Романтические тенденции в казахской поэзии первой четверти ХХ века: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук / Г. С. Мухамбетова - Алматы : Б. и., 2006, 2006. - 30 с.
Важнейшие жизненные ориентиры мыслителя // Вести Семей. - 2015. - 2 июня. - С. 4.
Ибраева, У. А. Поэтическое окружение Абая / У. А. Ибраева // Вести Семей. - 2016. - 9 февраля. - С. 4.
