Тыцких М.С.

Жаңартылды 01.12.2022 11:33

Тыцких Михаил Сергеевич (1922 - 2007) – ақын, жазушы, эколог-публицист, Қазақстан журналистер Одағының мүшесі.

Михаил Сергеевич Тыцких  1922 жылы 23 желтоқсанда Алтай өлкесінің Змеиногорск қаласында туған. Балалық, жасөспірімдік шағы Шемонаиха ауданы мен Өскемен қаласында өтті. Ленинабад қаласындағы гидрометаллургия институтында оқыған.

Михаил Сергеевич - Ұлы Отан соғысының ардагері, талантты да танымал журналист. 1947 жылдан бері журналистер Одағының мүшесі, ақын, ғалым, сонымен қатар Сталин, Брежнев лагерлерінің тұтқыны болып, ату жазасына бұйырылған. Памирде уран қазып жүрген жерінен қашып кетіп, екі жыл бойы басқа атпен тығылып жүрген. Анасы Михаил Сергеевичке екі мәрте өмір сыйлаған. Ол Өскеменнің қасындағы Меновное ауылында сельпоның бастығы одан кейін селолық Кеңестің төрағасы болып қызмет еткен. Мәскеуге бірнеше қайтара барып жүріп, ұлының қылмысты ісін қайта қарауға мүмкіндік алады. Сөйтіп ұлын ақтап алады, Михаил Тыцких Өскеменге қайтып, «Звено Алтая» әдеби бірлестігін басқарады. «Коммунизм туы», «Большевик Алтая» газеттерінің редакциясында істейді.

1949 жылдан 50 - жылдардың ортасына дейін Лениногорск (қазіргі Риддер) қаласында тұрып, «Лениногорская правда» газетінде тілші болып қызмет істейді.

М. Татарский деген лақап атпен мақалалары жарық көреді. Бірнеше повестері Ресей мен Қазақстанның журналдарында, ал философиялық - публицистикалық очерктері мерзімді басылым беттерінде жарияланады. Оның мақалалары туралы «Литературная газета», «Казахстанская правда», «Известия» газеттері жылы лебіздер білдірген.

Михаил Сергеевич - «Звено Алтая» әдеби бірлестігінің байырғы жетекшілерінің бірі, ақын, прозашы, эколог-публицист. Кеңес өкіметі кезінде саяси философиялық пікірлері үшін қуғын –сүргінге ұшырап, ГУЛАГ-тың тұтқыны болған, кейіннен ақталған. Оның өміріндегі ең үлкен экологиялық еңбегі – «Экология және өмір» («Вопль смертного»). «Тропа свидании» атты поэтикалық еңбектің авторы.

Михаил Тыцкихтың шығармашылығын әржақты бөліп қарауға болмайды, оның шығармашылығының басты себебі - жан дүниесінің сыршылдығы мен батыл философиялық ойларын біріктіре алатын қарымдылығында.

 

 М.С. Тыцкихтың шығармалары

Произведения М.С. Тыцких

Тыцких, М.С. На краю бездны [Текст] /М.С. Тыцких , Егоров А., Ибрагим-Қажы К. - Б. м. : Б.и., 2000. - 26 с.

Тыцких, М.С.  Тропа свиданий [Текст] : стихотворения / М. С. Тыцких ; ред., сост., авт. предисл. и примеч. П. Сушко ; Лит. об-ние "Феникс". - Усть-Каменогорск : ВК Музей Искусств, 2001. - 76 с.

Тыцких, М. Грехи наши тяжкие ("Вопль смертного") [Текст] : избранные произведения / М. Тыцких. - Усть-Каменогорск : Медиа-Альянс, 2006. - 172 c.

 М.С. Тыцкихтың жинақтар мен мерзімді басылымдарда жарияланған мақалалары

Публикации М.С. Тыцких в сборниках и периодической печати

Тыцких, М.С. Сайкан [Текст] : стихи // Казахстанская правда. - 1959. - 13 декабря.

Тыцких, М.С. У старой мельницы; Лесной сказ; Осень[Текст] : стихи // Простор. - 1960. - N 12. - С. 23-24.

Тыцких, М.С. Сайкан, У старой мельницы, Осень, На плоту, Кедр, Геологи [Текст] / М.С. Тыцких // Утро над Иртышом : сборник / Восточно-Казахстанское литературное объединение. - Усть-Каменогорск : Облиздат, 1960. - С. 103-107.

Михаил Тыцких [Текст] // Звено Алтая : история и современность : к 90-летию Восточно-Казахстанского литературного объединения / Т. Сидихменова . - Усть-Каменогорск : Либриус, 2011. - С. 92-95.

 М.С. Тыцких туралы

Литература о М.С. Тыцких

Поминов, П. Тропа свиданий: О творчестве журналиста М. Тыцких / П. Поминов // Казахстанская правда. - 2006. - 20 мая. - С. 7.

Кратенко, А. Гость из Вселенной: В Усть-Каменогорске чествовали 80-летнего диссидента и писателя-эколога Михаила Сергеевича Тыцких // Экспресс К. - 2002. - 12 декабря. - С. 4.

Пивоваров, П. Непоколебимый М.С. Тыцких [Текст] / П. Пивоваров // Поэты, писатели - участники Великой Отечественной войны [Текст] . - Алматы : ҚазАқпарат, 2009. - С. 78-292.

Немцев, М. Тыцких Михаил Сергеевич [Текст] / М. Немцев // Литературный Риддер : биографический справочник. - 2-е изд. - Усть-Каменогорск : Медиа - Альянс, 2012. - С. 155.

Филатов В. М.

Жаңартылды 30.05.2019 10:01

Филатов Валентин Михайлович (1929 ж.) – журналист, жазушы.

Семей қаласында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысына қатысқан.

С. М. Киров атындағы ҚазМУ-дың (қазіргі Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) журналистика факультетін аяқтаған соң, республикалық «Ленинская смена» және «Казахстанская правда» газеттері қызметкері болған. 1963 жылдан шығармашылық жұмыспен айналысқан. 

Алғашқы повесі - «На Маусе» (1961). «Февраль – короткий месяц» (1970) повестер мен әңгімелер жинағының авторы. Шығармаларында  қазақстандық жауынгерлердің Ұлы Отан соғысы кезіндегі ерліктері деректі түрде суреттеліп, әскердегі қиын-қыстау кезең, майдангерлердің қайсарлығы сипатталған.

Материалды Абай атындағы ШҚО кітапханасы ұсынды (Семей қ.).

В. М. Филатов шығармалары

 Произведения Филатова В. М.

Кітаптар - Книги

Филатов, В. На Миусе [Текст] : повести / В. М. Филатов. - Алма-Ата : Казгослитиздат, 1961.- 64 с.

Филатов, В. Февраль - короткий месяц [Текст] : рассказы, повесть / В. М. Филатов. - Алма-Ата : Жазушы, 1970. - 79 с.

Филатов, В. Неповторимость [Текст]  / В. Филатов : рассказы.- Алма - Ата: Жазушы, 1983. - 80 с.

***

Макеев, Л. Правдивые повести [Текст] [рецензия на повесть "На Маусе" ]  / Л. Макеев // Простор. - 1962. - N 5 .- С. 119.

Филатов, В. Злая память [Текст] : рассказ / В. М. Филатов // Простор. - 1971.- N 6. - С.78 - 80.

Филатов, В. Ветка сирени [Текст] : рассказ  / В. М. Филатов // Казахстанская правда. - 1974. - 26 мая

 В. М. Филатов туралы әдебиет

Литература о Филатове В. М

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. – В. М. Филатов : Б. 785.

Писатели Семипалатинского региона: Био-библиографический указатель / Сост. Мальцева О. – Семипалатинск: Талант, 2006. - С. 75.

Интернет ресурстар

Интернет ресурсы:

Валентин Михайлович Филатов  [Электронный ресурс] : [биография] // КГУ «Центр документации новейшей истории» : сайт. – Режим доступа : http://cdni-arhiv.vko.gov.kz/ru/date2014_07.htm (22.05.2019)

Валентин Михайлович Филатов  [Электронный ресурс] : [биография] // КГУ «Центр документации новейшей истории» : сайт. – Режим доступа : http://cdni-arhiv.vko.gov.kz/ru/date2014_07.htm (22.05.2019)

Ұзақбаева К.

Жаңартылды 07.09.2016 14:36

Ұзақбаева Күләнда, жазушы ( 1926)

Ұзақбаева Күләнда Әбубайқызы 1926 жылы 23 желтоқсанда бұрынғы Семей облысы, Шұбартау ауданында туған. 1949 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің тарих-филология факультетін қызыл дипломмен бітірген. Университетті бітіргеннен кейін Қазақ ССР Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтында ғылыми қызметкер, 1951 -1986 жылдары 35 жыл бойы "Жазушы" баспасында редактор, аға редакторлық қызмет атқарған.
Негізінде көркем аударма саласында еңбек етті. Перроның «Ғажайып ертегілерін», Л. Воронкованың «Қаладан келген қыз» повесін, Д. Родаридің «Телефонмен айтылған ертегілерін», С. Алексеевтің «Суворов және орыс солдаттары» туралы әңгімелерін, С. Разияның «Суман» атты романын, балаларға арналған «Азия халықтарының ертегілерін», «Қызыл телпек» ертегілер жинағын, сондай – ақ үш көркем фильмді қазақшаға аударған.
Мұхтар Әуезовтің он екі томдығын және жиырма томдығын, Сәбит Мүқановтың он алты томдығын, Ғабит Мүсіреповтің бес томдығын, Ғабиден Мүстафиннің төрт томдығын, Әбдіжәміл Нұрпейісовтің "Қан мен тер" романының тұңғыш басылымына редактор болған. Сонымен қатар, Т.Ахтановтың, М.Мағауиннің романдары мен повестерін де жарыққа шығарған.
1985 жылы Жазушылар Одағына мүшелікке өткен. Қазақ КСР жоғарғы Кеңесінің Мактау грамоталарымен, "Баспа үздігі" белгісімен марапатталған. Еңбек ардагері, майдан ардагері атақтары, медальдары бар.

 

Мерзімді басылымдардағы мақалалар

Публикации в периодических изданиях

 

Мақалалар-Статьи

 

Ұзақбаева, К. Алғашқы үш том [Мәтін] : [М.Әуезовтiң 12 томдық шығармалар жинағының алғашқы үш томының жарыққа шығуы туралы] / К. Ұзақбаева // Лениншiл жас. - 1967. - 22 октябрь. – Б. 12

Ұзақбаева, К. С.Мұқанов шығармаларының он алты томдығы [Мәтін]: [1971 жылдан бастап шығатындығы туралы] / К. Ұзақбаева // Соц. Қазақстан.- 1971.- 5 янв.

 

К. Ұзақбаева туралы әдебиеттер

Литература обК. Узакбаевой

 

Кітаптар – Книги

 

Әуезов, М. Жиырма томдық шығармалар жинағы [Мәтін]. Т. 1 : әңгімелер / М. Әуезов ;  1979. - 455 б. – Ұзақбаева К. – б. :146

Қазақстан жазушылары ХХ ғасыр [Мәтін] : анықтамалық. - Алматы : Ана тілі, 2004. – Ұзақбаева К. : б. 320.

Қазақстан жазушылары [Мәтін] : анықтамалық / жауапты ред. Б. Шаханұлы. - Алматы : Ан-Арыс, 2009. – Ұзақбаева К. : б. 406.

Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - 848 б. – Ұзақбаева К.  : б. 772.

***

Литература Казахстана [Текст] : энциклопедический словарь. - Алматы : Аруна, 2010. – Узакбаева К.: с. 487.

 

К. Ұзақбаева  аудармалары – Переводы  Узакбаевой  К.

 

Заһир, С. Р. Суман [Мәтін] : роман / С. Р. Заһир; ауд. К. Ұзақбаева. - Алматы : Жазушы, 1976. - 171 б. : сур. - 0.51 тн.

 

К. Ұзақбаеваның қатысуымен шыққан басылымдар -

Издания, вышедшие при участии Узакбаевой К.

 

Сатыбалдин, Қ. Таңдамалы шығармалар [Текст] / Қ. Сатыбалдин ; құраст.: Ж. Өмірбеков, К. Ұзақбаева, К. Ахметова.

Т. 1  : Өлеңдер мен поэмалар. - Алматы : Жазушы, 1972. - 294 с.

Жанкелдин, Т. Сын сағатында [Мәтін] : повестер мен әңгімелер / Т. Жанкелдин ; құраст. Б. Қазыханова ; ред. К. Узакбаева ; суретші М. Искаков. - Алматы : Жазушы, 1981. - 552 б.

Есенберлин, І.  Көшпенділер [Мәтін] : тарихи трилогия. 1 кітап. / І Есенберлин : Алмас қылыш : роман / ред. К. Узакбаева. - Алматы : Жазушы, 1976. - 309 б.

Қабышев, Ғ. Күлеміз бе, қайтеміз... [Мәтін] : сықақ әңгімелер / Ғ. Қабышев ; ред. К. Узакбаева. - Алматы : Жазушы, 1983. - 198 б.

Хабаров (Рерль) Ю. Г.

Жаңартылды 25.11.2024 10:57

Хабаров (Рерль) Юрий Георгиевич (1930) – суретші, ақын, Қазақ ССР халық ағарту ісінің үздігі.

1930 жылы 6 (12) тамызда Украина ССР-і Луганск (Ворошиловград) облысы Ровеньки қаласында интеллигенттер отбасында дүниеге келген. 1941 жылы қарашада «тегі неміс болғандықтан» Қазақстанға жер аударылып, Аягөз ауданының Сталин колхозына көшіп келеді. Юрий №7 орта мектепті үздік аяқтайды.

Талантты 9 класс оқушысы балалардың бейнелеу өнері шығармашылығының республикалық көрмесіне қатысып, екінші жүлдені иеленеді. 15 жастан бастап өлең жаза бастайды.

Рерль 1950 жылдың 1 қыркүйегінде Н.К.Крупская атындағы Семей педагогикалық институтына оқуға түседі. 1952 жылы Бүкілодақтық Халық шығармашылығы Үйінің сурет және бейнелеу өнері бөлімінде сырттай оқиды. Жас суретшінің алғашқы композициясы «Рождение песни» деп аталады. Осы композициясы Мәскеудеге көрмеге қатысып, лауреат атағына ие болады.

Институттан кейін жолдамамен Лениногорск (Риддер) қаласына келіп, №4 орта мектепке мұғалім болып келеді. 1955 жылы 21 мамырда Хабарова Валентина Петровнаға үйленіп, әйелінің тегіне көшеді. Мұнда «Радуга», «Ковровщина» и композицию «Абай среди жатаков» композициясы, (соңғы екі жұмысы Канадада сақтаулы); өлеңдері – «Отцу», «У нас октябрь знаменит снегами», әндері «Фестивальная» (майдандағы достық әуендері), махаббат әуендері «Ой, весна».

1957 жылы Юрий Хабаров Бүкілодақтық көрмеге бірнеше картинасын әзірлеп, ұсынады. 1960 жылы қазанда қалалық көркемсурет Кеңесінің мүшесі болып бектіледі. 1962 жылы «Правда» газетінің 50-жылдығына арналған бірінші қалалық фотокөрмеге қатысады. Ю.Г.Хабаров «Думы о Рудном Алтае», «Мститель» (Кеңес Одағының батыры Төлеген Тоқтаров туралы), «Киров в Риддере», «В старом забое», «Незванные гости» тақырыбында картиналар салды. Суретші әсіресе Абай бейнесіне ерекше назар аударып, «Абай и Михаэлис», «Вдохновение» картиналарын салып, «Вечно живой Абай» атты буклет әзірледі.  

1971-1990 жж. Юрий Георгиевич Лениногор қалалық кәсіби-техникалық училищеде жұмыс істеді. Оның жобасы бойынша Лениногорск (Риддер қ.) Даңқ обелискісі тұрғызылды. 1990 жылы зейнетке шықты.

Республикалық (7) және Бүкілодақтық өнер фестивалінің (2) лауреаты, Халық ағарту ісі және Қазақ ССР кәсіби-техникалық білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері. Ю.Г. Хабаров есімі 1991 жылы Қазақстанның Құрмет кітабына енгізілді. 1995 жылы Лениногорск қ. (Риддер) Құрметті азаматы атағын алды. 200 картина, 70 аса өлең, мысал, лирикалық әндердің авторы. 2008 жылы Лениногорск қ.(Риддер) Кеңес Одағының батырлары портреттер циклін аяқтады. Қалалық Ардагерлер Кеңесі Президиумының мүшесі. Қаланың қоғамдық өміріне белсенді түрде қатысады.

 

Хабаров Ю. шығармалары

Статьи Хабарова Ю.

 

Хабаров, Ю. Щедрость души [Текст] : [О Почетном гражданине г.Лениногорска В.В.Клинке] / Хабаров, Ю. // Лениногорская правда. - 1998. - 23 янв. - С.3.

 

Хабаров Ю. туралы әдебиеттер

Книги о Хабарове Ю.

 

Мой Риддер, мой Лениногорск [Текст] : антология стихотворений и песен о Лениногорске (Риддере), созданных в период с конца XIX в. до начала XXI в. / сост., ред., вступ. ст. М. С. Немцева. - Алматы : Полиграф-Сервис, 2001. - 284 с.

Немцев, М. "Лениногорск литературный" [Текст] : биографический справочник / М. С. Немцев - Лениногорск : Полиграф-Сервис, 2002. - 167 с.

Немцев, М. Литературный Риддер [Текст] : биографический справочник / М. С.Немцев - Усть-Каменогорск : Медиа - Альянс, 2012. - 245 с.

 

Мақалалар-Статьи

 

Катаев, Ю. Палитра Юрия Хабарова [Текст] : [О творчестве лениногор.художника Ю.Хабарова] / Ю.Катаев // Лениногорская правда. - 1995. - 7 окт. - С. 6.

Кратенко, А. Запечатленное время [Текст] : [Биография и творчество лениногор.художника Ю.Г.Хабарова(Рерль)] / А.Кратенко // Рудный Алтай. - 1998. - 7 февр. - С. 5.

Черниговец, Н. Дверь в мир весны [Текст] : [О выставке работ проф. и самодеят.художников г.Лениногорска] / Н.Черниговец // Рудный Алтай. - 1998. - 16 апр. - С. 2.

Шварева, Е. Звонкая палитра Алтая [Текст] / Е.Шварева // Семь дней. - 2003. - 28 март. - С. 3

Герасимова, И. Две встречи [Текст] : [о художнике, Почетном гражданине г. Риддер Ю. Хабарове] / И. Герасимова // Мәдениет жаршысы = Вестник культуры. - 2008. - №9. - С. 22-23.

Абитов, Е. Дом, где время течет медленно и мудро [Текст] : [о Риддерском историко-краеведческом музее (55 лет)] / Е. Абитов // Рудный Алтай. - 2016. - 21 апреля. - С. 13.

 

Интернет ресурстар

Интернет-ресурсы

 

Хабаров Ю. Г. [Электронный ресурс]: [биография] //официальный ресурс Государственного архива ВКО и его филиалов : сайт. - Режим доступа : http://e-arhiv.vko.gov.kz/ru/Page/Index/1757/ridder (20.02.2019)

Хабаров Ю. Г. [Электронный ресурс]: [картины, посвященные Абаю ] : сайт, - Режим доступа :

http://semeyainasy.kz/%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B5-%D1%81%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%B8%D0%BB-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%83-%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%8F-88-%D0%BB/ (20.02.2019)