Ақын жазушылар
Әукебаев Е.
- Жаңартылды 16.06.2025 16:43
Әукебаев Есет (1921-2008) – ақын, журналист, КСРО Журналистер одағының мүшесі, Қазақстан жазушылар одағының мүшесі.
1921 ж. 23 желтоқсанда Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданының Теректі ауылында дүниеге келген.
Зайсан қаласында орта мектепті бітірген соң (1940) Қызыл Армия қатарына шақырылады. Е.Әукебаев моторлы атқыштар ротасының саяси жеткшісі, полк комсоргі болады. 1944 ж. мамырда шекара әскеріне ауысып, 1956 ж. шілде айына дейін Забайкалье және еліміздің Шығыс шекара аумағында майор-политрук қызметін атқарады.
1963 ж. С. М. Киров атындағы Қазақ Мемлекеттік университетінің (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) журналистика факультетін аяқтайды.
1956 жылдан 1969 ж. арасында Е. Әукебаев республикалық «Социалистік Қазақстан» газеті (қазір «Егемен Қазақстан») редакциясында қызмет етті. Соңғы жеті жылда әдебиет және өнер бөлімін басқарып, редколлегия мүшесі болды.
1969 ж. бастап 2014 ж. дейін республикалық «Жазушы» баспасында бас редактор қызметін атқарды. Ұлы Отан соғысына қатысушы, КПСС мүшесі.
Е. Әукебаев Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі, көркем әдебиет насихаты бойынша Кеңес төрағасы. Бірқатар мемлекеттік марапат иегері – Моңғол халық республикасының «Победа на Халхинголе» медалі, «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.» медалі; Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған; баспа саласына сіңірген еңбегі және қоғам жұмысына белсенді қатысқаны үшін Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Президиумы Е. Әукебаевқа Қазақ ССР- іне еңбегі сіңген мәдениет қызметкері құрметті атағын берді.
Алғашқы өлеңі 1937 жылы Зайсан аудандық «Социалды жол» газетінде жарияланған.
1954 ж. Есет Әукебаевтың «Сақшы сыры» деп аталатын тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрді. Соңынан әр жылдары «Таң шапағы» (1966), «Досыма хат» (орыс тілінде, 1968), «Асқар таулар» (1973), «Бірлік бәйтерегі» (орыс тілінде, 1977), «Кеңшілік» (1980), «Өмір - бақыт» (1983), «Күн мен көлеңке», Сонеттер (2000) т.б. жарыққа шықты.
СССР Мемлекеттік қауіпсіздік Комитеті чекистер мен шекарашылар туралы әдеби шығармаларға жариялаған бүкілодақтық конкурста «Бірлік бәйтерегі» өлеңдер жинағы дипломға ие болды (1981).
2008 ж. 3 қарашада Алматы қаласында Есет Әукебаев дүниеден өтті.
Е. Әукебаев шығармалары
Произведения Е. Аукебаева
Әукебаев, Е. Сақшы сыры: өлеңдер / Е. Әукебаев. - Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1954. - 43 б.
Әукебаев, Е. Таң шапағы: өлеңдер / Е. Әукебаев. - Алматы: Жазушы, 1967. - 68 б.
Әукебаев, Е. Асқар таулар: өлең / Е. Әукебаев. - Алматы: Жазушы, 1979. - 216 б.
Әукебаев, Е. Кеңшiлiк: өлеңдер / Е. Әукебаев; кiрiспе мақаласын жазған Ғ. Мүсiрепов. - Алматы: Жалын, 1980. - 71 б.
Әукебаев, Е. Өмiр-бақыт: өлеңдер, сонеттер, поэма / Е. Әукебаев. - Алматы: Жазушы, 1983. - 312 б.
Әукебаев, Е. Таңдамалы: өлеңдер, сонеттер, поэма / Е. Әукебаев. - Алматы: Жазушы, 1990. - 255 б.
Әукебаев, Е. Күн мен көлеңке: сонеттер / Е. Әукебаев; Е. Дүйсенбайұлы. - Алматы: Жазушы, 2000.- 168 б.
***
Аукебаев, Е. Письмо другу: стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В.Смирнов. - Алма-Ата, 1968. - 77 с.
Аукебаев, Е. Древо единства: стихи / Е. Аукебаев. - Алма-Ата, 1977. - 214 с.
Аукебаев, Е. Древо единства: стихи / Е. Аукебаев. - Алма-Ата, 1981. - 325 с.
Мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалар
Публикации в периодических изданиях и сборниках
1957 - 1969
Әукебаев, Е. Ұстазға: өлеңдер / Е. Әукебаев // Лениншiл жас. - 1957. - 28 сентябрь.
Әукебаев, Е. Солдат сыры: өлең / Е. Әукебаев // Мәдениет және тұрмыс. - 1959. - N 2. - Б. 5.
Әукебаев, Е. Өтсiн күндер, өтсiн жылдар: өлең / Е. Әукебаев // Лениншiл жас. - 1959. - 1 август.
Әукебаев, Е. Бағбаным, бастаушым: өлең / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1959. - 22 апр. - Ленин туралы.
Әукебаев, Е. Бұл арманға жеттiк бiз; Осы емес пе...: Екi өлең [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1959. - 18 февр.
Әукебаев, Е. Ұйықтамайды шекара [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Мәдениет және тұрмыс. - 1962. - N 5. - Б. 11.
Әукебаев, Е. Аманкелдi музейiнде; Солдат; Екi мысық [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1964. - 25 дек.
Әукебаев, Е. Қазақстан; Севастополь; Ракеталар [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1965. - 22 окт.
Әукебаев, Е. Батальон [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Лениншiл жас. - 1965. - 23 февр.
Әукебаев, Е. Жеңiс [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Жұлдыз. - 1965. - N 5. - Б. 6.
Әукебаев, Е. Сонеттер [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Жұлдыз. - 1965. - N 8. - Б. 44-50; 1999. - N11-12. - Б. 55-59.
Әукебаев, Е. Ақын есiмi, ақын өсиетi: Абайдың туғанына 120 жыл [Мәтін] / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1965. - 10 август.
Әукебаев, Е. Iздену жолында: "Жұлдыз" журналына шолу [Мәтін] / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1965. - 31 октябрь.
Әукебаев, Е. Үрлейдi соғыс өртiн; Куба [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Лениншiл жас. - 1965. - 28 января.
Әукебаев, Е. Достық гимнi [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1965.- 7 февр.
Әукебаев, Е. Көктем [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1965. - 14 март.
Әукебаев, Е. Туған жер; Көңiл; Дос келгенде [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Лениншiл жас. - 1965. - 25 август.
Әукебаев, Е. Сонет [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Жұлдыз. - 1966. - N 5. - Б. 37.
Әукебаев, Е. Теория; Практика [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1966. - 27 март.
Әукебаев, Е. Жылатпау үшiн ананы [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Қазақстан мұғалiмi. - 1967. - 1 июнь.
Әукебаев, Е. Жарқылдап жан сарайы; Өзендей аға бередi; Сонау ұшқан тырналардай [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1967. - 19 нояб.
Әукебаев, Е. Айастан [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1968. - 21 июнь.
Әукебаев, Е. Октябрь жырлары; Ақын досыма [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Жұлдыз. - 1969. - N 1. - Б. 14-15.
***
Аукебаев, Е. Тревога [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. Н. Душкин // Казахстанская правда. - 1960. - 28 мая.
Аукебаев, Е. Моя земля [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Ленинская смена. - 1966. - 10 марта.
Аукебаев, Е. Сонеты [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1967. - 26 ноября.
Аукебаев, Е. Начальник заставы [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1967. - 31 марта.
Аукебаев, Е. Нейтральная полоса [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1967. - 26 ноября.
Аукебаев, Е. Комсомольский билет [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1968. - 24 ноября.
Аукебаев, Е. Последняя почесть [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Смирнов // Казахстанская правда. - 1968. - 28 мая.
Аукебаев, Е. Скамейка [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Смирнов // Казахстанская правда. - 1968. - 13 марта.
Аукебаев, Е. Земли моей сестра [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1968. - 20 июня.
1970 - 1999
Әукебаев, Е. Бақыт [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1970. - 30 октябрь.
Әукебаев Е. Қаһарман біздің замандас: қазақ әдебиетіндегі патриотизм мен интернационализм туралы / Әукебаев Е. // Жұлдыз . - 1970. - № 10. - 153-158 б.
Әукебаев, Е. Абай [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1980. - 25 апрель.
Әукебаев, Е. Ерлік иесіне ескерткіш керек / Әукебаев Е. // Достық. - 1991. - 13 сәуір.
Әукебаев, Е. Құбылып, күнде өзгерiп жүрген жоқпын [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Егемен Қазақстан. - 1994. - 24 қыркүйек.
Әукебаев, Е. Ертеңiмдi ойласам: Академия; Ғабит Мүсiрепов туралы; Әзiлхан Нұршайықовқа; "Еңбек" деген сөз қалды...; Ашық хат; Әли Есмәмбетовке; Мұғалiм; Қарттарым-ай [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Халық кеңесi. - 1994. - 28 шiлде.
Әукебаев, Е. Иман: [сонеттер] / Әукебаев Е. // Қазақ әдебиеті. - 1995. - 10 қазан(N25). - Б. 5.
Әукебаев, Е. Өмiр өлеңi: Қарар болса көрер көзбен; Бiрлiк; Неғайбыл; Сiлтейдi сiлтегiштер; Пистолет пен зеңбiрек; Мұражайда [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1996. - 10 қыркүйек. - Б. 5.
Әукебаев, Е. Мен келемiн Жамбылдың көшесiмен [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Егемен Қазақстан. - 1996. - 26 қыркүйек.
Әукебаев, Е. Сен айтпасаң, мен айтпасам... (Ә.Нұршайықовқа); Ұлы мұрат [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1998. - 8 мамыр. - Б. 10.
Әукебаев, Е. Бiрлiк [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Егемен Қазақстан. - 1998. - 17 наурыз.
Әукебаев, Е. Адам, саған айтарым: Ұстаз; Табиғаттың бiр бөбегi; Қалайдан адам қалай қатал болған?; 37-шi жыл; Үмiт; Жалғыздық; Келе жатыр; Кейiн бiлер [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1998. - 10 наурыз. - Б. 6-7.
Әукебаев, Е. Адалдық туралы әңгiме (Ж.Ыбыраевқа) [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1998. - 6 қараша. - Б. 13.
Әукебаев, Е. Екi сонет: Адам бәрiн үйренiп, үйретедi; Күншiлдiк [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1998. - 4 қыркүйек. - Б. 10.
***
Аукебаев, Е. Песнь счастья [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. А. Скворцов // Казахстанская правда. - 1970. - 26 августа.
Аукебаев, Е. Установка готова к бою [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Смирнов // Ленинская смена. - 1971. - 19 ноября.
Аукебаев, Е. Бессмертный батальон [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Смирнов // Казахстанская правда. - 1971. - 21 ноября.
Аукебаев, Е. В кипенье зорь [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1972. - 1 мая.
Аукебаев, Е. Сонет; "Стекала музыка с ветвей берез..." [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1972. - 30 января.
Аукебаев, Е. Сонет; "Ход времени мой друг, неумолим... [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Смирнов // Казахстанская правда. - 1972. - 23 января.
Аукебаев, Е.Вместо письма; Содружество; Шагай со мной [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Смирнов // Казахстанская правда. - 1972. - 22 февраля.
Аукебаев, Е. Года мои...[Текст] : поэма / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Антонов // Казахстанская правда. - 1974. - 1 января.
Аукебаев, Е. Древо единства; батальон; Участье; Жена; Быле; Весна [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Антонов // Казахстанская правда. - 1974. - 2 марта.
Аукебаев, Е. Зайсан; Счастье; Утренняя песня; Наше былое; Участье; Батальон; Жена; Древо единства; Весна [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз.: Г. Кругляков, В. Антонов // Простор. - 1974. - N 2. - Б. 30-31.
Аукебаев, Е. Сосны; Часовой; Могила героя; Солнышко; Надежда; Письмо солдата; Ожидание; Пограничные горы [Текст] : стихи / Е. Аукебаев; пер. с каз. В. Антонов // Простор. - 1975. - N 3. - С. 26-27.
Аукебаев, Е. Родной край; Фронтовые друзья; Кендерлык [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Рудный Алтай. - 1988. - 18 мая.
Аукебаев, Е. Ведь все-таки мы победили [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Простор. - 1995. - N 4-5. - С. 45.
И рассказать о той войне... [Текст] : новые произведения поэтов и писателей фронтовиков: 50-летию Победы посвящается. - Алматы : Санат, 1995. - 496 с. - С. С. 369-372.
2000-20...
Әукебаев, Е. Екi алып [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Жұлдыз. - 2000. - N 5. - Б. 143-144. - Жазушы С. Мұқанов туралы өлең.
Әукебаев, Е. Отан сүйген жүрек - нұрлы жүрек: Тәуелсiздiк; Көрдiм бұдан; Елемеген дау-дамайды; Олар тыныш жата ала ма; Сөзсоғыс; Ағам бар; Жақсылық та жамандық; Талант едiң, нұрл [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 2003. - 28 ақпан. - Б. 14.
Әукебаев, Е. Өмiр туралы ойлар: Сонеттер шоғыры [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Әдебиет айдыны. - 2006. - 15 маусым. - Б. 8.
Әукебаев, Е. Жiктiң бүлiк бет бейнесi; Аға керек [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Әдебиет айдыны. - 2006. - 5 қазан. - Б. 8.
Әукебаев, Е. Ақыл-ой; Алғашқы махаббат; Шапалақ [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Әдебиет айдыны. - 2007. - 1 наурыз. - Б. 9.
Әукебаев, Е. Отан жалғыз: Қандай жақсы; Ағам бар; Өткенiң - батыр бабам; Нұрлы жүрек [Мәтін] : сонеттер / Е. Әукебаев // Әдебиет айдыны. - 2007. - 1 наурыз. - Б. 9.
Әукебаев, Е. Бауыржанның рухы жебеп..: Ұлы мұрат; Отан; Бауыржанды сағындым; Әлия, Мәншүк [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 2008. - 9-15 мамыр. - Б. 12.
Әукебаев, Е. Төрт өлең: Олар тыныш жата ала ма; Жеңiс-тарих; Екi алып; Өшпендiлiк [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Әдебиет айдыны. - 2008. - 27 наурыз. - Б. 9.
Әукебаев, Е. Сөзiм бар айтар саған...: Қозғалыс; Сәбит-абыз; Рақымын көрем десең... [Мәтін] : өлеңдер / Е. Әукебаев // Әдебиет айдыны. - 2008. - 14 ақпан. - Б. 9.
Әукебаев, Е. Сонеттер [Мәтін] : өлең / Е. Әукебаев // Дарабоз. - 2010. - № 6. - Б. 124-125.
***
Аукебаев, Е. Батальон: [стихи] / Аукебаев Е. // Простор. - 2005. - №5. - С. 7-8.
***
Аукебаев, Е. Девятое мая [Текст] : стихи / Е. Аукебаев // Простор. - 2015. - № 5. - С. 3.
Е. Әукебаев әңгімелері
Рассказы Е. Аукебаева
Әукебаев, Е. Ерлiкке сапар [Мәтін] : әңгiме / Е. Аукебаев // Лениншiл жас. - 1965. - 6 апрель.
Мақалалар - Статьи
Әукебаев, Е. Халықпен бiте қайнасқан жазушы [Мәтін] / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1964. - 15 март. - Б. Кербабаев 70 жасқа толуына.
Әукебаев, Е. Достар құшағы [Мәтін] / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1968. - 1 окт. - Қазақ өнерi мен әдебиетiнiң Армениядағы онкүндiгiне.
Әукебаев, Е. Бiз онымен кездесе беремiз [Мәтін] / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1968. - 24 окт. - Т. Жароковтың туғанына 60 жыл толуына.
Әукебаев, Е. Армян халқының ұлы ақыны [Мәтін] / Е. Әукебаев // Соц. Қазақстан. - 1969. - 22 февр. - О.Туманянның туғанына 100 жыл толуына.
Әукебаев, Е. Қаһарман бiздiң замандас [Мәтін] : / Е. Әукебаев // Жұлдыз. - 1970. - N 10. - Б. 153-158. - Қазақ әдебиетiндегi патриотизм мен интернационализм туралы.
Әукебаев, Е. Шырқау [Мәтін] / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1971. - 26 март. - Қазақстан ақын жазушылары туралы.
Әукебаев, Е. Азамат ақын [Мәтін] / Е. Әукебаев // Жетiсу. - 1977. - 19 нояб. - Б. Сейiтов 60 жаста.
Әукебаев, Е. Жарық жұлдыз [Мәтін] / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 1998. - 23 қазан. - Б. 15. - Композитор Н. Тiлендиевтiң қаза болуына байланысты.
Әукебаев, Е. Жеңiс - тарих [Мәтін] / Е. Әукебаев // Қазақ әдебиетi. - 2004. - 24 желтоқсан. - Б. 15. - Б. Момышұлының жеңiс туралы пiкiрiне арналған өлең.
***
Аукебаев, Е. Спектакль о великом поэте [Текст] / Е. Аукебаев // Казахстанская правда. - 1969. - 5 февраля. - Драма М. Ауэзова и Л. Соболева "Абай" в Респ. русском театре драмы им. М.Ю. Лермонтова.
Е. Әукебаев туралы әдебиеттер
Литература об Е. Аукебаеве
Ғабдуллаұлы, С. Салған ізі өшпейді [Мәтін] : [Есет Әукебаевтың 80 жасқа толуына байланысты ақын шығармашылығы туралы] / С. Ғабдуллаұлы // Дидар. - 2001. - 25 желтоқсан. - Б. 4.
Мұхаметқалымова, Г. Қарымды қаламгер [Мәтін] : [Жерлес ақын Е. Әукебаевтың туғанына 75 жыл] / Г. Мұхаметқалымова // Дидар. - 1996. - 21 желтоқсан.
Мырзабеков, К. Қазақ поэзиясы. 1981 жыл. [Мәтін] / К. Мырзабеков // Жұлдыз. - 2002. - №7. - Б. 183-199.
Өмірбек, Ж.. Өткеннен бір естелік [Текст] / Ж. Өмірбек // Жұлдыз . - 2006. - № 10. - С. 193-200 б. - Е.Әукебаев туралы.
Қирабаев С. Көп томдық шығармалар жинағы / С. Қирабаев.- Т. 3 / ред., Ә. Орынбаева. - Алматы: Қазығұрт, 2007. - 440 б.
***
Мацкевич, О. Страницы жизни [Текст] / О. Мацкевич // Казахстанская правда. - 1981. - 25 декабря.
Новиков, М. О самом главном [Текст] / М. Новиков // Рудный Алтай. - 1982. - 13 октября.
Ровенский, Н. Совпадение: литературные портреты, статьи, рецензии / Ровенский Н. - Алма-Ата: Жазушы, 1986. - 343 с.
Новиков, М. Братья мы с тобой [Текст] / М. Новиков // Рудный Алтай. - 1988. - 18 мая.
Жантыкеев, Р. Юбилей поэта [Текст] / Р. Жантыкеев // Рудный Алтай. - 1992. - 3 октября.
Сушко, П. И слух ласкает красота речений [Текст] / П. Сушко // Деловой Усть-Каменогорск. - 2006. - №3. - С. 40-41.
Аукебаев Есет // Солнечный круг: писатели Восточного Казахстана - детям / сост.: Н. С. Матвеева, рисунки Т. Ф. Орловой. - Усть-Каменогорск: ВКПК АРГО, 2019. – С. 50-51.
Әуезов М.
- Жаңартылды 16.07.2025 10:41
Әуезов Мұхтар Омарханұлы (1897-1961) – қазақтың ұлы жазушысы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, Қазақстан ғылым академиясының академигі (1946), филология ғылымдарының докторы, профессор (1946), Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).
1897 жылы 28 қыркүйекте Семей облысының (қазіргі Абай ауданы Шығыс Қазақстан облысы) Шыңғыстау бөктерінде дүниеге келген. Ауыл мектебінде оқып, білім алған. Атасы Әуез Абай өлеңдерін жаттатып, болашақ жазушының көзқарасының қалыптасуына ықпалдық етті. 1908 жылы М. Әуезов Камалиддин медресесінде, кейін орыс мектебінің дайындық курсында оқиды. 1909 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, оны ағасы Қасымбек өз тәрбиесіне алып, Семей қалалық бескластық училищеге оқуға береді (1910-1915). Бесінші сынып оқып жүргенде Мұхтар өзінің алғашқы «Дауыл» (В бурю) шығармасын жазады.
1915 жылы Семей қаласында мұғалімдер семинариясына оқуға түседі. 1917 жылы Шәкәрім Құдайбердиевтің «Жолсыз жаза» дастанының ізімен «Еңлік-Кебек» пъесасын жазады.
Ресейдегі саяси оқиғалар (1917), Алаш қозғалысы (1917) және Кеңес өкіметінің құрылуы (1917) оның өміріне өзгерістер әкелді. Әуезов «Алаш жастары» одағын құрып, «Алаш» және «Сарыарқа» газеттеріне мақала жазады, түрлі үйірмелердің ашылуына ықпалын тигізеді.
1918 жылы 5-13 мамырда Омбыда өткен қазақ жастарының жалпы құрылтайында (съезд) орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. Алаш қозғалысын қолдайтын «Жас азамат» атты Жалпықазақ жастар ұйымына белсенді қатысты.
Семей қаласында Жүсіпбек Аймауытовпен бірге ғылыми-қоғамдық «Абай» журналын шығарады, онда ұлттық-демократиялық қоғам құру идеясы туралы ғылыми-танымдық мақалалар жарияланып тұрған. Басылым 13 нөмірі шыққаннан кейін жабылады.
Алаш үкіметі тараған соң, Әуезов астыртын жұмыс істейді. 1919 жылы Семей мұғалімдер семинариясын бітіреді. 1919 ж. бастап – Семей губерндік революциялық комитеттің бөлім меңгерушісі.
«Қазақ тілі» («Казахский язык») газетін шығарады. Қазақ оқырмандарына арналған «Ашық хатында» халықты қоғам өміріне қатысуға шақырады. Осы жылы Әуезов Райхан Кәкенқызымен ажырасып, Абайдың немересі Кәмила Мағауияқызына үйленеді.
1921 ж. Семей революциялық комитетінде қызмет істейді. 1921 ж. қарашасынан мамырға дейін саяси хатшы – Қазақ АССР-і Орталық атқару комитеті президиумының мүшесі.
«Қызыл Қазақстан» (№ 3-4, 1921) журналында Әуезовтың «Қорғансыздың күні» («Судьба беззащитной») әңгімесі жарияланады. «Еңлік-Кебек» пьесасының екінші нұсқасы («Теке - Орал») жарық көреді. Қазақ театрында Әуезовтың «Бәйбіше-тоқал», «Ел, ағасы» пьесалары қойылады.
1921-1922 жж. Әуезов қазақ интеллигенциясын қуғындау саясаты мен Мәскеудің экономикалық қысымын сынайды. 1922 ж. 7 наурызда Қазақ АССР Орталық атқару комитетінің мүшесі Смағұл Садуақасовпен бірге болшевиктер партиясына қарсылық саяси, экономикалық, әлеуметтік талаптар қойылған хат жазып, РКП(б) Орталық Комитетінің өкілі В. Г. Юдовскийге ұсынады. Соның негізгілері - ұлт тәуелсіздігі, аштықты жою, тәркіленген жерді қазақтарға қайтару, қазақтарды өндіріске тарту, халық ағарту, ғылым мен баспа ісін дамыту мәселелері РКП(б) Қазақ обкомы перзидиумының жиынында қаралады.
1922 ж. 11-20 наурызда Әуезов және Сәдуақасов «ұлтшыл-алашордашылар» деп жарияланды.
1922 ж. «Қорғансыздың күні» және «Еңлік -Кебек» Орынбор қаласында жеке кітап болып шығады.
1922 ж. күзінде Әуезов Ташкент қ. Орта Азия мемлекеттік университетіне ерікті тыңдаушы болады. Сол кезеңде «Шолпан», «Сана» журналдарымен бірге қызмет істейді. «Қыр әңгімелері» («Степные рассказы»), «Үйлену» («Свадьба») әңгімелерін жариялайды.
1923 ж. РКП(б) қатарынан шығарылады. Осы жылы Ленинград мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түседі.
1924-1925 жж. Қазақ АССР-і Наркомпросының тапсырмасы бойынша Семей мұғалімдер техникумында оқытушы болады. «Таң» журналын шығарып, «Кінәмшіл бойжеткен», «Қаралы сұлу»(«Красавица в трауре»), «Ескілік көлеңкесінде» («В тени прошлого»), «Жуандық» («Насилие») әңгімелерін жариялады.
1925 ж. Ленинградқа оралып, оқуын жалғайды. 1926 ж. қазақ фольклорлық мұрасын зерттеу бойынша Семей қ. ғылыми экспедиция ұйымдастырып, «Қарагөз» пьесасын жазады.
1927 ж. «Әдебиет тарихы» монографиясы жарыққа шығады.
1927-1929 жж. «Қилы заман» («Лихие годы») романын, ал ақпан айында «Хан Кене» пьесасын жазады.
1928 ж. Ташкент қ. САГУ аспирантурасына оқуға түседі. Аспирантурада оқыған жылдары, жаз айында қырғыз даласына саяхаттап, «Манас» жырын жазып алады.
1929-1930 жж. көші-қон мәселесін зерттеп, ғылыми жұмыстармен айналысады.
1930 ж. 16 қыркүйекте ОГПУ органдары тұтқынға алады. Оған бірқатар айып тағылады, соның ішінде – совет өкіметіне қарсы астыртын жұмыс ұйымдастырды, қарулы көтеріліс әзірлеуге қатысты; байлардың мүлкін тәркілеуге қарсы шықты; «Алқа» ұлтшыл-буржуазиялық ұйым құрды; қазақ халқының революцияға дейінгі өмірі мен тұрмысын мадақтаған шығармалар жазды т.б.
М.Әуезов 2 жыл тергеуде болды. 1932 жылы сәуірде үш жылға бас бостандығынан айыру туралы үкім шығарылады.
1932 жылы 10 мамырда Әуезовты«Социалды Қазақстан» және «Казахстанская правда» газеттеріне өзінің «Қарагөз», «Еңлік - Кебек», «Хан Кене», «Қилы заман» шығармалары және қазақ әдебиетінің тарихы бойынша ғылыми-зерттеулерінен бас тартқан «Ашық хат» жазуға мәжбүрлейді.
Әуезов Қазақ ауылшаруашылығы институтына уақытша қазақ тілі және әдебиеті пәні мұғалімі болып орналасады, қосымша Қазақ драма театрының әдебиет бөлімі меңгерушісі қызметін атқарады.
1932 ж. қыркүйекте Әуезов Қазақ педагогикалық институтының, аға оқытушы болып, профессор атағын алады. « Октябрь үшін» (1932), «Айман-Шолпан» (1933), «Тартыс» (1933), «Білікке білек» («Плечом к плечу» 1934), «Үш күн» («Три дня» 1934), «Қасеннің құбылыстары» («Превращения Хасена», 1934), «Түнгі сарын» (1934), «Тастүлек» (1935), «Ақан-Зайра» (1935), «Іздер» («Следы» 1935), «Шатқалаң» («Крутизна», 1935), «Құм мен Асқар» («Песок и Аскар», 1935), «Ескілік көлеңкесінде» («В тенях прошлого», 1935), «Қараш-Қараш» (1936) пьесалары мен прозалық әңгімелердің авторы.
1936 ж. Әуезов Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнері декадасына қатысады. Қазақ АССР-і Жазушылар Одағының делегаты.
Кейін «Алма бағында» (1937), «Шекарада» (1937), «Бүркітші» («Беркутчи», 1937), «Ақ қайың" (1938), «Бекет» (1938), «Қалқаман - Мамыр» (1938), «Абай» (1940) пьеса-прозаларын жазады.
Н. В. Гоголь, А. Афиногенов, Н. Погодин, К. Тренев, В. Шекспир шығармаларын, Л. Н. Толстой мен Дж. Лондон әңгімелерін қазақ тіліне аударады.
1940 жылы Әуезовтың сценарийі бойынша «Райхан» фильмі түсірілді. Л.Соболевпен бірге «Дала жыры» («Песня степей», 1940) жинағын шығарып, алғысөз жазады.
1941 жылы «Абай» романын аяқтайды. Романның жарыққа шығуы Қазақстанның мәдени өміріндегі маңызды оқиға болды.
Ұлы Отан соғысы жылдары Ә. Әбішевпен бірге «Сын сағат» (1941), «Намыс гвардиясы» (1942) пьесаларын жазды.
1943 ж. Әуезов – Тіл, әдебиет және тарих ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкері, Қазақ Мемлекеттік Университетінің қазақ әдебиеті кафедрасының профессоры. М. Әуезов осы инститиутта өмірінің соңына дейін оқытушы болып қызмет етті.
«Абай» (1944), «Қынаптан қылыш» (1945) операларына либретто және «Абай әндерi» («Песни Абая», 1945) фильміне сценарий жазады.
1946 жылы Әуезов Абай туралы екінші кітабын бастайды, ол 1947 жылы жарық көрді.
1946 ж. бастап Қазақстан Ғылым академиясының академигі, филология ғылымдарының докторы, профессор. «История литературы Казахской ССР» кітабының авторы, руководитель авторского научного коллектива издания «История Казахской советской литературы» (1947) басылымының авторлық ғылыми ұжымының жетекшісі.
1949 жылы Абай туралы романы үшін бірінші дәрежелі Қазақ ССР-інің мемлекеттік Сталиндік сыйлығының иегері.
1950 ж. «Абай» романының 3-ші кітабы шықты.
1951 ж. Әуезов «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды.
1951-1954 жж. Әуезов шығармашылығына сын басталды. Оны «ұлтшыл-алашордашыл» атап, фольклорлық шығармаларында Ресейге қарсы насихат; «Абай» романында феодализмді мадақтау, Қазақстан тарихы мен қазақ әдебиеті тарихын бұрмалау бар деген жала жабылады.
1953 ж. тұтқынға алыну қаупі болғандықтан Мәскеуге кетуге мәжбүр болады. Әуезовты ресейлік жазушылар – СССР Жазушылар одағының мүшелері А. Фадеев, К. Симонов, В. Кожевников, Н. Тихонов қорғады.
1953-1954 жж. Мәскеу мемлекеттік университетінде «История литературы народов СССР» арнайы курсын оқыды.
1954 ж. Алматыға оралып, «Абай жолы» роман-эпопеясын аяқтайды.
1955-1957 жж. Әуезовтың 6 томдық Толық шығармалар жинағы шығады.
1955 ж. Қазақ ССР-і Жоғары Советінің депутаты болып сайланған. ГДР-дің Берлин қаласында өткен жазушылар сьезінің құрметті қонағы болады. Индияға 40-күндік сапарға шығады.
1956 ж. «Бес дос» пьесасы шығады.
1956 ж. екінші Еңбек Қызыл Ту ордені, Ленин орденімен марапатталады. Алматы және Мәскеу қалаларында жазушының 60-жылдығына орай мерейтойы өткізілді.
1957-1961 жж. Қазақ ССР-і Ғылым Академиясының Тіл және әдебиет бөлімінің меңгерушісі.
Әуезовтың «Дос-Бедел дос» (1958), «Алуа» (1958) шығармалары жарыққа шығады.
1958 жж. Әуезов Ташкент қ. өткен Азия және Африка елдері жазушыларының 1-конференциясына қатысады.
«Асыл нәсiлдер» (1959), «Мысли разных лет» (1959) шығармалары және «Абай (Ибрагим) Құнанбаев» (1959) монографиясы жарық көреді.
1959 ж. екінші рет Қазақ ССР-і Жоғары Советінің депутаты болып сайланады.
Әуезовке «Абай жолы» роман-эпопеясы үшін Лениндік сыйлық ұсынылады.
«Қараш-Қараш» (1960) жинағы, «Өскен өркен» (1960-1961) романы жарыққа шығады.
1960 ж. – Америка, 1961 ж. – Индия сапары.
Әуезов 1961 ж. 27 маусымда Мәскеу қ. операция үстінде қайтыс болады. 1 шілдеде Алматы қ. орталық қорымына жерленген.
Әдебиет және өнер институты, Қазақ академиялық драма театры, Алматы, Астана, Семей қ. көшелері мен мектептері М. Әуезов есімімен аталады. Алматы қ. Әуезовтың мұражай-үйі бар.
Әуезовтың өмірі мен әдеби мұрасы К. Телжанов, М. Кенбаев, С. Мамбеев, Е. Сидоркин, Е. Вучетич, Н. Нұрмұхамбетов тәрізді суретшілер мен мүсіншілер еңбегінде мәңгілік қалды.
Әуезов шығармалары бірнеше рет қайта шығарылып, көптеген тілдерге аударылды.
1997 ж. Әуезовтың 100-жылдық мерейтойы ЮНЕСКО шешімімен әлемдік деңгейде аталып өтілді.
Библиографиялық материалдар
Библиографические материалы
М.О. Ауэзов шығармалары
Произведения М.О. Ауэзова
Әуезов, Мұхтар. Шығармалар жинағы : повестер мен әңгімелер / М. Әуезов. - Алматы : Өлке, 2012. – Б. 384.
Әуезов , Мұхтар. Көксерек : әңгімелер / М. Әуезов . - Алматы : Олжас кітапханасы, 2012. – Б. 176.
Әуезов М. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Т.1 : Мақалалар, пьесалар : 1917-1920. - Алматы : Дәуір ; Жібек жолы, 2014. – Б. 464
Әуезов, Мұхтар. Абай жолы: роман-эпопея. Бірінші кітап. - Алматы : Жазушы, 2013. – Б. 376.
Әуезов, Мұхтар. Абай жолы: роман-эпопея. Екінші кітап. – Алматы : Жазушы, 2013. – Б. 432.
Әуезов Мұхтар. Абай жолы: роман-эпопея. Үшінші кітап. - Алматы : Жазушы, 2013. – Б. 384
Әуезов, Мұхтар. Абай жолы: роман-эпопея. Төртінші кітап. - Алматы : Жазушы, 2013. – Б. 400.
Әуезов Мұхтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. Т. 1 : Мақалалар, пьесалар : 1917-1920. /М.О. Әуезов. - Алматы : Дәуір ; [Б. м.] : Жібек жолы, 2014. – Б. 464
Әуезов Мұхтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 45-том: Сөйлеген сөздер, баяндамалар, зерттеу, жолзаба, пьеса / М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 348.
Әуезов Мұхтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 49-том: Мақалалар, сөздер, пiкiрлер, әңгiмелер, сценарийлер / М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 456.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 26-том: Роман. 1949-1950 / М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 408.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 48-том: Сөздер, пiкiрлер жолжазба, аудармалар. /М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 452.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 46-том: Өмiрбаян, сөйлеген сөздер, пьесалар, зерттеу. /М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 288.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 21-том: Мақалалар, пьесалар, либретто. 1941-1945. /М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 384.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 47-том: Мақалалар, тезистер, сөздер, стенограммалар, пiкiрлер, пьесалар, сценарийлер, зерттеу. /М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б 456
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 50-том: Хаттар, аудармалар. 1927-19 /М.О. Әуезов. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б 472
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 6-том: Әңгiме, зерттеулер, пьесалар. 1927. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б 368
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 2-том: Мақалалар, әңгiмелер, аудармалар, пьесалар. 1921-1925. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 480.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 1-том: Мақалалар, пьесалар. 1917-1920. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 464.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 8-том: Мақалалар, зерттеулер, очерктер, әңгiмелер, аудармалар, құжаттар. 1930-1934.- Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- 504
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 4-том: Зерттеулер, оқулықтар, әдеби нұсқалар. 1924-1930. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 456.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 7-том: Оқулықтар. 1929-.- Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 504.
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 3-том: Мақалалар, әңгiмелер, аудармалар, пьесалар. 1921-1929. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014. – Б. 424
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 5-том: Повестер. 1927-1929. - Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 376
Әуезов Мухтар. Шығармаларының елу томдық толық жинағы. 25-том, 4-кiтап: Абай жолы: роман-эпопея. 1953-1954.- Алматы: Дәуiр : Жiбек жолы, 2014.- Б. 376
Мұхтар Әуезовтың шығармашылығы мен шығармалары туралы жарияланымдар
О творчестве и произведениях Мухтара Ауэзова
Мұхтар Әуезов: энциклопедия / М. Әуезов. - Алматы : Атамұра, 2011. – Б. 687.
Ыдырысов Ә. Шығармалары . Т. 4 : Әуезовке іңкәрлік. - Алматы : Алматы-Болашақ, 2011. – Б. 424
Картаева, Айжан Маратбекқызы. Мұхтар Әуезовтің шығармашылық әлемі - Алматы : Ралип Сидикей Сервис, 2013. – Б. 192
Қабдолов З. Шығармалары . Т. 6 : Менің Әуезовім. Мұхтар-аға. ...Сөз сарасы. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. – Б. 320
Нұрқатов А. Мұхтар Әуезов шығармаларының көркемдік поэтикасы. Т. 29 / Р. Нұрғали. - Алматы : Әдебиет әлемі, 2014. – Б. 408.
Мәсімханұлы Д. Таңдамалы үш томдық. Т. 1 : Мұхтар Әуезов және Лу Шүн. Жыр-Жебе : зерттеулер. - Астана : Фолиант, 2016. – Б. 600.
Алашорда : фотоальбом / құраст., түсінік жазғ.: Болат Мүрсәлім. - Алматы : Ел-шежіре, 2017. – фотографи М. Ауэзова; Б. 405.
Зұлхаров, Ғабит. Әуезов және Аякөз / Ғ. Зұлхаров. - Семей : Зияткер, 2017. – Б. 115.
М.О.Әуезов туралы мерзімді басылымдағы жарияланымдар
Публикации о М.О. Ауэзове в периодической печати
Әуезов , Мұхтар. Абайды білмек парыз ойлы жасқа / М. Әуезов // Аңыз адам . - 2018. - №11.- Б. 5-8.
Мұқашева Р. Біз білетін Мұхтар Әуезов / Р. Мұқашева // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде - Казахский язык и литература в русской школе. - 2011. - № 4.- Б. 41-44
Мұқажанова Р. Әуезовтың ағартушылық көзқарасы / Р. Мұқажанова // Семей таңы. - 2011. - 2 ақпан.- Б.10.
Әбдезұлы, Қансейіт. Әуезовтың лекциялары - нағыз инновациялық білім болатын: / Қ. Әбдезұлы // Түркістан. - 2011. - 14-21 шілде.- Б.19.
Мұхамадиев Д. Абай және Әуезов: рухани сабақтастық / Мұхамадиев Д. // Керуен. - 2011. - №2.- Б.145-149.
Разаққызы , Гүлнар. Бекер ота жасатты деп өкінем...: [Жазушының қарындасы ағасы М. О.Әуезов туралы сыр шертеді] / Г. Разаққызы // Ертіс өңірі. - 2011. - 28 қыркүйек.- Б.10.
Зұлхаров Ғ. Әуезов және Аягөз / Зұлхаров Ғ. // Егемен Қазақстан. - 2011. - 26 шілде (№ 317/324). – Б. 5
Кеңесбай М. Ұлы Мұхтардың ұлы мұрасы / Кеңесбай М. // Түркістан . - 2011. - 29 қыркүйек (№ 39). – Б. 6.
Зұлқаров Ғ. Әуезов Аягөзде болғанда... / Зұлқаров Ғ. // Түркістан . - 2011.- 3 ақпан (№ 5). – Б. 6,7
Әбдезұлы Қ. Әуезовтың - лекциялары нағыз инновациялық білім болатын] / Әбдезұлы Қ. // Түркістан . - 2011.- 14-21 шілде (№ 28/29). – Б. 18
Оразалин , Нұрлан. Азаттық рухының алтын адамы: М.Әуезовтың 100 жылдығына орай өткен Халықаралық симпозиумда оқылған баяндамадан / Н. Оразалин // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 30 желтоқсан.- Б. 5.
Кемеңгер Қ. Мұхтар мен Қошке / Қ. Кемеңгер // Абай. - 2012. - №1-4.- Б. 100-103
Еспенбетов А. Мұхтар Әуезов көсемсөзі академик Р. Нұрғали зерттеуінде / А. Еспенбетов // Абай. - 2012. - №1-4.- Б. 104-106
Рыскелдіұлы Т. Ұлт тағдыры / Т. Рыскелдіұлы // Абай. - 2012. - №1-4.- Б. 107-109
Амербекова А.Б. Жұлдызды сәт: "Абай мен Мұхтар" атты кеш / А. Б. Амербекова, З. Н. Қасымқанова // Тәрбие сағаты. - 2012. - №5.- Б.12-13.
Шаханов Мұхтар Мені неге Мұхтар қойған?: өлең / Шаханов Мұхтар // Аңыз адам . - 2012. - № 12. - Б. 5 б.
Тыныбаев Ғ. Әуезовтің үйінде болғанда / Тыныбаев Ғ. // Егемен Қазақстан. - 2012.- 24 қаңтар (№ 27/32). – Б. 6
Сәрсенбаев Ә. Мұхтар аға шерткен сыр [Текст] / Сәрсенбаев Ә. // Жұлдыз . - 2012. - № 6. - Б. 192-196 б
Раев С. Мұхтар және "Топайкөк" әнінің тағдыры / С. Раев // ШҚО педагогика жаршысы = Педагогический вестник ВКО. - 2013. - № 2(46).- Б. 46-49.
Рахымжанов Қ.А. Мұхтар Әуезовтің педагогикалық / Қ. А. Рахымжанов // Білім. - 2013. - №1.- б.6-8
Молдаханов Ә. "Абай жолындағы" тұрмыс-салт жырлары / Ә. Молдаханов // Абай. - 2013. - №2-3.- Б. 30-40
Манабаева, Рымхан. Сағындырған сағым жылдар / Р. Манабаева // Семей таңы . - 2014. - 2 желтоқсан.- Б. 6.
Зұлхаров Ғ. Әуезов Аягөзде болғанда / Ғ. Зұлхаров // Абай. - 2014. - №1.- Б. 84-92
Кенемолдин М. Әуезов және "Таң" журналы / М. Кенемолдин // Абай. - 2016. - №1.- Б .21-29
Әнес, Ғарифолла. Ұлт жазушысы - Мұхтар Әуезов / Ғ. Әнес // Мәдениет. - 2017. - №4.- Б. 56-57
Пірәлі Гүлзия Әуезов - Ленинградта ! [Текст] / Пірәлі Гүлзия // Қазақ әдебиеті . - 2017.- 29 қыркүйек - 5 қазан (№ 40). – Б. 12
Елеукенов Шериаздан Әуезов және Алаш / Елеукенов Шериаздан // Қазақ әдебиеті . - 2017.- 29 қыркүйек - 5 қазан (№ 40). – Б. 9
Мұхтар Әуезовтың шығармашылығы туралы жарияланымдар
Публикации о творчестве и произведениях Мухтара Ауэзова
Әлмашұлы, Жолтай. Әуезовтің алғашқы әңгімелеріндегі комизм / Ж. Әлмашұлы // Ақиқат. - 2011. - N 2.- Б. 52-55.
Қара сөздің иесі мен киесі немесе Әуезов шығармашылығының алуан қыры : [Әуезов әлемі циклінен әңгімелер] // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 30 желтоқсан.- Б. 6.
Әуезов , Мұрат. Ол қайталанбас роман... : [М.О.Әуезовтың туғанына 100 жыл толуына орай] / М. Әуезов // Қазақ әдебиеті. - 2011. - 30 желтоқсан.- Б. 7.
Тілепов Ж. Манастанудағы М.Әуезов тағылымы / Тілепов Ж. // Жұлдыз . - 2011. - № 6. - Б. 169-173.
Садықова А. Абай мен Мұхтар / А. Садықова // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде - Казахский язык и литература в русской школе. - 2011. - № 1.- Б. 98-107.
Мұқажанова, Раушан. Біз білетін Бөрілі / Р. Мұқажанова // Семей таңы . - 2012. - 17 сәуір.- Б. 3.
Мұқажанова Р. Ұрпақтар сабақтастығы : [Мұхтар Әуезов жайлы зерттеулер ізімен] / Р. Мұқажанова // Ертіс өңірі. - 2012. - 27 маусым.- Б. 8.
Кәрібаева, Үміт. Мұхтар Әуезов. "Көксерек" : (7-сынып) / Ү. Кәрібаева // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2012. - №7.- Б. 52-56.
Тұнғатаров Қ. Мұхтар Әуезовтің "Көксерек" повесіндегі психологиялық паралелизм [Мәтін] / Қ. Тұнғатаров // ҚазҰУ хабаршысы. - Алматы, 2012. - N 3.- Б. 242-246.
Кемеңгер Қ. Мұхтар мен Қошке / Қ. Кемеңгер // Абай. - 2012. - №1-4.- б.100-103
Еспенбетов А. Мұхтар Әуезов көсемсөзі академик Р. Нұрғали зерттеуінде / А. Еспенбетов // Абай. - 2012. - №1-4.- Б. 104-106
Ғалымжанов Б. М.Әуезовтің "Абай жолы" роман-эпопеясындағы өлікті құрметтеу рәсімдеріне байланысты жөн-жосық, жол-жоралғылар / Б. Ғалымжанов // Ұлағат. - 2012. - №5 .- Б. 19-32.
Жолманова, Айымкүл. Мұхтар Әуезовтің алғашқы әңгімелеріндегі қорғансыздар : (9-сынып) / А. Жолманова // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2012. - №12.- Б. 49-53.
Сеитова Ж. Мұхтар Әуезов прозаларында берілген дәуір шындығының ұлттық танымдық сипаты / Ж. Сеитова // Ұлттық тәрбие. - 2012. - №6.- Б. 85-91.
Мәдібаева Қ. Қ. Мұхтар Әуезовтің әдебиет тарихын зерттеу еңбегі / Қ. Қ. Мәдібаева // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. - Алматы, 2012. - N 4.- Б. 40-43.
Мұхтарханқызы, Зиза. Әлемді арбаған ала доп... [Мәтін] : [Қазақ футболына - 100 жыл.] / З. Мұхтарханқызы // Қазақ спорты. - 2013. - 26 ақпан.- Б. 5.
Алаш және Әуезов // Ертіс өңірі . - 2013. - 4 қыркүйек.- Б. 10.
Шашкин З. Әуезовтің стилі [Текст] / З. Шашкин // Таң-Шолпан. - Алматы, 2013. - № 6. - Б. 77-85
Сейсенбинова Д.А. "Алтын көмбе" : әдеби-танымдық интеллектуалдық сайыс / Д. А. Сейсенбинова // Тәрбие сағаты. - 2013. - №6.- Б. 37-38.
Сұлтанов Ө. Қазақ футболына 100 жыл толады : оның іргетасы Семейде қаланған еді / Сұлтанов Ө., Сейсенұлы Д. // Егемен Қазақстан. - 2013.- 1 қаңтар (№1). – Б. 8
Зайытова, Гүлжиян. Бүгінгі әңгіме - "Көксерек" [Мәтін] / Г. Зайытова // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2013. - №11.- Б. 134-137.
Құрметке лайық азамат // Егемен Қазақстан. - 2013. - 19 қаңтар (№ 34/38). – Б. 4
Ермырза, Әйгерім. Қазақ футболының ғасырлық тойы дүйім жұрттың назарын Семейге аударып тұр / Ә. Ермырза // Ертіс өңірі . - 2013. - 16 қаңтар.- Б. 1,3.
Құлынтаева, Айжан. Әлем таныған Әуезов : [Жазушы М. Әуезовтың Аягөз өңіріне болған кезеңдері туралы.] / А. Құлынтаева // Ертіс өңірі . - 2013. - 27 ақпан.- Б. 13.
Алшынова, Айнұр. М. Әуезов шығармашылығы арқылы көркем мәтінді талдау / А. Алшынова // Қазақстан мектебі. - 2013. - №2.- Б. 37-39.
Раев С. Мұхтар және "Топайкөк" әнінің тағдыры / С. Раев // ШҚО педагогика жаршысы = Педагогический вестник ВКО. - 2013. - № 2(46).- Б.46-49.
Рахымжанов Қ.А. Мұхтар Әуезовтің педагогикалық көзқарастары / Қ. А. Рахымжанов // Білім. - 2013. - №1.- Б. .6-8
Әуезов тепкен ала доп тойына ұлы жазушының ұрпағы Мұрат келеді. // Ертіс өңірі . - 2013. - 18 қыркүйек.- Б. 1,3.
Иманбердиев, Бахит. Мұхтар Әуезов ғұмырбаянының Ташкенттік кезеңі / Б. Иманбердиев // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2013. - №7.- Б.59-67.
Тазабекқызы, Назгүл. Мұхтар Әуез әңгімелері : ("Жетім", "Үш күн", т.б.) / Н. Тазабекқызы // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2014. - №5.- Б. 97-99.
Әбілхан, Серік. Мұхтар Әуезовке мемориалдық тақта қойылды [М. Әуезов даңғылында көше мерекесі өтті.] / С. Әбілхан // Дидар. - 2014. - 21 сәуір.- Б. 1-2.
Бөгентайқызы, Ұлжан. Қазақтың классик жазушысы - Мұхтар Әуезов / Ұ. Бөгентайқызы // Қазақстан мектебі. - 2014. - №10.- Б. 63-64.
Ибрагимова Қ. Мұхтар Әуезов және театр / Қ. Ибрагимова // Семей таңы. - 2014. - 30 кыркүйек.- Б. 7.
Жанұзақова Қ. М.Әуезовтің жиырмасыншы жылдар публицистикасындағы әдебиет және ұлт фольклоры жайлы ой-толғамдары / Жанұзақова Қ., Өмірбекова Г. // Ақиқат . - 2014. - № 7. - Б. 107-108.
Пірәлі Г. Қазіргі қазақ прозасы және Әуезов дәстүрі / Пірәлі Г. // Ақиқат . - 2014. - № 2. - Б. 87-90.
Мырзаханқызы Қ. М.Әуезовтің ұлт фольклоры мұрасын жинау, жариялау және насихаттау саласындағы еңбектері жайлы бірер сөз / Мырзаханқызы Қ. // Ақиқат . - 2014. - № 9. - Б. 112-114.
Саламатова, Шаруан. М.Әуезов. "Көксерек" әңгімесі : (7-сынып) / Ш. Саламатова // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2015. - №2.- Б. 73-76.
Абдықаймов, Қайтбек. "Абай жолы" романынан үзінді : (Біржан сал Абай ауылында) / Қ. Абдықаймов // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2015. - №2.- Б.89-91.
Күмісбаев Ө. Өтеген Мұхтар Әуезов шығыс поэзиясы / // Қазақ әдебиеті. - 2015. - 12 маусым.- Б. 6.
Ерназарова З.Ш. М.Әуезов. Көксерек / З. Ш. Ерназарова // Қазақ тілі: әдістеме. - 2015. - № 3.- Б. 16-22
Еңсепов Б. Орта Азия мемлекеттік университеті және Мұқтар Әуезов / Б. Еңсепов // Қазақ тарихы. - 2015. - №4.- Б.10-13.
Елеукенов Шериаздан Өмірі де, өлімі де халқына қайрат беретін ақын / Елеукенов Шериаздан // Қазақ әдебиеті . - 2015.- 8 - 14 мамыр (№ 17/18). – Б. 7.
Мағжан, Айдана. Заңғар жазушының кейіпкеріне ескеткіш орнатылмақ. : [М. Әуезовтың "Қорғансыздың күні" әңгімесіндегі бас кейіпкері - Ғазизаға ескерткіш орнатылмақ. ] / А. Мағжан // Ертіс өңірі. - 2015. - 9 қыркүйек.- Б.7.
Оразалин, Елдар. Ұлы Мұқаңның соңғы хаттары әкеме арналыпты : [Халық жазушысы Кәмен Оразалин туралы] / Е. Оразалин ; сұхбат. М. Иманғали // Дидар. - 2015. - 2 наурыз.- Б. 5.
Досанова, Гүлзар. Әлем таныған Әуезов [Мәтін] / Г. Досанова // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2015. - №1.- Б. 63-75.
Тихонов, Николай. Заманымыздың алып тұлғасы [Мәтін] : Мұхтар Әуезов туралы бір үзік сыр / Н. Тихонов // Жұлдыз. - 2015. - №10.- Б. 140-146.
Қасқабасов , Сейіт. Әуезов -халық мұрасының шырақшысы: Мұхтар Әуезов туралы бір үзік сыр / Қасқабасов Сейіт, А. Тойшанұлы // Жұлдыз. - 2015. - №10.- Б. 147-153.
Қаржауова, Арайлым. М.Әуезовтің "Қараш - Қараш" хикаяты / А. Қаржауова // Қазақстан мектебі. - 2015. - №11.- Б. 55-58.
Ахметов А. М.Әуезов. "Қараш - қараш оқиғасы / А. Ахметов // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2015. - №11.- Б. 38-42.
Тұрсынбайұлы Бағашар Әуезов жолы - роман / Тұрсынбайұлы Бағашар // Қазақ әдебиеті . - 2015.- 9 - 15 қыркүйек (№ 34). – Б. 8.
Ізтулина Э. Мұхтар Әуезовтің "Абай жолы" романындағы үйлену, қыз ұзатуға байланысты салт-дәстүрлер көрінісі / Э. Ізтулина // Ұлағат. - 2015. - №6.- Б. 3-6
Жүнісбеков Б. Әуезовтің аманаты: Қайым Мұхамедханов - 100 / Жүнісбеков Б. // Дидар. - 2016. - 12 ақпан.- Б. 19.
Кенемолдин М. Әуезов және "Таң" журналы / М. Кенемолдин // Абай. - 2016. - №1.- Б. 21-29.
Пірәлі, Гүлзия. Мұхтар Әуезовтің ұлы Мұратқа жазған қолтаңбалары / Г. Пірәлі // Дәстүр. - 2016. - №2.- Б. 26-29.
Мұсай Г. Ахмет Әуезовтың "Жас Мұхтар" әңгімесі] / Г. Мұсай // Бастауыш мектепте оқыту = Обучение в начальной школе. - 2016. - №4.- Б. 14.
Мұқаметқали Қалмаханбет "Жібек жолындағы әңгімелер" Жетісу жерінде жалғасады / Мұқаметқали Қалмаханбет // Егемен Қазақстан . - 2016.- 24 қыркүйек (№ 183). – Б. 5.
Есім, Ғарифолла. Әуезов кейіпкеріне ескерткіш / Ғ. Есім // Ертіс өңірі. - 2016. - 28 қыркүйек.- Б. 11.
Оразалы С. Әуезовты көрген алты сәт: Эссе / С. Оразалы // Абай. - 2016. - №4.- Б. 39-48.
Алпартегі Жексен "Қилы заман" қалай жазылды? / Алпартегі Жексен // Айқын . - 2016.- 22 шілде (№ 108). – Б. 27.
Жүсіп Нұртөре Мұхтар Әуезов мұраларына оралсақ қайтеді ? [/ Жүсіп Нұртөре // Айқын . - 2016.- 28 шілде (№ 111). – Б. 4.
Ыбырайым Бекен Тағдырын Сөзіне айналдырған... / Ыбырайым Бекен // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 30 қыркүйек - 6 қазан (№ 37/38). – Б. 13.
Жұмабай Назерке "Қилы заман" шерткен сыр / Жұмабай Назерке // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 30 қыркүйек - 6 қазан (№ 37/38). – Б. 1,6-7.
Дәдебаев Жанғара "Әуезов тілі - менің тілім" / Дәдебаев Жанғара // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 30 қыркүйек - 6 қазан (№ 37/38). – Б. 10.
Байбол Әлібек Әуезовтің туған күніне орай толғаныс... / Байбол Әлібек // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 30 қыркүйек - 6 қазан (№ 37/38). – Б. 10.
Бақытұлы Жақсылық Құрмаштың бүгінгі құрдастары] / Бақытұлы Жақсылық // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 4 - 10 қараша (№ 44). – Б. 20.
Әбдіғұлов Рафат Әуезов - әлемдік тұлға / Әбдіғұлов Рафат // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 30 қыркүйек - 6 қазан (№ 37/38). – Б. 7.
Ғалымов Еркін Әжемнің Әуезовпен кездесуі / Ғалымов Еркін // Қазақ әдебиеті . - 2016.- 1 - 7 шілде (№ 27). – Б. 11.
Сейтжанова Т. М. Әуезовтің әлем әдебиетіндегі орны / Т. Сейтжанова // Ұлағат. - 2016. - N 6.- Б. 74-77.
Қосажан , Мейрамбек. "Абай жолы" атауы берілді : ["Астана - Өскемен-1 бағытымен қатынайтын жүрдек пойызға "Абай жолы" атауы берілді.] / М. Қосажан // Менің өлкем . - 2017. - 26 қаңтар.- Б. 2.
Анесова Л. Әуезов әлемі / Л. Анесова // Қазақстан мектебі. - 2017. - №3.- Б. 58-59.
Алаш -Мұхтар мұражайы жаңғыруда // Ертіс өңірі. - 2017. - 24 мамыр.- Б. 24
Қабдуәли С. Тектінің тұяғы музейге тарихи суретті тарту етті. : [Заңғар жазушы М. Әуезовтың немересі Мағжан Мұратұлы Алаш астанасына ат басын бұрды. ] / С. Қабдуәли // Ертіс өңірі . - 2017. - 31 мамыр.- Б. 1.
Мұрынбаева Б. Мұхтар Әуезов. "Көксерек" : (Мектеп сахнасына арналған драмалық шығарма) / Б. Мұрынбаева // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2017. - №6.- Б. 120-123.
Жүнісбеков , Болат. Абайтанудың арқатірегі : [М. Әуезовтың туғанына 120 жыл.] / Б. Жүнісбеков // Ертіс өңірі . - 2017. - 30 тамыз.- Б. 10-11.
Пірәлі Гүлзия Мұхтар Әуезовтің белгісіз хаты / Пірәлі Гүлзия // Егемен Қазақстан . - 2017.- 9 тамыз (№ 151). – Б. 9.
Ешенқұлов Тұрсынбек Мұхтар Әуезовтің Оңтүстіктегі кездесулері / Ешенқұлов Тұрсынбек // Қазақ әдебиеті . - 2017.- 2 - 8 маусым (№ 23). – Б. 18-19.
Құмарова Ш. "Әуезов әлемі" / Құмарова Ш. // Қазақ әдебиеті . - 2017.- 14 - 20 сәуір (№ 14/15). – Б. 19.
Өмірбекова Н. Алашты әлемге паш еткен "Абай жолы" / Өмірбекова Н. // Түркістан . - 2017.- 2 наурыз (№ 9). – Б. 7.
Қазыбек Мұхтар Француз тілінде сөйлеген "Қилы заман" / Қазыбек Мұхтар // Түркістан . - 2017.- 6 қаңтар (№ 1). – Б. 9.
Қасым , Азамат. Әуезовті әспеттеу : Жарма ауданының Әуезов кентінде жазушыға ескерткіш орнатылды / А. Қасым // Егемен Қазақстан. - 2017. - 10 қазан.- Б. 5.
Әуезов тойы - ел тойы // Ертіс өңірі. - 2017. - 20 қыркұйек.- Б. 11.
Мұхтар Әуезовке -120 жыл // Алдаспан. - 2017. - 28 қыркүйек.- Б. 17.
Картаева А. М. М. Әуезов шығармашылығындағы түркі халықтары әдебиеті / А. М. Картаева, А. Амангазинова // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. - 2017. - № 1.- Б. 51-54.
Әнес, Ғарифолла. Ұлт жазушысы - Мұхтар Әуезов / Ғ. Әнес // Мәдениет. - 2017. - №4.- Б. 56-57.
Нұриденова Т. Әлем таныған Әуезов / Т. Нұриденова // Абай. - 2017. - №4.- Б. 3-8.
Қабдуәли С. Тектінің тұяғы музейге тарихи суретті тарту етті. : [Заңғар жазушы М. Әуезовтың немересі Мағжан Мұратұлы Алаш астанасына ат басын бұрды. ] / С. Қабдуәли // Ертіс өңірі . - 2017. - 31 мамыр.- Б.1.
Жүнісбеков , Болат. Абайтанудың арқатірегі: [М. Әуезовтың туғанына 120 жыл.] / Б. Жүнісбеков // Ертіс өңірі . - 2017. - 30 тамыз.- Б. 10-11.
Ешенқұлов Тұрсынбек Мұхтар Әуезовтің Оңтүстіктегі кездесулері / Ешенқұлов Тұрсынбек // Қазақ әдебиеті . - 2017.- 2 - 8 маусым (№ 23). – Б. 18-19.
Пірәлі Гүлзия Мұхтар Әуезовтің белгісіз хаты / Пірәлі Гүлзия // Егемен Қазақстан . - 2017.- 9 тамыз (№ 151). – Б. 9 .
Өмірбекова Н. Алашты әлемге паш еткен "Абай жолы" / Өмірбекова Н. // Түркістан . - 2017.- 2 наурыз (№ 9). – Б. 7.
Қазыбек Мұхтар Француз тілінде сөйлеген "Қилы заман" / Қазыбек Мұхтар // Түркістан . - 2017.- 6 қаңтар (№ 1). – Б. 9.
Жүнісбеков , Болат. Абайтанудың арқатірегі / Б. Жүнісбеков // Дидар. - 2017. - 21 қыркүйек.- Б. 26-27.
Дала данышпаны Құнанбай қажы // Ертіс өңірі . - 2017. - 20 қыркүйек.- Б. 1,10.
Қасым , Азамат. Әуезовті әспеттеу : Жарма ауданының Әуезов кентінде жазушыға ескерткіш орнатылды / А. Қасым // Егемен Қазақстан. - 2017. - 10 қазан.- Б. 5.
Қабдуәлиқызы, Анар. Әуезовтың тәлім -тәрбиесі бойына дарыған : [Абай ауданының құрметті ақсақалы Манатай Балтақайұлының ғибратты өмірінен.] / А. Қабдуәлиқызы // Дидар. - 2017. - 3 қазан.- Б.5.
Картаева А. М. М. Әуезов шығармашылығындағы түркі халықтары әдебиеті / А. М. Картаева, А. Амангазинова // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. - 2017. - № 1.- Б. 51-54.
Әнес, Ғарифолла. Ұлт жазушысы - Мұхтар Әуезов / Ғ. Әнес // Мәдениет. - 2017. - №4.- Б. 56-57.
Нұриденова Т. Әлем таныған Әуезов тойы / Т. Нұриденова // Абай. - 2017. - №4.- Б.3-8.
Теміров , Бекен. Мұхтар Әуезовтың Семейдегі жылдары (1917-1925) / Б. Теміров // Ертіс өңірі. - 2017. - 29 қаңтар.- Б. 8-9.
Қасым Азамат Әуезовті әспеттеу / Қасым Азамат // Егемен Қазақстан . - 2017.- 10 қазан (№ 194). – Б. 4.
Сейіт С. Әуезов жолы - үлгі, жұлдызды бағдар / Сейіт С. // Егемен Қазақстан . - 2017.- 6 қараша (№ 213). – Б. 12.
Сманов Бақтияр Рухани жаңғыру және Мұхтар Әуезов / Сманов Бақтияр // Егемен Қазақстан . - 2017.- 10 қараша (№ 217). – Б. 4.
Оразалин Нұрлан "Қилы заманға" барар жол [Текст] / Оразалин Нұрлан // Қазақ әдебиеті . - 2017.- 29 қыркүйек - 5 қазан (№ 40). - 7
Мұхтарұлы Мұрат Әке аманаты / Мұхтарұлы Мұрат // Қазақ әдебиеті . - 2017.- 29 қыркүйек - 5 қазан (№ 40). – Б. 11.
Тілеубек Динара Әуезов ағылшынша сөйлейді / Тілеубек Динара // Айқын . - 2017.- 22 қыркүйек (№ 143). – Б. 8.
Мыңжасарқызы Динара Қазақ ұлы болуды үйреткен Мұхтар Әуезов ұлтқа қалтқысыз қызмет еткен еді / Мыңжасарқызы Динара // Түркістан . - 2017.- 5 қазан (№ 40). – Б. 7.
Өмірбекова Нұрсұлу Пол Браммел Семейге неге келді? / Өмірбекова Нұрсұлу // Түркістан . - 2017.- 10 тамыз (№ 32). – Б. 8.
Сыздықұлы, Керімбек. Мұхтар Әуезов және "Абай" журналы / К. Сыздықұлы // Абай. - 1996. - №3.- Б.7-13.
Кенжебай, Мырзан. Таланттың қайнар көзі тектілікте : жазушы М. Әуездің "Ділім" атты кітабы туралы ой-толғау / М. Кенжебай // Мәдениет. - 2017. - №12.- Б. 9-11.
Байманова, Света. Мұхтар Әуезовке 120 жыл / Света Байманова // Тәрбие сағаты. - 2018. - №1.- Б. 9-10.
Абайдың "Жидебай-Бөрілі" тарихи -мәдени кешені // Дидар. - 2018. - 7 маусым.- Б. 16.
Құдабаева Ж. Мұхтар Әуезовтың "Көксерек" әңгімесінің тақырыбы мен идеясы, көркемдік ерекшеліктері / Ж. Құдабаева // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2018. - №6.- Б.90-93.
Тәңірберген, Г. Мұхтар Әуезовтің ата-тектері жайлы мағлұмат / Г. Тәңірберген. - Мәтін // Ертіс өңірі. - 2021. - 15 қыркүйек. - Б. 8.
Қадырова, Л. Жазушы Мұхтар Әуезовтің Семейдегі кезі, архив құжаттарында / Л. Қадырова. - Мәтін // Ертіс өңірі. - 2021. - 22 қыркүйек. - Б. 10.
Жүніс, Е. Әуезовтің ғадеті / Е. Жүніс. - Мәтін // Егемен Қазақстан. - 2021. - 28 қыркүйек. - Б. 13.
Қалшабек, А. Лейдендегі Әуезов салтанаты : [Нидерланд елінде Лейден қаласында өткен Әуезовке арналған конференция] / А. Қалшабек. - Мәтін // Айқын апта. - 2023. - 3 маусым. - Б. 8.
Интернет ресурстар
Интернет ресурсы
"Мұхтар Әуезов әлемі" электрондық кітапханасы [Электрондық ресурсы] . - Сайт. - Режим доступа : http://auezov.kz/page.php?lang=3 (дата обращения 22.02.2017)
Дом-музей М.О. Ауэзова [Электронный ресурс]. - Сайт: Институт литературы и искусства имени М. О. Ауэзова Министерства образования и науки Республики Казахстан. - Режим доступа: http://litart.kz/index.php/ru/dom-muzej-m-o-auezova (дата обращения 4.07.2016)
Бабықов Б. Ш.
- Жаңартылды 16.07.2025 14:27
Бабықов Байқадам Шөкшеұлы (1692-1779) – ақын.
Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Сібе өзені алқабында дүниеге келген. «Өмір туралы», «Бұл дүние», «Келіндерге», «Тілеуберліге», «Әлиханға», «Не жаман», «Кәрілік» т.б. шығармалардың авторы.
Шығармалары бұрын еш жерде жарияланбаған. Ақынның толғаулары мен айтыстары ҚР ҰҒА ОҒК-ның қолжазба қорында сақталған.
1779 жылы қайтыс болды.
Б. Ш. Бабықов туралы әдебиет
Литература о Бабыкове Б. Ш.
Шығыс Қазақстан облысы [Мәтін] : энциклопедия. - Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2014. - Байқадам Шөкшеұлы Бабықов: б. 238.
Литература Казахстана : энциклопедический справочник. – Алматы: Аруна, 2010. - С. 94.
Бабатайұлы Д.
- Жаңартылды 16.07.2025 12:00
Бабатайұлы Дулат (1802-1874) - ақын.
Найман-сыбан руы көшіп-қонған, Балқаш пен Аягөз (Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы) аралығындағы өңірде туған. Арабша сауат ашып оқыған, өз кезіндегі көзі ашық, алдыңғы қатарлы адамдардың бірі. Оның жазбалары арқылы XVII ғасырда өмір сүрген Ақтамберді жыраудың өлең түріндегі туындылары сақталған.
Дулат Бабатайұлы – өлеңдері типографияда басылып, кітап болып жарық көрген тұңғыш қазақ ақыны. «Өсиетнама» атты алғашқы жинағын 1880 жылы баспаға Мүлкен Сейілұлы даярлап, алғаш рет Қазанда басылып шыққан. Жинақтағы жыр көлемі 800 жолдай.
Дулат өлеңдерінің қолжазбаларын сақтағандар - Ғаббас Байділдәұлы мен Шәкір Әбенұлы. Ақын өлеңдерінің 1500-нен астам жолы – теңдесі жоқ рухани мұра.
1874 жылы қайтыс болды.
Ақын өлеңдерінде халықтың ауыр жағдайы, орыс отаршылдығы, олардың жағымсыз қылықтары суреттелген («Тегімді менің сұрасаң», «О, Сарыарқа, Сарыарқа», «Асқар таудың сәні жоқ», «Сүлейменге», «Бараққа», «Кеңесбайға»). 1940-1950 жж. Дулат шығармалары әдеби дау нысанына айналды. Оның шығармашылығын орта мектептерде оқытуға тыйым салынды.
М. Әуезов «Абай жолы» романында оның тәлімгерін Барлас деген жалған есіммен береді. Абай Дулат өлеңдерін мұқият зерттеп, оның кей тұстарын пайдаланған. Мысалы, «Болыс болдым, мінеки» өлеңінде Дулаттың болыс жайлы жазған өлеңінің сарыны байқалады. Дулат қазақ поэзиясына ұйқастың жаңа түрін әкелген: «а а а б». Мұны кейін Абай да пайдаланған.
Дулат – сатиралық жанрда қалам тербеген алғашқы ақын. Оның өлеңдері көбінде дидактикалық әрі ғибратты сарында. Зерттеуші Қ. Өмірәлиев Д. Бабатайұлының барлық шығармаларын жинап, баспаға әзірлеген. 1991 жылы қаламгердің «Замана сазы» атты шығармалар жинағы жарық көреді.
Ақын шығармалары Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясы (ҚР ҰҒА) Орталық ғылыми кітапханасының қолжазба қорында сақталған.
Д. Бабатайұлының шығармалары
Произведения Д. Бабатайулы
Кітаптар -Книги
Бабатайұлы, Д. Замана сазы [Мәтін] : [өлеңдер мен дастандар] / Д. Бабатайұлы. - Алматы : Жазушы, 1991. - 160 б.
Бабатайұлы, Д. Өсиетнама [Мәтін] / Д. Бабатайұлы - Алматы: Ғылым, 2001.- 132 б.
Бабатайұлы, Д. Тұнық тұма [Мәтін] : өлеңдер мен дастандар / Д. Бабатайұлы. - Алматы : Раритет, 2002. - 288 б.
Бабатайұлы, Д. Кеудем - ақыл сарайы [Мәтін] : [өлеңдер жинағы] /Д. Бабатайұлы; құраст.Қ. Раев. - Астана : Ер-Дәулет, 2002. - 112 б.
Бабатайұлы, Д. Шығармалары мен тағылымы [Мәтін] / Д. Бабатайұлы - Алматы : Раритет, 2003. - 288 б.
Бабатайұлы, Д. Шығармалары [Мәтін] : [өлеңдер, дастандар, мысал өлеңдер] / Д. Бабатайұлы; құраст. С. Қорабай. - Алматы : Ана тiлi, 2013. - 296 б.
Бабатайұлы, Д. Осындай заман кез болды... [Мәтін] : [өлең-дастандар және мақалалар ] / Д. Бабатайұлы . - Астана : Фолиант, 2013. - 272 б.
Д. Бабатайұлының мерзімді басылымдар мен жинақтардағы мақалалары
Публикации Бабатайулы Д. в периодических изданиях и сборниках
Бабатайұлы, Д. Еспембет [Мәтін] / Д. Бабатайұлы // Дастандар : Октябрь ревалюциясына дейінгі қазақ ақындарының дастандары. - Алматы : Қазақтың мемлекеттік көркем әдебиет баспасы, 1960. - 322 б. - Б. 99-112.
Бабатайұлы, Д. Өлеңдер [Мәтін] / Д. Бабатайұлы // Бес ғасыр жырлайды : Үш томдық. Т.1. XV ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары. - Алматы : Қазақ ССР Ғылым Академ. баспасы : Жазушы, 1984. - Б.197-212.
Бабатайұлы, Д. Асыл сөз [Мәтін] : өлеңдер, ертектер, аңыздар / құраст. Б. Ысқақов. 1-ші кітап : ауыз әдебиеті үлгілерінен / Д. Бабатайұлы - Алматы : Жалын, 1987. - 432 б. - (Қазақ балалар әдебиетінің кітапханасы).- Б.349-352.
Бабатайұлы, Д. Өлеңдер [Мәтін] / Д. Бабатайұлы // Дау шешеді дана сөз. - Алматы : Жеті жарғы, 1996. - Б. 67-72.
Бабатайұлы, Д. Өлеңдер [Мәтін] / Д. Бабатайұлы // Он ғасыр жырлайды. - Алматы : Дәуір, 2006. - Б. 168-190.
Бабатайұлы, Д. Өлеңдер [Мәтін] / Д. Бабатайұлы // Бабадан қалған асыл сөз : қазақ халқының тарихындағы ұлы тұлғалардың Отан, патриотизм туралы нақыл-өсиеттері, даналық ойлары мен қанатты сөздері. - Алматы : Раритет, 2015. -Б. 65-70.
Бабатайұлы, Д. Басшысын атқан бөкендей... [Мәтін] : өлең / Д. Бабатайұлы // Таң-Шолпан. - 2011. - № 4. – Б.182-190.
Д. Бабатайұлының шығармашылығы туралы әдебиеттер
Литература о творчестве Д. Бабатайулы
Кітаптар - Книги
1962- 1987
XVIII-XIX ғасырлардағы қазақ ақындары шығармаларының жинағы [Мәтін]. - Алматы : Қазақ ССР Ғылым Академ. баспасы, 1962.
Жұмалиев, Қ. Қ. XVIII-XIX ғасырлардағы қазақ әдебиеті [Мәтін] / Қ. Жұмалиев. - Алматы : Мектеп баспасы, 1967. - 435 б.
Сүйіншәлиев, Х. Қазақ әдебиетінің қалыптасу кезеңдері [Мәтін] : [ерте дәуірден XІX ғасырдың аяғына дейін] / Х. Сүйіншәлиев. - Алматы : Қазақстан, 1967. - 385 б. - Д. Бабатайұлы туралы: б. 163-177.
Сүйіншәлиев, Х. Қазақ әдебиеті XVІІІ-XІX ғғ. [Мәтін] / Х.Сүйіншәлиев - Алматы : Мектеп, 1981. - 167 б. - Д. Бабатайұлы туралы: б. 62-79.
Өмірәлиев, Қ. Қазақ поэзиясының жанры мен стилі [Мәтін] : [XІX ғ. бірінші жартысы] / Қ. Өмірәлиев - Алматы : Ғылым, 1983. - 237 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Дүйсенбаев, Ы. Эпос және ақындар мұрасы [Мәтін] / Ы. Дүйсенбаев. - Алматы : Ғылым, 1987. - 344 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
1992
Сүйіншәлиев, Х. XІX ғасыр әдебиеті [Мәтін] : жоғары оқу орындары фиология факультеттері студенттеріне арналған оқулық . Бесінші кітап / Х. Сүйіншәлиев. - Алматы : Ана тілі, 1992. - Д. Бабатайұлы туралы.
2002-2006
Раев, Қ. М. Дулат Бабатайұлы шығармаларының поэтикасы [Мәтін] : филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты / Қ. М. Раев. - Алматы, 2002. - 28 б.
Бабатайұлы, Д. Тұнық тұма. [Мәтін] : өсиетнама : өлеңдер мен дастандар / Сын -зерттеу көзқарастар / Д. Бабатайұлы - Алматы : Раритет, 2002. - 288 б. - [Бабатайұлы Д. туралы]. - Б. 5-22.
Бекбосынов, М. Дулат Бабатайұлы және Абай шығармаларындағы отарлық езгіге қарсы әдеби сарын [Мәтін] : филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін жазылған диссертацияның авторефераты / М. Бекбосынов . - Алматы, 2004 . - 30 б.
Жеті ғасыр жырлайды [Мәтін] : [XIV ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары]. Т. 1 / құраст. Е. Дүйсенбайұлы , 2004. - 400 б. - Д. Бабатайұлы туралы: б.130-163.
Қазақ әдебиетінің тарихы [Мәтін] : 10 томдық. Т. 4 : XIX ғасырдың бірінші жартысы (1800-1850). Алматы : Ғылым, 2005. - 438 б. - Д. Бабатайұлы туралы: б. 202-229.
Әбенбаев, С. Эстетикалық мәдениет негіздері [Мәтін] : оқу құралы / С. Әбенбаев. - Алматы : Дарын, 2005. - 280 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Семей өңірінің ақын-жазушылары [Мәтін] : био-библиографиялық көрсеткіш / Абай атындағы әмбебап ғылыми кітапхана. - Семей : Талант, 2005. - 96 б. - Д. Бабатайұлы туралы: б. 19-21.
Сүйіншәлиев, Х. Қазақ әдебиетінің тарихы [Мәтін] : [оқулық] / Х. Сүйіншәлиев. - Алматы : Санат, 2006. - 904 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Қазақ әдебиеті [Мәтін] : методическое руководство : пособие для учителей 10 классов естественно-математического направления общеобразовательных школ с русскими языком обучения. - Алматы : Мектеп, 2006. - 152 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Мансұров, Н. Б. XIX ғасыр поэзиясындағы араб, иран кірме сөздері (Дулат, Шортанбай, Мұрат шығармалары бойынша) [Мәтін] : филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты / Н. Б. Мансұров. - Алматы, 2006. - 30 б.
Мұхамеджанова, Р. Ж. Орталық езгіге қарсы идеологияның қалыптасуының тарихи мәні (ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басы, тарихи аспект) [Мәтін] : тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты / Р. Ж. Мұхамеджанова. - Алматы, 2006. - 28 б.
Шығыс Қазақстанның мәдени мұралары [Мәтін] : (тарих, мәдениет, білім). - Өскемен : ШҚМУ, 2006. - 432 б. - Д. Бабатайұлы туралы.: Б. 294-295.
2007-2008
Қазақ әдебиеті тарихының хрестоматиясы [Мәтін] / А. У. Адишева., А. Н. Нурланова., Г. Б. Едилбаева. - Өскемен, 2007. - 88 б.
Қазақтың тәлімдік ойлар антологиясы [Мәтін]. Т. 4 : [XV-XVIII ғғ. билер мен ақын-жыраулар тағылымы], 2007. - 464 б. - Бабатайұлы Дулат: б. 391-399.
Қайсенов, З. Шығыс Қазақстан облысының тарихи очерктері [Мәтін] / З. Қайсенов. - Өскемен, 2007. - 334 б. - Д. Бабатайұлы туралы: б.199-201.
Шәкәрім [Мәтін] : энциклопедия / бас ред. Е. Сыдықов; жауапты ред. Т. Шаңбай. - Семей, 2008. - 864 б. - Бабатайұлы Дулат туралы: б. 319-320.
Ахметов, З. Таңдамалы [Мәтін] / құраст. М. Оразбек. - Алматы : Ана тілі, 2008.
Т. 1. - Алматы : Ана тілі, 2008. - Д. Бабатайұлы туралы: б. 156-162.
Негимов, С. Әдебиет әлемі [Мәтін] / С. Негимов. - Алматы : Ана тілі, 2008. - 256 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Жеті ғасыр жырлайды [Мәтін] : [XIV ғасырдан XX ғасырдың бас кезіне дейінгі қазақ ақын-жырауларының шығармалары. Т. 1] / құраст. Е. Дүйсенбайұлы. - 2008. - 400 б. - Д. Бабатайұлы туралы: б.130-163.
2010-2016
Самарханова, Н. "Қазақ әдебиеті" пәні бойынша оқулық-тест [Мәтін] : (XIX-XX ғ.ғ.) / Н. Н. Самарханова ; Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі, Қазақстан Американдық еркін университетінің колледжі. - Өскемен, 2010. - 272 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Әлемдік педагогикалық ой-сана [Мәтін] : 10 томдық / Қазақстан Республикасының байланыс және ақпарат министрлігі, Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі, Ы. Алтынсарин атындағы ұлттық білім беру академиясы. / құраст. М. Оразбек. - Алматы : Ана тілі, 2008.
Т. 10 : XV-XX ғғ. қазақ ойшыл оқымыстыларының тәлім-тәрбие туралы ой-пікірлері. - Алматы : Таймас, 2010. - 400 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Алаштың ардағы [Мәтін] / Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі, тіл комитеті. - Астана : Руханият, 2010. - 264 б.- Д. Бабатайұлы туралы: б. 105.
Иманжапаров, М. Т. Жарма ақындары [Мәтін] : антологиялық жинақ / М. Т. Иманжапаров, М. Зүкенұлы. 1-кітап. - Семей : Үш биік, 2010. - 328 б.
Білгенге маржан [Мәтін] : қанатты сөздер мен мақал-мәтелдер / құраст. А. Қ. Керімтаев. - Алматы : Көркем баспасы, 2010. - 416 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Бабатайұлы, Д. Осындай заман кез болды... [Мәтін] : [өлең-дастандар және мақалалар] / Д. Бабатайұлы. - Астана : Фолиант, 2013. - 272 б. - (Алтай-Ертіс кітапханасы). - Д. Бабатайұлы туралы.
Бабатайұлы, Дулат. Шығармалары [Мәтін] : өлеңдер, дастандар, мысал өлеңдер / Д. Бабатайұлы. - Алматы : Ана тілі, 2013. - Д. Бабатайұлы туралы: б. 3-6.
Бөжеев, М. Абай және әдеби дәстүр [Мәтін]. Т. 28 / Ы. Дүйсенбаев, Ә. Дәрбісәлин. - Алматы : Әдебиет әлемі, 2014. - 366 б. - Д. Бабатайұлы туралы.
Сыздық, Р. Ауызша дамыған қазақ әдеби тiлi [Мәтін] / Р. Сыздық. - Алматы, 2014. - Дулат - қазақтың төл әдебиетiнде ақындықты шегiне жеткiзген суреткер: б. 67-74.
Зар-заман ақындары шығармашылығының философиялық мәнi [Мәтін] // Қазақ философиясы тарихы : (ежелгi дәуiрден қазiргi заманға дейiн). 2 т. - Алматы, 2014. - Д. Бабатайұлы: б. 277-292.
Кемелбаева, А. Сөз хикмет [Мәтін] : эсселер, мақалалар, сұхбаттар / А. Кемелбаева. - Алматы : Дәстүр, 2016. - 384 б. - Дулат Бабатайұлы: «Жігіт болар ма екенсің?»: б. 4-8.
Мақалалар-Статьи
1983-1998
Дулат өмiрiнен деректер [Мәтін] // Семей таңы. - 1983. - 23 июль.
Ғаббасов, С. Ғалымның хаты өлмейдi [Мәтін] : [Дулат жырау туралы жазған хат] / С. Ғаббасов // Қазақ әдебиетi. - 1990. - 12 январь.
Сүйіншәлиев, Х. Дуалы ауызды Дулат ақын [Мәтін] / Х. Сүйіншәлиев // Өркен. - 1993. - 2 қаңтар.
Исматова, С. "Еспембет"дастанының көркемдік ерекшелігі мен тілі [Мәтін] : [Дулат шығармашылығы туралы] / С. Исматова // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 1997. - № 9-10. - Б. 37-41.
Пертаева, Э. Дулат Бабатайұлының әлеуметтік- саяси көзқарасы [Мәтін] : [ақын шығармашылығы жайында] / Э. Пертаева // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 1998. - № 9-10. - Б. 83-84.
2002-2009
Бекбосынов, М. Отарлық дәуірдегі әдебиет және Дулат Бабатайұлы шығармаларындағы заман сұрқы [Мәтін] / М. Бекбосынов // Вестник университета "Кайнар". - 2000. - № 2. - Б. 19-25.
Бекбосынов, М. Отарлық дәуірдегі әдебиет және Дулат Бабатайұлы [Мәтін] / М. Бекбосынов // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2000. - № 9. - Б. 30-34.
Рай, Қ. Жарияланбаған жырлардың жұмбағы [Мәтін] : [Д. Бабатайұлы туралы] / Қ. Рай // Жұлдыз. - 2001. - № 6. - Б. -143-148.
Үмбетаев, М. Ақындық пайым парызы [Мәтін] : [ Д. Бабатайұлының шығармашылығы туралы] / М.Үмбетаев // Ақиқат. - 2002. - № 3. - Б. 77-81.
Шәкерұлы, Ғ. Дулат Бабатайұлы [Мәтін] / Ғ. Шәкерұлы // Дидар. - 2002. - 15 маусым. - Б. 2.
Ахметов, З. Елдіктің жыршысы, еркіндіктің жоқшысы [Мәтін] : [Д. Бабатайұлының шығармашылығы] / З. Ахметов // Қазақ әдебиеті. - 2002. - 19 тамыз.- Б.14.
Дулат Бабатайұлы (1802-1871) [Мәтін] // Абай. - 2003. - № 4. - Б. 86
Раев, Қ. Сөз - жібек жіп, жыр - кесте [Мәтін] / Қ. Раев // Қазақ әдебиеті. - 2003. - 29 тамыз. - Б. 5.
Қаңтарбаев, Ә. Той тірлік пен береке бастауы [Мәтін] / Ә. Қаңтарбаев // Дидар. - 2003. - 23 тамыз. - Б. 4.
Айтұлы, Н. Ұлттың ұлы жыршысы [Мәтін] / Н. Айтұлы // Егемен Қазақстан. - 2003. - 3 қыркүйек. - Б. 3.
Егеубай, А. Ақылдың ақсарайы [Мәтін] / А. Егеубай // Қазақ әдебиеті. - 2003. - 5 қыркүйек. - Б. 7.
Құлмұхаммед, М. Тұнық жырдың тумасы [Мәтін] / М. Құлмұхаммед // Егемен Қазақстан. - 2003. - 6 қыркүйек. - Б. 1.
Құл-Мұхаммед, М. Тұнық жырдың тұмасы [Мәтін] : [Д. Бабатайұлының туғанына 200 жыл толуына орай] / М. Құл-Мұхаммед // Егемен Қазақстан. - 2003. - 6 қыркүйек. - Б. 1.
Сейсенұлы, Д. Елдік пен еркіндіктің жаршысы [Мәтін] / Д. Сейсенұлы // Егемен Қазақстан. - 2003. - 10 қыркүйек. - Б.1, 3.
Елубай, А. Ақылдың ақсарайы [Мәтін] / А. Елубай // Қазақ әдебиеті. - 2003. - 12 қыркүйек.- Б. 11.
Бекбосынов, М. Қалың қазақ бақыты үшін [Мәтін] / М. Бекбосынов // Семей таңы. - 2003. - 12-18 қыркүйек. - Б. 13.
Қаңтарбаев, Ә. Ақшатаудан саулаған жыр самалы... [Мәтін] / Ә.Қаңтарбаев // Дидар. - 2003. - 13 қыркүйек. - Б. 2.
Құл-Мұхаммед, М. Тұнық жырдың тумасы : ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келiсiм мин. Аякөзде өткен Дулат Бабатайұлының 200 ж. тойында сөйлеген сөзi // Дидар. - 2003. - 16 қыркүйек. - Б. 2.
Рай, Қ. Дулат поэтикасының көркемдік - эстетикалық нысанасы [Мәтін] / Қ. Рай // Жұлдыз. - 2003. - № 9. - Б.147-164.
Зүлхаров, Ғ. Ұлы бабама Дулат ақынның мейірімі түскен [Мәтін] / Ғ. Зүлхаров // Семей таңы. - 2003. - 19-25 қыркүйек. - Б.13
Айтқожина, М. Дулат бабам ! [Мәтін] / М. Айтқожина // Дидар. - 2003. - 23 қыркүйек. - Б. 4. - Д. Бабатайұлы туралы.
Раев, Қ. Зар заманның жампозы [Мәтін] / Қ. Раев // Ана тілі. - 2003. - 25 қыркүйек. - Б. 9. - Д. Бабатайұлы туралы.
Дулат Бабатайұлының туғанына 200 - жыл [Мәтін] : [Аякөз ауданында ғылыми –практикалық конференция өтті] // Қазақстан мектебi. - 2003. - № 11. - Б. 67 -69.
Раев, Қ. Дулат өлеңдерінің құрылым жүйесі [Мәтін] / Қ. Раев // Сынып жетекшісі. - 2004. - № 1.- Б.15-19.
Мырза-Ғали, Э. Дулаттану хақында бірер сөз [Мәтін] : / Э. Мырза-Ғали // Қазақ әдебиеті. - 2005. - 12 тамыз. - Б. 8.
Бекбосынов, М. Н. Дулат Бабатайұлы мұрасының текстологиясы жайлы бірер сөз [Мәтін] / М. Бекбосынов // Шәкәрім әлемі. - 2007. - № 4. - Б. 84-88.
Есжанов, С. Дулат Бабатайұлы (1802-1871) [Мәтін] / С.Есжанов // Ақиқат. - 2008. - № 4. - Б. 91-92.
Дүйсенғазин, С. Дулат Бабатайұлы және Сыбанның он жеті ақыны [Мәтін] / С. Дүйсенғазин // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы = Вестник КазНУ. Серия филологическая. - 2009. - № 3. - Б. 23-27. - Библиогр.: 16 атау.
2011 - ...
Бекбосынов, М. Дулатты жырлатқан туған жер [Мәтін] / М. Бекбосынов // Түркістан. - 2011. - 30 маусым. - Б. 8.
Бекбосынов, М. Дулат ақын поэзиясы және оның заманы [Мәтін] / М. Бекбосынов // Қазақ әдебиеті және мемлекеттік тіл. - Алматы, 2011. - № 7/8. - Б.2-3.
Ердембеков, Б. Дулат пен Абай [Мәтін] / Б. Ердембеков // Дидар. - 2012. - 9 тамыз. - Б.19; 16 тамыз. - Б.19.
Рахымжанов, К. Дулат жырау Бабатайұлының ақындық ерекшеліктері [Мәтін] / К. Рахымжанов // Мөлдір сана. - 2014. - 14 желтоқсан. - Б. 11.
Тайжігіт, Б. Дулат Бабатайұлына жеке мұражай ашыла ма? [Мәтін] / Б. Тайжігіт // Дидар. - 2015. - 12 маусым. - Б. 22.
***
Турлыбаев, Е. Словом жгучим вдохновленный ... [Текст] : [о научно-практической конференции, посвященной творчеству акына Дулата Бабатаева] / Е. Турлыбаев // Рудный Алтай. - 2002. - 12 октября. - С. 17.
Доронин, Г. Обретение [Текст] : о Д. Бабатайулы / Г. Доронин // Казахстанская правда. - 2003. - 10 сентября. - С. 1, 3.
Шевченко, В. В честь великого поэта [Текст] : о Д. Бабатайулы / В. Шевченко // Казахстанская правда. - 2003. - 4 сентября. - С. 2.
Шака, А. Прикосновение к вечности [Текст] : о Д. Бабатайулы / А. Шака // Рудный Алтай. - 2003. - 20 сентября. - С. 2.
Звезды казахской литературы [Текст] / сост. М. Шабжантаева - Көкшетау : [Келешек - 2030], 2005. - Бабатайулы Д.: с. 64-67.
Омарулы, Б. Отражение трансформации духовно-нравственных ценностей в поэзии Зар - заман [Текст] : о Д. Бабатайулы / Б. Омарулы // Простор. - Алматы, 2013. - № 11. - С. 122-125.
Баженова Т. А.
- Жаңартылды 16.07.2025 15:26
Баженова Таисия Анатольевна (17.05.1900 – 6.10. 1978) – ақын, журналист.
Баженова (тұрмыстан кейін Постникова) Таисия Анатольевна 1900 жылы 17 мамырда Шығыс Қазақстан облысының Зайсан қаласында туған. Әдебиетшілер отбасында дүниеге келген. Әкесі Анатолий Дмитриевич Баженов «Иртыш» журналының редакторы(Омск, 1918—1919); кейін АҚШ-та «Новая заря» және «Русская жизнь» газеттерінде мақалалары жарияланған.Анасы Евдокия Ивановна Семей облысының (қазіргі Шығыс Қазақстан) тумасы.
Ақынның алғашқы өлеңдері 1918 жылы Азамат соғысы кезінде Омбының "Заря" газетінде жарияланады. Кейіннен "Отечество", "Иртыш" журналдарында және "Вперед" газетінде жарияланады. 1920 жылдан Харбин қаласында тұрады. "Русский голос" және "Заря" газеттерінде тілші болып жұмыс істеді. Таисия Анатольевна Маньчжур өлкесін зерттеу қоғамының қызметкері болды. Сондай-ақ, Баженова өзінің өлеңдерін Харбин коммерциялық жиналысында (1922-1925) және Харбиндегі Жазушылар мен журналистер қоғамының қызметіне қатысты (1921-1923).
1927 жылы Сан-Францискоға көшіп, Баженова Харбиндегі "Рубеж" журналында және күнделікті шығатын "Русский голос" газетінде жариялануын жалғастырды. Батыс жағалауының әртүрлі орыс газеттерінде жұмыс істеді: "Русская жизнь", "Новая заря" газетінің редакциясында (1928 ж.), "Земля Колумба" жинағының қызметкері болды. Сонымен қатар, журналдар мен жинақтарда оның өлеңдері, әңгімелері, сұхбаттары жарияланды. 1934 жылы Сібір казактарының "Сибирский казак" Харбин әскери мерейтойлық жинағында Баженованың өлеңдерімен бірге оның "Аблакеткадағы Лагерь" мақаласы жарияланған. Онда ақын Өскемен қаласындағы Аблакетка өзені бойындағы арнайы лагерьде болғандығы жайлы әңгімелейді.
1936 жылы Нью-Йоркте "Земля Колумба" әдебиет және өнер жинағында оның «Иные встречи» атты өлеңдері жарық көреді. Баженованың өлеңдері "Калифорния жинағында" (1934), "Врата" (1935) және "Феникс" ("Русская старушка" өлеңі, 1935) Шанхай журналдарында, Нью-Йорктегі "Ковчег" жинағында жарияланған. Баженова шетелдің орыс тілді әдебиетінің көптеген өкілдерімен, атап айтқанда Г. Д. Гребенщиковпен байланыста болған.
Т. А. Баженова шығармалары
Призведения Баженовой Т. А.
Баженова, Т. Спящий город // Наша Заря. - 1919. - № 49 (6 марта).
Баженова, Т. Инвалиды // Народная газета. - Шадринск, 1919. - 5 апреля.
Баженова, Т. Последним вечером // Наша Заря. - 1919. - № 105 (18 мая).
Баженова, Т. А. Песни сибирячки. - Харбин, 1919.
Баженова, Т. Лагерь на Аблакетке // Сибирский казак: Войсковой юбилейный сборник Сибирского казачьего войска. 1582—1932 гг / Под ред. Е. П. Березовского.-— Харбин : Н. И. Грибановский; Изд. Войскового представительства Сибирского казачьего войска, 1934.- Вып. 1 : Наше прошлое до Великой войны 1914 года. - С. 300-307. - 312 с.
Баженова, Т. Станция Оловянная // Вестник Общества русских ветеранов Великой войны. — 1934. — № 100. - С. 12-19.
Баженова, Т. Иные встречи // Земля Колумба: сб..- Нью-Йорк, 1936. - Кн. 1. - С. 10.
Баженова, Т. Весна в революцию // Вестник Общества русских ветеранов Великой войны.- 1939.- № 154-155 (март - апрель). - 32 с.
Баженова, Т. О молоканах в Лос-Анджелесе // Новая заря.- 1940. - 11 июля.
Баженова, Т. Весна в революцию // Вестник Общества русских ветеранов Великой войны. — 1939. — № 154-155 (март - апрель). - 32 с.
Т. А. Баженова туралы әдебиеттер
Литература о Баженовой Т. А.
Кітаптар-Книги
Примечания. Баженова Таисия // Русская поэзия Китая : Антология / Сост.: В. Крейд, О. Бакич. — М. : Изд. дом «Время», 2001. - 718 с
Мақалалар-Статьи
Женская душа в поэзии // Рубеж. - 1933. - № 40 (297).
Волкова, М. Памяти Таисии Баженовой: (Некролог) // Русская жизнь. - Сан-Франциско, 1978. - 31 октября.
Крейд, В. П. Все звезды повидав чужие. Вступ. ст. // Русская поэзия Китая : Антология / Сост.: В. Крейд, О. Бакич.- М. : Изд. дом «Время», 2001. - С. 5-38
Хисамутдинов А. А. Медиат // Российская эмиграция в Китае: опыт энциклопедии. — Владивосток: Изд-во Дальневост. ун-та, 2002. - С. 139.
Александров, Е. А. Баженова Таисия Анатольевна // Русские в Северной Америке: Биографический словарь / Под редакцией К. М. Александрова, А. В. Терещук. - Хэмден - Сан-Франциско, СПб. 2005. - С. 41.
Сведения об авторах // Сибирский казак: войсковой юбилейный сборник Сибирского казачьего войска 1582-1932 гг. / Ред. Ю. Белозерцев. - Факс. изд. - Бийск : Бия, 2009. - Вып. 1 : Наше прошлое до Великой войны 1914 года.
Тарлыкова, О. Песни Сибирячки (К 115-летию Таисии Баженовой) // Простор.- 2015. - № 7.
